Een nieuwssite die

reclamevrij
onafhankelijk
kritisch
en gratis is?

Dat kan!

Maar enkel dankzij jouw steun

Steun ons nu!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu

De onzichtbare hand die ons wurgt:De aflaat van een mathematicus

Voorpublicatie uit 'De onzichtbare hand die ons wurgt' van Bart Staes. Vandaag: De aflaat van een mathematicus. Hoe een wiskundige formule verhulde wat bankiers niet wilden weten
woensdag 20 juni 2012

De aflaat van een mathematicus

Hoe een wiskundige formule verhulde wat bankiers niet wilden weten

De onbegrensde groei van de huizenmarkt en de quasi-ontkenning van de risico’s was mogelijk omdat de meeste bankiers echt geloofden dat ze die risico’s helemaal onder controle hadden. Iemand had hen er namelijk van overtuigd dat ze risico’s perfect konden inschatten, en had op die manier de zesde kiem van de crisis geplant.

De Chinees David Li kwam op de proppen met een toverformule die gebaseerd was op methodes uit de wereld van de levensverzekeringen. Ze pretendeerde te voorspellen hoe schijnbaar los van elkaar staande gebeurtenissen toch op elkaar konden inwerken. Li maakte geen gebruik van de historische gegevens om correlatierisico te meten (zoals bijvoorbeeld verzekeraars nog doen als ze uw premie berekenen). Hij gebruikte gewoon de actuele prijzen van de markt, die immers toch 'altijd gelijk' had. Daardoor zat niemand op den duur nog te wachten op informatie uit grote databanken vol historische gegevens, om daaruit een wellicht iets meer objectieve analyse of waardering van een markt af te leiden. Wat telde, was het hier en nu.
Die manier van denken verankerde een stevige foutenmarge in het systeem: want als de markt verkeerd dacht, klopte ook de uitkomst van de formule niet meer. Zelfs David Li zelf waarschuwde voor de beperkingen van zijn financieel model. “Weinig mensen snappen in werkelijkheid waar het over gaat”, zei hij in 2004 aan The Wall Street Journal. “Het gevaarlijkste kantje van mijn model is dat mensen het resultaat ervan weleens zouden kunnen geloven.”

Helaas: duizenden investeerders deden precies dát: ze vergaten dat er een grote foutenmarge op Li’s model zat, en lazen de resultaten die de mathematische modellen uitspuwden alsof ze het evangelie zelve waren.

Niet alleen investeerders, ook wetgevers en toezichthouders liepen in de val. In 2004 integreerden ook de ratingagentschappen, die de kredietwaardigheid van ontleners en bedrijven inschatten, Li’s formule in hun risicomodellen. Van daaruit sijpelden ze automatisch door naar de kapitaalvereisten voor de banken. Li’s formule zorgde voor een stortvloed van investeringen in Amerikaanse rommelhypotheken, en daarom was ze cruciaal voor de creatie van een schaduwbankensysteem en een ware windhandel in derivaten.

Li’s formule zorgde ervoor dat risico’s systematisch lager werden ingeschat, zelfs bij de massale verkoop van risicovolle beleggingsproducten zoals bijvoorbeeld de CDO-handel in rommelhypotheken (de collateralized debt obligation is een product dat een groot aantal activa bundelt, herverpakt en in de vorm van obligaties weer doorverkoopt, zie kiem 7).

Li’s mathematisch model gaf een (theoretisch) antwoord op de vraag hoe groot het risico is dat iemand bijvoorbeeld stopt met het afbetalen van een hypotheek. Toen alle banken dat theoretische antwoord als onweerlegbare wetenschap begonnen te beschouwen, konden ze de voorheen onwaardeerbare CDO’s plotseling wel waarderen en massaal in hun boeken zetten.

Maar de financiële wereld hield er op het hoogtepunt van de beursbonanza geen rekening mee dat de hoogste AAA-rating bij een CDO iets heel anders betekende dan een AAA-rating voor, pakweg, een bedrijfsobligatie. Een rating voor een bedrijf schat de kans in dat de duidelijk identificeerbare onderneming de obligatie niet zal kunnen terugbetalen: AAA betekent lage kans, B gemiddelde en C of D grote kans.

Maar bij een CDO wordt een heel pakket schulden samengevoegd en vervolgens getrancheerd. Als de ontleners stoppen met betalen, dan moeten de laagste tranches de eerste verliezen slikken. De AAA-tranches worden daarentegen maar geraakt als een groot percentage van de leningen niet meer terugbetaald wordt. Waardoor hetzelfde etiket dus een totaal andere betekenis krijgt.

Formules als die van David Li zorgden ervoor dat alle AAA’s over dezelfde kam geschoren konden worden. Daardoor konden banken minderwaardige schuld met een vaak veel betere score in hun boeken zetten, waardoor ze er minder kapitaal apart voor moesten houden in hun balans. Dat stimuleerde fors de groei van de schaduweconomie van het financiële systeem.

Zo maakte de formule van Li de wereld van de financiële instellingen meteen ook superkwetsbaar: als er een fout zou sluipen in de uitkomst van Li’s mathematische model, dan dreigde het hele systeem onderuit te gaan. De evolutie van de ‘high frequency trading’ in de beurswereld, zoals beschreven in kiem 2, droeg er ook al niet bepaald toe bij dat handelaars, analisten en bankiers nog tijd hadden om rustig na te denken.

Waar de Oostenrijkse econoom Friedrich von Hayek zo fel voor had gewaarschuwd toen hij in 1974 de Nobelprijs voor economie aanvaardde, werd binnen de kortste keren pijnlijke realiteit: het vermoeden van kennis in de geesten van bankiers, risicobeheerders en toezichthouders had een desastreus effect op de wereldeconomie.

Download hier het boek: De onzichtbare hand die ons wurgt

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

3 reacties

  • door catteeuw op woensdag 20 juni 2012

    As a white-collar criminologist and former financial regulator much of my research studies what causes financial markets to become profoundly dysfunctional. The FBI has been warning of an “epidemic” of mortgage fraud since September 2004. It also reports that lenders initiated 80% of these frauds.* When the person that controls a seemingly legitimate business or government agency uses it as a “weapon” to defraud we categorize it as a “control fraud” (“The Organization as ‘Weapon’ in White Collar Crime.” Wheeler & Rothman 1982; The Best Way to Rob a Bank is to Own One. Black 2005). Financial control frauds’ “weapon of choice” is accounting. Control frauds cause greater financial losses than all other forms of property crime — combined. Control fraud epidemics can arise when financial deregulation and desupervision and perverse compensation systems create a “criminogenic environment” (Big Money Crime. Calavita, Pontell & Tillman 1997.)

    ...

    Neoclassical economics and finance predicts that because they know that the nonprime originators have perverse incentives to sell them toxic loans they will take particular care in their due diligence to detect and block any such sales. They assuredly would never buy assets that the trade openly labeled as fraudulent, after receiving FBI warnings of a fraud epidemic, without the taking exceptional due diligence precautions. The rating agencies’ concerns for their reputations would make them even more cautious. Real markets, however, became perverse — “due diligence” and “private market discipline” became oxymoronic. These two documents are enough to begin to understand:

    the FBI accurately described mortgage fraud as “epidemic” nonprime lenders are overwhelmingly responsible for the epidemic the fraud was so endemic that it would have been easy to spot if anyone looked the lenders, the banks that created nonprime derivatives, the rating agencies, and the buyers all operated on a “don’t ask; don’t tell” policy willful blindness was essential to originate, sell, pool and resell the loans willful blindness was the pretext for not posting loss reserves both forms of blindness made high (fictional) profits certain when the bubble was expanding rapidly and massive (real) losses certain when it collapsed the worse the nonprime loan quality the higher the fees and interest rates, and the faster the growth in nonprime lending and pooling the greater the immediate fictional profits and (eventual) real losses the greater the destruction of wealth, the greater the (fictional) profits, bonuses, and stock appreciation many of the big banks are deeply insolvent due to severe credit losses those big banks and Treasury don’t know how insolvent they are because they didn’t even have the loan files a “stress test” can’t remedy the banks’ problem — they do not have the loan files

    http://neweconomicperspectives.org/2009/07/two-documents-everyone-should-read-to.html

    ---- ---- ---- ----

    you're welcome :-)

  • door janu op donderdag 21 juni 2012

    Wanneer gaat Bart Staes, een erfgenaam van kolonialisten, een boek schrijven over de reeds honderden jarenlange gewelddadige en misdadige plundering en uitbuiting van de rest van de wereld?

    • door Wouter Braeckman op zondag 24 juni 2012

      Volgens mij is er echt al genoeg geschreven hoe de Westerse wereld de rest van de wereld heeft uitgebuit en dat nog steeds aan het doen is. Eigenlijk schrijnend, maar misschien wel menselijk, het is immers een ver-van-mijn-bed-show. Maar wat veel erger is, nu moet je niet meer naar het buitenland kijken, het is vlak onder onze neus aan het gebeuren. De wereld is steeds meer aan het polariseren. En we kijken ernaar, morrelen hoogstens wat, en we gaan voort. Er is superrijk, en arm, en daartussen een steeds kleiner wordende groep Als ik Junkers mag citeren: "we nemen een beslissing, wanneer we zien dat er niet teveel tegenstand is gaan we verder, zo voort tot er geen weg terug is"

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties