about
Toon menu
Opinie

Femen en de paternalistische pornocultuur

Oppervlakkig gezien lijkt het op feminisme, maar de problemen bij Femen zijn te groot om te negeren. Het platte marketingdenken voor hun promotie leidt tot een naadloos inschakelen in de pornocultuur en hun opvattingen zijn racistisch en neokoloniaal.
woensdag 10 april 2013

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Toen ik Femen leerde kennen, wist ik eerst niet wat ik ervan moest vinden. De eerste reportage die ik over hen zag bracht heel wat tegenstellingen aan het licht. De reportage opende al met shots van voornamelijk de benen van een lid van Femen, en dat werd niet echt beter. Maar dat lag misschien meer aan de mediamakers dan aan Femen zelf. Femen beweerde te protesteren tegen mensenhandel en prostitutie, dat sprak me wel aan. Maar ze leken niet echt een duidelijk punt te hebben en protesteren tegen prostitutie door zelf je lichaam aan de media te verkopen in allerlei pornoposes is toch lichtjes tegenstrijdig. Ondertussen kwamen er allerlei denigrerende opmerkingen over o.a. getrouwde vrouwen. Toch, feminisme, het blijft goed dat het zelfs maar een beetje aanwezig is, dacht ik eerst.

Wie ben ik om een uitspraak te doen over feminisme in andere landen. Misschien moeten ze daar op die manier wel in de media komen, er is ook niets mis met naaktprotesten en wat weten wij eigenlijk van Oekraïne. Verder maakt iedere feministe een leerproces door, dingen die ik zelfs maar een paar jaar geleden gezegd heb vind ik nu behoorlijk simplistisch. Allemaal bedenkingen die ik me toen maakte.

Moslimhaat

Toen kwamen de Olympische spelen en de moslimhaat. Femen protesteerde tegen de aanwezigheid van – in hun woorden – “Sharialanden” en dat is natuurlijk goed scoren in westerse landen. Diezelfde door banken bestuurde westerse landen die honderdduizend betogers hebben tegen homohuwelijk, een steeds repressiever optredend politieapparaat, corruptie op alle niveaus en racistische partijen aan de macht, met een ongelofelijk vrijheidsinperkende pornocultuur en geen noemenswaardige bestraffing of vorming rond het toenemende seksueel geweld maar o nee, moslims op de olympische spelen![i]

Femen stelt Islam gelijk aan geweld en ze lopen daarom rond met slogans zoals “Muslim women get naked, nudity = freedom” en “Topless Jihad”. Dan zal er plots bevrijding zijn.  Na alle moslimhaat publiceerde een Femenpagina één foto van een zwarte vrouw met daaronder “no racism”. In het overzicht van hun foto's zie je een zee van blanke vrouwen met dan één zwarte vrouw – no racism. Niet dat andere feministische organisaties in Westerse landen hier perfect mee omgaan, integendeel, maar een aantal heeft wel door dat er een probleem is met racisme in feminisme en dat een “token” zwarte vrouw daar geen verdediging tegen is.

Voor de fans

Femen toont enkel magere meisjes die voldoen aan het patriarchale schoonheidsideaal. Behalve die ene keer, toen ze een dikke vrouw als “seksbom” op het trottoir lieten liggen, met verkeerstegels rondom voor het gevaar aan te duiden. Lachen zeg. Een voormalig lid van Femen Brazilië vertelt dat hun groep commentaar kreeg van het “hoofdkwartier” dat ze dikke vrouwen zouden gebruiken en dat zou niet goed zijn voor de beweging[ii].

De organisatie zelf selecteert op uiterlijk en in de Femen school leren ze hun figuur op peil houden, zo leren we op hun webpagina's. Een commentaar van een Belgische Femen-fan: “zo zien vrouwen in Oekraïne er nu eenmaal uit”, een leuke.

Ja, die fans, misschien zijn die nog wel het ergste. Weinig vrouwelijke fans, heel veel mannen – die hebben het nieuwe feminisme ontdekt, het leven kan eenvoudig zijn soms. Er bestaan al heel wat fanpagina's waarop de beste, meest sexy foto's van Femen verzameld worden[iii]. Het is een puur op uiterlijk en neprebellie gedreven bewondering.

Neprebellie

Neprebellie is dan ook de precieze stroming van Femen, feminisme is het niet. De neprebellie van het tegen huisjes schoppen die al lang omver liggen, zoals mensen die anno 2013 eindelijk kritiek durven uiten op de praktijken van de katholieke kerk of zeggen dat er een probleem is met milieuvervuiling: this ship has sailed.

Toen enkele leden van Pussy Riot in de gevangenis eindigden, deden de mensen van Femen een solidariteitsactie. Een van hun leden nam een kettingzaag en zaagde door een groot kruisbeeld. Het was van de verkeerde kerk, maar kom, missen is menselijk. Helaas bleek het ook nog een herdenkingsbeeld te zijn geweest om de slachtoffers van Stalin te herdenken. Goed, misschien kan je de kerk hier van enige recuperatie beschuldigen maar dat omhakken is niet aanvaardbaar. Kwamen er verontschuldigingen? Hah, nee, er kwamen t-shirts in de webwinkel en op alle femenpagina's werd dit een symbool voor hun manier van verzet: naakte blondine met kettingzaag hakt holocaustsymbool om. Met als slogan op de achtergrond: Holy War. Zouden de beelden die Femen verspreidt moeiteloos en zonder enige aanpassing in een blad als Playboy of Hustler passen? Ja, perfect. Welke conclusie trekken we daar dan uit?

Ondertussen is er vanuit allerlei groepen uit heel veel landen protest tegen Femen – de feministische beweging wil niet met hen geassocieerd worden vanwege hun moslimhaat, hun paternalisme en hun gebruik van pornocultuur en neoliberaal marktdenken om hun organisatie aan de man te brengen.

Recent sprak een organisatie van moslimvrouwen in Groot-Brittannië zich uit tegen het verregaande paternalisme van Femen.

"We understand that it’s really hard for a lot of you white colonial 'feminists' to believe, but- SHOCKER! – Muslim women and women of colour can come with their own autonomy, and fight back as well! And speak out for themselves! Who knew?

"We are proud Muslimahs, and we’re sick of your colonial, racist rubbish disguised as 'women’s liberation!'"[iv]

Femen gaat er immers vanuit dat ze zelf geen enkel idee hebben wat er met hen gebeurt en geen enkele autonomie of kritisch denkvermogen hebben. Een totale ontkenning van de realiteit. De reactie van boegbeeld Inna Shevchenko van Femen was dat slaven niet weten dat ze slaven zijn, en ze blijven vechten voor hun bevrijding:

So, sisters, (I prefer to talk to women anyway, even knowing that behind them are bearded men with knives). You say to us that you are against Femen, but we are here for you and for all of us, as women are the modern slaves and it's never a question of colour of skin.

You say you live the way you want. Being fifth wife in harem the maximum you can be is the favorite wife... Right?[v]

Moslims: baardige mannen met messen die er een harem op na houden. Dat soort "feminisme" kunnen we missen als kiespijn. Goethes “none are more hopelessly enslaved than those who falsely believe they are free” is een mooie uitspraak die mij voortdurend door het hoofd schiet als ik kijk naar de hedendaagse wereld en het passieve consumentengedrag, in dit geval lijkt ze echter prima van toepassing op Femen zelf en dat is droef.

Voor de duidelijkheid: wij leven in een wereldwijd systeem van seksisme waarin vrouwen een onderdrukte positie innemen. Die onderdrukking is overal aanwezig en altijd lokaal specifiek, wat Femen doet is het probleem in Westerse landen ontkennen en mee gaan in de valse tegenstelling van de verlichte, bevrijde westerse landen tegen barbaarse vreemde culturen. Dat gaat regelrecht in tegen de pogingen van heel wat feministes om de focus weer op op het lokale seksisme te krijgen in plaats van de clichés die je hoort zoals “feminisme is niet meer nodig hier, vrouwen zijn al gelijk, enkel in die verre barbaarse landen...” Je eigen onderdrukking zien is moeilijk en natuurlijk ook zeer confronterend – het idee dat het enkel maar ver weg gebeurt is voor velen blijkbaar een geruststellende gedachte. Verder is Femen van de ergste soort neokoloniaal feminisme dat eens snel wat vrouwen in andere landen komt bevrijden.

Conclusie

Om alles nog eens op een rijtje te zetten na deze frustraties van me af te hebben geschreven:

Paternalisme

Femen heeft er geen probleem mee om uitspraken te doen over landen waar ze niet actief zijn, groepen waartoe ze niet behoren en zaken waar ze geen ervaring mee hebben. Rebelse moslimvrouwen worden door hen behandeld als willoze slachtoffers. Er is weinig of geen mogelijkheid tot dialoog, hun eigen websites en Facebookpagina's zijn ook meer verzamelingen van foto's en promomateriaal dan iets anders.

Dat wil niet zeggen dat er geen kritiek kan zijn op bepaalde praktijken. Zo heeft bijvoorbeeld heel de wereld geprotesteerd tegen de opsluiting van Pussy Riot, wat terecht is. Idem moeten we ons natuurlijk kunnen uitspreken tegen de mishandeling en opsluiting van vrouwen hoe dan ook, bijvoorbeeld veroordelingen omwille van naaktheid en dergelijke[vi]. Er zijn ook feministes die zich inzetten tegen een wereldwijd systeem van mensenhandel en prostitutie. Er is een nog niet opgelost intern conflict in feminisme rond  focus op structuren – die een effect hebben dat niet ontkent kan worden – en op de kracht van individuen[vii]. Maar als je het verschil niet meer kan zien tussen een hoofddoek en prostitutie dan is dat heel problematisch.

Pornocultuur

Een geschiedkundige noemde dit onlangs op de radio een positieve soort van tweede golf activisme[viii], maar dat is bijzonder vergezocht. Er zijn heel wat feministische organisaties die naaktprotesten hebben georganiseerd, maar dit is totaal iets anders. Feministes die zoiets organiseerden deden geen fotoshoots van magere vrouwen op motors, met kettingzagen, in sexy studentenoutfits, noem maar op. In de tweede golf was er tenminste nog protest tegen objectificatie van vrouwen, misswestrijden, de opkomst van pornografie en de pornocultuur, dat is nu jammer genoeg ver te zoeken behalve bij enkele kleine groepjes[ix]. Dankzij het succes van bepaalde feministische stromingen uit de academische wereld kan tegenwoordig elke vorm van onderdrukking als bevrijdend worden voorgesteld – maar daarover later meer.

Activiste Louise Pennington vatte het heel mooi samen:

… I believe their message is obscured by the medium of their protest, which conforms to the normalised construction of the Patriarchal Fuckability Test. Feminism cannot succeed using the same old patriarchal discourse which oppresses us. Baring breasts is a normal occurrence in our pornified culture. There is nothing radical or revolutionary about Western women baring their breasts[x].

Marktideologie

Femen is een product dat met zeer goede marketingtechnieken aan de man wordt gebracht. Constante herhaling, simpele slogans, inspelen op aanwezige tendensen zoals Westers racisme en moslimhaat. Het gebruik van niet zomaar naakt maar objectificatie om zichzelf te verkopen – de vrouwen van Femen zijn de objecten in de reclame voor de organisatie en de fondsenwerving. Dit is geen activisme, het is productontwikkeling.

Elke groep probeert natuurlijk een beetje succes te hebben maar als je volledig meegaat in seksistische patronen dan kan je niet meer feministisch bezig zijn. Achter Femen lijkt ook weinig meer dan oppervlakkigheid schuil te gaan.

Moslimhaat

Last but not least, Femen is antireligieus als Etienne Vermeersch op een slechte dag. Nu ben ik zelf atheïste, maar ik vind de vooringenomenheid en arrogantie van die strekking atheïsten bijzonder pijnlijk. Zogenaamde grote intellectuelen als Vermeersch die tegen moslimvrouwen gaan zeggen dat ze onderdrukt zijn omdat er 1000 jaar geleden iets verkeerds werd geschreven, het is gewoon zielig. Maar ik dwaal af.

Bij Femen zijn ze overtuigd dat, als er geen godsdiensten meer zijn of godsdienst puur een privézaak geworden is, dat er dan geen oorlogen meer zijn, geen 9/11, geen vervolging van bepaalde minderheidsgroepen[xi]. Dat is natuurlijk een drogredenering. Het is verder nogal ziende blind zijn als er allerlei rebelse groepen moslimvrouwen overal ter wereld eindelijk wat media aandacht opeisen en die dan toch af te schrijven als willoze slaven.

Besluit

Femen, wat hun bedoeling ook moge zijn behalve zelfpromotie, heeft een negatief effect op de ontwikkeling van nuttige feminismes en vrouwenbevrijding overal ter wereld. Er is niets feministisch aan dit soort neprebellie en Femen is een afschuwelijk voorbeeld van racisme en neokolonialisme. Wat moeilijk te begrijpen is, is niet dat Femen bestaat want neprebelse “sex sells” marketingproducten vind je de hele wereld door, maar dat er nog mensen zijn die denken dat dit iets te maken heeft met feminisme. En nu terug activisme graag.


[i]    Zie ook de goede bespreking van deze mix van imperialisme, seksisme en islamofobie door Elly Badcock: http://www.counterfire.org/index.php/articles/78-womens-liberation/15951-femen-protest-sharia-law-tower-bridge

[ii]   Bruna Themis, http://brasilmobilizado.blogspot.com.br/2012/09/femen-brazil-has-no-proposals-says.html

[iii]  Nee, geen link – dikke pech :-)

[iv]  http://voiceofarevolutionary.com/2013/04/05/an-open-letter-to-femen/  en http://www.huffingtonpost.co.uk/2013/04/05/muslim-women-against-femen-facebook-topless-jihad-pictures-amina-tyler_n_3021495.html

[v]   Zie o.a. http://www.huffingtonpost.com/2013/04/05/muslim-women-against-femen_n_3023052.html en http://www.huffingtonpost.co.uk/2013/04/05/muslim-women-against-femen-facebook-topless-jihad-pictures-amina-tyler_n_3021495.html

[vi]  Maar zie ook http://www.foreignpolicy.com/articles/2013/04/08/the_case_against_femen en http://the13thcatsmeow.tumblr.com/post/47272800277/i-dont-like-filling-my-blog-with-text-posts-but

[vii] Zie bijvoorbeeld Linda Duits en Liesbet van Zoonen, 2006, Headscarves and Porno-chic, European Journal of Women’s Studies Vol. 13(2): 103–117; en de kritische aanvulling van Rosalind C. Gill, 2007, Critical Respect: The Difficulties and Dilemmas of Agency and ‘Choice’ for Feminism – A Reply to Duits and van Zoonen,  European Journal of Women’s Studies, Vol. 14(1): 69–80;

[viii]       Julie Carlier, http://www.radio1.be/programmas/joos/poetin-en-het-fenomeen-femen

[ix]  De feministische groep FEL zet zich in tegen pornocultuur, https://felfeminisme.wordpress.com/

[x]   http://www.huffingtonpost.co.uk/louise-pennington/femen-international-topless-jihad-day_b_3005482.html

[xi]  http://www.huffingtonpost.co.uk/inna-shevchenko/femen-topless-in-the-country-of-hijab_b_3034211.html

reacties

11 reacties

  • door Jessica R. N. op woensdag 10 april 2013

    Eindelijk eens iemand die het zegt...

  • door 7kingMeta op woensdag 10 april 2013

    "Als je volledig meegaat in seksistische patronen dan kan je niet meer feministisch bezig zijn."

    Ik geloof dat deze houding even contra-productief is. Als de vrouwen van Femen hun protest binnen de lijntjes naar bepaalde patriarchale normen uitvoeren, is dat hun zaak. En als ze daarmee niks bereiken is dat spijtig. Maar de les gaan lezen van hoe een feminist zich moet gaan gedragen is even patriarchaal als de neerbuigendheid van Femen naar de moslim-activisten toe.

    Mijn reactie is misschien wat disproportioneel naar dit artikel toe. Maar als ik in sommige discussie lees dat aan vrouwen verteld wordt dat ze zich moeten schamen als vrouw, omdat ze bijvoorbeeld wél kunnen lachen met wat kantje-boordje humor waar beide seksen zich aan durven bezondigen, dan word derde golf feminisme toch snel een spijtige zaak.

  • door Cemaleon op donderdag 11 april 2013

    Het moest gezegd zijn. Ik had al altijd dergelijk voorgevoel, nu wordt het eindelijk es beschreven.

    Om eerlijk te zijn, dit is de eerste keer dat ik zo diep over Femen lees, tot voor kort bleef het bij de beelden in het journaal...

    Zegt genoeg zeker?

  • door erik l op donderdag 11 april 2013

    Ik vraag me af of onze Belgische samenleving zo vrouwvriendelijk is dat we onze ergernis, analyse en activisme op Oekraïne moeten richten. Ook het racisme van FEMEN gebruiken om de vrouwonvriendelijkheid van één van de 3 grote monotheistische godsdiensten onder de mat te vegen, vind ik wat kort door de bocht. Op dat gebied liggen ze alledrie in hetzelfde vrouwonvriendelijke bedje ziek. Wat natuurlijk niet wil zeggen dat iedere moslim, jood of katholiek vrouwonvriendelijk is. Structureel zit dit echter wel in de 3 ingebakken. Enige tijd geleden, vertelde een witte, Belgische jonge collega dat ze was opgebeld door haar schoonmoeder omdat die het schandalig vond dat "haar zoon" ook de strijk "moest" doen. Intussen liggen de man en de zoon 's avonds op de zetel TV te zappen, want ze zijn moe. Zij - zoals vele moeders - vat zonder morren haar tweede, onbetaalde job aan. Enkele weken geleden waste ik zoals steeds m'n koffiekop af voor ik naar huis ging. M'n baas - één van die 80% mannelijke professoren - vond mij hierom "een nieuwe man". Die blote borsten van FEMEN zie ik hier voor't eerst, want ik volg het traditionele nieuws niet. Ik lees liever een boek van Fatima Mernissi, waarin ze prachtig beschrijft hoeveel dwingender het "westerse" slankheidsmodel" is dan gelijk welk hoofddoek of regel in de Moslimcultuur. Tegelijk ben ik nooit het verhaal van mijn moeder vergeten die zielsgraag naar school ging en niet mocht, want voor een meisjes was een huishoudopleiding tot 14 jaar genoeg. Daarom heb ik er alles aan gedaan zodat mijn twee dochters wel de opleiding konden volgen die ze graag deden en hun lag. En dan staan die dochters daar ineens in een plat- commerciële, mannelijke werkwereld waar je als hoog opgeleide vrouw wordt overgeslagen als je praat over kinderen op de wereld zetten. Ik zou liever hier over lezen en van gedachten wisselen en FEMEN aan de Oekraïners laten.

    • door Evie Embrechts op donderdag 11 april 2013

      Femen is nogal internationaal tegenwoordig. Er zijn in verschillende landen Femen groepjes en de boegbeelden uit Oekraïne toeren de wereld. In Frankrijk is nu hun hoofdkwartier denk ik en ook in België en Nederland zijn jammer genoeg al Femen acties geweest. Klinkt interessant dat boek van Fatima Mernissi, kende ik nog niet. En ja, België is een verschrikkelijk seksistisch land...

      • door erik l op donderdag 11 april 2013

        Evie,

        In het boek: De Europese Harem" het verhaal : Maat zes: de harem van de westers vrouw. Geweldig relevant, relativerend en grappig. En natuurlijk: "Achter de sluier" een prima achtergrond.

        Als jij leestips hebt, altijd welkom

        warme groeten

  • door SofieBrackez op vrijdag 12 april 2013

    Exact. Dit is waarom ik als feministe niet achter de acties van Femen sta. Femen bevestigt ook telkens het stereotype "hysterische bh-verbrandende feministes", een vooroordeel dat het reeds stoffige imago van feminisme absoluut geen baat bij brengt. Ik geloof ook niet dat feminisme een ideologie is die enkel door vrouwen, laat staan enkel door blote borsten van slanke blanke vrouwenlijven, gedragen kan worden! Feminisme draait voor mij vooral rond de strijd voor gelijkwaardigheid tussen genders en tussen sekses, ook mannen en transgenders zijn in feministische acties onmisbaar om dit doel te bereiken!

  • door d.g op vrijdag 12 april 2013

    Femen heeft de zaak van een 19-jarig Femenlid Tunisia Amina in het daglicht proberen te brengen door hun acties. Een protestfoto met ontbloot bovenlijf werd op internet gepost met de tekst "Mijn lichaam is van mij en niet de bron van iemands eer". Pompt werd de foto vervangen door Koranteksten en Soera's uit de Koran. Adel Almu, een Salafistishe prediker van Al-jamiaal-wassatia-Li-Tawai-isalah riep op om haar 80 à 100 zweepslagen toe te dienen en te stenigen tot de dood. Volgens de wet krijgt ze een boete van 1000 dinar en 2 jaar gevangenis. De Islamitische regeringspartij Enabdha krijgt bovendien de kritiek dat de Salafisten teveel ruimte krijgen. Geruchten gaan dat Amina zou opgenomen zijn in een psychiaterische instelling. Zij is verdwenen.

  • door Radoveden op zondag 14 april 2013

    Ter aanvulling: Julie Carlier, feministe, werkzaam aan de universiteit van Gent laat wel een veel positiever geluid over Femen horen. Blijkbaar moet er over dit onderwerp nog veel gediscussiëerd worden Een radio interview met Julie dd. 9-4-2013: http://www.radio1.be/node/303843

  • door Isabelle op donderdag 18 april 2013

    Het is niet mijn bedoeling hier een betoog te houden , maar Femen krijgt mijn volledige steun, ze hebben tenminste lef, wat anders dan de zelfverklaarde cultureler die het zo straf van zichzelf vinden kritiek te durven uiten op een godsdienst die hier in west Europa vrij tolerant is en het allemaal maar moet nemen, maar diezelfde "zelfverklaarde intellectuelen en culturo's " (naar mijn mening zijn ze dom) hebben niet het lef om ook maar een opmerking te maken over een andere zeer intolerante godsdienst...wanneer men hun mening daarover vraagt zijn ze plots "mietjes"

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties