Clash der titanen

Men kan politieke ontwikkelingen moeilijk loskoppelen van de figuur of persoonlijkheid van de politieke tenoren. Dat is de these van het boek “De Clash der titanen: een psychopolitieke cartografie van de politiek”. En op 12 juni wordt daarover gedebatteerd in Brussel.

Di Rupo (PS) en de De Wever (N-VA)

Wie wint de gemeenteraadsverkiezingen? Persoonlijkheid is duidelijk niet de enige belangrijke factor, ook de context is cruciaal. Politieke omstandigheden beperken de rol van persoonlijkheid of vergroten deze juist. Wanneer kan persoonlijkheid dan bijv. het verschil maken?

Volgens deskundigen is dat als de situatie er complex uitziet, ambigu of onstabiel. We beleven tijden van conflict tussen instituties of van grote verandering. Er spelen emotioneel en symbolisch geladen kwesties. Belangrijke waarden van de democratie worden bedreigd. Het kan gaan om een crisistijd, of om het vormen van een nieuwe regering. De betrokken politici bevinden zich in een strategische positie….

Men kan denken aan de Antwerpse gemeenteraadsverkiezingen als case, maar de geschetste omstandigheden vertonen zeker overeenkomst met de situatie waarin België zich al enkele jaren bevindt. Dit boek hanteert voor het België van na juni 2007 voor het eerst de politiekpsychologische invalshoek. In het bestek van dit boek worden een twintigtal politici doorgelicht die in de periode 2007-2010 (en later) een rol van belang gespeeld hebben.

De these over het belang van persoonlijkheid wordt in toenemende mate onderschreven door politici zelf en door politieke commentatoren. Zij is zeker niet nieuw, eeuwen terug waren de antieke filosofen al bezig met de idee. Het was de voorganger van de CIA, de OSS, die aan de wieg stond van een wetenschappelijke benadering.

Hij lanceerde de idee om politieke leiders psychologisch in te schatten (“profiling”). Er wordt van op afstand een zo objectief mogelijk psychologisch profiel geschetst van een prominent politicus, waarmee men geen direct contact heeft. Binnen de politieke psychologie werden vooral in de VS diverse “profiling” methoden ontwikkeld waarvan vooral die van Immelman, gebruikt in het boek, goede resultaten boekt.

Inzicht in de persoonlijkheid van politieke kandidaten vertelt iets over het beleid dat we van hen mogen verwachten, over hun kansen bij verkiezingen en over hun succes bij onderhandelingen. Zeker in een presidentieel regime wordt de president vereenzelvigd met het beleid. Maar in een parlementair systeem kan de persoonlijkheid van vertegenwoordigers van een partij juist voor het (politieke) verschil zorgen, en dat is natuurlijk ook het geval bij gemeenteraadsverkiezingen…

Op 12 juni gaat auteur Christ’l De Landtsheer in Brussel in debat met Jan Blommaert en Jan Kuitenbrouwer - titel van het debat: Clash der Titanen. Het debat wordt georganiseerd door deBuren. Over politieke persoonlijkheid en taal (org. deBuren) - klik voor meer info.

Het boek is verkrijgbaar in onze shop.

Creative Commons link

Deze bijdrage is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 2.0 België licentie

Reageer (Spelregels)

Reacties

Door Jan Paesen, 09-06-2012 00:17

Persoonlijkheid en politiek succes

Persoonlijkheid maar vooral de bekwaamheid om het brede publiek aan te spreken zorgen er m.i. voor dat een bepaalde politieke grondstroming in de samenleving sneller naar boven komt.
Anders uitgedrukt het aandeel van BDW in het succes van de NVA is belangrijk maar niet wezenlijk. Hooguit zorgt BDW er voor dat de NVA opvattingen iets sneller en massaler politiek succes hebben.
De moord op Pim Fortuin heeft de ontwikkeling van een bepaalde politieke grondstroom in Nederland vertraagd maar niet gestopt.

Door Le grand guignol , 09-06-2012 19:09

Persoonlijkheid en politiek

"Inzicht in de persoonlijkheid van politieke kandidaten vertelt iets over het beleid dat we van hen mogen verwachten [...]".

Gelooft u dat werkelijk!?

Inzicht in iemands persoonlijkheid kan bij mijn weten hoogstens iets vertellen over de mogelijke beleidsstijl van iemand, maar die vertelt ons op geen enkele wijze iets over de inhoud van het betreffende beleid. Wat u tracht te doen is persoonlijke eigenschappen als 'leitmotiv' te laten fungeren voor het politieke, maar daarmee beperkt - of, degradeert - u in wezen de politiek tot de leer van de persoonlijkheid. Die psychologisering - o.a. van de 'grote leider' - draagt in grote mate bij tot de depolitisering van de politiek.

"The “dynamic powers” of science, technology, and capital discussed earlier are clearly vital to the imperial reach and the globalizing drive of corporations. They are the basis of the new system of power, replacing the old one and its ideal of a sovereign citizenry. The new constitution conceives politics and governance as a strategy based upon the powers that technology and science (including psychology and the social sciences) have made possible. Exploitation of those powers enables their owners to redefine the citizenry as respondents rather than actors, as objects of manipulation rather than as autonomous" (Wolin, 2008: 132).

In wezen tracht u politiek te vervangen door psychologie. Dat zorgt niet alleen voor een waanzinnige manipulatie van de kiezer omdat de kiezer zich (nog meer) gaat laten leiden door persoonlijkheid in plaats van inhoud; het zorgt daarnaast ook voor het omkeren van het democratisch beginsel omdat de politiek ondergeschikt wordt aan de psychologie en de persoonlijkheid van de (potentiële) leider. Op die manier komen we terecht in een "managed democracy" (cf. Wolin).

* Wolin, S. S. (2008). Democracy incorporated: Managed democracy and the specter of inverted totalitarianism. New Jersey, US: Princeton University Press.

Door catteeuw, 10-06-2012 04:14

De persoon eruit halen en

De persoon eruit halen en puur burocratisch redeneren klinkt ook niet echt democratisch. Dan moet je vertrouwen op de onfeilbaarheid van die burocratie - gecreëert door personen. En als je niet kan afgaan op uw indruk van iemand - moet je dan zijn geschiedenis uitzoeken? En als hij geen heeft - is hij dan automatisch gediskwalificeert? En als hij er wel één heeft - is het de volledige waarheid? Is leiderschap iets in een mens of een procedure? Liefst een analoge democratie want digitaal is binair/

Ik denk dat het punt is dat ze kandidaten selecteren en creëeren gebaseerd op een ontwikkelde wetenschap (hoeveel van die partij centjes gaan naar "PR" ). Er word een persoonlijkheid gecultiveert die bepaalde mensen op een bepaalde manier aanspreekt. Denk maar aan zoontje Bush de Regular Joe Type (en alle liberals die in hun pretentie vielen voor zijn schijnbare dommigheid, een show die voor anderen dan weer anti-elitair down-to-earthy leek ) . Zijn papa was baas van het CIA. En grootvader was bankier vd Nazis.
Of Blair de links kapitalistische moslim jager. Obama met zijn nobel prijs en zijn illegale drone-executies van onschuldigen. Er is iets fout aan die mensen.

De vraag is - denk ik: wie zijn de leugenaars?

Door Le grand guignol , 10-06-2012 16:40

Verschil tussen persoon en persoonlijkheidscultus

Ik heb bij mijn weten nergens gezegd dat we "de persoon eruit [moeten] halen en puur bureaucratisch [moeten] redeneren". U legt me dus woorden in de mond die ik niet gezegd heb en dat vind ik niet correct. Daarom ga ik aan uw vergelijking of tegenstelling tussen persoon en bureaucratie geen verdere woorden spenderen.

Waar het om gaat is dat politiek, als een clash tussen standpunten en visies, vanwege de psychologisering afglijdt naar een clash tussen persoonlijkheden - of beter: "een clash der titanen". Dat heeft in wezen niets meer te maken met politiek an sich dan wel met het creëren van een leiderschapscultus die vervolgens, door middel van marketing, verzilverd kan worden. Politiek wordt op die manier management, terwijl politiek en management in wezen tegengesteld zijn aan elkaar omdat management 'top-down'-ageert en omdat de managementideologie opgebouwd is rond een aantal premissen (cf. 'protective belt') die lijnrecht indruisen tegen het democratisch beginsel:

"The ideology of management is not a static but a dynamic phenomenon. As in any other ideology, there are a few non-negotiable core assumptions. These include private property and profit orientation, inequality, managers’ responsibilities and prerogatives for managing organisations, class structure, anti-democratic organisations, exploitation of the many by the few and other similar assumptions. This is the protective belt. The proponents of managerialism do not have any problem with shifts and changes in any parts which do not belong to the protected ideological core of management. On the contrary, there is a constant strive to change the external appearances and themes of the ideology as much as possible. Business-oriented media, hero managers, management gurus, consultants and business school academics are particularly keen to produce, actively promote and disseminate a constant flow of latest managerial fads and fashions" (Diefenbach, 2009: 119).

Door de aandacht te vestigen op iemands persoonlijkheid en leiderschapsstijl, i.e., management, verdwijnen de aspecten die inherent zijn aan politiek op de achtergrond en laat nu uitgerekend een specifieke ideologische invulling van die aspecten de 'protective belt' vormen van de managementideologie. De klemtoon verschuift met andere woorden van de inhoud naar de vorm; van politiek naar presentatie-perceptie-imago. Desgevallend zouden we net zo goed een show kunnen organiseren waarbij de kiezers via 'televoting' hun stem kunnen uitbrengen op hun favoriete kandidaat: "Ministeriool 2012" waarbij de verschillende politici een dansje moeten placeren, misschien ook nog wat kunstjes moeten opvoeren en - liefst van al - ook nog een paar moppen moeten tappen zodat ze laten zien dat ze 'het goed kunnen uitleggen'. Met de focus op iemands persoonlijkheid treedt er een enorme vervlakking en infantilisering op van het politieke debat alsook van de politiek als dusdanig. Politiek krijgt een hoog brood-en-spelen-gehalte en glijdt af naar entertainment: "De clash der titanen".

* Diefenbach, T. (2009). Management and the dominance of managers. An inquiry into why and how managers rule our organizations. Abingdon, UK: Routledge.