about
Toon menu

Wist je dat ongelijkheid de crisis heeft veroorzaakt en de besparingswoede gevaar betekent voor Europa?

Europa zit in een gevaarlijke vicieuze cirkel. De grote ongelijkheid lag aan de oorzaak van de crisis, maar de aanpak ervan heeft die ongelijkheid alleen maar doen toenemen. Het sociaaleconomisch debacle dreigt zich nu ook te vertalen in een heuse politieke crisis.
zondag 29 april 2012
Big banks under new pressure in Europe crisis 6SGN87L x large
Big banks under new pressure in Europe crisis 6SGN87L x large

Het is geweten dat de crisis van 2007 werd uitgelokt door de rommelkredieten in de VS. Maar wist je dat de diepere oorzaken liggen bij de toenemende ongelijkheid in de samenleving? Dat is namelijk de stelling van een aantal studies over deze kwestie.

Wist je dat in de VS tussen 1993 en 2010 meer dan de helft (52 procent!) van de economische groei naar de 1 procent rijksten vloeide? Dat twintig jaar geleden de CEO’s er 47 maal zoveel verdienden als hun werknemers en nu 120 maal zoveel? Dat tussen 2002 en 2007 het mediaan loon zelfs gezakt was, hetgeen uniek is in een periode van economische expansie?

In 2007, het jaar waarop de crisis uitbrak, was de kloof nog nooit zo groot geweest. Wist je dat in dat jaar de 1 procent rijksten met bijna een kwart van alle inkomen ging lopen, het hoogste aandeel sinds 1929? De auteurs van bovenvermelde studie zien een opvallende gelijkenis met de crisis van de jaren dertig. Tussen 1983 en 2008 steeg het aandeel van de 5 procent rijksten van 22 procent naar 33 procent. In 1920 bedroeg dat 24 procent en in 1928 34 procent.

Klassiek spreekt men dan van overproductiecrisis of beter, onderconsumptiecrisis: door de lage koopkracht wordt er minder geconsumeerd en krimpt de economie. De ongelijkheid dus als diepere oorzaak van de crisis. Maar wist je dat die crisis op zijn beurt de ongelijkheid nog verder doet toenemen, en wel op een spectaculaire manier?

Terwijl het gemiddelde loon in de VS sinds 2008 daalde en het spaargeld haast niets opbracht, stegen de winsten tot het hoogste niveau sinds 1945. Dat verklaart waarom de beurzen heropleefden ondanks de kwakkelende economie. Wist je dat in de periode 2009-2010 de 1 procent rijksten met liefst 93 procent van de economische groei ging lopen?

En zo is de cirkel rond: toenemende ongelijkheid veroorzaakt een crisis, de aanpak van die crisis heeft op zijn beurt de ongelijkheid nog verder doen toenemen en zo de kiemen gelegd voor een nog diepere crisis. In Europa is dat niet anders. De besparingswoede verscherpt de economische recessie en leidt tot een sociale ravage, vooral in de periferie. In het oude continent vertaalt zich dat bovendien in een toenemende politieke crisis.

Beginnen we met de economische situatie. Sinds 2008 is in de eurozone het bnp/inw. gedaald met 3 procent. Dit jaar zal de economie verder krimpen met 0,3 procent. Maar wist je dat de daling in Griekenland dit jaar 5 procent zal bedragen en in totaal meer dan 13 procent sinds 2008? In Spanje is dat resp. 2 procent en 9 procent. In Italië kromp het bnp/inw. met 7 procent en in Ierland zelfs met 14 procent. Wist je dat zelfs Draghi, de voorzitter van de Europese Centrale Bank, nu vindt dat er niet alleen maar moet bespaard worden, maar dat er ook maatregelen nodig zijn voor de groei?

De werkloosheid is rampzalig. Wist je dat Europa nu een record aantal werklozen telt? Het zijn er 24,5 miljoen, dat zijn er bijna twee miljoen meer dan vorig jaar (+8 procent) en liefst 9,5 miljoen meer dan in begin 2008 (+53 procent). De werkloosheidsgraad steeg in die periode van 6,7 procent naar 10,8 procent (officiële cijfers, in werkelijkheid liggen die hoger). In Spanje zit een op vier zonder werk en bij de jongeren is dat één op twee (52 procent). In bijna twee miljoen gezinnen zijn beide partners werkloos. In Griekenland is dat nagenoeg hetzelfde: een of vijf is werkloos en ongeveer de helft van de jongeren heeft geen job (50 procent).

Overal is de armoede en ongelijkheid toegenomen. Vandaag leven 116 miljoen Europeanen onder de armoedegrens of in sociale uitsluiting. Dat is één op vier. In Griekenland leefden in 2010, dus een jaar vóór er zwaar werd bezuinigd, bijna 28 procent in de armoede. De lonen in openbare sector verminderden met 60 procent en de pensioenen met een kwart. Vandaag is het gemiddeld salaris er 600 euro. De voedselbanken hebben hun maaltijden de laatste drie jaar verdubbeld. In Portugal zagen de armste gezinnen hun koopkracht dalen met 9 procent. En wist je dat er in Italië alleen al in de streek van Napels 54.000 kinderen voltijds arbeiden, vaak tegen minder dan één euro per uur? Meer dan een derde ervan is jonger dan 13 jaar. Wist je ook dat het aantal zelfdodingen in Italië omwille van economische motieven met 25 procent is toegenomen?

Geen wonder dat deze sociaal-economische debacles leiden tot een nooit geziene legitimiteitscrisis. De Edelman Trustbarometer brengt dit zeer goed in kaart. Wist je dat het afgelopen jaar het vertrouwen in de regeringen wereldwijd sterk gedaald is? Ze krijgen nog slechts het vertrouwen van 38 procent. In Italië zakte dat van 45 procent naar 31 procent, in Nederland van 75 procent naar 61 procent (nog vóór de regering viel), in Frankrijk van 49 procent naar 31 procent en in Spanje van 43 procent naar 20 procent.

Wist je dat een overgrote meerderheid vindt dat de regeringsleiders de waarheid niet vertellen? In Italië is dat 73 procent, in Spanje 69 procent, in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk 66 procent en in Duitsland 65 procent. Wist je dat globaal slechts 17 procent vindt dat de regeringsleiders luisteren naar de noden van de burgers? Dat slechts 16 procent vindt dat ze eerlijk communiceren en 18 procent dat ze inspanningen leveren om jobs te creëren of het milieu te beschermen?

De traditionele partijen (sociaaldemocraten, christendemocraten en liberalen) haalden hun legitimiteit in het verhogen van de individuele welvaart en de uitbouw van de sociale welvaartsstaat. Geen wonder dat ze nu harde klappen krijgen. Wist je dat in Italië het vertrouwen in die partijen gedaald is tot onder de 10 procent? In Spanje is de populariteit van de in november verkozen premier Rajoy gedaald tot 38 procent. Wist je dat zelfs technocratische premier Monti gewaarschuwd heeft dat als het zo verder gaat zijn land dan in “de handen terecht kan komen van de populisten”?

Wist je dat de financiële markten zich over dat alles ernstige zorgen beginnen te maken? Vorig jaar nog dachten ze dat de hoge schulden het hoofdprobleem waren, maar nu vrezen ze meer en meer dat de bezuinigingsplannen de economische groei onderuit haalt. Bovendien zien ze hoe de politieke legitimiteit voor het europroject en de besparingswoede zienderogen afkalft: aanhoudende straatprotesten in de perifere landen, perikelen en belangrijke politieke verschuivingen in een aantal kernlanden.
http://www.ft.com/intl/cms/s/0/7d5b5910-8555-11e1-a75a-00144feab49a.html#axzz1tFqMMkz0

Als toemaatje. Goldman Sachs is de superbank die de presidenten leverde van Griekenland en Italië alsook de voorzitter van de Europese Centrale Bank. Wist je dat deze zakenbank, tot het recentelijk ontdekt werd, aandelen had in Village Voice Media, een obscuur privébedrijfje dat zich inhoudt met sekstrafiek van minderjarigen? Als het maar opbrengt zeker…
 

Citaat van de week:

“De realiteit van vandaag is dat de financiële crash, wat zijn oorzaken ook zijn, een potentieel verstrekkende legitimiteitscrisis teweegbrengt in het politiek systeem van Europa. Dit gaat over de mogelijkheid van de mainstream Europese politieke partijen om hun kiezers te overtuigen dat ze jobs zullen aanbieden, alsook fatsoenlijke lonen, financiële stabiliteit en voldoende groei om de ruggengraat van de welvaartsstaat te kunnen behouden. Dit is grosso modo wat deze partijen sinds 1950 hebben gedaan en waarvoor ze beloond werden.”
Tony Barber, redacteur van Financial Times
 

Leestip:

Sachs J., The Price of Civilization. Reawakening American Virtue and Prosperity, New York 2011.
J. Sachs is een gekend econoom. Hij schreef een aantal bestsellers en werd tot tweemaal toe door Time Magazine bij de 100 meest invloedrijke mensen van de wereld gerekend. Een uitstekende videoconferentie over het boek vind je hier.
 

In deze rubriek brengt veellezer Marc Vandepitte markante feiten, cijfers of quotes van over heel de wereld die in de andere media weinig of geen aandacht kregen, maar zeker het vermelden waard zijn om de chaotische wereld van vandaag te begrijpen.

reageer

8 reacties

  • door Bruno L. op maandag 30 april 2012

    Goed artikel. Helaas zwijgt men angstvallig wat de echte oorzaak is en wat de enige oplossing is! De echte oorzaak van al deze problemen is de invoering van de Euro. Sindsdien zijn de prijzen blijven stijgen en de lonen van de arbeiders zijn meestal gedaald (niet van bepaalde groepen zoals ambtenaren, ministers enz. die zijn wel dik in verhouding gestegen) Daardoor is een wanverhouding ontstaan tussen loon en prijs van consumptiegoederen, vooral levensmiddelen en kleding. De koopkracht is absoluut gedaald tot een ongeziene proportie. De enige en echte oplossing is terugkeren naar het jaar 2000. Niet belachelijk hoor. Terug naar het jaar 2000 met het laatste jaar eigen munt en onze ongeziene welvaart toen! Geef ons terug de BF en de prijzen zullen automatisch op het niveau komen omdat de mensen zich bewust gaan worden van de werkelijke waarde van de producten in de winkels want dan gaan de mensen de zwaar opgedreven prijzen niet meer willen betalen! Nu lijkt één Euro zeer weinig. Maar het heeft (of had) een waarde van 40 BF! Met 2000 BF kon je twee winkelwagen goederen kopen in het jaar 2000. Nu, met het zelfde loon (of zelfs iets minder) en 50 Euro op zak (is ook 2000 BF) heb je nog nauwelijks iets in je winkelwagen! Dat is het hele probleem. Terug naar toen. Pas dan zal de economie opnieuw tot leven komen en krijgen we onze welvaart terug. Helaas zullen ALLE politieke partijen moeten opstappen en vervangen worden door bekwame leiders uit de economische wereld, anders zal dat niet lukken. De huidige politieke partijen zijn zodanig verziekt door de 'Europa' kwaal met zijn Euro en genadeloze besparingen daar naar mijn mening deze nooit meer gezond te krijgen zijn. Er moeten dringen andere mensen komen die ‘het boeltje’ gaan oplossen. Maar wie? En hoe zullen ze de nu zo zwaar gebrainwashte burgers kunnen overtuigen??? Want alle dagen horen ze hoe goed de Euro voor ons is en voor Europa! Geweldig…………..

    • door Le grand guignol op maandag 30 april 2012

      Ik volg uw redenering, maar moet daar onmiddellijk de kanttekening bij plaatsen dat het probleem al langer aansleept dan de oprichting van de Eurozone. De laatste 30 jaar is het loonaandeel in het BBP stelselmatig afgenomen terwijl het BBP an sich ontzettend is toegenomen; er is met andere woorden sprake van economische groei maar die wordt ongelijk - of zelfs niet - verdeeld. Indien de lonen de evolutie van het BBP zouden volgen/gevolgd hebben, dan zou een arbeider - als ik me goed herinner - ongeveer €950 per maand meer moeten verdienen dan dat vandaag het geval is. De oprichting van de Eurozone heeft die nadelige evolutie voor de bevolking - er zijn er voor wie die evolutie enkel voordelen heeft gebracht (o.a. financiële en zakenwereld) - alleen maar versterkt.

      U zegt: "Helaas zullen ALLE politieke partijen moeten opstappen en vervangen worden door bekwame leiders uit de economische wereld, anders zal dat niet lukken". Pleit u desgevallend voor een zakenkabinet? Kiest u er desgevallend voor om, net zoals in Griekenland en Italië, de democratie op te schorten?

      De zogezegd "bekwame leiders uit de economische wereld" zullen het probleem niet oplossen. Slechts enkelen (o.a. Roubini) hadden de financieel-economische crisis voorspeld maar werden weggelachen door de "bekwame leiders uit de economische en financiële wereld". Bovendien houdt u, indien u voor een zakenkabinet pleit, een pleidooi voor nog meer financiële experts van Goldman Sachs; u maalt er blijkbaar niet om dat diegenen die de crisis veroorzaakt hebben beloond worden met een bestuurs- en beleidsfunctie bij de overheid. Dat is hetzelfde als pyromanen bij de brandweer tewerkstellen.

      • door Le grand guignol op maandag 30 april 2012

        Eigenlijk trapt u, met uw pleidooi voor een antidemocratisch zakenkabinet, met open ogen en beide voeten in de val die het neoliberalisme zelf heeft uitgezet:

        "Neoliberal theorists are [...] profoundly suspicious of democracy. Governance by majority rule is seen as a potential threat to individual rights and constitutional liberties. Democracy is viewed as a luxury, only possible under conditions of relative affluence coupled with a strong middle-class presence to guarantee political stability. Neoliberals therefore tend to favour governance by experts and elites. A strong preference exists for government by executive order and by judicial decision rather than democratic and parliamentary decision making. Neoliberals prefer to insulate key institutions, such as the central bank, from democratic pressures. [...] conflict and opposition must be mediated through the courts" (Harvey, 2005: 66).

        In feiten creëert een neoliberaal beleid zelf de problemen, alsmede het democratisch deficit, en buit die situatie vervolgens uit om de eigen beleidslijnen (bv. structurele hervormingen en stringente besparingen) onder zware druk door te voeren (cf. Klein, 2008: "The shock doctrine"). Dat komt omdat men een dergelijk beleid nooit zou opgelegd krijgen in een andere situatie, temeer omdat het neoliberalisme zich altijd richt op de afbraak van sociale verworvenheden alsmede de sociale welvaartsstaat in zijn geheel; het neoliberalisme is als het ware een "creatieve destructie" (Harvey, 2006). Democratie wordt bekeken als een luxeproduct en is enkel mogelijk onder welbepaalde voorwaarden: relatieve welvaart en een ruime middenklasse in functie van politieke stabiliteit. Evenwel zorgt een neoliberale beleidsvoering ervoor dat uitgerekend die middenklasse, ten gevolge van deregulering, privatisering, liberalisering en een competitieve economie, als sneeuw voor de zon verdwijnt alsook dat de welvaart niet op een gelijkmatige wijze (her)verdeeld wordt onder de bevolking. Neoliberalen creëren als het ware een situatie waarvan zij oordelen dat een democratie geen adequaat middel vormt om tot besluitvorming te komen en promoveren bijgevolg zichzelf als de experts die de problemen zogezegd gaan oplossen - een 'self fulfilling prophecy'.

        * Harvey, D. (2005). A brief history of neoliberalism. New York, US: Oxford University Press. * Harvey, D. (2006). Neo-liberalism as creative destruction. Geografiska Annaler: Series B, Human Geography, 88(2), 145-158. doi: 10.1111/j.0435-3684.2006.00211.x * Klein, N. (2008). The shock doctrine. The rise of disaster capitalism. London, UK: Penguin. [ http://www.naomiklein.org/shock-doctrine/the-book ]

  • door Daniël Deblaere op maandag 30 april 2012

    omdat indexatie zonder sociale correctie de kloof tussen de hoogste en laagste lonen ook verergerd! (Een brood kost voor een veel- verdiener nu eenmaal evenveel als voor iemand met een uitkering).

    • door Le grand guignol op maandag 30 april 2012

      U vergeet erbij te vertellen dat de index verrekend wordt op de lonen en het zijn die lonen die ongelijk zijn. Desgevallend stimuleren de vakbonden geenszins de sociale en economische ongelijkheid. Indien men die ongelijkheid wil wegwerken dan moet men zich niet richten op de index dan wel op de loonkloof, temeer omdat de loonkloof de aanleiding en oorzaak van de sociale en economische ongelijkheid vormt. In wezen geeft u een schoolvoorbeeld van de reactionaire perversiteitsthesis (Hirshman, 1991): alle organisaties die streven naar sociale rechtvaardigheid, alsook de maatregelen die genomen worden om bijvoorbeeld de sociale ongelijkheid tegen te gaan, zorgen ervoor dat de sociale ongelijkheid vergroot; de oplossing verergert de problemen. Die perversiteitsthesis maakt deel uit van het reactionaire discours van Dalrymple en De Wever.

      * Hirschman, A. O. (1991). The rhetoric of reaction: Perversity, futility, jeopardy. Cambridge, US: The Belknap Press of Harvard University Press.

      • door aronjaco op maandag 30 april 2012

        En , wat denkt u om vanaf nu de loonkloof te dichten via het indexmechanisme. Ik bedoel , indexaanpassingen worden in centen voor iedereen gelijk, zegge bv. 2% op een berekend gemiddelde en dat enkel voor zover men op of onder dat gemiddelde verdient. De rest heeft al genoeg en kan niet langer rekenen op het indexmechanisme om de loonkloof nog verder uit te diepen. Dat nadat de index aangepast wordt in de zin van : enkel nog datgene in de index wat als prioritair wordt beschouwd om fatsoenlijk te kunnen leven ( basisbehoeften). Daar horen bv. juwelen niet in thuis. Natuurlijk , dat is slechts één mogelijke maatregel. Ik bedoel, het accent zal hoe dan ook op voldoende koopkracht voor iedereen komen te liggen; dat kan nooit lukken op de manier zoals al die grote heren binnen Europa nu bezig zijn. Er is uiteraard ook een andere keuze , en die is , de ratten verder in de hoek drijven totdat ze geen uitweg meer zien en dan gaan die aanvallen.

        • door Le grand guignol op maandag 30 april 2012

          De loonkloof met behulp van het indexmechanisme dichten is naar mijn mening geen oplossing, temeer omdat het indexmechanisme in principe geen herverdelend mechanisme is maar slechts een rem om de socio-economische ongelijkheid tegen te werken door de koopkracht in functie van de prijzen constant te houden. De loonkloof gaan we dus niet oplossen door een index in procenten of centen. Daar ligt het kalf niet gebonden.

          Naar mijn mening verschaft een geïndexeerd minimuminkomen dat op iedereen van toepassing is (ca. even hoog als het minimumloon) de beste mogelijkheid om in een kapitalistisch systeem de sociale stratificatie tegen te gaan. Vermits mensen desgevallend over een gegarandeerd inkomen beschikken om in hun levensonderhoud te voorzien zijn ze minder - of zelfs niet - afhankelijk van loonarbeid en de grillen van werkgevers. Het klinkt misschien utopisch, maar dat wil natuurlijk niet zeggen dat we het niet kunnen overwegen.

  • door rob groot op maandag 30 april 2012

    sinds het einde van de jaren '80 vermoedde ik al dat men graag terug wou naar de 19de maar dan in een moderne versie natuurlijk maar wist niet op welke manier dat zou gebeuren, je kon daar weinig of niet over praten want men verklaarde je zowat voor 'gek', de euro is inderdaad een kwalijke zaak geworden maar de crisis doet zich eveneens voor bij landen die niet aan de euro verbonden zijn, persoonlijk vermoed ik dat de armoede zal blijven toenemen tot er geen andere weg meer is dan alles privatiseren, een andere soort van economie zou een oplossing kunnen zijn maar dan zullen mensen moeten samenwerken hetgeen niet meer echt lukt, waarom wordt het solidariteitsbeginsel zoveel mogelijk afgeschaft omdat iedereen er ALLEEN voorstaat en dan ben je machteloos, het neo-liberalisme speelt het handig samen met extreem-rechtse partijen zoals de Republikeinen en de Tea-Party in de VS, ik ben helemaal niet politiek georienteerd en tracht altijd de realiteit te zien, ook het volk zelf heeft schuld, we zijn boeren die welvaart verkregen hebben en hebben nooit geleerd er mee om te gaan, ver boven onze stand gaan leven, we hebben alleen nog rechten en weinig Eigen plichten, we vragen niet maar we Eisen en eisen, we gedragen ons als kleine dictators en zo wordt de wereld Onbestuurbaar en hebben we onze leiders zelf een alibi gegeven Graag wat Eigen meningen hierover Groetjes