Meer dan ooit heeft de wereld nood aan onafhankelijke journalistiek.

Meer dan ooit is het nodig om een tegengeluid te laten horen.

Steun daarom DeWereldMorgen.be

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Boekrecensie

De machteloze staat: Hoe globalisering en individualisering de overheid uithollen

Joop Hazenberg is een volbloed liberaal, aan de donkerblauwe kant. Toch is het interessant om te zien hoe neoliberalen reageren op de globalisering en de crisis in Europa.
maandag 28 mei 2012

Let wel, de blik van Hazenberg is zeer Nederlands gekleurd. Hij interviewde een reeks politici en las aandachtig Fukuyama en Marc De Vos. Uiteindelijk heeft hij weinig oplossingen die buiten de klassieke lijnen kleuren: er moet bezuinigd worden op alle sociale voorzieningen om de begrotingsdiscipline te herstellen en het begrip staat wordt ingevuld door de individuele actieve burger. Hallo Guy Verhofstadt?

De machteloze staat

Ook in Nederland raakt de staat zijn band met de reële economie kwijt. Voor Joop Hazenberg is het begrip staat het samenvallen van grenzen, taal en cultuur. Had hij even over de grens gekeken dan had hij meteen gemerkt dat in zijn buurland België taal en cultuur in een land niet samenvallen.

Vier megatrends bepalen de steeds kleinere rol voor de staat: Europa als sluipend beslissingscentrum, de globalisering van de economie, de groei en de invloed van ICT en de horizontalisering van de besluitvorming.

Begrippen die hij in zijn vroegere boek 'Change' eerder ontwikkelde. Europa is een probleem omdat het begrip natiestaat verdwijnt en er geen Europees ideaal in de plaats gekomen is.

De corporatistische staat

Nederland wordt nog steeds, volgens de auteur, geregeerd door belangengroepen zoals vakbonden, die iedere beslissing van de politici systematisch veranderen. En in deze beschrijving worden belangengroepen vrolijk door elkaar gemixt.  Alleen de werkgevers komen niet ter sprake, hoogst waarschijnlijk om hen alvast niet tegen de schenen te schoppen.

Het hoofdstuk over macht sluit naadloos aan bij dezelfde gedachtegang: macht werkt volgens een aantal natuurlijke wetmatigheden. Los van geld, los van lobbying, los van familietradities.

Europa zal uiteindelijk zelf de band met de reële economie moeten herstellen en zich met de sociale verworvenheden van de landen moeten bezig houden: loonsverhogingen moeten aan de prestaties van het land gekoppeld worden. Hij heeft het ook nog over de groene problematiek die niet werkt door de Nederlandse gasbel: er is geen schaarste en geen groen beleid

Simulatie van de toekomst

Joop Hazenberg kijkt ook vooruit waar het naar toe gaat:de aanwezigheid van Europa als regelgever en de globalisering als economische kracht zijn een constante. De burger, net zoals in het burgermanifest van de VLD bij ons, moet de staat heroveren en opnieuw inspraak eisen.

Hij omschrijft twee scenario’s: angst aan de Noordzee en Atomisering. Laat ik hierbij opmerken dat de auteur enkel Nederland in het vizier heeft en alle andere wereldperspectieven uit het oog verliest.

Liberaal

Het blijft leuk om te lezen hoe zelfs een liberaal iets meer macht aan de staat wil geven. Niet beperkt tot het klassieke denken over de staat als controlerend en militair apparaat. Maar de recepten kan je iedere dag op radio 1 horen. Daarvoor hoef je dit boek niet te lezen.

'De machteloze staat' is verkrijgbaar in onze shop.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

7 reacties

  • door catteeuw op maandag 28 mei 2012

    Ne werkmensch hoort alleen voetbal op radio 1. Tijdens het werk 7 keer in een afgrijselijke loop dezelfde 'algemeen aanvaarde' monoTone loopBandMusiek - een MK Ultra indoctrinatie techniek samen met het onafgebroken uitvoeren van simplistische taken voor het induceren van een passieve psychose. En wie zei dat psychologie dood is - de media? Met het lawaai en de wanorde van de achterkant van bedrijven zou praat radio toegegeven moeilijker te bevatten zijn dan vanop uw bureaustoeltje.

    Target Audiences ge weet wel - de miljoenen die men steekt in marketing. En sinds de media in Vlaanderen toch met subsidies overeind staat - heel belangrijk dat mensen na de werkuren naar soaps en uitlachTV blijven kijken tijdens een crisis - gesubsidieerde papierconsumtie voor reclames en af en toe iets nieuws-achtig - kunnen we afleiden dat onze media dus niet opereerd vanuit een loyaliteit van zijn klanten - de selectie vd vrije markt - maar het financiëren van monopolies en een gebrek aan variatie en bepaalde DoelGroepen - MeerWaarde MinderWaarde -.daarbij definiëren en aan andere informatie blootstellen.

    Waarom heeft zo'n kleine streek zoveel communale radio-TV zenders nodig? Het nieuwsbericht en de muziek is hetzelfde. Tegenwoordig kan je het van het internet plukken - uw eigen muziek. Is het de taak van een overheid om het publiek te entertainen of the informeren?

    Vind openVLD het effeciënt om concurrerende soaps te subsidieren?

    Ik stel voor: één radio&TV zender met een loop van systematisch onafhankelijk nieuws-docu - zodat er voor iedereen een moment in de dag is om zich democratisch te beraden. Gestroomlijnd - Modern - Flexibel en zelfs Dynamisch.

    Ik heb u net miljarden gespaard over de jaren heen - waarvoor 10% graag - omdat ik het risico genomen heb.

    • door A. op maandag 28 mei 2012

      A) wat de VLD vindt, interesseert mij niet.

      B) 't is niet omdat ne werkmensch het niet kan horen dat er door Lisbeth bImbo en consorten niet dag in, dag uit geëmmerd wordt over "de enig mogelijke uitweg" en schurken als Van Eetvelt, Overtveldt, VBO en noem maar op, een podium wordt geboden met gratis stroop voor den baard erbij.

      C) had u al gehoord van alternatieve, vrije media zonder reclame of massa subsidiegeld zoals Radio Centraal er één is in Antwerpen? Of DeWereldMorgen, zij het in een andere niche van de informatiegaring?

      D) ik haat Dynamisch én Flexibel. En smurfen.

      E) discussies over de twee laatste zinnetjes van een heel artikel lijkt mij... niet opportuun.

  • door Le grand guignol op maandag 28 mei 2012

    De liberalen zitten zonder verhaal. Komt dat omdat ze effectief zonder inspiratie zitten; of is het eerder een gevolg van het feit dat het (neo)liberale discours het vigerende politieke verhaal geworden is en uitgerekend dat discours heden - terecht - alsmaar meer tegenstand ondervindt vanuit de bevolking? Omdat het eigen, neoliberale politieke verhaal op veel weerstand botst en in de praktijk de oorzaak van veel ellende blijkt te zijn willen de liberalen de indruk wekken dat ze zonder verhaal zitten en dus de nodige tijd en ruimte zullen moeten uittrekken om te 'herbronnen'. Het globaliseringsproces lijkt gebaseerd te zijn op een natuurwet waar de (neo)liberalen machteloos tegenover staan, laat staan dat ze er voor iets tussen zouden zitten; de Europese constructie, waarbij via een gefaseerde aanpak stelselmatig meer en meer soevereiniteit aan de lidstaten onttrokken wordt, lijkt het resultaat te zijn van de wetten der fysica en niet van (neoliberale) politieke keuzes; en de onzekerheid en "angst aan de Noordzee" alsmede de atomisering (o.a. van de arbeidsverhoudingen) zijn voor Hazenberg toekomstscenario's die verdacht veel gelijkenis vertonen met de consequenties van een neoliberaal beleid. Met retorisch 'Fingerspitzengefühl' - of, is het gewoonweg marketing? - verplaatsen de neoliberalen in hun discours de 'locus of control' van intern naar extern. "De machteloze staat" is immers in de eerste plaats een gevolg van een neoliberale beleidsvoering in combinatie met een neoliberale (juridische) Europese structuur (cf. 'embedded neoliberalism').

    Moet het nog gezegd dat de verschillende herbronningspogingen van de liberalen, zowel in Nederland als in België, in wezen oude wijn in nieuwe zakken opleveren? Bij Open-VLD kiest men resoluut voor vrijheid, individuele verantwoordelijk alsmede rechtvaardigheid - zij het dat die rechtvaardigheid voor de liberalen eerder een logisch gevolg is van de eerste twee kernthema's. Daarmee zijn de kernthema's van het neoliberalisme terug van nooit weggeweest. De 'herbronning' is in wezen een herbevestiging: het politieke verhaal blijft hetzelfde; met zin voor esthetiek krijgt het alleen een ander lettertype en misschien ook een andere kaft.

    (Neo)liberalen zijn niet per definitie gekant tegen 'de staat'; ze willen enkel dat 'de staat' afstand doet van haar 'oude' herverdelende bevoegdheden - die worden immers uitbesteed aan 'de markt'. De staat dient wel te interveniëren wanneer bepaalde processen, verworvenheden en/of belangengroepen (vb. vakbonden) ervoor zorgen dat de competitiviteit belemmerd wordt en desgevallend 'de markt' hinder ondervindt. Daarnaast dient de staat ook (repressief) op te treden wanneer de individuele vrijheden (bv. eigendom) in het gedrang komen, zelfs indien dat ten koste gaat van collectieve vrijheden alsmede het 'algemeen belang'. Neoliberalen hebben met andere woorden de staat nodig en het is niet ondenkbaar dat de invloed van 'de staat' onder het neoliberalisme, althans op een groot deel van de bevolking (99%), aanzienlijk toeneemt. Hierbij is er sprake van 'mimese': de individuele burger wordt op allerhande manieren zodanig geïndoctrineerd dat hij zich identificeert met 'de staat'; "de individuele burger is de staat". Terwijl dat in realiteit absoluut niet het geval is: tussen het individu en 'de staat' bestaat er immers een asymmetrische machtsbalans waardoor individu en staat zich nooit tot elkaar (kunnen) verhouden op basis van gelijkwaardigheid. Daarom is het niet de (individuele) burger die de staat moet veroveren dan wel een collectief van burgers die de staat alsmede de politieke overheid moeten opeisen - OWS en de Indignados trachten dat te doen en ondervinden daarbij tegenstand van, uitgerekend, de (neo)liberalen. De politieke overheid staat in een democratie namelijk ten dienste van de bevolking en dient te ageren in functie van het reële algemeen belang. Echter, ten gevolge van het neoliberalisme staat de politieke overheid niet ten dienste van het algemeen belang - ze doet wel alsof - dan wel ten dienste van particuliere (kapitalistische) belangen.

    Eigenlijk trachten de (neo)liberalen te allen prijze de aandacht af te leiden van de effectieve oorzaken van de (maatschappelijke) problemen: het kapitalisme en de daaruit volgende ongelijke socio-economische en politieke machtsverhoudingen.

    • door aronjaco op dinsdag 29 mei 2012

      @Le Grand Guignol. Zeer goede analyse. De neoliberale slang zit momenteel ergens weggekropen, ziek en zwak zogezegd. Dat niemand zich laat misleiden. De slang doet nu energie op om straks des te heftiger haar gif te kunnen spuiten. Het trucje van de slang bestaat erin om via juvenielen, ander dan normaal volwassen gedrag, zoals zich oprollen en heel stil blijft liggen in voorbereidding tot de beet, haar slachtoffer te misleiden.

      • door Le grand guignol op dinsdag 29 mei 2012

        Het idee van de slang is inderdaad van toepassing op de (neo)liberalen, maar misschien zijn we reeds geruime tijd door de slang gebeten, i.e., we zitten te midden van het neoliberalisme, zonder dat de meesten onder ons het beseffen. Dat is de truc van de neoliberalen: ze doen alsof hun, zo gezegd onbestaande, verhaal niet meer de dienst uitmaakt terwijl de maatschappij op dit ogenblik vergeven is van het neoliberalisme. Met dien verstande ben ik van mening dat we reeds door de slang gebeten zijn en het gif reeds enige tijd zijn werk aan het doen is; de slang wacht enkel tot haar prooi volledig verlamd is om voorgoed toe te slaan.

        • door Karel op woensdag 30 mei 2012

          Wie zíjn die 'neoliberalen'? Uw hele discours heeft weg van een complottheorie. Heel wat academici ter linkerzijde ratelen steeds maar door over 'neoliberalen', 'speculanten' 'neoliberale denkers', zonder ooit ook maar met iets concreets te komen. Op deze website is iemand er zelfs in geslaagd te beweren dat die 'neoliberale denkers' "Hayek en Friedman" zouden zijn en dat beide heren de bail-outs zouden hebben gesteund.

          U weet wellicht ook wel dat het 'neoliberalisme' historisch een reactie was tegen het Keynesiaanse denken dat overheersend was in de jaren 30 ("we're all Keynesians now"). De reactie op de crisis van de jaren 30 was exact wat we vandaag ook zien: bail-outs, sterkere regulering, gepraat over investeringen, "relanceplannen". Dezelfde neoliberale stroming die toen reageerde tegen het Keynesiaanse denken doet dat vandaag ook nog. Het gaat om een ietwat gemarginaliseerde stroming, maar als u wat zoekt vindt u genoeg neoliberale literatuur over de crisis*. En het zal u misschien verbazen: de neoliberale traditie verwerpt het huidige beleid, dat fundamenteel Keynesiaans is. Het enige wat echte investeringsprogramma's nog tegenhoudt is de harde realiteit dat het geld op is.

          Het beste bewijs term 'neoliberalisme' compleet verkeerd gebruikt wordt moet toch wel zijn dat nu zelfs de PS en de sp.a "neoliberaal" zijn. Hayek en Friedman draaien zich om in hun graf.

          U gooit trouwens 'liberalen' en 'neoliberalen' op een hoopje, maar zelfs als we uw definitie van 'neoliberalisme' volgen, moet u toch erkennen dat het niet gaat om klassiek-liberaal beleid. *Een eenvoudige inleiding is http://www.fee.org/doc/the-house-that-uncle-sam-built/

          • door Le grand guignol op woensdag 30 mei 2012

            U probeert van mijn standpunten een complottheorie te maken, om ze op die manier te discrediteren.

            Ik heb op DWM reeds vele malen geduid wat er met neoliberalisme bedoeld wordt. Indien u het niet van mij wil aannemen lees dan een van de volgende boeken of artikels:

            * Buch-Hansen, H., & Wigger, A. (2010). Revisiting 50 years of market-making: The neoliberal transformation of European competition policy. Review of International Political Economy, 17(1), 20-44. doi: 10.1080/09692290903014927 * Harvey, D. (2005). A brief history of neoliberalism. New York, US: Oxford University Press. * Harvey, D. (2006). Neo-liberalism as creative destruction. Geografiska Annaler: Series B, Human Geography, 88(2), 145-158. doi: 10.1111/j.0435-3684.2006.00211.x * Plehwe, D., Walpen, B., & Neunhöffer, G. (Eds.). (2007). Neoliberal hegemony : A global critique. Abingdon, UK: Routledge. * van Apeldoorn, B., Drahokoupil, J., & Horn, L. (Eds.). (2008). Contradictions and limits of neoliberal European governance: From Lisbon to Lisbon. New York, US: Palgrave Macmillan. * Verhaeghe, P. (2011). De effecten van een neoliberale meritocratie op identiteit en interpersoonlijke verhoudingen. Oikos, (56), 4-22. Retrieved from http://www.oikos.be/tijdschrift.html

            U geeft de volgende uitdrukking van Baudelaire nieuw elan: "La plus belle des ruses du diable est de vous persuader qu'il n'existe pas".

          Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties