Meer dan ooit heeft de wereld nood aan onafhankelijke journalistiek.

Meer dan ooit is het nodig om een tegengeluid te laten horen.

Steun daarom DeWereldMorgen.be

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu

Na de Dexia-commissie: gelach, verwondering en ontgoocheling

‘Topmanagers tot zelfkritiek aanzetten’, het is echt waar een aanbeveling van de Dexia-commissie. Net als de nieuwe Belfius Bank zo snel mogelijk verkopen, wat tot nu toe volledig aan de aandacht is ontsnapt. Verder is het veelal vruchteloos zoeken naar verantwoordelijken voor het Dexia-debacle, een echt veilig financieel systeem of hoe te ontsnappen aan mogelijk wel 54 miljard euro extra schuld.
dinsdag 27 maart 2012

In de herfst van 2008 vernietigde de financiële crisis in ons land eerst de grootste bank Fortis, en de week daarna kapseisde het wankele Dexia. Wat Belgen altijd voor onmogelijk waanden, namelijk dat bankkantoren op een dag niet meer open zouden gaan, kon dus ook echt gebeuren. Beide banken moesten worden gered met een massa overheidsgeld, net als later onze derde zogenaamde systeembank KBC.

De tweede financiële crisis van 2011 leidde tot de ontmanteling van Dexia en een factuur voor de Belgen die kan oplopen tot maar liefst 54 miljard euro. In de Kamer komt het tot een bijzondere commissie die ermee wordt belast de omstandigheden te onderzoeken die hebben geleid tot de ontmanteling van de NV Dexia.

Niet dat er geen ernstige zaken staan in het verslag van de Dexia-commissie, maar in het licht van de financiële systeemcrisis die onze economie en samenleving permanent gijzelt, werkt zeker het hoofdstuk over goed bestuur stevig op de lachspieren.

“Bankiers aanmoedigen en eventueel sancties toepassen”

Dat men na zoveel herhaald wanbeheer en bewezen onwil en/of onkunde om betrouwbare banken te kunnen zijn, durft schrijven dat men “banken en hun topmanagement zal aanzetten tot zelfkritiek en aanmoedigen zich meer in te zetten voor goed bestuur” is al te gek voor woorden.

Verderop staat zelfs te lezen – bij de aanbeveling voor een minimum aantal onafhankelijke bestuurders – dat er “eventueel sancties worden toegepast”. Het staat er echt... "eventueel". En, oh ja, de code van deugdelijk bestuur moet worden aangepast.

Hoe ernstig is het om daarvan te durven uitgaan? Dat mensen die zowat het equivalent van een atoombom hebben gegooid in onze welvaartsmachinerie wel oren zullen hebben naar deugdelijk bestuur, en om ze anders “eventueel” te straffen? Wie denkt men te kunnen wijsmaken dat zoiets zou kunnen werken?

Verkopen maar Belfius, zo vlug mogelijk

Er is ook die aanbeveling die tot nu toe geen aandacht heeft gekregen, maar niettemin heel duidelijk is: de commissie vindt dat “de overheid haar participaties zo snel mogelijk moet afbouwen” want “aandeelhouder zijn behoort niet tot de kerntaken van een overheid”. Versta, verkoop net als in het geval van Fortis goed drie jaar geleden ook maar de nieuwe overheidsbank Belfius, liefst zo snel mogelijk.

Een mens vraagt zich soms af hoe lang hier over (niet) is nagedacht… terwijl parlementariërs toch net zijn vrijgesteld door de samenleving om ernstig en diepgaand na te denken over hoe het algemeen belang best te verzekeren. Ze roepen daar ‘zelfs’ een speciale commissie voor samen.

Deze kwestie is uiterst belangrijk. Als grootbanken een permanente publieke functie hebben, en daarom niet failliet zouden mogen gaan - hoe slecht en zelfs frauduleus heel wat grootbankiers tewerk zijn gegaan – dan gebiedt de logica dat overheden die functie moeten uitoefenen en garanderen. Want een veilig geldstelsel is voor onze samenleving even belangrijk als fysieke veiligheid, eerlijke rechtspraak of prima wegen en andere infrastructuur.

In deze commissie zaten christendemocraten en sociaaldemocraten, naast liberalen, aan de meerderheidskant. Net zij kunnen zich best herinneren hoe goed overheidsbanken ooit hebben gefunctioneerd in dit land, onnoemelijk veel beter dan hun opvolgers Fortis en Dexia, en zonder dat ze ooit gered moesten worden.

Akkoord, deze politici zijn tegelijkertijd goed geplaatst om te weten hoe erg ze elke overheidsbank (zullen) toetakelen met politisering… maar dan nog, zelfs de meest gepolitiseerde overheidsbank kan onmogelijk slechter functioneren dan de gokbanken Fortis of Dexia hebben gepresteerd.

Het wekt dus minstens verbazing dat men zonder enige overtuigende argumentatie besluit dat een overheidsbank niet tot de opdracht van een staat behoort. Het wordt ironisch voor wie zich herinnert dat Fortis is verkocht aan een Franse bank waarin de Franse staat de grootste aandeelhouder is. Het wordt tergend voor wie beseft dat ze geen ernstig alternatief naar voren schuiven terwijl ons financieel systeem zo lek is als een zeef.

En hoe dan wel?

Daarmee zitten we bij het grootste pijnpunt en knelpunt van dit verslag. Hoe denkt de commissie dan wel te kunnen zorgen voor betrouwbare banken en een veilig banksysteem?

De voorstellen van goed bestuur ontlokken, zoals we al zagen, enkel een bulderlach.

Het toezicht misschien? De commissie verwacht nogal wat van de toezichthouders, terecht overigens. Maar, ter herinnering, dat zijn dus dezelfden die indertijd al die systeembanken zwaar door het rode licht zagen rijden maar er niet eens aan dachten dat ze eigenlijk moesten ingrijpen. Er kleeft toch minstens een grote zweem van naïviteit aan de veronderstelling dat de toezichthouders het in de toekomst behoorlijk zullen doen. Als het parlement zich niet wapent om hier ernstig over te waken in de komende maanden en jaren, is die naïviteit bewezen.

In een geïnternationaliseerde bankwereld is het normaal dat men ook vanwege de  Europese Unie toezicht verwacht. De aanbevelingen bevatten zelfs de zin dat “volwaardige supervisie door Europa (of de Benelux) de enige oplossing is”. Dat zal wel ja… hier is vooral veel scepticisme gewettigd want zo ideaal is de wereld vandaag en zeker ook morgen nog lang niet. Het is maar de vraag of en wanneer Europa daadkrachtig met echte oplossingen komt. En wie tegenwoordig met Nederland afspraken wil maken, wacht een heel moeizame en zelfs quasi onmogelijke oefening. De toestand is te ernstig om alleen daar op in te zetten.

Opsplitsen, altijd goed?

Dan het onderscheid tussen depositobanken en zakenbanken, een deus ex machina die ook hier opduikt natuurlijk. Maar men moet toch eens uitleggen hoe strikt men dat onderscheid dan wel wil maken. Want hoe kan een bank spaargelden gebruiken voor de ondersteuning van de reële economie, zowel van gezinnen alsook van kleine, middelgrote en grote bedrijven, als men volledig moet wegblijven van zaken doen?

Er is trouwens iets intrigerend aan de obsessie om universele banken (die zowel spaarbank als zakenbank zijn) te willen opsplitsen. Want het bankenlandschap van Canada, zo is meermaals opgemerkt, telt net universele banken en geen van alle kwam door de financiële crisis in de problemen. Iets anders is dus essentieel, namelijk wat banken met het ingezamelde geld uitspoken.

Wat we wel weten, en drommels goed weten vanaf de crisis van 2008, is dat een veilig banksysteem geen grote banken verdraagt. In dat verband bestond er geen meer onverantwoorde optie dan onze grootste bank Fortis net verkopen aan BNP Paribas – het kan blijkbaar altijd toch idioter dan men voor mogelijk houdt - om zo nog een veel grotere ‘systeembank’ te maken, intussen de grootste ter wereld. Op de fundamentele vraag hoe nu aan kleinere banken te geraken, blijft het verslag het antwoord schuldig.

En wie treft nu schuld?

Uitermate pover is het verslag voor wie nu eens wil weten: wie is verantwoordelijk voor alle stommiteiten bij Dexia? En wie voor het touw van 54 miljard euro potentiële schuld dat rond de Belgische nek hangt? En zal iemand zich moeten verantwoorden?

Na de teloorgang van Dexia in de tweede financiële crisis inventariseerden we een aantal vragen waar overheid en samenleving best een antwoord op zouden zoeken, vinden en uitvoeren. Het is een nuttige oefening om in het rapport van de Dexia commissie te speuren naar de antwoorden op die vragen. Klik hier, als u dit zelf wil doen. Zelf hebben we weinig of geen valabele antwoorden gevonden op volgende vragen.

Fabeltjes in bestuurdersland

Kunnen bestuurders bij zulk fiasco zo maar beweren dat hen niets te verwijten valt zoals de voorzitter van de Gemeentelijke Holding heeft beweerd? Blijkbaar wel. Die holding krijgt in het verslag net als Group Arco geen gelukwensen voor de geleverde ‘prestaties’ die Dexia het leven moeilijker maakten, maar blijkbaar komen ze ervan af met die bemerking.

Zowel de Gemeentelijke Holding als Groep Arco blijven tal van antwoorden schuldig.
Als men dan echt met de ‘grote jongens’ wil spelen, hoe konden ze dan zo naïef zijn en niet echt op hun knikkers letten? Als men echt fundamentele vragen had over onaanvaardbare risico’s in de Verenigde Staten en over de geldstromen van België naar Frankrijk, en geen valabele antwoorden, hoe kon men dan het vertrouwen blijven schenken aan het management?

Waarom afstappen van de zo succesvol gebleken formule om met het vroegere Gemeentekrediet en Bacob een veilige, betrouwbare haven te zijn voor het vele Belgische spaargeld en met dat geld de reële economie en de echte welvaartsproductie vooruit te helpen?

Hoe zit dat nu eigenlijk met de geldstromen naar Frankrijk? Was men werkelijk zo naïef om niet te bedenken dat zoiets het wel heel moeilijk maakt om de afsplitsing van de Belgische bank aan de onderhandelingstafel te bewerkstelligen?
En waarom is men zo gastvrij geweest om de risico’s die aan Franse zijde zijn opgebouwd, zo talrijk te verwelkomen aan Belgische kant?

Al die vragen liggen ook op het bord van het management, van het oude en het nieuwe? Zeker voor hen ook de vraag: waarom zo lang vasthouden aan een wankel en zelfs hoogst instabiel bancair model? Waarom nog na de crisis van 2008 weigeren om versneld zijn risicovolle portefeuille af te bouwen?

En welke rol speelden de Belgische en Franse staat? De eerste al te afwezig, de andere al te aanwezig? Wie draagt in België de verantwoordelijkheid voor het misbruik dat men heeft laten maken van Belgische tegoeden? Wie voor de totaal onevenwichtige verdeling van de risico’s na het debacle, maar liefst 60 procent voor België terwijl die vooral veroorzaakt zijn aan de Franse kant? Naar aanbevelingen over hoe we gaan vermijden ons blauw te betalen aan de Belgische garantie van 54 miljard euro voor Dexia holding is het trouwens vruchteloos zoeken.

Wie zal zich echt moeten verantwoorden?

Niet enkel voor alle betrokken bestuurders, managers en politici, maar ook voor toezichthouders en administraties: hoe is het mogelijk dat zij dit lieten gebeuren, dat de cruciale publieke functie van een goed spaar- en kredietwezen dat de banken Gemeentekrediet en Bacob mee verzekerden tot bijna ieders tevredenheid, zoveel geweld kon worden aangedaan door de nieuwe spookbank Dexia? Wie van hen zal zich moeten verantwoorden? Voor de eerste maal dat ze het lieten gebeuren… en voor de monsterachtige ‘sequel’ amper drie jaar later?

Komen alle betrokkenen er straks van af met een simpele vermelding, hoogstens reprimande, in dit verslag? En gaan ze dus eigenlijk vrij uit want blijkbaar draagt er niemand echt verantwoordelijkheid voor het jarenlang laten verworden van ooit betrouwbare banken tot een internationale goktent? Evenmin voor het nalaten van een potentiële miljardenschuld die vandaag een regelrechte bedreiging uitmaakt voor de welvaart van alle burgers in dit land? Moet de samenleving met zoveel (on)zin voor verantwoordelijkheid echt vrede mee nemen?

Nee, de commissie heeft het niet begrepen… of niet willen begrijpen

Het is geen oordeel over alle afzonderlijke politici in deze commissie. Meer dan één heeft er meer en beter werk van willen maken. Maar op basis van het verslag dat ze samen afleverden is maar één conclusie te trekken. 'Als commissie' hebben ze niet begrepen - of niet willen begrijpen - hoe cruciaal de strijd van samenleving en politiek is om de macht van de grootbanken terug te dringen; om hen te dwingen het spaar- en kredietwezen – en niets anders – opnieuw in dienst te stellen van de reële economie die echt welvaart creëert; om deze banken opnieuw in handen van de samenleving te krijgen en hen zo te beletten dat ze nog maar eens de economie en de samenleving in de vernieling rijden, en wij een onbetaalbare prijs betalen voor hun puinhopen.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

10 reacties

  • door froels op woensdag 28 maart 2012

    Dirk Vandermaelen, Sp-a, keurde het verslag niet goed; alleen de aanbevelingen. “Het is ongehoord dat parlementsleden geen enkel document mochten inkijken. Maar de banksector gaat zich hier met hand en tand tegen verzetten”. O.m. zou er in het bestuur van de grote banken een vaste waarnemer moeten komen van de toezichthouder, de controlerende bankcommissie. Dat is natuurlijk geen vertegenwoordiger van de overheid, ze is zogezegd onafhankelijk; ze bestaat uit financiële experten. We hebben gezien hoe goed deze experten de sector ‘gecontroleerd’ hebben...Ook Vandermaelen meent dat de toezichthouder gefaald heeft. Hij hoopt dat Europese externen een verschil kunnen maken. Een vervolging voor een rechtbank blijft nu nog mogelijk. Luister ook naar de oppositie, Meryem Almacci e a. “De aanbevelingen van 2008 zijn niet uitgevoerd; omdat Reynders minister van Financiën was”. http://www.deredactie.be/cm/vrtnieuws/mediatheek/programmas/dezevendedag/2.20458/2.20459/1.1254522 http://dirkvandermaelen.spa.openminds.be/2008/dexia-commissie-beschermt-belastingbetaler.html

    • door Leslie Schoeters op donderdag 29 maart 2012

      Veel geblaat, maar sp.a en groen blijven meerderheden leveren. Er is voor elk wat wils. De oude meederheid wordt vakkundig buiten schot gelaten. sp.a zat er niet in, en mag dus een beetje feller van katoen geven. Groen/Ecolo nog meer. Toch zullen ze braafjes de staatshervorming stemmen. De christelijke vakbond haar compleet amoreel gedrag is ontmaskerd, die zullen ook wel een tijdje stil blijven. Tot zover het politieke luik. En de discussie wordt verlegd naar regelgeving. Om binnen x jaar te moeten erkennen dat regelgeving gefaald heeft, dat we het niet zagen aankomen omdat we te gefocust waren op de vorige crisis. Zorg ervoor dat geen enkele bank in België een marktaandeel boven de 20% heeft, en de 'too big too fail' paradox lost zichzelf op.

  • door danny Gijselings op woensdag 28 maart 2012

    Kleine criminelen beroven banken GROTE criminelen besturen ze!!!!! AL de verantwoordelijken voor dit debacle verdienen minstens gevangenisstraf en moeten verplicht worden al de gemaakte schulden uit eigen zak terug te betalen. Aangezien ik zéér sociaalvoelend ben kan ik er best mee leven dat hun familieleden eventueel kunnen terugvallen op het leefloon. (als ze hun (klein)kinderen tenminste naar school sturen uiteraard. ;-) )

  • door Le grand guignol op woensdag 28 maart 2012

    De zelfregulering voor de bedrijfswereld, waaronder eveneens de financiële wereld, werkt niet - ondertussen zou dat duidelijk moeten zijn. Echter, die aanbeveling tot zelfregulering spruit voort uit een beleidskeuze op Europees niveau en moet ik er nog bijvertellen dat de aanbevelingen van de Dexia-commissie netjes binnen de lijntjes blijven van de aanbevelingen van de Europese Commissie en het IMF (bv. openbare of genationaliseerde banken zo snel mogelijk terug privatiseren, geen democratische controle op de bancaire wereld).

    De keuze voor zelfregulering ('private self-enforcement') maakt deel uit van een beleidswijziging op Europees niveau, namelijk in functie van het Europese competitiviteitsbeleid (Wigger, 2004). Uitgerekend het desbetreffende neoliberale beleid heeft aanleiding gegeven tot de financiële en bankencrisis. In wezen beantwoordt men het falen van een neoliberaal beleid met meer neoliberalisme. Het feit dat een gerechtelijke vervolging niet in de aanbevelingen werd opgenomen heeft mogelijk te maken met een politiek manoeuvre om bepaalde personen in te dekken, maar het heeft ook te maken met het principe van zelfregulering waarbij het niet aan de overheid is om gerechtelijke stappen te ondernemen ten opzichte van privébedrijven. Immers, door een gerechtelijke vervolging zou een openbare overheid een negatieve invloed kunnen uitoefenen op de marktwerking en volgens de neoliberale doctrine is die juridische rol voorbestemd voor privébedrijven onderling. Vermits de ganse financiële wereld in hetzelfde bedje ziek is moeten we vanuit die hoek geen gerechtelijke stappen verwachten: privébelangen (bv. winstmaximalisatie, concurrentievermogen) gaan in het neoliberalisme voor op het algemeen belang. De hoop die Vandermaelen toeschrijft aan Europese externen is dus ijdele hoop en getuigt, althans naar mijn mening, van weinig inzicht in het Europese reilen en zeilen.

    * Wigger, A. (2004). Revisiting the European competition reform: The toll of private self-enforcement. Working Papers Political Science No. 2004/07, Studies in the Transnational Political Economy of Corporate Governance 5, Amsterdam, NL: vrije Universiteit Amsterdam. Retrieved from http://www.ru.nl/politicologie/koppeling/wigger/#RecentPublications

    • door froels op woensdag 28 maart 2012

      Grand Guignol, akkoord met uw analyse. Alweer iets dat onze politici zouden moeten lezen...Of nog beter: hun raadgevers. Zou het parlement een vervolging kunnen aanbevelen; ik bedoel, overschrijdt het daarmee niet zijn bevoegdheid (scheiding der machten)?

      • door Le grand guignol op woensdag 28 maart 2012

        Het parlement kan als dusdanig - inderdaad - geen juridische vervolging aanbevelen, want gelukkig is er sprake van de scheiding der machten. Niettemin had een volwaardige parlementaire onderzoekscommissie, die (kort door de bocht) over dezelfde bevoegdheden als een onderzoeksrechter beschikt, wel de noodzakelijke bewijslast boven water kunnen brengen en het onderzoeksrapport kunnen overmaken aan justitie. Vanaf dan is het aan het gerecht om verdere stappen te ondernemen. Echter, zoals u weet was de Dexia-commissie geen volwaardige onderzoekscommissie waardoor die mogelijkheid volledig werd uitgesloten. Wat die politiek raadgevers betreft vrees ik dat die wel degelijk op de hoogte zijn.

        Het neoliberalisme betekent in wezen niet "minder staat" of "minder overheid" dan wel het toepassen en uitbreiden van de marktwerking naar de beleidsvoering van de overheid - het marktfundamentalisme. Dat houdt niet noodzakelijk minder overheid in, temeer omdat die overheid in functie van het faciliteren van de marktwerking extra gaat optreden (bv. vrijwaren van het concurrentievermogen van bedrijven). De taak van de overheid bestaat er desgevallend in een 'level playingfield for competition' (speelveld in functie van competitie) te installeren en in te grijpen op het ogenblik dat die competitie en concurrentie in het gedrang komen. Doorgaans gaat men de openbare overheid ook definiëren als een bedrijf (bv. NV-Vlaanderen). Dit maakt dat men een overheidsbeleid krijgt dat zich in eerste instantie richt op het creëren van een zo goed mogelijk bedrijfsklimaat door de vrije marktwerking zoveel mogelijk veilig te stellen. Doorgaans betekent het meer overheid en een verschuiving van de klemtonen van het beleid: van het algemeen belang naar het privé- en bedrijfsbelang. Indien socio-economische maatregelen (bv. index, minimumloon, werkloosheidsuitkering) ervoor zorgen dat de vrije marktwerking en het concurrentievermogen in het gedrang komen dan is het de taak van de overheid om die belemmerende maatregelen op te heffen. In lijn met het neoliberalisme zal een overheid trachten om haar sociale maatregelen (bv. werkloosheidsuitkeringen) tot een minimum te reduceren omdat die maatregelen een belemmering vormen voor de vrije marktwerking (cf. arbeidsmarkt). Daarom zal een overheid trachten om zoveel mogelijk mensen op de arbeidsmarkt te krijgen waardoor het aanbod aan arbeidskracht stijgt en bijgevolg de lonen laag (kunnen) blijven met als gevolg dat de concurrentiepositie gevrijwaard blijft of zelfs verbetert - "iedereen moet langer werken". Eigenlijk krijgt men dus een omgekeerde beleidsvoering waarbij de overheid ondergeschikt wordt aan de marktwerking - de wil van 'de markten' is wet - en bijgevolg wordt de democratische soevereiniteit van het volk vervangen door de soevereiniteit van de markten (speculanten, investeerders, financiële en zakenwereld). Wolin (2008) noemt dat "inverted totalitarianism" oftewel omgekeerd totalitarisme. Uitgerekend de Europese Unie heeft zo'n omgekeerd totalitarisme mogelijk gemaakt vermits het Europese beleid alsook de werking van de Europese instituties vanaf de jaren '80 bepaald werd door de Europese Ronde Tafel van industriëlen (ERT) - de grootste Europese multinationals. Het gegeven dat het neoliberalisme ingebed zit in de Europese juridische structuur is daarvan een rechtstreeks gevolg. Het feit dat de reguliere media sinds 2008 over het belang van 'de markten' spreken alsmede het feit dat die 'markten' allesbepalend lijken te zijn is een rechtstreeks gevolg van politieke keuzes op Europees niveau. Echter, die ideologisch, neoliberale politieke keuzes werden vastgelegd in de juridische structuur waardoor in de toekomst het veranderen van een politiek-ideologische invalshoek ontoereikend is om het Europese beleid structureel te veranderen (zie bv. Scharpf, 2009). De financieel-economische crisis wordt door (Europese) beleidsmakers misbruikt om de asociale neoliberale hervormingen door te voeren (hetzelfde gebeurde in de VS na de crisis van de jaren '70), temeer omdat een bevolking de desbetreffende hervormingen in een normale situatie nooit zou pikken. In wezen is er sprake van een 'self-fulfilling prophecy': het neoliberalisme creëert een sociale, economische en ecologische catastrofe; vervolgens wordt die catastrofe aangewend als argument voor meer neoliberalisme. Het neoliberalisme is een "creatieve destructie" (Harvey, 2006).

        * Harvey, D. (2006). Neo-liberalism as creative destruction. Geografiska Annaler: Series B, Human Geography, 88(2), 145-158. doi: 10.1111/j.0435-3684.2006.00211.x * Scharpf, F. (2009). Europe's neo-liberal bias. In Hemerijck, A., Knapen, B., & van Doorne, E. (Eds.), Aftershocks. Economic Crisis and Institutional Change (pp. 228-234). Amsterdam, NL: Amsterdam University Press. Retrieved from http://dare.uva.nl/aup/en/record/341196. doi: 10.5117/9789089641922 * Wolin, S. S. (2008). Democracy incorporated: Managed democracy and the specter of inverted totalitarianism. New Jersey, US: Princeton University Press.

        • door froels op woensdag 28 maart 2012

          knappe analyse van Grand Guignol.

  • door Brigitte9 op woensdag 28 maart 2012

    Het volgende citaat van Bertolt Brecht is verrassend actueel: Was ist das berauben einer Bank gegen die Gründung einer Bank?

    Het beroven van een bank (als misdaad) is nog niets vergeleken met het oprichten van een bank ...

Lees alle reacties