Reeds acht jaar is DeWereldMorgen.be de alternatieve en kritische stem in de Vlaamse media.

Wij zijn volledig gratis en reclamevrij.

Maar dat kan enkel via uw steun.

Steun ons nu!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu

"Hun weg is niet de onze"

Een van de erfenissen waarmee de aanvallen op de Verenigde Staten van 11 september 2001 ons hebben opgezadeld, is de ‘angst voor de ander’. Voor veel mensen in het Westen is die ‘ander’ een welomschreven moslim.
dinsdag 17 april 2012

Blijkbaar worden, sinds die datum, islamieten en westerlingen zo radicaal tegenover elkaar gesteld, dat het onmogelijk wordt om tot beide groepen te behoren. De islam is niet langer louter een religie: het is een identiteit geworden, een culturele identiteit, een identiteit die alle andere identiteiten automatisch uitsluit; en het is iets geworden om bang voor te zijn.

Over de jaren heen hebben sommige Europese landen geprobeerd de zichtbaarheid van de islam te verminderen door boerka’s en hidjabs op openbare plaatsen te weren. Extreemrechtse partijen zijn er, in landen als Zweden en Nederland, sterk op vooruitgegaan. Traditionele nationalistische partijen zijn, wat betreft hun houding tegenover de islam, niet meer te onderscheiden van extreemrechtse.

In Frankrijk zijn, in aanloop naar de komende presidentsverkiezingen en in de nasleep van de schietpartijen in Midi-Pyrenées in maart, de islam en zijn onverenigbaarheid met het Westen, meer dan ooit centraal gaan staan in het publieke debat.

Sarkozy heeft besloten Frankrijk te ‘redden’ van de invasie door de 'grote boze moslim', door enkele imams te deporteren en anderen de toegang tot Frankrijk te weigeren. Op zondag 15 april riep hij de stemgerechtigden op om de Franse beschaving te redden. Op de Place de la Concorde in Parijs vertelde hij de menigte: “Niet alleen de toekomst van Frankrijk staat op het spel, maar ook het overleven van een beschavingsmodel, het onze.”

Sarkozy liet niet na ons er voortdurend op te wijzen dat in ‘ons’ beschavingsmodel geen plaats is voor de islam. Volgens zijn sterk vereenvoudigde wereldbeeld heeft het Westen geen inheemse moslims. Islam en immigratie zijn zowat synoniemen geworden, net zoals immigratie en veiligheidsproblemen.

'Moslims' staat gelijk aan 'immigranten' en 'veiligheidsproblemen': het lijkt wel een wiskundige vergelijking. In dit gepolariseerde wereldbeeld is het Westen een landschap van christenen, voor christenen, door christenen. Merk ook op dat in zijn wereldbeeld, het christendom geen religie is, maar een cultuur die Europa tot een eenvormig geheel maakt.

Het probleem met polariseren, is natuurlijk dat het alleen extremen erkent en dat het dus het ene extreem tegen het andere uitspeelt. Het schept zijn eigen zinsbegoochelingen en in een ingewikkelde wereld is er geen gebrek aan mensen die  zinsbegoochelingen gretig overnemen.

Jammer genoeg is daaraan het gevaar verbonden dat, als een groep mensen - westerse moslims, bijvoorbeeld - het gevoel krijgt dat zij niet langer tot de Franse of westerse cultuur behoort, ze gaat zweren bij de culturen die hen wel aanvaarden.

Dan zie je een radicaliseringsgolf onder jonge moslims in westerse steden als Brussel of Parijs. Die stijgende dreiging van binnenlands extremisme voedt de invloed van antimoslimpolitici en leidt tot een groeiende institutionalisering van anti-islamwetten. Die symbiose (nvdr: de vicieuze cirkel tussen de opgang van de radicale islam en westers extreemrechts) voorspelt weinig goeds voor onze beschaving. Dat is de boodschap die onze politici moeten horen.

Chika Unigwe

Chika Unigwe is schrijfster.

(Uit het Engels vertaald door Steven Haerens)

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

8 reacties

  • door Le grand guignol op dinsdag 17 april 2012

    Neoliberalen kunnen de sociale ongelijkheid en uitsluiting die hun ideologie alsmede hun beleid creëert niet legitimeren aan de hand van hun ideologie want dan zouden ze zelf het (morele) failliet van hun eigen ideologie bevestigen. Daarom gaan ze te raden bij een geheel eigen interpretatie van de christelijke waarden en die komen overeen met het paternalisme van het Katholicisme. Er ontstaat zoiets als een 'neoliberaal paternalisme' of 'la pastorale néolibérale'. Dat paternalisme werkt in twee richtingen: (1) er is behoefte aan een gemeenschappelijke vijand die zich niet laat bevoogden en dat zijn niet alleen moslims maar ook iedereen die 'anders' is en 'anders' denkt (bv. door het neoliberalisme en het kapitalisme kritisch in vraag te stellen); (2) het opnemen van een individuele morele verantwoordelijkheid wordt verward met een moraliserende individualisering van die verantwoordelijkheid waardoor sociale en structurele knelpunten vertaald worden naar individuele tekortkomingen en individuele attitudeproblemen (bv. gebrek aan verantwoordelijkheid, motivatie).

    We zien dat het neoliberalisme een situatie creëert waarbij de politieke overheid aan legitimiteit inboet en om die legitimiteit terug te herstellen worden de 'oude' reactionaire en paternalistische technieken terug vanonder het stof gehaald. Het resultaat is een politieke overheid die er, indien nodig, niet voor terugdeinst om de democratie buitenspel te zetten (cf. Griekenland, Italië) en tegelijkertijd terugvalt op een nationalistisch discours dat de eigen, enkelvoudige identiteit in de verf wil zetten. Daarbij is het noodzakelijk om erop te wijzen dat het idee van een nationale identiteit (nationaliteit) en het daaraan gekoppelde idee van de natie historisch bekeken ontstaan zijn om een democratiseringsproces zodanig te kanaliseren dat de politieke macht niet in handen kwam van het reële, actuele volk dan wel in handen van een politieke elite.

    Daarom is het belangrijk dat we ons niet laten verleden door een wij-zij-discours en meegaan in het beeld van een door de politiek gecreëerde vijand, maar de werkelijke problemen (bv. sociale ongelijkheid en uitsluiting) in vraag stellen. Bovendien is er dringend nood aan een directere vorm van democratie waarbij de bevolking meer inspraak en beslissingsbevoegdheid krijgt.

    • door Helene P op woensdag 18 april 2012

      Zeer goed, GG! En genuanceerder dan dit artikel in feite waarin Sarkozy bijv. wel 'n beetje té simplistisch wordt neergezet en zo simpel is het helaas niet. Goed ook dat je zegt dat het neoliberale paternalisme teruggrijpt op het 'oude'. Eerlijk gezegd zie ik niet veel verschil tussen de twee, meer een continuum. Met in de neoliberale vorm een graad van cynisme waar vroeger de minachting bovenop lag, het niet echt 'mens' zijn in humanistische zin. Vijandbeeld, ja, natuurlijk. Maar toch is dat opleggen van een consensus vreemd in liberale zin. Het 'oude' liberalisme kwam wel zoals je zegt tot de natie Staat om de democratie naar hun zin te regelen - ook het algemeen kiesrecht lag toen allerminst in de bedoeling - maar toch kwam er juist toen ruimte en stimulatie voor velerlei denkwijzen. Toen eenmaal religie naar de persoonlijke sfeer gestuurd begon te worden. Je kreeg toen humanistische denkwijzen, socialismes enz. Wat liberalen zo beangstigend zeiden te vinden was de consensus opgelegd door het fascisme en het socialisme ('reëel bestaand').En nu, in het neoliberale tijdperk, zijn we precies daar uitgekomen: gedwongen consensus. Inderdaad gedwongen, zoals jij zegt, door de werkelijke problemen en verschillende meningen en denkwijzen te verhuizen naar het individu en individuele tekortkomingen, domheid, achterlijkheid enz. Of naar 'de vijand'.

      Toch denk ik dat er momenteel iets anders ook speelt. Het Westen en zijn neoliberale greep op de wereld beginnen danig in verval te geraken en dat voelen ze. Er is reële contestatie vanuit het Zuiden. In die zin lijkt het 'vijandbeeld' als zijnde de Ander hier en dicht om ons heen (Noord-Afrika, Midden Oosten), in feite een historisch aan ons verwante Ander, de plank mis te slaan of afleidingsmanoeuvres of een om zich heen slaan in onmacht of hoe je het ook wilt noemen. Het betreft alleszins niet de reële, onderliggende vrees, lijkt mij. Je ziet duidelijk dat men in het Westen niet goed weet hoe om te gaan en wat te doen tegenover landen, 'beschavingen', als China, India, Brazilië en ook Rusland die steeds niet alleen aan economische maar ook aan politieke macht winnen en de krachtsverhoudingen veranderen. Bovendien tonen die - ze hoeven dat zelfs niet in grote discours te zeggen - de ongeldigheid van de neoliberale dogma's en dat die in feite nergens anders op berusten dan ideologie en onbewezen hypotheses. En daarbij ondermijnen ze het hele model waar ook de problematiek van de 'Ander', dwz de oude suprematie op berust. Dus ja, we moeten inzoomen op de werkelijke problemen van ongelijkheid en uitsluiting. Maar we mogen die best ook extrapoleren naar de geopolitieke context, lijkt mij. Omdat ze daar deel van uit maken, symptomen zijn met als specificiteit dat die zich in onze eigen voor- en achtertuin afspelen. Maar nog altijd symptomen zijn van veranderende krachtsverhoudingen waarbij die zo arrogante Westerse beschaving voortdurend aan kracht en uitstraling inboet.

      • door Helene P op woensdag 18 april 2012

        Het is een beetje clichématig om te wijzen op de geschiedenis van Rome. Maar ik las onlangs een interessant verhaal over een zekere schrijver Florus, 'de Afrikaan', die leefde rond het jaar 100, onder keizers Domitianus en Hadrianus. Hij werd door de hele literaire wereld in Rome unaniem voorgesteld voor de prijs als de beste dichter. Maar de keizer verwierp die beslissing: "want hij wilde niet dat Jupiter's kroon naar Afrika zou gaan"! (Florus verliet Roma en ging wonen in Tarragone... Hij kwam blijkbaar uit Noord-Afrika.)

        Het hele idee van de 'Ander' komt natuurlijk al uit de Oudheid. De 'barbaren' enz. Er is weinig nieuws onder de zon...

        • door Le grand guignol op woensdag 18 april 2012

          Nu u naar 'de barbaren' verwijst vind ik het interessant om een keertje Friedrich Schiller te citeren. Volgens hem kan de mens op een dubbele manier tegengesteld zijn aan zichzelf:

          "ofwel als wilde, wanneer zijn gevoelens over zijn principes heersen, of als barbaar, wanneer zijn principes zijn gevoelens kapotmaken. De wilde veracht de kunst en ziet de natuur als zijn onbegrensde gebieder; de barbaar bespot en onteert de natuur, maar, verachtelijker dan de wilde, blijft hij vaak genoeg de slaaf van een slaaf. De ontwikkelde mens maakt de natuur tot zijn vriend en eert haar vrijheid door slechts haar willekeur te beteugelen" (Schiller in Reble, 1960:11).

          Schiller plaatst het begrip 'barbarij' in een ander perspectief. Het dogmatisme van de huidige neoliberale politieke elite (cf. Europese Commissie) - mogelijk zelfs het neoliberalisme an sich - zouden we kunnen bekijken als een vorm van barbarij. In Griekenland, Portugal en Spanje - om de ganse 3e wereld niet te vergeten - ondervinden de mensen aan den lijve wat dat wil zeggen.

          * Reble, A. (Ed.). (1960). Briefe über die ästhetische Erziehung des Menschen von Friedrich Schiller. Bad Heilbronn, D: Klinkhardt.

      • door Le grand guignol op woensdag 18 april 2012

        Wat u zegt over die veranderende geopolitieke machtsverhoudingen is inderdaad juist. In mijn reactie sprak ik over de tanende legitimiteit van het neoliberalisme alsook van de politieke overheid. Die tanende legitimiteit blijft inderdaad niet beperkt tot de grenzen van de verschillende Europese natiestaten, maar geldt ook daarbuiten. Vandaar dat het goed is dat er bijvoorbeeld vanuit Latijns-Amerika een tegenkracht groeit tegen het vigerende neoliberale paradigma. Zowel interne als externe tegenkrachten kennen inderdaad een historisch fundament (bv. kolonialisme). Op dat vlak heeft de globalisering niet geleid tot een mondialisering dan wel tot een nieuw kolonialisme. Het verschil met het vroegere kolonialisme is het gegeven dat het niet de natiestaten zijn die enkel uit eigenbelang en op eigen initiatief die kolonisering doorvoeren; de natiestaten treden op als 'legitieme' wegbereiders voor grote, multinationale corporaties. De eigenlijke kolonialisten zijn dus die multinationale corporaties die politieke overheden (bv. natiestaten, maar ook Europa) voor hun kar spannen. Ik ben dan ook van mening dat er heden sprake is van een dubbele koloniseringsbeweging: een interne (binnen de Westerse wereld) en een externe.

        Wat die consensus betreft wil ik nog het volgende toevoegen: onder invloed van de globalisering en het neoliberalisme is er sprake van convergentie en homogenisering. Die homogenisering speelt ook op het gouvernementele niveau. Het zou eventueel kunnen dat er sprake is van een opgelegde consensus, maar het zou net zo goed kunnen dat die ogenschijnlijke 'drang tot consensus' in wezen een het gevolg is van de voornoemde convergentie en homogenisering. Desgevallend gaat het niet over het streven naar of behouden van een consensus, maar wel over het in stand houden en verder doorvoeren van convergentie en homogenisering. Er bestaat een wezenlijk verschil tussen consensus en homogenisering: bij een consensus behoudt ieder zijn eigen gedachtegoed en specificiteit maar tracht men een temporeel vergelijk te vinden; bij homogenisering is er sprake van een permanent vergelijk waarbij men streeft naar een algemeen geldend en uniform standpunt en gedachtegoed. Voor neoliberalen is die convergentie immers van zeer groot belang en dat wordt onder meer duidelijk aan de wijze waarop men een geglobaliseerde markt wil creëren (cf. vrijhandelsakkoorden, 'level playingfield for competition').

  • door Rik Pinxten op woensdag 18 april 2012

    Zeer goed stuk. Het wij-zij-denken blijft maar toenemen. Wanneer gaat men beseffen dat we sinds een paar decennia in een wereld van inter-dependentie leven, en niet meer in één van in-dependentie? Al dat vaag opgeklopt nationalisme en cultuuridentiteitsdenken in Europa is kwalijk, uit de tijd en daarom ook tragisch. Als er een toekomst is, dan zal die samen met de rest van de wereld zijn. Dat vergt leren omgaan met verschillen, niet demoniseren. Dat vergt dan weer een duidelijke visie op wat onze gemeenschappelijke belangen zijn, en daaronder dan weer erkenning van verschillen. Allemaal een beetje 'nieuw' ; maar laat die reactionaire oproepen toch wat ze zijn. Dat zijn achterhoedegevechten en Sarkozy, Cameron en co zijn echt geen grote politici, zullen we later merken. Concentreren we ons op wat er aan nieuwe initiatieven in onze wereld voorkomt. Dat moet uitgewerkt worden, niet die nostalgische kreten.

  • door dana op woensdag 18 april 2012

    Het klopt dat Europa cultureel christelijk is, dat is historisch en dat zal niet zo vlug veranderen. Ook ik, atheïst en links, ben een culturele christen. Nu liggen de basis-waarden van Islam en Christendom niet zo ver van elkaar dus cultureel moet dat verzoenbaar zijn met niet al te veel inspanningen.

    De religie is waar het klemt, wij zijn ont-religied en daar zijn we behoorlijk opgelucht over. Nu zien we met lede ogen alle "achterlijkheden" (sorry voor de woordkeuze) van een godsdienst zoals we er zelf nog maar juist een hebben buitengeflikkerd terugkeren via de immams. De vraag is : wat moeten we daarmee? Zolang godsdienst in de privésfeer blijft, lijkt er geen probleem. Maar Moslims uitten zich zo graag en opvallend.

    • door Bram op woensdag 18 april 2012

      Angst voor de ander is dat geen versleten discours ? Ik verbaas mij dagelijks over de verdraagzaamheid en de xenofilie die we ten toon spreiden . Sommige "anderen" doen er alles aan om hun anders-zijn te onderstrepen , hoewel ze hier zijn opgevoed . Zou de vrees voor discriminatie hun gedrag bepalen ?

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties