Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu

De grootste Belgische betoging ooit? Neen, dat was niet de Witte Mars

Vraag iemand wat de grootste Belgische betoging ooit was, veel kans dat u de Witte Mars uit 1996 als antwoord krijgt. En dat is fout, lees hier waarom. Volgend jaar is het dertig jaar geleden dat op 23 oktober 1983 de allergrootste massabetoging door de straten van Brussel trok. Een pleidooi om de geschiedenis niet te laten overwoekeren door een mythe.
maandag 22 oktober 2012

Massabetogingen vormen heel sterke exponenten van maatschappelijke mobilisatie. Ze zijn immens belangrijk voor samenlevingen, ze expliciteren en begeleiden grote gewenste veranderingen en monden soms uit in heuse revoluties. Denk aan de 1 mei optochten, de miljoenendemonstraties eind jaren zeventig van vorige eeuw tegen de sjah in Iran of de mensenmassa’s eind jaren tachtig die de val van het IJzeren Gordijn en van het reëel bestaande socialisme inluidden.

Ook ons land heeft een rijke betogingsgeschiedenis. Maar wat waren de grootste, en wat was de allergrootste? Als we willen vatten en ons blijven herinneren wat mensen meest heeft bewogen – zowel in letterlijke als figuurlijke betekenis – is het wijs die kennis te koesteren.

De grootste betogingen

Zowel de eerste echt grote antirakettenbetoging van 25 oktober 1981 als de latere vredesbetogingen in 1985 en 1987 waren van dezelfde grootteorde als de Witte Mars, met om en bij de 200.000 betogers. De allereerste grote vredesbetoging van 9 december 1979 – een immense opkomstverrassing toen - speelde enkele klassen lager met meer dan 50.000.

Eén betoging overklast ze allemaal

Eén betoging overklaste ze echter allemaal met vele lengten verschil, en dat was de vredesdemonstratie van 23 oktober 1983 in Brussel.

Waarom we dat zo zeker kunnen weten? Omdat enkele feiten deze werkelijkheid onomstotelijk aantonen.

Het was de enige massabetoging waarbij de demonstranten simultaan over drie verschillende trajecten liepen. Die vertrokken telkens uit een ander Brussels station zodat er in werkelijkheid drie massabetogingen plaatsvonden.

Urenlang werd de drievoudige mensenzee gevoed, trein na trein na trein, aangevuld door honderden en honderden bussen uit het hele land, en door al die andere vervoermiddelen die betogers gebruikten. Urenlang is er opgestapt.

En veel meer nog is er door velen gewacht in de hoop straks ook te kunnen demonstreren. Toen het al lang donker was, bleven betogers vertrekken.

Zo groot was echter de toestroom dat vele duizenden die wel in Brussel waren geraakt, nooit één van de oververzadigde parcours hebben kunnen afleggen.

Zo groot dat zelfs lang niet iedereen een plaatsje op een trein richting Brussel heeft kunnen bemachtigen.

Of er dan inderdaad 400.000 deelnemers/sters waren, wat minder of zelfs nog wat meer, dat is en was niet exact vast te stellen. Maar de tellingen van de betogers, het aantal ingehuurde bussen en verkochte kaarten, het wijst allemaal in de richting van die grootteorde.

Wie deze feiten nuchter bekijkt, weet: het is een mythe dat de Witte Mars uit 1996 de grootste Belgische betoging ooit zou zijn. Die Witte Mars was inderdaad een indrukwekkend grote betoging. Maar ze kan onmogelijk de grootste zijn geweest. Om de simpele reden dat een betoging over één traject onmogelijk meer betogers kan tellen dan één over drie evenwaardige trajecten.

Wie kan dan begrijpen dat de vredesbeweging die verjaardag altijd onopgemerkt voorbij laat gaan?

Wie de feiten respecteert, weet dus dat niet de Witte Mars maar wel de vredesbetoging van 23 oktober 1983 de grootste Belgische betoging ooit was.

Wie kan dan begrijpen dat de vredesbeweging die verjaardag altijd onopgemerkt voorbij laat gaan?

Dan groeit een zekere nieuwsgierigheid: zal de vredesbeweging volgend jaar, 30 jaar later, haar grootste massamobilisatie eindelijk beginnen herdenken? Geeft zij de geschiedenis haar rechten, nu het nog kan?

Het is immers niet verstandig om de geschiedenis te laten vollopen met mythes, en de samenleving er mee opgezadeld te laten.

Structureel geweld

En er is nog een reden. Het is een kans voor een al te verzwakte vredesbeweging om opnieuw sterker de kop op te steken.

Want niemand kan beweren dat oorlog afwezig is in de wereld van vandaag.

Nog veel gewelddadiger is het structurele geweld van fors stijgende ongelijkheid die miljarden mensen geen kans geeft op een menswaardig leven en één miljard van hen zelfs permanent uitlevert aan ondervoeding en honger.

Het is hard nodig om het al wat oudere begrip ‘structureel geweld’ af te stoffen. Want, geef toe, er is geen betere omschrijving voor het fenomeen dat we wel ontzettend veel miljarden inzetten om failliete banken te redden, maar niets vergelijkbaars opzetten om de honger uit te roeien, of de moordende opwarming van de aarde tegen te gaan?
 

De auteur is voormalig lid van de stuurgroep van het VAKA - Vlaams Aktiekomitee tegen Atoomwapens - en samen met Jan Rutgeerts auteur van het boek Stop de bom. Twee jaar actie tegen de kernbewapening, IOT, 1982

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

20 reacties

  • door tom behets op maandag 22 oktober 2012

    Zeggen dat dat de witte mars de grootste was, hoe durven ze :)

    • door svdl op maandag 22 oktober 2012

      Mij zegt het nog meer iets over media, perceptie, en geschiedenis-herschrijving.... de 4de macht op zijn toppunt.

      • door Polle1976 op dinsdag 23 oktober 2012

        en welke media hebben dan beweerd dat de witte mars de grootste zou geweest zijn?

  • door Rudy Baker op maandag 22 oktober 2012

    In de anti-kernwapens betoging 1983 heb ik mee gelopen. Ik ben voor de afschaffing van het leger, elk leger. Maar ondertussen ben ik net om die reden pro kernwapens geworden. Ontbind het leger, maar laat iedereen weten dat je kernwapens bezit. En zoals we de voorbije 67 jaren geleerd hebben. Niemand heeft zin om een land aan te vallen dat kernwapens bezit. Sie werden niemals zurückkommen! Bovendien kan dan datzelfde leger o.a. ook niet tegen de eigen bevolking gebruikt worden. Maak van een nadeel een voordeel.

    • door Jan D op maandag 22 oktober 2012

      ik zou daar toch niet mijn hoofd op verwedden... dat ze geen kernwapens gaan gebruiken

      • door Rudy Baker op dinsdag 23 oktober 2012

        De grote mogendheden niet, nee. Tenzij misschien mini kernwapens. Wat dat dan ook moge zijn.

  • door WALTERito op maandag 22 oktober 2012

    Het was ongezien, een fantastische ervaring, een urenlange optocht door de Brusselse straten, zonnig maar koud, iedereen vol enthousiaste verontwaardiging, pogend de komst van de kernwapens naar België te stoppen. Ongehoord was de reactie van de Belgische politici die toelieten dat op hetzelfde moment van de betoging de raketten reeds overgevlogen werden naar Florennes. Een kaakslag voor de democratie, een misprijzen voor de Belgische en in uitbreiding de Europese bevolking.

  • door frank mulleman op maandag 22 oktober 2012

    All stood still... Ultravox

    In de donkere periode van begin de jaren 80, jeugdwerkloosheid, Martens die stond te liegen in het parlement (tewijl de raketten aan het landen waren in Florennes) 'er zijn geen raketten naar/in ons land', was brussel een belegerde stad van mensen voor vrede... en ik kon niet betogingen! Er was een grote opstopping aan het Rogiersplein richting 'Zuid'. We all stood still! Op 24.04.82 was er ook een grote, vergeten betoging, voor werk. 'Wij willen werk'. Ik zie nog 200 rijkswachters rond de trein, met ABVV-jongeren uit Kortrijk, spoor 1 in Brussel Noord... een zestigtal en mezelf weigerden om een biljet te kopen.... Dju vergeten door ons, we zijn ouder dan we denken :)

  • door Eddie G. op dinsdag 23 oktober 2012

    En zeggen dat elke keer dat ik iemand vertel dat er Amerikaanse kernwapens op Belgische bodem liggen, wordt ik verweten dat ik paranoïde ben.

  • door deludo op dinsdag 23 oktober 2012

    Dirk Barrez heeft overschot van gelijk Zou het kunnen dat de emotionele betrokkenheid van de deelnemers ("geen raket in mijn achtertuin!)

    het overweldigend succes van die mars bepaald heeft? De kater achteraf, met name het feit dat de regering ondanks alles de NAVO instructies opgevolgd heeft, alsof er geen betoging geweest was, ligt mede aan de basis van de snelle overgang van een vredesbeweging naar een verspreide strijd rond een aantal andere thema's die de progressieve beweging motiveerden: de overgang van VAKA naar Hand-in-Hand is daar een goed voorbeeld van. Ik denk dat we, na de globale crisis van 2008 en met de beelden van de sociale bloedbaden van Athene vandaag tot (hoogstwaarschijnlijk) Genk morgen, en dat zijn maar enkele namen op de wereldkaart, ons dringend opnieuw op onze kerntaken moeten concentreren, en dat blijft, ondanks alles , de strijd tegen het wereldwijde kapitalisme, dat zowel voor armoede, oorlog en ecologische rampen tekent. Indien we deze waarheid uit het oog verliezen, worden we gerecupereerde vogels voor de neoliberale kat. (Ludo Abicht)

    • door Henk Wijffels op dinsdag 23 oktober 2012

      Dag Ludo en Dirk. Ik heb toen meegelopen in de anti-kernraketten betoging, hoewel ik geen massa-dier ben. Je mening kun je namelijk ook anders uiten, en iets is niet meer waar omdat meerderen het zeggen. Wel is het een vorm van onderlinge solidariteit en bemoediging. Het feit dat de raketten er al stonden toen het parlement zognaamd "autonoom" mocht beslissen, omdat België een "souveraine staat" zou zijn, is een klassiek voorbeeld van (wat in de communicatieleer) de "strategie van het voldongen feit" heet (zoals bijvoorbeeld: om geld vragen aan je vader pas nadat je een ruit hebt ingegooid of een gsm hebt gekocht, wat je nooit zou krijgen als het tevoren vroeg). Dit veronderstelt dat men zich neerlegt bij wat men ziet als onveranderbaar, het onvermijdbare, dat men wijkt voor van de "realiteit" (ermee instemt) omdat men gelooft in de onveranderlijkheid daarvan (hier bv. "we kunnen niet anders door onze Nato-verplichtingen", die overigens geheim zijn en zelfs dat is geheim?). Volgens Bonhoeffer is domheid een gevolg van overmacht (en geen gebrek aan intelligentie). Men is a.h.w. met domheid geslagen. Dat is de ware kracht van het "(on)geloof". Welnu die werkelijkheid kan men inderdaad niet veranderen door (enkel) te betogen: je moet de machtsverhouding aanpakken en inderdaad het kapitalisme aanpakken in de kern. Het volstaat niet om massaal te jammeren, wat immers een plaatvervangende onmacht kan zijn, waarbij zij die het luidst te horen zijn, het minst denken te kunnen veranderen (zoals in de psychologische experimenten van Milgram bleek). Neen heel ons arbeidsproces moet gedemocratiseerd worden: multinationals afsschaffen (zegt ook Chomsky), decentralisren en kleinschalig maken (Schumacher), iedereen die nu in loondienst producten maakt of diensten levert moet zegging krijgen over WAT er geleverd wordt en HOE (zowel technisch als sociaal) er gemaakt of geleverd wordt. Maar ook de "afnemers" en omringende (belanghebbende) bevolking moet effectieve inspraak krijgen ( zie ook de coöperaties van Barrez - http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2012/09/24/cooeperaties-veel-belangrijker-dan-we-denken). Deze "demondialisering" moet echter gepaard gaan met een internationale openbare waakzaamheid (door o.a. universiteiten, wetenschap, journalisten) voor de universele rechten van alle mensen (ook buiten loondienst, zoals kind, ziek, oud) op voedsel, gezondheid, contact, vrede en expressie. Dat zulks enkel met "slag en stoot" zal gebeuren is mij duidelijk en alle kleine stapjes in de goede richting, als forse sprongen ("lentes") vooruit zijn dan ook welkom. In 1968 was het duidelijk en mijn kat is geduldig.

  • door De Witte Bernard op dinsdag 23 oktober 2012

    Zoals ik reeds in een vorige reactie (enkele dagen geleden) heb gemeld, de vredesbewegingen hebben nood aan een politiek raamwerk, dat zich niet blind staart op enkel 'vredesproblematieken' maar begint (in samenwerking met andere progressieve bewegingen en partij(en)) met een allesomvattend verzet tegen het neoliberalisme, dat het structureel geweld nog heeft doen toenemen (niet dat ze hiervoor het monopolie hebben, dat heeft de geschiedenis uitgewezen). We moeten al die aspecten binnenbrengen binnen de vredesbewegingen, en niet alleen blijven focussen op één aspect (vb. kernwapens - die groeien niet aan de bomen, maar zijn het product van een bepaald maatschappijmodel, waartegen we ons (zo massaal mogelijk) moeten verzetten). En nogmaals, hiervoor is een politiek raamwerk nodig. Veel werk aan de winkel dus.

  • door iez op dinsdag 23 oktober 2012

    Vandaag, én gisteren, én eergisteren, én ... werd er actie gevoerd tegen kernwapens op & omheen de militaire basis van Kleine Brogel. Filmpje van de actie gisteren: http://youtu.be/l1E2r2RqmGE Alles over de campagne 'Nucleair Alarm': http://www.vredesactie.be/campaign.php?id=61

  • door Annemie50 op dinsdag 23 oktober 2012

    En ondanks die betogingen hebben we nog altijd kernbommen in Kleine Brogel. Leterme zou ooit geprobeerd hebben ervan af te geraken, maar "de Amerikanen" beslisten er anders over. Ons zelfbeschikkingsrecht is beperkt. Een kernbasis als Kleine Brogel lijkt me heel gevaarlijk in geval van oorlog. Het beste waren we met geen leger zoals in Costa Rica, maar ook daar hebben de Amerikanen nu een militaire basis!

  • door Joris Floris op woensdag 24 oktober 2012

    Volgens wikipedia waren er bij de Witte Mars 300.000 betogers (http://nl.wikipedia.org/wiki/Witte_mars). Tellen is nooit de sterkste kant geweest van links. En redeneren al evenmin, zoals de krakkemike redenering van die 400.000 duidelijk laat zien.

    • door dirk op woensdag 24 oktober 2012

      Beste, Het is een merkwaardige kronkel om Wikipedia eerst als een gezaghebbende bron aan te voeren met betrekking tot de Witte Mars, om er vervolgens aan voorbij te gaan dat Wikipedia net hetzelfde getal van 400.000 betogers kleeft op de grootste antirakettenbetoging - wat uzelf onmogelijk acht - zie http://nl.wikipedia.org/wiki/Betoging Dit artikel licht in de eerste plaats toe waarom het aantal betogers op die antirakettenbetoging van 23 oktober 1983 zo groot was, en veel groter dan op alle andere massabetogingen. En als u goed leest, begrijpt u meteen waarom het cijfer van 300.000 voor de Witte Mars - overigens al een kwart minder dan de 400.000 - nog een forse overschatting kan zijn. Zelfs de informatie van Wikipedia, hoe goed ook meestal, is soms voor verbetering vatbaar; wie dat best weet, zijn de Wikipedianen zelf. Maar wil u vooral in het vervolg toch twee keer nadenken alvorens de lezers lastig te vallen met manke redeneringen. Met vriendelijke groeten.

      • door Joris Floris op vrijdag 26 oktober 2012

        Geachte, In mijn commentaar trek ik die 400.000 helemaal niet in twijfel. Ik heb het alleen over de redenering die u gebruikt om die 400.000 af te leiden. De referentie die u geeft heb ik bij het schrijven van mijn commentaar trouwens gelezen. Waarom citeert u niet gewoon de cijfers die in 1983 in de media werden gegeven? Waren die allemaal veel te laag? Gaat u die dan 30 jaar na datum corrigeren met de redenering die u in het artikel geeft? In uw artikel geeft u een argument om te bewijzen dat de Witte Mars niet de grootste kan geweest zijn. Maar u argumenteert helemaal niet dat de 300.000 van de Witte Mars een overschatting is. U stelt zonder enige nadere toelichting dat het er om en bij de 200.000 waren, terwijl het cijfer van die 300.000 u toch bekend moet geweest zijn. Wat hebt u tegen de Witte Mars dat een verschil van 100.000 voor u nog veel te klein is? Vriendelijke groeten.

  • door els deconinck op donderdag 25 oktober 2012

    Ik was erbij denk ik

  • door Webmus op vrijdag 26 oktober 2012

    Goed artikel! Dat van de vredesbetoging van '83 wist ik niet, maar ik was zelf nog maar 3 jaar toen. Eigenlijk zou het een goed idee zijn om deze vredesbetiging volgend jaar nog eens dunnetjes over te doen, met dezelfde 3 trajecten, hetzelfde even actuele thema, maar met nog meer volk. Brussel zal letterlijk zwart zien van 't volk dan :-)

  • door Tjolder op maandag 29 april 2013

    Er zou een fotoboek bestaan, waar zeer veel foto's van die dag instaan. Graag had ik deze verkregen, maar kan daar nergens wat over terugvinden. Heb deze met eigen ogen in 1986 gezien, maar sedert dien nooit nog ergens kunnen vinden. Iemand een idee?

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties