Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu

Inleveren, voor of tegen het neoliberalisme

Op de avond van de nationale staking gaf hoogleraar psychotherapie Paul Verhaeghe aan Ugent een lezing in het Gentse kunstencentrum Vooruit. Verhaeghe stelt scherpe vragen over het gif van het neoliberalisme. Hoe moeten we reageren? Wat zijn de alternatieven? Hoe valt alles weer in zijn plooi? En moeten we inleveren voor of tegen het neoliberalisme?
woensdag 1 februari 2012

We moeten reageren, daar heb ik geen enkele twijfel over. Er zijn vragen waarop het antwoord veel moeilijker ligt. Hoe moeten we reageren? En tegen wie of wat moet die reactie gericht zijn?

Dergelijke vragen vooronderstellen dat er een probleem is, en bijgevolg wil ik eerst mijn visie op dat probleem geven. Pas daarna keer ik terug naar die vragen.

Niet zo lang geleden werd de maatschappij bepaald door het samenspel tussen minstens vier dimensies: het politieke, het religieuze, het economische en het culturele – waarbij het politieke en het religieuze luik de doorslag gaven. Vandaag zijn al die dimensies verdwenen: politiekers zijn voer voor Geert Hoste, over de religie kunnen we best zwijgen en iedereen is kunstenaar. Er blijft maar één dominant discours meer over, met name het economische. Wij leven in een neoliberale samenleving waarin alles een product geworden is. Bovendien gaat dit gepaard met een koppeling aan de zogenaamde meritocratie, waarbij iedereen verantwoordelijk geacht wordt voor het eigen succes of de eigen mislukking – dit is de mythe van de self made man. Als je slaagt, heb je het aan jezelf te danken, als je mislukt ook en het belangrijkste criterium is winst en geld want  het moet opbrengen, dat is de boodschap.

Dit neoliberaal discours is dwingend aanwezig op alle mogelijke vlakken, het bepaalt niet alleen de economie, maar ook de zorgsector, het onderwijs,  het onderzoek en ook de media. En zelfs daar stopt het niet: het neoliberalisme heeft ondertussen onze identiteit ingekleurd, waardoor het nagenoeg onzichtbaar geworden is.  Vandaar ook het idee dat dit het einde van de geschiedenis zou zijn, het punt waar we alle ideologieën kunnen opdoeken omdat het neoliberalisme zich aandient als een weergave van de mens ‘zoals hij is’. De mens is nu eenmaal egoïstisch en corrupt, zo luidt het, enkel uit op eigen voordeel en genot en altijd in concurrentie met de ander – survival of the fittest, selfish genes, weet je wel? Wie daar anders over denkt, is naïef en dom. Get real, dat is het ironische bevel. Dezelfde ironie ligt in de zogenaamde Real Politik, ironie omdat een dergelijke politiek de realiteit waarbij ze pretendeert te vertrekken, gemaakt heeft. In dezelfde beweging heeft men de vorige realiteit zodanig vernietigd dat die voor de jongere generatie letterlijk ondenkbaar is. De slogan van Margaret Thatcher: ‘There is no such a thing as society’ is dertig jaar na datum overtuigend gerealiseerd.

Het is van belang dat we dit beseffen, dat het belangrijkste product van het neoliberalisme onze realiteit is. Kort samengevat: het een mislukking op economisch vlak, het is een ramp op maatschappelijk vlak, het is ronduit gevaarlijk en onethisch op psychologisch vlak.

Het is een mislukking op economisch vlak, en laat dat nu net het domein zijn waar het wel zou moeten werken. Ik ben geen economist, als leek deel ik de ervaring van iedereen. Een eengemaakte vrije markt zou ons betere producten en diensten aanbieden die  ook nog eens goedkoper zouden zijn. De realiteit is exact het omgekeerde. Als economisch model is dit een totale mislukking, en nogal wat onderzoek toont aan dat een meer egalitair gerichte economie zowel productiever als efficiënter is. Het Rijnlands model is stukken beter dan het Angelsaksische dat bovendien een spectaculaire stijging veroorzaakt heeft op het vlak van sociale ongelijkheid.

Dit is het tweede punt van mijn probleemanalyse, het neoliberalisme als ramp op maatschappelijk vlak. Dit is wetenschappelijk zeer overtuigend aangetoond. Op dertig jaar tijd zijn de inkomensverschillen in bijvoorbeeld Groot-Brittannië spectaculair gestegen, zo spectaculair dat de middenklasse ginder aan het verdwijnen is. Sociologisch onderzoek van Wilkinson en Pickett toont aan dat er een perfecte correlatie bestaat tussen de omvang van inkomensverschillen enerzijds en anderzijds ongeveer alle belangrijke gezondheidsparameters. Kort samengevat: hoe groter de inkomensverschillen in een regio, des te meer mentale stoornissen, tienerzwangerschappen, kindersterfte, agressie, criminaliteit, drugsgebruik en pillen; des te lager de gemiddelde levensverwachting, lichamelijke gezondheid, onderwijsresultaten, sociale mobiliteit en ruimer, de gevoelens van veiligheid en geluk.  Bovendien – en dit zal voor veel mensen zeer verrassend zijn –  gelden deze resultaten voor alle lagen van de bevolking, en blijven ze niet beperkt tot de laagste sociale klassen. Voor wie mocht denken dat een dergelijke desastreuze maatschappelijke evolutie niets te maken heeft met inkomensverschillen en veeleer een gevolg zijn van de teloorgang van religie en een tekort aan blauw op straat, die verwijs ik naar de cijfers van het meest religieuze en meest politionele westerse land, met name de Verenigde Staten. Eén blik op hun statistieken moet volstaan om verlost te worden van het idee dat we hun voorbeeld moeten volgen. En toch blijven we gebiologeerd kijken in de lichtbak die alles daarbuiten in duisternis hult.  Dat heeft te maken met mijn derde punt.

Het neoliberalisme is ronduit gevaarlijk op psychologisch vlak. Hier heb ik als psychoanalyticus  recht van spreken, dit is mijn vakgebied. Het is gevaarlijk omdat dit systeem het slechtste in de mens naar boven haalt en het beste onderdrukt. Dit gebeurde vooreerst op de werkvloer, maar ondertussen ook ten volle binnen ons onderwijs, waardoor het zelfs de nieuwe identiteit bepaalt.
De financiële gevechten tussen de eurolanden illustreren wat een  neoliberale meritocratie met mensen doet. Solidariteit wordt een kostbare luxe en moet de plaats ruimen voor steeds tijdelijke coalities met als voornaamste zorg dat men er meer winst uit haalt dan de anderen. Diepgaande sociale banden met collega’s zijn daardoor nagenoeg uitgesloten, een emotionele betrokkenheid bij het werk zelf is er nog nauwelijks en al helemaal niet meer bij het bedrijf of de organisatie. Pesten was vroeger een probleem op de scholen, nu is het volop aanwezig op de werkvloer, als een typisch symptoom van onmacht, waarbij de frustraties afgereageerd worden op de zwaksten. Onderhuids leeft er angst, van faalangst tot ruimere sociale angst voor die al te bedreigende ander.

Een daling in autonomie en een groeiende afhankelijkheid van externe en bovendien steeds verschuivende normen veroorzaken wat de arbeidssocioloog Richard Sennett heel treffend een infantilisering van de werknemers noemt (Sennett, 2003, p.46; pp. 102-7). Volwassen mensen vertonen kinderlijke woedeaanvallen, zijn jaloers voor trivialiteiten, vertellen leugentjes om bestwil, deinzen vaak niet terug voor bedrog, en koesteren leedvermaak en kleinzielige wraakgevoelens. Ik interpreteer dit als gevolgen van een systeem dat mensen niet toelaat autonoom te denken en werken. Als je iemand behandelt als een klein kind, dan is de kans vrij groot dat hij zich zal gedragen als een klein kind.

Nog veel belangrijker is de centrale aantasting van het zelfrespect. Dit hangt  in grote mate af van de erkenning die men krijgt van de ander, dit is de les die van Hegel tot Lacan doorklinkt. Ongeweten verwoordt Sennett hetzelfde wanneer hij in de mond van de huidige werknemer de volgende vraag legt: ‘Who needs me?’ (1998, p.146). Voor steeds meer mensen luidt het antwoord: niemand. Zij maken deel uit van een groeiende groep menselijk afval. Binnen een maatschappij die voortdurend de boodschap verkondigt dat iedereen het kan maken als hij zich maar voldoende inzet, betekent dit dat steeds meer mensen geconfronteerd worden met vernedering, schuld en schaamte.

Ons onderwijs speelt hierin een centrale rol. Niet eens zo lang geleden werd onderwijs vooral gewaardeerd omwille van zijn maatschappelijke relevantie. De bedoeling was kritische hoogopgeleide burgers af te leveren die via hun persoonlijke ontwikkeling ook konden bijdragen tot een betere maatschappij. Een dergelijk idee klinkt vandaag ongelooflijk wollig en het woord burgers roept bij mensen onder de dertig alleen nog McDonalds op. Universiteiten, dat zijn toch kennisbedrijven die competenties moeten ontwikkelen bij hun studenten zodat ze regelrecht het bedrijfsleven kunnen instappen? Ten einde dit te bevorderen deden een aantal prominenten in de loop van het crisisjaar 2011 heel concrete voorstellen: verhoog het inschrijvingsgeld voor alle opleidingen die niet aansluiten bij het bedrijfsleven, verlaag het voor alles wat wel rendeert; wie hardleers is en toch kiest voor een niet-rendabele opleiding, die moet bestraft worden met een kortere of zelfs helemaal geen uitkeringsgerechtigde periode. Als klap op de vuurpijl kwam het voorstel om kleuters te screenen op hun vaardigheden, zodat ze meteen  in de juiste economische richting kunnen gestuurd worden. De Vlaamse schrijver Marc Reugebrink kaartte die ideeën nog eens aan in een kritisch artikel met als ironische publicatiedatum de feestdag van de onnozele kinderen (De Standaard, 28 december 2011). De week daarop werd hij door een redacteur van diezelfde krant de les gespeld: geesteswetenschappen dragen niks bij, menswetenschappers zouden beter Darwin lezen en met het neoliberalisme is er niets mis.

Het feit dat dit soort voorstellen geformuleerd wordt door mensen met macht doet mij rillen. Het moet, zo denk ik dan, ook op die manier begonnen zijn zo rond 1930. Het feit dat er nauwelijks protest komt – ik heb geen enkele rector horen reageren – vraagt om verklaring. Waar is de vroegere kritische zin naartoe? Mijn antwoord is dat deze manier van denken ondertussen deel uitmaakt van onze identiteit – de neoliberale reality show dicteert het gewone leven, en dus ook het onderwijs. Zonder dat we dit beseffen, denken wij ondertussen zelf neoliberaal, en voeden we onze kinderen zo op. Waarom zijn we dan verontwaardigd als Europees onderzoek uitwijst dat onze scholieren zeer gebrekkige democratische en maatschappelijke attitudes vertonen (ICCS-rapport)? Dat dit het effect is van ons competentiegericht onderwijs, zien we liever niet.

Ook hier is het nodig om de geschiedenis te kennen. Een van de lessen uit de twintigste eeuw is dat elke dictatuur het onderwijs aangrijpt om kinderen ideeën op te dringen die voor een pak ellende zorgen en die de ontplooiing tot kritische, zelfstandig denkende mensen heel erg belemmeren. Als resultaat daarvan gingen er meer en meer stemmen op om de school zoveel mogelijk waardenvrij te maken, wat meteen een van de belangrijkste toepassingen werd van Isaiah Berlins idee inzake negatieve vrijheid. Mensen hoeven niet gezegd te worden wat ze moeten denken, elke vorm van indoctrinatie is vrijheidsberoving, en zeker het onderwijs mag zich daar niet aan bezondigen.

Het is in dit pedagogisch vacuüm dat het competentiemodel een vruchtbare voedingsbodem gevonden heeft (voor een mooi overzicht, zie Masschelein en Simons, 2007). De aanvankelijke doelstellingen zijn nobel: laat ons uitgaan van vaardigheden die belangrijk zijn in het beroepsleven, zodat jonge mensen straks alle kansen krijgen om hun eigen weg te banen, los van alle religieuze en ideologische poespas. Op vrij korte tijd kwam er een heel belangrijke betekenisuitbreiding, van praktische competenties (bijvoorbeeld talenkennis) naar persoonlijkheidskenmerken (flexibel zijn), en uiteindelijk naar de persoonlijkheid als dusdanig (de mens als manager van het eigen leven). De link met het neoliberalisme wordt duidelijk in courante zinnetjes zoals: kennis is menselijk kapitaal; competenties vormen een kapitaal dat beheerd en ontwikkeld moet worden; leren is een langetermijninvestering enzovoort.

Het doel heet dan zelfmanagement en ondernemerschap: jongeren moeten zichzelf beschouwen als een bedrijf, waarbij kennis en vaardigheden in eerste en laatste instantie een economisch belang hebben waarmee zij hun marktwaarde kunnen verhogen. Daarmee heeft het competentieonderwijs uitdrukkelijk het ideologisch gedachtengoed van het neoliberalisme geïmplementeerd in de scholing van onze kinderen. We hoeven dan ook niet verwonderd te zijn als hun eerste vraag luidt: wat brengt het op? Voor mij? Dit is het logische resultaat van dit onderwijs, en achteraf gaan zeuren over het egoïsme en materialisme van de jeugd is op zijn zachtst uitgedrukt hypocriet. We moeten dringend dit onderwijs en ruimer, de bijbehorende pedagogiek herdenken.
Bij die nieuwe identiteit (de mens als ondernemer) hoort er ook een nieuw levensdoel: succes. Dit is wat jongvolwassenen elkaar toewensen bij wijze van afscheidsgroet. Succes bij de examens, succes op vakantie, succes in de relatie, succes op de werkvloer. De klassieke vraag naar ‘het goede leven’ klinkt in deze context heel erg wollig – goede lééven? De nieuwe norm heet effectiviteit, het doel is materiële winst, de daarbij behorende deugd hebzucht. In deze redeneerlijn is er geen ethisch verschil tussen de bankiers die mensen heel bewust ‘toxische’ beleggingen aansmeerden, de Britse parlementariërs die vervalste onkostennota’s indienden, en de jongeren die winkelgalerijen in London plunderden met als slogan ‘If you can’t make it, take  it’. Ecce homo, dit is de mens – zoals we hem gemaakt hebben.

De onvermijdelijke keerzijde hiervan is een groeiende groep die zich mislukt voelt, meestal reeds vanaf de leeftijd van tien jaar. Loser! Is het voornaamste scheldwoord vandaag op de speelkoer van de lagere school. Sommige van die losers komen in opstand, maar het merendeel wordt sociaal angstig, autistiform, depressief, en nagenoeg altijd hyperconsumerend. Er gaan nu al stemmen op voor wat men vroegdetectie heet – het woord alleen al, met als belangrijkste argument dat ingrijpen bij kleuters economisch meer rendabel is. En vorige week (21 januari 2012) konden we in de krant lezen dat zelfdoding Vlaanderen zeshonded miljoen euro per jaar kost, en dat dit een ernstige bedreiging voor de economie wordt. Hoe ziek moet een maatschappij zijn om zelfdoding uit te drukken als economische kost? Welke graad van blindheid is er nodig om niet te beseffen dat de zaken omgekeerd liggen: dat men de onleefbaarheid van een louter economisch gestuurde maatschappij kan afmeten aan het aantal drop-outs, met zelfdoding als meest definitieve vorm daarvan?

Daarmee kan ik terugkeren naar mijn twee uitgangsvragen. Hoe moeten we reageren? Tegen wie of wat moeten we reageren?

De Pools-Britse socioloog Zymunt Bauman vat de paradox van onze tijd mooi samen: ‘Nooit waren we zo vrij. Nooit hebben we ons zo machteloos gevoeld’. We zijn vrij, in de betekenis dat we op religie kunnen spuwen (pas wel op met de islam en het jodendom), dat we op seksueel vlak zo ongeveer alles moeten uitproberen wat vroeger verboden was, en dat we om het even welke politieke stroming mogen aanhangen. Dat kan allemaal omdat die zaken geen enkel belang meer hebben. It’s the economy, stupid!

Tegen wie of wat we dan wel moeten reageren, is hoogst onduidelijk, iedereen klaagt over ‘het systeem’, maar niemand krijgt het te pakken, vandaar onze machteloosheid en het daaruit voortvloeiend zogenaamd ‘zinloos’ geweld. De stakingen van de vorige eeuw hadden effect omdat er een duidelijke vijand was: de patrons. Die zijn er niet meer, in de plaats daarvan zijn er rating bureaus, beurzen en vergaderingen van aandeelhouders. Psychoanalytisch  beschouwd is de huidige staking niets anders dan automutilatie, de zelfverwonding van een patiënt die alle greep op zijn leven verloren is en dan maar gaat kerven in zijn eigen vlees, net zoals de werkeloze hoogopgeleide jongeren in de Franse banlieues hun eigen leefomgeving vernielden. Morgen gaat alles weer zijn gewone gang, met dien verstande dat de patiënt nog wat meer patiënt geworden is.

Dit is de hamvraag: hoe dit anonieme systeem aanpakken? Het toverwoord is inlevering, over de invulling daarvan lopen de meningen uiteen. Inleveren om de economie, begrijp: om het neoliberalisme in stand te houden, getuigt van domheid en onethisch besef. Inleveren om het systeem te veranderen, vraagt inzicht en moed.

Eerst en vooral economisch, op macro-sociaal vlak. Mijn kennis daarover is beperkt, maar ik lees dat nogal wat specialisten het eens zijn over de noodzakelijke maatregelen. Splits spaarbanken volledig van beleggingsbanken. Belast inkomsten uit arbeid zo laag mogelijk, uit beleggingen en speculatie zo hoog mogelijk.  Beperk inkomensongelijkheid tot normale proporties. Zorg voor een transparante vennootschapsbelasting. Uit mijn ervaringswereld voeg ik daar nog de volgende zaken aan toe. Laat onderwijs weer Bildung worden met een uitdrukkelijke aandacht voor ethiek, gedragen door leerkrachten met autoriteit, en vergeet de competentiedraak zo snel als maar kan. Maak de zorgsector zoveel mogelijk onafhankelijk van de commerciële wereld. Herstel de publieke ruimte en investeer in alles wat echte sociale netwerken bevordert.

Dergelijke beslissingen moeten op politiek niveau gebeuren, en liefst op Europese schaal. Dezelfde specialisten spreken over een verziekte politiek die niet in staat is beslissingen te nemen en die alle heil en redding van elders verwacht. Dat elders is er niet. In plaats van de huidige grijze muizen hebben we dringend nood aan verschillend gekleurde politieke partijen die elk hun eigen ideologie naar voor schuiven in democratische concurrentie met andere ideologieën. Op dat vlak volg ik generaal De Gaulle: “La politique ne se fait pas à la corbeille”, politiek gebeurt niet op de beurs en economie moet ondergeschikt zijn en blijven aan de maatschappij, niet omgekeerd. Dat er ingeleverd zal moeten worden, is overduidelijk; in het westen leven wij zeer ver boven onze stand. Maar die inlevering moet de maatschappij ten goede komen, niet de economie. Als u dit een verrassende uitspraak vindt, dan moet u vooral heel erg verrast zijn over uzelf.

Vervolgens het individuele vlak. De vorige oplossingen zijn makkelijk omdat ze aansluiten bij een intieme overtuiging: het is de schuld van de ander, ik ben alleen maar slachtoffer. Lees: die ander (de allochtoon, de profiterende werkloze, de graaiende bankier, de meedogenloze manager) moet veranderen en dan wordt alles terug beter. Helaas hebben we geen overtuigend vijandsbeeld meer (mocht er een politieke partij zijn die daarop inzet, dan boekt die gegarandeerd succes). Bij gebrek daaraan slaan we wild om ons heen, om daarna terug depressief in een hoekje weg te kruipen. Daarmee zijn we meteen het perfecte spiegelbeeld van de beurs: ofwel ADHD-opspringend, ofwel depressief in elkaar zakkend. De bipolaire stoornis – aka manisch-depressieve psychose – is bij uitstek de aandoening van het neoliberalisme.

In beide gevallen zijn we ervan overtuigd dat de oorzaak buiten ons ligt, dat er ergens een magische pil is of een nieuwe Führer die ons zonder eigen inspanning zal verlossen van onze kwaal en van het kwade. Niet dus. En we beseffen nauwelijks dat we daarmee exact hetzelfde doen als wat we onze politici verwijten. Zoals ik hoger al zei: ondertussen zijn wij allemaal neoliberaal, de vijand zit in ons denken en in ons gedrag, en het is vooral daar dat er een grondige verandering moet gebeuren.

Een eerste, belangrijke stap is het afstand nemen van het huidig cynisme waarin mijn generatie vervallen is, het cynisme waarmee we de neoliberale constructie voor exclusieve waarheid aannemen. Ja, het egoïstische, het competitieve, het agressieve zit in de mens. De banaliteit van het kwaad is een realiteit. Maar het altruïstische, het willen samenwerken, de solidariteit – de banaliteit van het goede zit evenzeer in ons – en het is de omgeving die beslist welke kenmerken er dominant naar buiten treden. En die omgeving maken wij grotendeels zelf. Op de koop toe is er meer dan voldoende bewijs dat wij ons veel beter voelen wanneer we iets betekenen voor een ander en daarvoor erkenning krijgen. Een dergelijk geluksgevoel staat in schril contrast met de typerende gemoedstoestand van vandaag, met name depressive hedonia, depressief genot (een rake uitdrukking van Mark Fisher).

Een depressief iemand is heel vaak depressief op grond van machteloosheid: ik kan niets doen, niets helpt, het is de schuld van mijn genen, van mijn ongelukkige jeugd. Vaak is dat tot op zekere hoogte juist, maar als overtuiging belet dit verandering. Een depressieve patiënt kan slechts uit zijn depressie klimmen als hij dat ander stuk aangrijpt, het stuk waar hij nog beslissingsrecht heeft en waar hij zelf een bepaalde verantwoordelijkheid draagt. Dit geldt ook voor de depressieve consument die wij vandaag allemaal zijn.

In plaats van consument moeten we terug burger worden. Als wij de politiek willen onderwerpen aan het algemeen belang – en dat is meer dan ooit nodig – dan moeten wij zelf dit algemeen belang naar schuiven in plaats van onze privébesognes. En ook dat vraagt een grondige inlevering, die noodzakelijkerwijze gepaard moet gaan met de uitbouw van een nieuwe ethiek. Nieuw omdat een terugkeer naar die van vroeger zowel onmogelijk als niet wenselijk is. Bij wijze van besluit geef ik daartoe een aanzet, geïnspireerd door de laatste lessen van Michel Foucault (2004).

Een eigentijdse ethiek kan best aansluiten bij de hedendaagse individualisering, met als sleutelbegrip de zorg voor zichzelf. In het licht van wat ik verteld heb, klinkt dit zeer vreemd. Zijn individualisering en een overdreven zorg voor zichzelf niet precies de oorzaken van de huidige ellende? Een dergelijke reactie toont hoezeer het neoliberalisme ons ervan overtuigd heeft dat zorg voor zichzelf neerkomt op puur materieel eigenbelang, en dus automatisch in concurrentie treedt met het eigenbelang van de ander. Een dergelijke overtuiging is exact het tegenovergestelde van de zorg voor zichzelf, omdat het voorbij gaat aan twee centrale vragen. Wat is het goede leven voor mij? En hoe kan ik dat vormgeven in verhouding tot anderen? Op die vragen zijn er nogal wat verschillende antwoorden mogelijk, maar daarbij zal elk ethisch stelsel hetzelfde centrale element naar voor schuiven: het goede leven en de vormgeving daarvan in de verhouding tot anderen moet gebaseerd zijn op  zelfbeheersing.

Dit staat lijnrecht tegenover de huidige verheerlijking van limietloos consumeren en de verplichting tot groei. Zorg voor zichzelf komt steevast neer op matiging en moed, waardoor men geen slaaf meer is van het eigen lichaam noch van de ander, laat staan van de hedendaagse verplichting tot depressief genot. Op dat vlak inleveren betekent kiezen voor het goede leven. Een dergelijke zorg voor zichzelf leidt tot een bewust burgerschap, waardoor er een vervlechting komt met de zorg voor de ander. Op zijn beurt zorgt dit voor zinverlening die met anderen gedeeld wordt. Dat kan de basis vormen voor een collectief verzet, dat vandaag inderdaad meer dan nodig is. Een collectieve burgerlijke ongehoorzaamheid tegen onethische regels zal veel doeltreffender zijn dan een algemene staking die het huidige systeem alleen maar sterker maakt.  

Bronnen
Berlin, I. (2010 [1958]). Twee opvattingen van vrijheid. Vertaling Tine Ausma, nawoord Hans Blokland. Amsterdam: Boom, Kleine klassieken.

Bauman, Z. (1999). In search of politics. Stanford: Stanford university press.

Fisher, M. (2009). Capitalist Realism. Is there no alternative? Winchester: Zero Books.

Foucault, M. (2004). Breekbare vrijheid. Teksten en interviews. Boom, Parrèsia.

Masschelein, J. & Simons, M. (2007). Competentiegericht onderwijs: voor wie? Over de ‘kapitalistische’ ethiek van het lerende individu. Ethische Perspectieven 17 (2007) 4, 398-421.

Sennett, R. (2003). Respect in a World of Inequality. New York, London, Norton company, pp. 1 – 288.

Sennett, R. (1998). The Corrosion of Character. The Personal Consequences of Work in the New Capitalism. New York, London, Norton Company, pp. 1 – 176.

Wilkinson, R. & Pickett, K. (2010). The Spirit Level. Why Equality is Better for Everyone. London, Pinguin books.
 

Hoogleraar aan de Universiteit Gent Paul Verhaeghe is klinisch psycholoog en psychoanalyticus. Hij is auteur van het boek 'Het einde van de psychotherapie' (2009).


 

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

90 reacties

  • door Robrecht Vanderbeeken op woensdag 1 februari 2012

    ontnuchterende maar sterke analyse! Ook een aanrader is de tekst die Verhaeghe schreef over meritocratie voor Oikos:

    Verhaeghe, P. (2011). De effecten van een neoliberale meritocratie op identiteit en interpersoonlijke verhoudingen. Oikos, 56, p. 4-22

    Pdf gratis verkrijgbaar op: http://www.psychoanalysis.ugent.be/index.php?position=4x1x0&page=Verhaeghe%20Paul#.TykJMkrA07A

    • door Le grand guignol op woensdag 1 februari 2012

      Het artikel van Verhaeghe in Oikos biedt eveneens een scherpe, en mijns inziens noodzakelijke, analyse van de wijze waarop het neoliberalisme destructief inwerkt op ons mens-zijn alsook op de samenleving - of wat daar nog van overschiet.

    • door David op woensdag 1 februari 2012

      Het hele onderwerp doet me denken aan het boek 'Statusangst' van Alain De Botton. Kort samengevat: http://www.youtube.com/watch?v=MtSE4rglxbY

      • door Bert op donderdag 2 februari 2012

        Inderdaad, al vind ik De Botton toch een boeiende schrijver en spreker. En hij kadert meer en preekt minder dan Verhaeghe, die de bal op een aantal vlakken gewoon misslaat.

        • door Le grand guignol op donderdag 2 februari 2012

          Op welke vlakken slaat Verhaeghe de bal mis? Op welke vlakken is Verhaeghe 'prekerig'?

        • door Guido Vereecke op donderdag 2 februari 2012

          Geachte Bert,

          Zou het kunnen dat u zelf de bal op een aantal vlakken misslaat? Om hierover uitsluitsel te bekomen, graag uw uiteenzetting over dat balspel a.u.b.

          Gegroet,

          Guido Vereecke Laureaat van de Arbeid van België

  • door Hoedemakers Denise op woensdag 1 februari 2012

    Heel erg bedankt voor deze duidelijke en verbindende bijdrage van prof Verhaeghe. Ik kan mij hier helemaal bij aansluiten en ga deze tekst zo ruim mogelijk verspreiden. Ik wil 2 aanvullingen geven.1) In Nederland is de geestelijke gezondheidszorg al helemaal georganiseerd op een zogezegd efficiënte en economische basis. Eerst krijg je een diagnose, en slechts één en dan krijg je je het daarbij horende aantal sessies van een bepaalde psychotherapie richting. Stel je bent aangemeld met een angststoornis (het woord alleen al) en je krijgt daar 10 sessies gedragstherapie voor, als dan in de loop van de behandeling blijkt dat je ook incest meegemaakt hebt, dan is dat pech want je had al 1 diagnose. Niet iedereen vertelt in het begin alles. Er zijn sterke aanwijzingen dat er op het Vlaamse niveau ook gedacht wordt om in die richting te gaan werken. 2)Verder wil ik het boek van Jan Verplaetse " Het morele instinct" aanraden waarin hij stelt dat we evengoed een aangeboren instinct tot samenwerken hebben als een instinct tot agressie. Véél te kort samengevat, maar een zeer goed boek. Binnen de therapeutische gemeenschap waar ik vroeger werkte heb ik altijd verdedigd dat we evengoed met maatschappelijke/ politieke kanten van een verhaal aan de slag moesten. Dat heeft enkele jaren geduurd, en toen ... moest je vooral "professioneel " werken en ... een ander te lang verhaal.

  • door draad op woensdag 1 februari 2012

    Verhaeghe slaagt erin om in dit ellendig lange stuk niet één concreet voorbeeld te geven, niet één heldere omschrijving te bieden van wat hij bedoelt met zaken zoal 'neoliberalisme', 'de politiek', of 'verheerlijking van limietloos consumeren'... Dit is geen 'sterke analyse', zelfs geen analyse! Verhaeghe, houd je gebroddel voor binnen de muren van die schimmige vakgroep van jou!

    • door pjvh op woensdag 1 februari 2012

      Wat een gebroddel van je! (Om even je moddergooi argument terug te plooien op u.) Je poneert ten eerste geen enkel argument tegen zijn algemeen betoog, wat wel degelijk te classificeren valt onder een analyse. Binnen die "schimmige" vakgroep, wat dat ook moge betekenen, staat hij wel degelijk klaar om uitleg en referenties en voorbeelden te geven omtrent die zaken. Misschien was het niet wenselijk op dit platform het stuk nog langer te maken.

    • door Robrecht Vanderbeeken op woensdag 1 februari 2012

      Dit is wat Jan Blommaert een mooi voorbeeld van trolling zou noemen (zie google)

    • door draad op woensdag 1 februari 2012

      Neem nu de stellingen ‘economie moet ondergeschikt zijn en blijven aan de maatschappij’ en ‘inlevering moet de maatschappij ten goede komen, niet de economie’?

      Wat bedoelt Verhaeghe hiermee? Ik weet het niet. Geeft hij hier een voorbeeld van? Neen.

      Ik ben de eerste om bvb. de stelling te verdedigen dat de besluitvorming in een parlementaire democratie los moet gebeuren van economische belangen, bvb. door de niet langer toe te staan dat politieke partijen in de U.K. en de V.S. door private belangen worden gefinancierd. Dit is concreet en hierover kan je debatteren.

      Een argument pro? Zonder deze onafhankelijkheid kan iemand met geld kan zich letterlijk politieke macht kopen, wat tegenstrijdig is met het principe ‘one man, one vote’. Een argument contra? Geeft u ze maar.

      Zelfs de grootste kapitalist kan akkoord gaan met het principe ‘economie moet ondergeschikt zijn en blijven aan de maatschappij’, simpelweg omdat deze bewering gratuit is.

      Dus opnieuw: duidelijkheid, duidelijkheid, duidelijkheid!

      En pjvh, dat Verhaeghe in zijn vakgroep nog ze veel ‘referenties en voorbeelden’ doet er niet toe: hij moet ze hiér geven, op déze site.

      • door tvandel op woensdag 1 februari 2012

        Dat moet hij niet. Dit is een opiniestuk, geen wetenschappelijk artikel of interne nota.

        • door draad op woensdag 1 februari 2012

          Vreemd, heel vreemd!

          Dus een opiniestuk moet niet duidelijk zijn en hoeft geen argumenten te bevatten?

          www.opiniestukken.com/schrijftips beweert nu wel net het tegengestelde, maar kom, voor iemand die zo bedreven is in de mystiek als een Verhaeghe, en klaarblijkelijk ook u, zijn deze schrijftips niet van toepassing zeker?

          • door Areg op maandag 6 februari 2012

            Even zeggen dat dit gewoon de keynote is, voorafgaan aan een DEBAT, draad...

    • door svdl op woensdag 1 februari 2012

      Hopla 't is weer van dat... google --> "internet + troll"

      • door draad op woensdag 1 februari 2012

        Ja sorry ik heb mij inderdaad vergist, sorry sorry sorry! Ik deed aan trolling!

        Verhaeghe geeft wel argumenten: de stelling dat we zuiver op succes gefocust zijn, beargumenteert hij met het feit dat we - jongvolwassenen onder elkaar - elkaar voortdurend succes toewensen als afscheidsgroet. Succes bij de examens, succes op vakantie, succes in de relatie, succes op de werkvloer..

        Is iemand succes, dus een goeie uitkomst wensen nu werkelijk teken voor onze neokapitalistische cultuur geworden? Moeten we dit serieus nemen?

        Succes dan!

    • door Vincentz op woensdag 1 februari 2012

      Als u een omschrijving nodig hebt voor zaken als "neoliberalisme" of "politiek" dan raad ik u de Van Dale aan - die kan u ook online raadplegen. Als u "verheerlijking van limietloos consumeren" niet begrijpt, dan raad ik u aan van terug naar school te gaan.

      • door draad op woensdag 1 februari 2012

        Vincentz u maakt het een tegenstander wel echt gemakkelijk, noch neoliberalisme, noch neo-liberalisme, noch neoliberaal staan in de Van Dale.

        Maar goed, als het voor u zo duidelijk is kan het toch niet moeilijk zijn dit begrip hier in één of twee lijnen te omschrijven?

        • door Vincentz op woensdag 1 februari 2012

          Hier jongen: http://en.wikipedia.org/wiki/Neoliberalism

          Ook in het Nederlands beschikbaar, maar zoals altijd op Wikipedia een beetje pover in die taal.

          U bent trouwens helemaal geen tegenstander van mij. Gewoon omdat u zaken niet goed begrijpt maakt u geen tegenstander van mij.

          • door draad op woensdag 1 februari 2012

            En wat betreft het ‘verheerlijking van limietloos consumeren’: bedoelt Verhaeghe daarmee misschien jongeren die elkaar aanmoedigen tijdens het binge drinken? Of zijn dat al die jonge gezinnen waar de ouders zich met 2 zich kapot werken om hun huis af te kunnen betalen? De Belg is de grootste spaarder van Europa, dus je kan toch moeilijk volhouden dat wij 'limietloze consumptie verheerlijken'?

            En zo staat Verhaeghes betoog vol van onwaarheden ('de vrije markt zorgt voor minder kwaliteit en hogere prijzen'? De PC kost nog maar een fractie van wat hij twintig jaar geleden kostte), bedenkelijke referenties (bvb. Hegel, waar Popper na zijn 'open society and it's ennemies' geen spaander van heel liet), en geeft (wrschl goede) oplossingen die hij zelf helaas niet lijkt te begrijpen (het splitsen van spaar- en investeringsbanken).

            Zucht.

            • door Vincentz op woensdag 1 februari 2012

              Vergeet de Belg en diens vermeende spaarwoede even. Als u nu wilt bedoelen dat onze neoliberale maatschappij niet gestoeld is op cyclisch (limietloos zo u wil) consumeren, dan zijn we uitgepraat.

              • door draad op woensdag 1 februari 2012

                Vincentz, weet je wat ik bvb. een goed en revolutionair idee zou vinden nu je het over consumeren hebt?

                Dat we alle reclame verbieden: alle reclame op tv, langs de straten, in de boekskes,...

                Mensen zouden al snel ophouden met ongezonde brol te consumeren zoals cocacola en mcdonalds, enkel kwaliteit zou nog verkopen, niet het product met de beste marketing, media zou weer echt onafhankelijk worden want niet bepaald door de belangen van adverteerders, veel brol zou van tv verdwijnen (want zenders als vt4 kunnen toch niet meer overleven, wat wel betekent dat de simpsons verdwijnen), en artsen en advocaten mogen nu al geen reclame maken, en dat werkt toch evengoed?

                Soit, zomaar een ideetje!

                • door Vincentz op donderdag 2 februari 2012

                  Ha maar nu zijn we het volmondig met elkaar eens. Reclame is ronduit degoutant en hoe meer u reclame met de spuitbus wilt vandaliseren, hoe leuker ik u zal vinden. En dat is geen grap. Laat de 'z' trouwens maar vallen =)

                • door bartW op vrijdag 3 februari 2012

                  @draad: "...mensen zouden al snel ophouden met ongezonde brol te consumeren...": je begrijpt misschien toch nog onbedoeld en tegen wil en dank de zin: "verheerlijking van limietloos consumeren".

                • door Timoo op vrijdag 3 februari 2012

                  Allereerst mijn complimenten aan het adres van Paul Verhaeghe. Prachtig opiniestuk; eye-opener voor wie verder kijkt dan feitelijkheden.

                  Goed, dat gezegd hebbende: Draad. In 1986 stond ik in Berlijn. Omdat mijn oom vond dat ik dat gezien moest hebben, voordat de muur viel.Als jong manneke vond ik het vooral fascinerend hoe grijs en grauw Oost-Berlijn was. En dat ze daar in de toeristenzone gewoon de McDonalds nadeden, op een hele povere, bijna briljant-ironische manier: slechts 1 menu, met slechte cola. Als het niet zo reëel was, had ik het voor een parodie gehouden.

                  Daar bestond ook geen reclame en werd alles "onderhands" doorgegeven. Dus, hoe pervers reclame ook mag werken, het verbieden ervan biedt geen soelaas. Misschien minder (contra-)revolutionair, maar laat ons in regel stellen dat reclame "ethisch verantwoord" moet zijn, omdat het gebruik maakt van de openbare ruimte, net zo goed als wij, als mens, dat doen. Waarbij ethische codes gebaseerd moeten worden op moraal. Niet op economische motieven, zoals dat nu het geval is in de "reclamecodecommissie".

                  Hoe dit te bewerkstelligen? Geen idee. Reclamejongens laten kennis maken met de stilte van de natuur? Of meditatiecursussen geven, zodat ze "the inner self" kunnen ontplooien, in plaats van die 3 jobs te aanvaarden om het huis te betalen, waarin enkel verwende kinderen worden opgevoed die competetief moeten zijn, rechtlijnig en vooral niet teveel gericht op zelfontplooiing, enkel op uitbating van de aangeleerde vaardigheden? Circusartiesten genoeg op straat, maar wie is er nog in staat daarmee een zelfvervullend leven te leiden?

                  Ter illustratie: ik heb mij jarenlang uitgesloofd, samen met mijn ex, voor de uitbating van 1, later 2, vintagewinkeltjes. Alles groen, de stroom, recyclage, alles klopte. Huis erbij gekocht en gerenoveerd met [grotendeels] tweedehands materialen. En toch, we werkten allebei op een gegeven moment 50 uur per week. Nu heb ik een job bij een multinational, werk ik 36 uur per week en verdien ik het dubbele. Huur ik mij een prachtig huis, vlakbij de natuur en leef ik mij uit op zowel mijn werk als mijn vriendenkring.

                  Ondanks het imago waren mijn vriendin en ik het perfecte voorbeeld van het neoliberale denken: self-made, succes, enz. Toen ik het niet meer zag zitten, heeft ze mij direct vervangen door een andere mongool voor haar karretje te spannen. Die mag nu 50 uur per week meedraaien om het inktzwarte gat van persoonlijke talentexploratie te vullen. Want dat is het denken; als je je talenten niet benut, ben je waardeloos. Dus wordt mijn ex een matig kunstenaresje. Simpelweg omdat ze vindt dat ze dat talent gebruikt moet hebben, geëxploireerd, ego, uiterlijke schijn.

                  Dat werkt niet. Breng mensen terug naar de natuur en laat ze inzien dat ze niets nodig hebben buiten een beetje geluk, wat werk en een gezonde sociale omgeving...

                  [preekmodus uit] / sorry daarvoor :-)

                • door Timoo op vrijdag 3 februari 2012

                  Om kort te gaan: Ik denk dat "reclame om te consuminderen" perfect zou aansluiten bij het gedachtengoed van Paul Verhaeghe. Reclame maken om te consuminderen [en daar een leuke boterham aan overhouden]; dat zou mijns inziens pas revolutionair zijn...

                  Minder consumptie, meer kwaliteit.

            • door Le grand guignol op woensdag 1 februari 2012

              Ook van de 'Open Society' van Popper werd door verschillende geen spaander heel gelaten. Een voorbeeld vindt u in volgend artikel:

              * De Cock, C., & Böhm, S. (2007). Liberalist fantasies: Žižek and the impossibility of the open society. Organization, 14(6), 815-836. doi: 10.1177/1350508407082264

              • door draad op woensdag 1 februari 2012

                Allez Guignol, heb je echt geen beter wapens in huis?

                Een 'managementwetenschapper' en een boekhouder die übermysiticus Zizek citeren, en dan denken dat je hiermee Popper's kritiek op Hegel van tafel kan vegen?

                Eerst: deze paper is zelf helaas geen kritiek op Popper, wel op de verkapte toepassing van Popper's ideeën op het 'managementdenken' - veel 'denken is hier niet aan, maar goed - door nitwits als Tom Peters (althans, ik meen dat het dit is, want eigenlijk is de tekst behoorlijk onleesbaar).

                En wat Zizek betreft: als je zijn gebral adoreert versta ik inderdaad dat je Verhaeghe een knap schrijver vindt, maar dit zou mij te ver leiden, Zizek heeft echt niets meer met filosofie, wetenschap en geschiedenis te zien.

                Of: hoe je een goede zaak zo slecht kan verdedigen. Precies Walter Van Steenbrugghe :)

                • door budoman@hotmail.com op donderdag 2 februari 2012

                  Zizek schrijft geen 'gebral', hoor. Zo'n uitspraak zorgt er enkel voor dat men denkt dat je hem niet hebt gelezen. Dat hij enige uitdaging vergt te lezen, tot daaraan toe. Maar een mysticus is hij allerminst. In zijn geschreven werken is hij meestal zeer 'duidelijk' en onderbouwt en concretiseert hij zijn stellingen met voorbeelden.

                  Mocht je hem toch gelezen hebben en je vind hem nog steeds een mysticus, dan is dat uw idee. Een idee waar ik, en vele anderen, niet akkoord mee hoef te zijn.

                  • door draad op donderdag 2 februari 2012

                    Goed, ik neem de handschoen op, ik zal zizek zelf lezen :) tips?

                    • door Robrecht Vanderbeeken op donderdag 2 februari 2012

                      Een van de filosofische meesterwerken van de 20ste eeuw: The Sublime Object of Ideology. Wel even moeite doen, het is een geniaal boek.

                      http://books.google.be/books/about/The_sublime_object_of_ideology.html?id=EujcNVAlcw4C&redir_esc=y

                      Online kan je wel ergens een free pdf vinden. ook van andere boeken van Zizek. Op DWM verkopen ze ook Nederlandse vertalingen.

                      Indien dit niet lukt, begin eerst met de vele lezingen via YouTube? De lezing in Bozar kan je daar op de site terugvinden.

                      • door draad op donderdag 2 februari 2012

                        Ok

            • door Tegendraad op woensdag 1 februari 2012

              Niet zuchten Door Draad:in uw mand!

            • door j.dermauw op donderdag 2 februari 2012

              Besten draad en gewauwel

              Ik kocht mijn huis in 1987 voor 2 miljoen bfr. Ik kon het betalen met mijn loon. Het is er nu 14 waard. Met de beste wil van de wereld zou ik dit huis nu niet meer kunnen kopen als jonge starter of misschien wel met het loon van mijn partner erbij met "limietloze" afbetalingstermijnen.

              mvg

              Jan

            • door Polle op donderdag 2 februari 2012

              Beste draad,

              Dat het neoliberalisme soms tot lagere prijzen leidt, dat kan. Dat uw pc veel minder kost dan vroeger, dat is quasi zeker. Maar weet u ook hoeveel minder lang die pc meegaat dan vroeger. Net zoals alle elektronische toestellen. Vroeger ging een pc tien jaar mee, een wasmachine twintig jaar of langer, de eerste gsm's gingen ook wel ettelijke jaren mee. Vandaag de dag telt met anderhalf jaar voor een gsm of smartphone, ongeveer vijf jaar voor een tv en een laptop. Zijn ze er dan kwalitatief op vooruit gegaan? En het ergste is dat de fabrikanten hier zelf voor zorgen, door het gebruik van minderwaardige materialen en zelfs door chips in te bouwen die een toestel het na verloop van tijd begeeft. Of door batterijen zodanig in gsm's in te bouwen dat ze, indien defect, niet vervangen kunnen worden. "Goh, meneer, u koopt toch beter een nieuwe, dat zal niet veel duurder zijn dan het te laten herstellen." Waarom doen ze dat? Omdat ze nu eenmaal moeten kunnen blijven produceren, en wij moeten blijven kopen. Als consumptievee worden we gedwongen om geld uit te geven dat we eigenlijk niet zouden moeten uitgeven. We verzetten ons er zelfs niet meer tegen, we vinden het normaal. En dit terwijl de grondstoffen steeds meer uitgeput geraken, mensen in mensonterende omstandigheden moeten werken om die grondstoffen boven te halen of de toestellen te produceren (zie apple => zelfmoord). DAT is het neoliberalisme: winst maken tegen elke prijs.

            • door JKA op woensdag 13 juni 2012

              Het nieuws niet gevolgd zeker hoe het er aan toe gaat in bijvoorbeeld de Foxconn fabrieken?

        • door LucV op woensdag 1 februari 2012

          [title]Door draad In uw mand[/title]Door draad

          In uw mand

        • door LucV op woensdag 1 februari 2012

          [title]Door draad In uw mand[/title]Door draad

          In uw mand

      • door de draad kwijt op woensdag 1 februari 2012

        of lees het artikel anders eens

        • door Ignite303 op woensdag 1 februari 2012

          als u er niet in slaagt om enkele simpele betekenaars te vatten die meneer Verhaeghe aanhaalt in zijn tekst, raad ik u aan om u met iets anders te gaan bezighouden ipv zinloze commentaar te geven op iets dat duidelijk boven uw niveau ligt.

          • door draad op woensdag 1 februari 2012

            Jongen toch, 'enkele simpele betekenaars', weet je eigenlijk zelf wel wat je schrijft?

            Dat is het nu net: elke idioot dénkt dat hij die 'simpele betekenaars' van Mr. Verhaeghe verstaat, maar daarom zijn ze nog niet duidelijk, dat lijkt alleen maar zo!

            • door Robrecht Vanderbeeken op donderdag 2 februari 2012

              Tjonge, zo gefrustreerd. Doe zo vooral voort, je staat al een tijdje tegen jezelf te wauwelen. Kan je wat voorbeelden geven van wat jij wel goed vindt?

    • door minty op donderdag 2 februari 2012

      Eerlijk gezegd kan ik me goed vinden in wat draad hier bedoeld. Met teksten van Verhaeghe en dergelijken heb ik altijd het wederkerende probleem dat er weinig duidelijkheid wordt geschept rond de gebruikte terminologie. Je moet al heel wat teksten beginnen doorploeteren om erachter te komen wat zijzelf er nu juist mee zouden kunnen bedoelen. Maar ach... van Verhaeghe als Lacan kenner kan ik niet veel anders verwachten natuurlijk. Zich sterk bewust van de onmogelijkheden in de communicatie, maakt hij het vaak gewoon nog onmogelijker... ik vrees dat het een eigenschap is van "lacanianen". Niettegenstaande vind ik het wel een boeiende tekst die tot denken aanzet. Het feit dat hij de verantwoordelijkheid zonder schroom ook bij ons als individu legt, is iets waar zovelen tegenwoordig aan voorbijlopen.

  • door Joss op woensdag 1 februari 2012

    Wat een man… Heb er nog les van gehad, fantastisch. Allicht één van de weinige/laatste echte intellectuelen die nog aan de universiteit te vinden zijn, zeker na het heengaan van Koenraad Raes…

    Zeker ook zijn artikel uit Oikos lezen.

  • door Le grand guignol op woensdag 1 februari 2012

    "Hoe ziek moet een maatschappij zijn om zelfdoding uit te drukken als economische kost?"

    Die neoliberale logica, die zelfdoding uitdrukt als economische kost blijft niet beperkt tot het journaille van de reguliere media. Hieronder geef ik een citaat uit het "Draft Joint Report on Social Protection and Social Inclusion 2010" van het Social Protection Committee (Council of the European Union):

    "Large and widening health inequalities within Member States show that not all have benefited equally from the economic progress that delivers better health. Avoidable mortality and morbidity are a drain on society, reducing employment, productivity and growth [!], while increasing pressure on health budgets. Redressing [!] health inequalities calls for attention to the social determinants of health in all policies, effective healthcare delivery, and a re-examination of priorities. Reducing health inequalities between Member States requires greater consideration of health impacts in the use of structural funds and all European policies" (SPC, 2010: 10).

    Nota bene het Sociale Beschermingscomité van de Raad van de Europese Unie verkondigt dezelfde - perverse - manier van redeneren: (zelf)doding betekent een 'leegloop' van de samenleving die de tewerkstelling, de productiviteit en de (economische) groei reduceert alsmede de druk op het gezondheidsbudget doet toenemen. Zelfdoding wordt met andere woorden bekeken vanuit, alsook in functie van, een eng economisch argumentatiekader.

    Dit is een 'fraai' voorbeeld van 'policing' - i.e. 'naming, blaming and shaming'. Niet iedereen heeft kunnen 'genieten' van de economische groei die zorgt voor een betere gezondheid. Oplossing: het aanpakken van de determinanten van gezondheidsongelijkheid (bvb. werkloosheid, dakloosheid,...) en niet de determinanten van financieel-economische ongelijkheid - in wezen: mensen (her)opvoeden en controleren in functie van de economische groei. Op die manier projecteert men de perverse gevolgen van het (neoliberale) kapitalisme en zijn marktfundamentalisme op de samenleving. Meer nog: de samenleving krijgt de schuld voor de ongelijkheid en verdient daarom sturing d.m.v. sociaal beleid. Het Europese beleid richt zich in deze niet op de oorzaken van de financieel-economische ongelijkheid dan wel op de symptomen ervan en doet dit niet vanuit een sociaal engagement, een sociale verantwoordelijkheid of empathie met de samenleving en haar burgers, maar wel in functie van het genereren van meer productiviteit en economische groei. Volgens het desbetreffende discours heeft een mensenleven in eerste instantie - en enkel - zin wanneer het economisch rendement oplevert.

    * Social Protection Committee [SPC] (2010, February 15). Draft Joint Report on Social Protection and Social Inclusion (6500/10). Brussels, B: Council of the European Union. Retrieved from http://eunion-of-homeless.org/data/Draft_Joint_Report_on_Social_Protection_and_Social_Inclusion_2010.pdf

  • door Tom V. op woensdag 1 februari 2012

    Zeer interessante tekst! Heel goed om het neoliberalisme nog eens helemaal te ontleden.

    Wat de staking betreft deel ik de auteurs overtuiging echter niet. Ik kan er in komen dat het neoliberalisme zelfs in pakweg de geest van de stakende arbeider genesteld heeft en de staking aldus eigenlijk hooguit gericht is tegen de uitwassen van het neoliberalisme en niet de wortel van het kwaad - het neoliberaal ideeengoed zelf. Nochtans is die wortel van het kwaad die uitgeroeid moet om duurzame verandering te bekomen.

    Toch heeft de staking in het verzet haar waarde, niet in het minst omdat ze de ideeenstrijd vertaald naar de straat, omdat ze de abstracte strijd van woord en taal omzet in een materiele strijd met honderdduizenden die zich aansluiten en - hoewel ze ook zichzelf pijn doen, dat klopt - eveneens het systeem en de aanhangers hiervan pijn doen. In een reactie hierop laten deze dan meer dan ooit hun ware gezicht zien - zie bvb. de totalitaire trekjes van pers, ondernemers en politiek jegens de stakers - wat op zich het systeem zelf mogelijks aan krediet laat inboeten. Waneer een systeem zich materieel in discrediet brengt kunnen de krachten die de ideologsche fundamenten hiervan willen aanpakken, hierop kapitaliseren om het ook ideologisch in discrediet te brengen. Voorwaarde hierbij is uiteraard dat de leiders van het materieel verzet inderdaad ook een ideologische omslag nastreven - en dat is wat de vakbondstop misschien niet voldoende doen wanneer ze verzet prediken. De strijd gaat verder dan pakweg de pensioenhervormingen, maar de staking tegen die hervormingen kan de srijd zelf dus ook voeden, denk ik. Al is het maar door de contestatie die uit de staking sprak.

    • door Toon Danhieux op donderdag 2 februari 2012

      Ik wil graag de bedenking van Tom V. onderschrijven. Verhagen is inderdaad een lucied man maar mbt de vakbonden heeft hij zich wellicht teveel laten leiden door dé media en te weinig door terrein kennis. Alser ergens in deze neoliberale maatschappij traditie en ervaring is met intermenselijke solidariteit is het wel bij de vakbonden. De staking van maandag was er vooral een voor de 'losers' waar Verhagen het over heeft: Wei de teksten las en de toespraken hoorde weet dat we staakten voor

      - Mensen die naast hun job ook kiezen voor het werken aan een warm nest voor hun kinderen, die zorg opnemen voor ouderen en zieken in hun omgeving worden door de recente maatregelen gestraft: inperking tijdskrediet en landingsbanen, inleveren op hun al schandalig lage wettelijke pensioen, -Jongeren die nog geen 'succes' kenden en langer dan anderen werkloos blijven worden daarvoor gestraft

      Verder zijn ook de vakbonden tegen de commercialisering van de zorg en de afbouw van de collectieve voorzieningen. Vele militanten als ik kwamen op straat zonder dat ze zelf bedreigd worden door het regeringsmaatregelenpakket, maar precies omdat ze solidair zijn met de vele zwakke groepen die dat wel zijn; omdat ze geen nog killere en hardere wereld willen voor hun kinderen.

      Behalve deze jammere uitschuiver vind ik de tekst een van de beste die ik een maanden heb gelezen en zal ik hem (samen met mijn comentaar) naar velen doorsturen.

      • door Griet op vrijdag 3 februari 2012

        Toon, ik denk er ook zo over en ben het hier volledig met je eens!!!!!

  • door Steven Praet op woensdag 1 februari 2012

    Zeer interessante tekst. Laten we hopen dat de bewustwording die zich toch bij de jongeren steeds meer aan het verspreiden is, verderzet.

  • door Thierry Serrien op woensdag 1 februari 2012

    Een hartverwarmende oproep tot een heruitvinden van het Bildungsideaal in het onderwijs. Het is ook mooi hoe Verhaeghe concludeert dat individualisme geen gif hoeft te zijn, maar de aanleiding kan vormen om tot een goed leven voor jezelf én de ander te komen.

  • door catteeuw op woensdag 1 februari 2012

    U beschrijft een wereld zoals ik die ervaar.

    Over het neo-liberalisme aanvallen:

    Milgram leert ons dat mensen gemotiveerd zijn door "the greater good". De perceptie van autoriteit speelt daarin een grote rol. Iemand met de jas van een wetenschapper werd meer gevolgd dan iemand in een gewoon costuum. En als twee zogenaamde wetenschappers het oneens waren dan stopte de cooperatie van de testpersoon volledig.

    Omdat wij het zoveel beter hebben dan de volkeren die we hebben vernielt, is ons systeem superieur. Dus de opinie van een neo-liberaal over de politiek en de economie is als de opinie van een westerse dokter tegenover een medicijnenman in de jungle. Wij kunnen niet klagen want anderen hebben het erger. De neo-liberale ideologie tegen spreken is het ondermijnen vd welvaart.

    Je moet de autoriteit van het neo-liberalisme ondermijnen. Je moet demonstreren dat het niet loont om hen te volgen. Daarvoor moet je ze ook genoeg touw geven om zichzelf op te hangen. Je moet hen volgen in de logica en zo kapitalistisch mogelijk maken. Op die manier lopen ze zelf tegen de grens van hun slogans en verliezen ze hun autoriteit.

    Het staats onderwijs is ideologisch een contradictie vh neo-liberalisme. Want hier betaalt de gemeenschap vanuit een veronderstelde communale winstdeelname voor de infrastructuur van privé bedrijven.

    Neem bvb de constante oproep voor meer ingenieurs. Maar zijn er daadwerkelijk zoveel interessante ingenieurs jobs in de toekomst? Wat bedrijven willen is een surplus aan ingenieurs zodat ze goedkoop worden. Enkele jaren terug was er ook zo'n oproep voor informatici. Van een goed betaald beroep met een zekerheid op werk gingen we plots naar een situatie van te veel informatici waarvan een deel meteen al uit de boot viel. Ik heb al aan de lopende band gestaan met ingenieurs terwijl ze al jaren campagnes voeren voor meer ingenieurs.

    Je moet je ook afvragen welke impact dat heeft op kostprijs en de kwaliteit van het onderwijs.

    Als het neo-liberalisme het individu ziet als een bedrijf en de burgers als stakeholders in de natie, waarom investeren wij in onderwijs dat ons goedkoper maakt? Dat is een dubbel verlies voor degene die de opleiding volgt.

    En als winst de mens motiveert, maar ingenieurs worden goedkoper, krijg je dan geen slechte ingenieurs? Slechte bedrijven.

    Een verre kennis van mij kreeg een hersentumor. Gelukkig zat hij samen met de zoon van de chirurg op manager school dus werd die even naar voor geschoven op de wachtlijst. Waarom betalen wij met zijn allen de opleiding van die chirurg, vanuit de kapitalistische logica, als we niet dezelfde zorg krijgen?

    Waarom betalen wij de opleiding van managers en advocaten die ons later zo hard mogelijk proberen af te zetten, vanuit een puur kapitalistische ideologie?

    Mensen geven de opvoeding van hun kinderen en dus feitelijk hun ouderschap, over aan de staat. Zij betalen ook voor die opvoeding. Maar daar krijg je niets gegarandeerd voor terug want het kind moet zichzelf nog verkopen en de staat probeert dat kind zo goedkoop mogelijk te maken. Waarom zou je nog een kind willen? Waarom geef je het aan organisaties die er een goedkope eenheid willen van maken? Waarom betaal je er nog eens zelf voor?

    De grootste contradictie is misschien dat de economie en de montiare systemen zichzelf niet onderwerpen aan het vrije markt principe. Ze stellen dat enkel competitie excellentie kan creëeren maar de naties laten geen alternatieven toe. Je kan niet kiezen hoe je leeft. Het systeem is een monopolie. Het is corrupt maar het is godslaster om na te denken over een nieuwer en beter product. Wij moeten de schulden betalen voor leningen waarvoor we nooit hebben getekent.

    Waarom moet de staat telkens zichzelf uithoeren en in schulden werken voor een competitie tussen individuen?

    Neo-liberalen beweren dat ze Darwin aan hun zijde hebben maar het kapitalisme is al gefaalt het moment dat de democratie het moet overeind houden. Het moment dat we "allemaal een beetje harder moeten werken" zonder daar een persoonlijk voordeel aan te doen.

    Zonder democratie heb je geen kapitalisme maar de macht van het geld (neo-liberalisme) gebruikt de autoriteit van de democratie voor anti-democratische, zelfs anti-kapitalistische activiteiten.

    Ik denk dat enkel drastische middelen zoals het invoeren van een nieuwe munteenheid en het consequent maken vh onderwijs (zoals een gegarandeerde job bij een opleiding betaalt door de werkgever) onze afhankelijkheid aan het kapitalisme kunnen ondermijnen. En je kan ervoor argumenteren binnen de logica van het kapitalisme.

    Het probleem met het kapitalisme is dat alles van iemand is en de meesten zich moeten verkopen om eraan te geraken. Herverdeling op een globale schaal zal moeilijk diplomatisch te onderhandelen zijn. Onze levenwijze maakt ons afhankelijk van macro economische situaties. Je kan niet zomaar het neo-liberalisme aanvallen zonder de levenwijze te veranderen. Daarvoor moeten we onze scholen terug krijgen, daarvoor moeten we onze politiek terug krijgen, daarvoor moeten onze levenwijze veranderen, daarvoor moeten we onze grond terug krijgen, daarvoor moeten we het neo-liberalisme aanvallen, daarvoor moeten we onze levenwijze veranderen,...

    Ik denk dat het in de realiteit zal duren tot het een kwestie van overleving word om op een andere manier te leven.

    Maar de autoriteit van de neo-liberalen ondermijnen dat kunnen we nu al. Makkelijk zat.

    Laat de bedrijven zelf betalen voor hun ingenieurs. Betaal de opleiding en garandeer een loonschaal aan de student nog voor hij zijn tijd in de opleiding investeert. Want de algemene burger en de algemene (student)-ingenieur en het collectief van aandeelhouders België doet geen voordeel aan het opleiden van een surplus aan ingenieurs die later minder gaan verdienen. Geen solidariteit met de privé sector.

    De staat investeert enkel in opleidingen met een onmiddelijk aantoonbare winst voor de belastingbetaler en voor de student. Bedrijven zijn individuen dus zij zijn competitie dus zij moeten betalen als ze ons product willen. En betalen met geld en niet een theoretisch macro economisch voordeel.

  • door Alisse op woensdag 1 februari 2012

    Interessant leesvoer. Ben het alleen niet eens met zijn stelling dat het neoliberale het nu bij uitstek slecht doet in de economie. Ik ben niet onderlegd in economie, maar de huidige economische malaise lijkt mij niet het gevolg te zijn van het neoliberale systeem maar van de combinatie van een neoliberaal systeem met dan (sociaal) overheidsingrijpen om bepaalde uitkomsten tegen te gaan (zoals het failliet gaan van banken. Zouden deze in een deftig neoliberaal systeem niet gewoon failliet gegaan zijn zodat de markt misschien eindelijk in evenwicht had kunnen komen?).

    • door Le grand guignol op woensdag 1 februari 2012

      De economische malaise waar we sinds 2008 mee te maken krijgen is in grote mate het gevolg van een financieel en economisch dereguleringsbeleid. Van een dergelijk beleid was zowel in de VS maar zeker ook in de EU sprake: in de EU legt men de nadruk op 'market-making' in plaats van 'market-correcting'. Het gegeven dat de financiële markten, doorheen de laatste 30 jaar, gedereguleerd werden heeft er bijvoorbeeld tot bijgedragen dat de crisis omtrent de 'subprime mortgages' in de VS is kunnen ontstaan en vervolgens via rommelkredieten geëxporteerd werd over zowat de ganse wereld. Op dat vlak is het wel degelijk het neoliberale economische model dat rechtstreeks verantwoordelijk is voor de malaise. Het idee van een markt in evenwicht is een mythe, temeer omdat een markt nooit in evenwicht is of kan zijn omdat een marktwerking een bepaalde mate van ongelijkheid nodig heeft om te kunnen functioneren (cf. Adam Smith). Het neoliberale economische model geeft, net als zijn sociale evenknie, aanleiding tot perverse uitwassen en een toename van de (sociale) ongelijkheid. De meest vooraanstaande economen (o.a. Krugman, Stiglitz, Roubini, De Grauwe) zijn het daar trouwens roerend over eens.

      Roubini: http://people.stern.nyu.edu/nroubini/ Krugman: http://web.mit.edu/krugman/www/ // http://krugman.blogs.nytimes.com/ Stiglitz: http://www.josephstiglitz.com/ De Grauwe: http://www.econ.kuleuven.ac.be/ew/academic/intecon/Degrauwe/default.htm

      • door Alisse op woensdag 1 februari 2012

        Zoals ik al zei, ik ben een leek op economisch vlak en ik vroeg het mij gewoon af. Het klinkt overtuigend dat de crisis mss idd is ontstaan door te weinig ingrijpen op allerlei uitwassen van het neoliberaal systeem, maar het blijft wel ten zeerste de vraag of al het sociaal overheidsoptreden achteraf de juiste manier is om de crisis te bestrijden en ze niet eerder in stand houdt...?

        • door Le grand guignol op woensdag 1 februari 2012

          Wat bedoelt u met "sociaal overheidsoptreden achteraf"? Op dit ogenblik wordt de crisis - jammer genoeg - in stand gehouden ten gevolge van een neoliberaal dogmatisme: door enkel de klemtoon te leggen op stringente besparingen en bezuinigingen haalt men in wezen elke mogelijkheid tot economische groei onderuit, temeer omdat er in tijden van crisis door de overheid geïnvesteerd moet worden om de economie aan te zwengelen. Ten gevolge van het huidige Europese beleid ontstaat er als het ware een negatieve spiraal: crisis -> besparen -> minder economische groei -> nog meer besparen (o.a. om het begrotingstekort te verkleinen: minder ec. groei betekent namelijk een toename van het begrotingstekort) -> recessie.

          • door Alisse op woensdag 1 februari 2012

            Een voorbeeld van wat ik bedoelde met (sociaal) overheidsoptreden dat mijns inziens de boel alleen maar lijkt te verergeren is het redden van banken door de overheid. De markt kan en zou beter functioneren zonder een aantal van die zieke banken, niet?

            • door Alisse op woensdag 1 februari 2012

              Eerst doet de overheid haar taak slecht, bv bij dexia en ethias, en daarna probeert ze in paniek vuur te blussen en maakt ze het alleen maar erger. Maar dat is misschien typerend voor alles wat de overheid en politici doen....Als ik zie hoe er met die mandaten wordt omgegaan in al die raden... Ik heb zelf nog in de OCMW raad gezeten van mijn eigen dorp en daar had niemand kaas gevreten van de zaken waarover beslist werd . Alle leden zaten in raden als die van ethias, sociaal verhuurkantoor, etc. Wel, er ging nooit iemand naartoe en als er naartoe werd gegaan had men misschien vooraf eens 10 minuten de dossiers bekeken. NIet moeilijk dat de boel dan misloopt....

            • door Le grand guignol op woensdag 1 februari 2012

              In wezen hebt u gelijk en ben ik het met u eens. Wanneer u en ik ervoor zorgen dat we onze centjes door ramen en deuren gooien, dan kunnen we ook nergens terecht en moeten we de verantwoordelijkheid dragen voor ons slecht 'huisvader-' of 'huismoederschap'. Dat is hetzelfde met betrekking tot zelfstandigen die een zaak hebben die failliet gaat: ook zij moeten daarvoor de verantwoordelijkheid opnemen. Maar dit blijkt niet het geval te zijn met betrekking tot de banken. Dat heeft veel te maken met het feit dat die banken als 'too big to fail' (te groot om over de kop te gaan) worden bestempeld: het zijn wat men noemt systeembanken en als die failliet zouden gaan stort het ganse financiële systeem in elkaar - 't zou misschien nog niet zo slecht zijn? Daarom houdt ook Verhaeghe in bovenstaand artikel een impliciet pleidooi voor het scheiden van spaarbanken en investeringsbanken. De huidige systeembanken zijn immers zowel spaar- als investeringsbanken. Indien er iets fout loopt vanwege het losbandige speculeren ('investeren') zou er in het geval van een gescheiden bankensysteem geen sprake meer kunnen zijn van het afwimpelen van privé-schulden op de gemeenschap omdat het spaargeld als het ware in een andere bank werd ondergebracht. Op dat ogenblik beschikken de banken immers niet meer over een chantagemiddel (bv. de banken redden om de spaargelden veilig te stellen).

              • door Alisse op woensdag 1 februari 2012

                Bedankt voor de bevattelijke uitleg! Filosoof zijnde van opleiding ken ik niets van economie of economische principes maar het boeit me wel en is altijd interessant om wat deftige uitleg te krijgen of andere mensen hun mening te horen, zo kunnen we de eigen mening waar nodig bijschaven of beter ordenen.

                • door Le grand guignol op woensdag 1 februari 2012

                  Ik ben overigens van mening dat we met filosofie verder geraken dan met economie. Een louter economische kijk op de samenleving - het neoliberalisme tracht alle menselijke aspecten te vermarkten en op een economische leest te schoeien - hanteert hoofdzakelijk, zo niet uitsluitend, een instrumentele rationaliteit en die staat haaks op een kritisch-filosofische rationaliteit. Het neoliberalisme is met andere woorden niet in staat een antwoord te bieden op, noch perspectief en zingeving te creëren met betrekking tot, fundamentele kwesties: existentiële vraagstukken, ethische dilemma's. Maar dat is waarschijnlijk duidelijk geworden aan de hand van bovenstaande tekst van Verhaeghe.

  • door Staf op woensdag 1 februari 2012

    Ik heb medelijden met die mensen die blijkbaar zelf zo individueel zijn geworden dat ze alleen nog neoliberale krachten zien in de hele maatschappij. Of zijn het gewoon mensen die zo in hun boeken leven dat ze niet de tijd hebben om op cafe te gaan of in een vereniging mee te draaien? Ikzelf heb een chiroverleden en kan enkel maar de stelling tegenspreken dat het neoliberale gedachtegoed nog het enige is dat onze maatschappij drijft.

    • door catteeuw op donderdag 2 februari 2012

      1 dag bij de chiro geweest

      Ik was te marginaal voor de snobs in de chiro. Anno 1988. Viel nog mee tegenover de turn club want daar kreeg ik de eerste/laatste dag een kiekke-bil en een flinke klap in mijn solar plexus. Niet welkom. In die zin was de Chiro inderdaad minder "neo-liberaal" dan andere clusters van Vlamingen. Ik zou er wel enkele jaren later herkennen tussen de groepjes die o.a. stenen kwamen gooien naar mij en mijn schizofrene moeder. De truck is om ze met de ribben van je rug op te vangen.

      Ah, to be a child again...

      Hoeveel sociale gevallen zaten er bij uw chiro afdeling? Blijf maar lekker schouderklopjes uitdelen in uw middenstander bubbeltje. Ik ben heel blij met uw succes in de maatschappij maar de dag dat ik mezelf identificeer met uw stam is de dag dat ik zelfmoord pleeg.

      Nog romantische anekdotes iemand?

  • door Peter Braet op woensdag 1 februari 2012

    Eindelijk eens een analyse die hout snijdt, hoewel er bij deze opinie nog wel kanttekeningen te maken zijn zoals bijvoorbeeld: de nieuwe bewegingen zoals de indignado's en de occupy-beweging, vallen die ook te verklaren uit een 'what's in it for me' mentaliteit? Ik ga toch eerst eens meer werk van Paul Verhaeghe lezen. Voor de mensen die niet weten wat neoliberalisme is bestaat er een goed boek "Het Neoliberalisme" van Jaap Kruithof. Al wat gedateerd maar nog helemaal geldig. Wat in de analyse hierboven wel ontbreekt, vind ik, is het feit dat dit neoliberale systeem regelrecht en onvermijdelijk naar oorlog leidt, maar dat valt wellicht buiten het vakgebied psychologie. Voor het overige blijf ik van mening dat de vakbonden gelijk hadden met de staking van 30 januari om duidelijk aan de politiek te laten weten dat er grenzen zijn aan de bezuinigingen. Niet iedereen is namelijk neoliberaal, of "mee" zoals dat heet. Ik krijg wel de indruk dat iedereeen die gestudeerd heeft neoliberaal is, of zichzelf toch als consument ziet, en dat er een onoverbrugbare kloof in de maatschappij aan het ontstaan is, een kloof waarbij vergeleken de zgn. 'kloof tussen de burger en de politiek' eind vorige eeuw maar een greppeltje blijkt. De huidige meritocratische opvoeding, zou dat goede soldaten opleveren?

  • door David op woensdag 1 februari 2012

    Wat een scherpe analyse. Enkele zaken gelezen die in schril contrast staan met wat er meestal op deze site te vinden is: oorzaken zoeken buiten onszelf, het effect van een algemene staking, de hypocrisie in onze samenleving,... Ook het interview was meer dan de moeite waard om te lezen.

  • door Wim Plouy op woensdag 1 februari 2012

    Een perfecte analyse van hoe wij het aanvoelen. Wat betreft het teruggaan naar 1930, wil ik zelfs nog verdergaan. In '57 BC zei Julius Caesar : Divide et impera, Verdeel en heers. Dit gevoel krijg ik steeds meer in onze maatschappij, tot op de werkvloer van de fabriek toe. Als vakbondsafgevaardigde kom ik met veel arbeiders in contact. De concurrentiedrang onder arbeiders is groot, vooral bij jongeren, voor sommigen ben ik een clown omdat ik opkom voor om het even wie. De week voor de staking vroeg iemand, zelf burgerlijk ingenieur, wie zijn pree zou betalen op 30 januari. Hij keek raar op toen ik hem vroeg wie die pree zou betalen op 30 januari 2032. Hoog opgeleid, maar levenswijsheid ?

  • door Joeri Puissant op donderdag 2 februari 2012

    Wat een gebalde en scherpe tekst! Slechts één kanttekening: wat de staking betreft, denk ik dat Paul Verhaeghe zich wat te veel door de media laat meeslepen. En dit om 2 redenen. 1. Hij ziet de staking als een geïsoleerd feit en niet als een moment in de uitbouw van een tegenbeweging. Hij onderschat hoeveel discussies aan de staking zijn vooraf gegaan en wat er aan de piketten en betogingen opgebouwd is voor morgen. 2. Deze staking vergde juist moed en zelfbeheersing. Wat is deze staking anders dan een collectieve daad van burgerlijke ongehoorzaamheid? Paul Verhaege onderschat de gulle, solidaire beweegredenen van de actieve stakers. Hun daad was een politieke daad. Een poging om terug greep te krijgen op onze neoliberale samenleving. De wrokgevoelens - die zo kenmerkend zijn voor de neoliberale mens - zijn niet in de eerste plaats bij hen te vinden, maar eerder bij al die niet-stakers die toch blijven foeteren tegen de bankiers, de managers, de politiekers... èn nu dus ook tegen de stakers. Sociale actie is gezond. Een staking is helend... indien het niet bij een oprisping blijft. Wie actief gestaakt heeft, heeft ook zijn/haar ratrace even stilgezet en heeft tijd genomen voor zichzelf en zijn/haar collega's. Misschien moet Paul Verhaege dat zelf 's nagaan op de stakerspiketten, -blokkades en -betogingen die gaan komen...

  • door Marle op donderdag 2 februari 2012

    Bedankt dat er mensen zijn zoals Paul Verhaeghe, die durven verwoorden wat er misloopt in onze samenleving. Dat het misloopt kunnen we toch niet ontkennen? Hebben de hevige tegenstanders van deze manier van bekijken van onze samenleving, dit nog niet gemerkt in hun omgeving misschien? Nog geen zelfmoord in je buurt meegemaakt misschien? Er zijn er nogthans genoeg! Mij geeft dit vooral hoop op verandering, ik denk dat het stilaan tijd wordt dat we opkomen voor een wereld waarin wij graag willen leven. Bij deze, een warme groet aan iedereen die er graag een krijgt!

  • door t.aerts op donderdag 2 februari 2012

    beste heer Verhaeghe,

    ----------eerst dit voorafje-----: Ten tijde van het SKEPP-forum vóór hun "grote server-crash" (8-tal jaar geleden?), was ik nogal eens bezoeker daar, en moeide me even en speelde er een prikkende niet-mee-eens-clown. Het onthustste met toen, welke (m.i.) fundamentalistische, dogmatische en vooral 'gesloten' (geen mogelijkheid meer tot twijfel) basisattitude er de dienst uitmaakte... en een handelwijze uitlokte die inquisitie-matig was. Dat ik dit zo aanvoelde (juiste woordkeuze!), heeft met het verwonderde kind in mezelf te maken - zijnde bron van alle filosofie en weten-schap ----------Tot daar dat voorafje-----.

    Nu uw bijdrage. Dat ik uw benadering scherp en hoog relevant vind, wil ik u graag meegeven. Graag wil ik ze met 'materiaal' aanvullen (ikzelf niet, ik verwijs enkel ernaar).

    1.___ De analyse zou nóg sterker en nóg essentiëler worden, indien ze de mirror-vertekening van onze beeldvorming erin betrok, zoals blootgelegd door Iian McGilchrist in zijn recent pionierswerk "The Master and his Emissary, the divided brain and the making of the western world" ( http://www.iainmcgilchrist.com/comments.asp ).

    2.___ De perspectieven om onze aantasting te boven te komen, zouden mogelijk (in mijn visie: wellicht) kunnen liggen in de basiskennis die is vereist om langzaamaan een nieuw 'narratief' voor de westerse cultuur te laten doorbreken. Deze basiskennis speelt zich af - uiteraard - op het mentale niveau en is onvoorwaardelijk gelinkt aan betekenis, zin-onthulling, inzicht-opbouw op z'n breedst. Materiaal voor het laten groeien van zulk nieuw narratief, met alle metaforen eraan verbonden, is m.i. krachtig beschikbaar in het denken van cultuurspecialiste en Jungiaans analytica Anne Baring (mede-auteur van : "The Myth of the Goddess, evolution of an image", auteur van "the Dream of the cosmos" - verschijnt binnenkort, maar had webstek-beschikbare tekst al gelezen, en auteur van talloze artikels).

    3.___ De 'ontsnapping' aan de door u goed omschreven euvels worden op diverse wijze vertolkt door 25 auteurs die de moeite namen, om de essentie van hun denken / boeken als compact essay aan te reiken, dit werd dan het boek: David Lorimer, Oliver Robinson et al. (25 authors) : A NEW RENAISSANCE - Transforming Science, Spirit and Society (2010).

    Voilà. Tot zover de 3-facettige aanvulling (verwijzing ernaar dus). De essenties vanuit vermelde 3 insteken is dermate essentieel dat ik het graag even wou vermelden. Overigens vertolken sommige uitspraken in uw schitterende bijdrage al deel-inhouden ervan (- heb enkele detail-bedenkingen, maar och hoe relevant is dat, 'k laat liever uw uiteenzetting 'staan' zoals ze zich poneert. -

    --------------------- Waarom begon ik nu eigenlijk met die "---eerst dit voorafje" ?

    Omdat (los van zinvol 'pas-op' werk van SKEPP, genre test-aankoop) dit 'kliekje brave mensen' impliciet maar wel perfect paradigmatisch de culturele enormiteit (en dreiging) vertolkt van de narratief-loze westerse-cultuur mens, zoals die alles inclusief enorme waarheden in mythen ontbloot heeft, het impliciete en metaforisch veelomvattende ervan naar de prullebak gesmeten heeft, en à la limite, het mens-zijn an sich (!) naar de prullenbak verwees,... en dan met de mond vol tanden de leegte wegbabbelt. (Narratief-loos? is inderdaad vervangen door een schaduw-narratief : verslaving, depressie, consumerend-versuffen, hedonisme, explosie van mentale aandoeningen, egobuilding-explosie enz. enz.... - maar dat leg jij zoveel beter uit dan ik).

  • door Guido Van Liefferinge op donderdag 2 februari 2012

    Paul Verhaeghe slaat nagels met koppen. Zijn analyse zou in elk redactielokaal in koeien van letters moeten ophangen want zoals de meeste journalisten momenteel als verdwaasde kiekens achter het neoliberalisme aanlopen en kritiekloos propageren, hebben ze een grote verantwoordeljkheid in het groeiend deficit van de democratische rechtstaat. Het is hoog tijd dat ook zij het uitzichtloze van een niets en niemand ontziend neoliberalisme ( op zijn Amerikaans maar ook daar zijn de tijden stilaan aan het veranderen ) plaatsen tegenover een sociale democratie ( op zijn Europees maar dat momenteel wordt vernietigd) waarin het algemeen belang weer primeert en de politiek zijn rol opnieuw opeist die hij inderdaad op schandelijke wijze heeft verkwanseld. Maar dat is nog geen reden om bij de pakken te blijven zitten en de dictatuur van het neoliberalisme zijn gangen te laten blijven gaan. De toekomst van het overgrote deel van de bevolking zal links zijn of niet zijn. ( Daar moet Bruno Tobback maar eens goed over nadenken na zijn schandelijke atoombom-uitspraak over de recente stakingen.) en wat de reacties van "draad" betreft, die is inderdaad compleet de draad kwijt.

  • door aronjaco op donderdag 2 februari 2012

    Paul Verhaeghe, zeer goede analyse van de problemen , met mogelijkheden om naar een nieuwe maatschappij te gaan gebaseerd op respect voor allen, met een streven naar geluk buiten het puur egoïstische, dus op altruïstische grondslag en bereidheid om daarvoor , dus ook voor anderen , inspanningen te doen. Vergeten zijn wij, dat altruïsme één van de voordelen is waardoor wij mensen in staat geweest zijn ons te ontwikkelen. Wat nu gebeurt, elitevorming gedragen door puur egoïsme , is gewoon zelfvernietiging op lange termijn. Symptomen van dat laatste zijn inderdaad het groot aantal zelfmoorden , het grijpen naar pillen ( zich uitbreidend fenomeen) ( geen enkele Europeaan gebruikt zoveel kalmeermiddelen als de Belgen), depressies, burn-out , en vooral niet te vergeten de " pillenjongeren" , ADHD weet ge wel . Wat die zelfvernietiging betreft , de aarde is jammer genoeg onze getuige.

  • door leovets@skynet.be op donderdag 2 februari 2012

    Sinds Darwin weten wij dat de mens voortkomt uit de evolutie van de dieren door de natuurlijke selectie. Dat betekent dat de best aangepaste, de meeste kansen heeft om te overleven. Sommigen trekken daaruit de conclusie, voornamelijk de liberalen, dat het dus volkomen natuurlijk is als we elkaar uitselecteren. De sterkste wint en de zwakste verdwijnen. Sommigen schrikken er niet voor terug om gewapenderhand de zwakkeren uit te schakelen door oorlogen. Dat leidt echter niet tot de voortgang van de geschiedenis, wel tot de ondergang. Niet door de anderen te elimineren zijn de overlevingskansen van de mens vergroot, maar door het beter beheersen van de natuur. Door het gebruiken van werktuigen werd het hem mogelijk zich beter te voorzien in zijn levensbehoeften. Om zijn handen te kunnen gebruiken, ging hij rechtop lopen, zakte de huig en ontwikkelde de spraak, waardoor ze onderling konden communiceren. Zo waren zij in staat gezamenlijk te jagen op groot wild en het verzamelen van vruchten. En dit veroorzaakte de grote verspreiding van de mens over de wereld. In de loop der tijden zijn de verhoudingen tussen de mensen om die buit te beheren wel een aantal keren veranderd. Zo beheerden slavenhouders de door slaven gezamenlijke voortgebrachte vruchten. Zo beheerden feodale heerser de gronden en de vruchten die de boeren voortbrachten. En zo zijn we nu toegekomen aan het einde van het beheer van de vruchten van de arbeider door het private kapitaal. Dit speelt zich niet af in onze neoliberale geest, maar in de pure realiteit. Het private kapitaal (zijn dat nu holding, rating of banken)is niet meer in staat om dit gigantisch productieapparaat te beheren. Alles stropt in hun kluizen en de economie valt stil. Daarom moet alles in gemeenschappelijk beheer komen. En daarom moeten de voortbrengers van de economie, de arbeiders, een macht opbouwen om dat ooit over te nemen. De staking is hun enig en sterkste wapen om te tonen dat zij de economie zijn en niet de beurzen en de banken.

  • door Mr.pastoor op donderdag 2 februari 2012

    1) Wasn't it Jesus who said it? It's a sad sad planet (bv." Hoe ziek moet een maatschappij zijn om zelfdoding uit te drukken als economische kost?") 2)Ecce Homo MAAR...laten we nu ook weer niet dramatiserend generaliseren hè ;)...er lopen hier gelukkig nog Boeddistische monniken rond die rondom hun kijken terwijl ze wandelen ipv naar hun i-phone/i-pod/i-everything screen... 3) goed artikel! wakker worden allemaal! 4)fuck the system maar what/which system? lol 5)de geschiedenis herhaalt zich en het zelfdestructieve karakter der mensheid wijst maar naar één oplossing: oorlog! lose it all! iphone in the fik! van o beginnen om er maar een economisch cijfer op te plakken :p 6)in de goeien ouwe tijd waren er nog geen gsm's,i-spullen,internet,... lol 7)I'm a loser baby & I'm proud VS. no money no honey 8)STOP THINK & ACT

  • door johan op donderdag 2 februari 2012

    Geachte heer Verhaeghe,

    Een zeer scherpe analyse, dat wel. Jammer dat u de uitspraak "In plaats van consument moeten we terug burger worden" niet verder uitwerkt. Want als de consument burger wordt, dit is, medeverantwoordelijk voor zijn medeburger, het milieu als biotoop, dan zou er totaal anders geconsumeerd worden. Een handel waar iedereen beter van wordt, ook als het product uit de zogenaamde derde wereld komt. En die mogelijkheid is er. Al gehoord van de Blauwe Bloem in Gent? Een winkel op basis van ASSOCIATIEVE ECONOMIE. Een winkel gebaseeerd op vertrouwen tussen producent, winkelier en klant. Waar de prijs volledig transparant is zodat de klant weet dat elk een rechtvaardig loon krijgt. Deze winkel bestaat 30 (dertig) jaar en heeft alle crisissen overleefd. Ze kan blindelings vertrouwen op een veertigtal vaste klanten, kritische bewuste burgers zoals u die noemt, die de moeite doen om vooruit te bestellen, te overleggen met de winkelier en zo de lekkage zo goed als tot nul te herleiden. Dergelijke initiatieven zijn hefbomen die de perversiteit van het neoliberalisme afwijzen en daadwerkelijk een andere, menselijke, economie in de praktijk omzetten. Het u sieren om met die intitiatieven als voorvoorbeeld uw vertoog voeten op aarde te geven.

  • door Guido Vereecke op donderdag 2 februari 2012

    Geachte professor Verhaeghe,

    Schitterend artikel. Het is enorm belangrijk dat in deze beroerde tijden ook analyses worden gebracht door mensen andere dan economisten en selfmade-kapitalisten. En als de analyses dan worden gebracht vanuit de psychologie, zijn ze des te belangrijker.

    Mijn overtuiging is immers dat het maatschappelijk falen op economisch, ecologisch en sociaal gebied, multidisciplinair dient te worden aangepakt. Maar dat vergt van de beoefenaars van tal van vakgebieden de vaste wil om elkaars vakgebied te willen bezoeken. Zo moet er uiteindelijk een vaste verbinding tot stand komen tussen al die vakgebieden. Enkel de psychologie zal het cement vormen van die vaste verbinding . Hoe belangrijk dan weer de psychologie als vakgebied is binnen het falende kapitalisme, wordt door volgend voorbeeld geïllustreerd. In een Amerikaanse documentaire over de oorzaken van de falende economie en het falend kapitalisme - waarin de optredende figuren in het werkelijke leven voor dat falen model staan - komt op een bepaald ogenblik een scanonderzoek aan bod van de hersenen van harddrugverslaafden en van groot-geldverslaafden. Groot was de verbazing van de onderzoekers dat zij in een bepaald hersengebied bij beide typen van verslaving dezelfde kenmerken waarnamen. Deze vaststelling wijst erop dat de studie vanuit het vakgebied psychologie van de gedragingen van geldzieke topfiguren in onze samenleving, een grote bijdrage zal leveren in het remediëren ervan. Het hoeft niet te verbazen dat in de aangehaalde documentaire het als een paal boven water kwam te staan, dat de mislukte geldzieke topfiguren opnieuw zouden beginnen mocht de kans zich voordoen. Althans volgens hun eigen zeggen !!! Van een verslaving gesproken.

    Met beste groeten,

    Guido Vereecke Laureaat van de Arbeid van België

  • door Frans S op vrijdag 3 februari 2012

    Zeer goed en onderbouwd stuk dat je helaas weinig tegenkomt. Hopelijk volgen er meer wat het is echt hard nodig dat mensen wakker gaan worden en gaan inzien dat de huidige manier van leven echt niet langer meer kan en dat men legaal of desnoods illegaal alternatieven gaat opbouwen zodat samenleven weer echt mogelijk wordt. De mens als product zien die als maar moet concureren om het concureren , machine om winst te maken als een bal rond getrapt worden enz moet maar eens voor altijd en eeuwig afgelopen zijn. Bedrijven zitten helemaal niet te wachten op 100% betaalde arbeid dat is veel te duur en dan komen de megawinsten in gevaar kortom er zullen altijd mensen geen betaalde baan hebben en anders crieren ze wel werkloosheid desnoods met geweld. Duurzame alternatieven zijn keihard nodig want zonder redden we zeker niet. In deze wereld leven we: Goed is werken, ondernemer zijn, zeer rechts zijn, alle sociale voorzieningen afwijzen, vluchtelingen het land uit trappen, je niet meer om anderen bekommeren, zeer egocentrisch zijn, Je niet meer willen inleven in anderen, en links zijn is een doodszonde. Wat de uitwerking van dergelijk gedrag oplevert daar zitten inderdaad maar erg weinig mensen mee je ziet het overal om je heen en er iets van zeggen heeft echt steeds minder zin. Het gevolg is dat er staks voor niemand meer werk is en we alle schepen achter ons hebben verbrand. Dat is olie op het vuur van verzet en staten kunnen wel denken dat je dat wel even de kop kan indrukken maar als het hele land op je nek zit ben je er doodsimpel geweest en is het over daar kan door het getal geen middel tegenop. Dat het bewust is opgezet wil ik best geloven het is vaak crimineel hoe er met mensen wordt omgegaan kijk maar eens bij de Nederlandse omroep Vara die heeft een uitzending die over de verhuftering en uitbuiting gaan het programma heet "voor jou tien anderen" van Zembla . Misschien bestaat er een Belgische tegenhanger van maar dat weet ik niet het is in iedergeval de moeite waard. De economie hoort inderdaad ondergeschikt te zijn aan de mens.

  • door vanderbeke roland op vrijdag 3 februari 2012

    ANTWOORD AAN DE PROFESSER (goede analyse zwakke oplossingen) EN AAN DE STUDENTEN WERELD: Aan alle studenten die een “0” opliepen door de staking: voor de vakbonden was het pompen of verzuipen. Sommige studenten kregen ondanks heerkracht, gebrek aan vervoer door de staking, een “0” voor hun gemiste examens. Spijtige zaak maar vergeet niet dat jullie, zonder de vroegere inzet van arbeiders organisaties en vakbonden. wellicht nooit toegang tot het hoger onderwijs hadden bekomen. Vroeger was dit inderdaad enkel haalbaar en betaalbaar voor de kinderen van de hogere burgerij. Voorheen hadden we ,amper 100 jaar geleden, trouwens geen enkel recht. Niet op pensioen, betaald verlof, werkloosheid vergoeding,gezondheidzorg, onderwijs of wat dan ook. In dien jullie op een onrechtvaardige manier een “0” opliepen moeten jullie bij de passende instanties ( ombudsman??) protest aantekenen. Indien dit niet helpt kan je met soortgenoten een protest actie beginnen. Misschien zelfs een studenten vakbond oprichten?! Wat me als bejaarde vooral verontrust en beangstigd is het volgende : - JONGEREN WEES ALLERT De jong generatie beseft blijkbaar niet dat er op sociaal economische vlak een Tsunami op hen afkomt. Alleen gaat het hier niet om een onafwendbare natuurramp maar eentje opgezet door de 10% super rijken die de financiële markten,banken,hefboomfondsen, verzekering maatschappijen enz.. in handen hebben Daarbij gesteund door hun knechten in de nationale en internationale regeringen en instanties. Via de banken, beurzen hebben die reusachtige financiële luchtbellen geschapen onder meer via de rommel hypotheken. Deze luchtbellen hebben het plots begeven en de gehele financiële wereld meegesleurd in hun val. De banken waren te groot om failliet te laten gaan dus moesten de staten ze redden door er honderden miljarden in te pompen. Gevolg reusachtige toename van de staatsschulden Wat later weigerden diezelfde banken elke onderlinge lening of lening aan de nationale staten te verstrekken . De staats obligaties verloren steeds meer waarde, nieuwe staatsleningen werden steeds duurder. De banken crisis was een krediet crisis geworden. Dit alles werd gevolgd door een nieuwe bankcrisis die zaten immers vol staatspapier dat elke dag minder waard werd. Staatspapier dat ze dan ook massaal gingen dumpen. De rating bureaus die de financiële crisis helemaal niet hadden zien aankomen begonnen nu massaal rating verlagingen voor banken en staten af te kondigen Deze niet verkozen privé instanties deden en doen de wel verkozen nationale en internationale leiders bibberen en beven. Miljoenen onschuldige mensen verloren en verliezen hun werk en of grote delen van hun inkomen. Een tweede reddingplan voor staten en banken via onder meer rechtstreeks of onrechtstreekse hulp van da ECB & IMF werd nu nodig Opnieuw moeten miljarden € opgehoest worden ondermeer door het enorme hoeveelheden geld bij te drukken. Allemaal moeten we besparen en saneren om de Europese doelstellingen te bereiken en moeten we tezelfdertijd onze economie laten groeien door uit te voeren naar de ons omringende landen die in het zelfde bedje ziek zijn. . TE GEK VOOR WOORDEN! Feit is : de vicieuze cirkel is bereikt. Het kapitalistisch systeem heeft zichzelf vast gereden en is op sterven na dood. - WIJ ZIJN NIET VERANTWOORDELIJK VOOR DE CHAOS Noch de bouwvakker,bandwerker,postbode,bediende,kleinhandelaar,of wie dan ook van de 90% is hiervoor verantwoordelijk. Ze hebben immers geen enkele controle op het financieel economisch gebeuren. En als we niet verantwoordelijk zijn voor dit debacle dan moeten we er ook niet voor opdraaien Maar zo hebben de kapitalisten en de burgerij het niet begrepen Kost wat kost willen ze dit totaal verrot systeem overeind houden om zo hun macht te bestendigen. Daartoe gaan ze alle wettelijke en onwettelijke middelen hanteren. Daarin gesteund door de zogenaamde neutrale “Staat”, inbegrepen haar repressie instrumenten: politie, rechtbanken en leger,dit alles gekoppeld aan een desinformatie campagne via haar banden met de pers dat ook in handen is van de 10%. Zo willen ze ons laten opdraaien voor het failliet van hun systeem. De klasse die tot de 10 % behoord, dat nooit verkozen werd en in feite slechts een kleine minderheid vormt, wil zo haar dictatuur opleggen. - En over welke instrumenten beschikt de 90 %, de grote meerderheid, de werkende klasse, zij die enkel kunnen overleven door hun arbeid kracht te verkopen?? Om de zoveel jaar mag ze gaan stemmen. Op het financieel economisch vlak hebben we geen democratisch controle recht. Onze enige reële macht is de staking, het weigeren om te werken, zo kunnen we in solidariteit vechten voor gemeenschappelijke belangen. Met de algemene staking valt de economie stil , verliezen de machthebbers de controle en komt tot uiting wie in feite de echte macht bezit : de werkende klasse. Het spreekt voor zichzelf dat het staking wapen zo rendabel mogelijk moet gehanteerd worden, de stakers vergoeding dekt slechts een klein deel van het loon en de stakerskas is niet onuitputtelijk. De mensen die aan de basis lagen van de strijd voor de sociale zekerheid het algemeen stemrecht,onderwijs voor iedereen ,arbeid recht, enz..,jullie grootvaders en overgrootvaders, staakten soms zonder vergoeding en kwamen soms na de staking nergens meer aan de bak. NIETS VIEL ZO MAAR UIT DE HEMEL Jullie doen alsof alle sociale rechten, die jullie als vanzelfsprekend beschouwen, zomaar uit de hemel zijn gevallen. Niets is minder waar: alle belangrijke rechten werden via de straat en de algemene staking bevochten. Geen enkele heeft de burgerij ons zo maar cadeau gedaan. Wat meer is de dag nadat ze werden afgedwongen gaat men alles in het werk stellen om ze terug ongedaan te maken. Via de crisis die ze zelf geschapen hebben en de angst en onzekerheid die ze meebrengt,willen ze ons nu hun aanvallen op al onze sociale rechten laten slikken. de financiële putten moeten immers gedempt worden. Wat meer is naast de onrechtstreekse controle op de regeringen slagen ze er nu zelf in ongekozen ex bankiers of technocraten aan te stellen zoals in Italië en Griekenland. Tevens worden we geconfronteerd met de volmachten van Europa,, dat onder de druk van de markten plooit en daarin slaafs gevolgd wordt door de nationale regeringen. Zo komt er een “sixpack” die het financieel en economisch toezicht aanscherpen gevolgd door nog strengere begrotingsregels. Namelijk de opname in de grondwet dat begroting tekorten max. 0,5 % mogen bedragen en straffen tegen zondaars automatisch volgen. Maar nog eens: noch ik noch jullie noch de rest van de 90 % zij verantwoordelijk voor de huidige crisis we weigeren dan ook er voor op te draaien. - De inzet van het klasse gevecht ( 90% / 10% ) IS EEN SYSTEEM MET ECHTE OOK ECONOMISCHE DEMOCRATIE gekoppeld AAN EEN EERLIJKE VERDELING VAN DE DOOR ONS GESCHAPEN MEERWAARDEN. We moeten bijgevolg controle verwerven over de banken,energiesector , grote bedrijven, hefboomfondsen, door ze te onteigenen samen met de invoering van arbeiderscontrole en zelfbeheer. Beide laatst vermeldde punten zijn onontbeerlijk om corruptie en bureaucratie in de nieuwe structuren te vermijden. - Vergeet ook niet het historisch belang van de Arabische revolutie een keerpunt dat nooit meer kan terug geschroefd worden. Een revolutie die in wezen dezelfde doelstellingen nastreeft en met dezelfde vijanden geconfronteerd wordt. Het is aan de jeugd om in dit op til staand gevecht het verschil te maken, vluchten kan niet meer.

    Vanderbeke Roland OOSTENDE 03.01.12.

  • door Robrecht Vanderbeeken op zaterdag 4 februari 2012

    De DS redacteur waar Verhaeghe het over heeft (Darwin, 'zo moet het in de jaren 30 ook begonnen zijn') is Joël De Ceulaer. Hierbij een tekstje over de cultuurkamp in De Standaard

    http://www.dewereldmorgen.be/blogs/robrecht-vanderbeeken/2012/02/02/exit-cultuurkamp-in-de-standaard

    DWM pikte het helaas nog niet op...

  • door peter van Els op zaterdag 4 februari 2012

    ben het mee eens en ik heb ook het boek ,liefde in tijden van eenzaamheid gelezen van U. U hebt interessante inzichten en wij hebben mensen nodig die alles goed kunnen uitdrukken,het volk heeft nog steeds de macht,maar dan moeten wij ons organiseren en op een vredelievende manier het systeem bevechten.WIJ LEVEN IN EEN SAMENLEVING,LATEN WE DAN ECHT SAMEN LEVEN. Liefde en je eigen goddelijkheid ontwikkelen is onze taak en zorgen voor onze gemeenschap,vooral voor de zwakkeren opkomen. De leugen regeert van het begin der tijden,het wordt tijd voor openheid en transparantie en voor de WAARHEID.

  • door Brigitte9 op zondag 5 februari 2012

    Bedankt voor uw zeer verhelderende artikel.

    Eerste opmerking, maar dit terzijde: De PRAKTIJK van het neoliberalisme verschilt grondig van de theorie van het neoliberalisme. Volgens de theorie moet er bijvoorbeeld vrije concurrentie zijn tussen de bedrijven. In de praktijk heeft niemand geprotesteerd toen de banken gered werden door de overheid – een flagrante schending van de neoliberale theorie. En zo zijn er genoeg voorbeelden te vinden. Waar de theorie tenminste nog innerlijk consistent is, is de praktijk dus regelrecht in tegenspraak met zichzelf. En dat maakt duidelijk dat neoliberalisme geen wetenschap is, maar een ideologie, een excuus, een rationalisatie.

    Als men de THEORIE van het neoliberalisme bekijkt, dan is het eigenlijk een wiskundig optimalisatieprobleem. Modelleer de werkelijkheid, stel de randvoorwaarden in, definieer het optimalisatiedoel, en installeer een zelfoptimiserend proces. De vrije markteconomie is zo’n optimiserend proces, het maximaliseren van materiële welvaart is het doel, de randvoorwaarden zijn de grenzen van de wereld, onze hulpbronnen, en de wetten die door de overheid worden ingesteld. Natuurlijk krijg je nog tijdelijke randverschijnselen die die optimalisatie afremmen: liefdadigheid, godsdienst, mensen die met een humanistische moraal zijn opgegroeid, en die op sommige geïsoleerde plaatsen nog hardnekkig blijft voortbestaan. Maar langzaam wordt de laatste weerstand weggenomen. Elke volgende generatie wordt dommer dan de vorige, en meer gekneed om perfect in het plaatje te passen. We leven nog niet volledig in een neoliberale wereld, maar we zijn ernaar op weg.

    Een gekend fenomeen bij optimalisatieproblemen is: als men fouten maakt in de basisveronderstellingen of in de afleidingsregels, dan is de gevonden oplossing niet alleen niet optimaal, maar zelfs ronduit slecht. De overheid maakt een dergelijke fout, door menselijk welzijn gelijk te stellen aan materiële welvaart.

    In een ontwikkelingsland, waar regelmatig hongersnood heerst, hoge werkloosheid, slechte gezondheidszorg, daar moet de overheid als doel hebben om de materiële welstand te verbeteren, omdat elke verbetering in de levensomstandigheden van die mensen effectief leidt tot meer welzijn, en meer geluk. Als iemand in het verleden niet wist hoe hij zijn kinderen te eten moest geven, en door de groei van de economie weet hij een job te bemachtigen, een vast inkomen, dan zal dat die man effectief gelukkiger maken.

    De vraag is echter: voor iemand die al een zekere materiële welstand heeft, maakt het hem gelukkiger om nog rijker te worden, indien dat betekent dat hij dagelijks uren onderweg is in de file naar Brussel, dat hij nog nauwelijks de tijd heeft om zijn gezin te zien, dat hij bang moet zijn om op zijn 45ste zijn job ter verliezen om door een jongere generatie vervangen te worden, dat hij geen echte vrienden meer heeft en alleen nog bezig is met zijn status- een SUV op de oprit en een jacuzi in de badkamer, omdat dat inderdaad het enige is waar hij zich nog aan kan vastklampen ?

    Het optimaliseren van de winst is een perfect doel voor bedrijven, maar de overheid moet zich andere doelen stellen dan het optimaliseren van de materiële welvaart. In het verleden kon men materiële welvaart nog min of meer gelijk stellen aan menselijk welzijn, maar momenteel is dat al lang niet meer het geval. Daarom moet de overheid een andere koers kiezen dan die van de bedrijven, en niet klakkeloos de economie achterna hollen.

    Wat betreft onderwijs: Onderwijs moet niet de mensen produceren die het bedrijfsleven nodig heeft. Het moet de mensen produceren die de samenleving nodig heeft. Het is opnieuw een kwestie van de verkeerde optimalisatie.

    Een maatschappij is geneigd om zichzelf in stand te houden en om bij kinderen/jongeren die gedragspatronen aan te kweken waardoor ook in de toekomst de maatschappij gehandhaafd blijft. Dit zorgt voor stabiliteit. Maar je hebt niet alleen stabiliteit nodig, niet enkel mensen die de spelregels goed kennen. Je hebt ook mensen nodig die over de spelregels zelf kunnen nadenken, over de doelen die we ons willen stellen en hoe we deze kunnen bereiken. Dus onderwijs zou allebei moeten doen: kinderen voorbereiden op de maatschappij met haar huidige spelregels, maar tegelijk hen een kritische ingesteldheid bijbrengen die hen de relativiteit van de huidige maatschappij doet inzien, en dat het mogelijk is om indien nodig de spelregels te veranderen.

    Als het neoliberalisme tot het uiterste wordt gedreven (daar zijn we nog niet!), als de ‘optimalisatie’ compleet is dan zou wel eens kunnen blijken dat die maatschappijvorm onhoudbaar is – eigenlijk blijkt dat nu reeds: onze maatschappij is onduurzaam, dus ze is op termijn onhoudbaar. Ofwel heb je op dat punt gekomen mensen die een alternatief kunnen uitdenken. Ofwel heb je enkel mensen die weliswaar intelligent en hoogopgeleid zijn, maar die enkel volgens de regels van het spel kunnen spelen, en compleet de kluts kwijt zijn als deze regels plotseling niet meer gelden.

    • door Le grand guignol op maandag 6 februari 2012

      Ik ben het eens met de hoofdlijnen in uw reactie. Maar u zegt:

      "Als het neoliberalisme tot het uiterste wordt gedreven (daar zijn we nog niet!), als de ‘optimalisatie’ compleet is dan zou wel eens kunnen blijken dat die maatschappijvorm onhoudbaar is – eigenlijk blijkt dat nu reeds: onze maatschappij is onduurzaam, dus ze is op termijn onhoudbaar. Ofwel heb je op dat punt gekomen mensen die een alternatief kunnen uitdenken. Ofwel heb je enkel mensen die weliswaar intelligent en hoogopgeleid zijn, maar die enkel volgens de regels van het spel kunnen spelen, en compleet de kluts kwijt zijn als deze regels plotseling niet meer gelden."

      Naar mijn mening hebben we op dit ogenblik wel degelijk het punt bereikt dat het neoliberalisme als maatschappijvorm onhoudbaar blijkt of is gebleken. In functie van een steeds verdere 'optimalisatie' wordt heden ten dage duidelijk dat heel wat mensenrechten (bv. pensioen, werkloosheid, gezondheidszorg) in vraag worden gesteld en afgebouwd worden. Daarvoor hoeft u de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens maar een keertje te lezen: heel wat van die rechten komen reeds vandaag in het gedrang voor een deel van de bevolking. De neoliberalisering van de maatschappij is dan ook niet in voege van gisteren, maar is het resultaat van een proces dat reeds 30 jaar geleden van start is gegaan. De perverse uitwassen van het neoliberalisme op economisch, sociaal, ecologisch en existentieel vlak komen heden aan de oppervlakte juist omdat een verdere 'optimalisatie' vanuit het neoliberalisme onhoudbaar blijkt te zijn. Uiteraard kan die 'optimalisatie' nog verder tot het uiterste gedreven worden, maar het zou naar mijn mening van een tunnelvisie getuigen indien men er zich niet van bewust is dat die neoliberale 'optimalisatie' reeds vandaag slachtoffers op haar kerfstok heeft en aanleiding geeft tot financieel-economische, humanitaire en ecologische crises. Zie bijvoorbeeld naar Griekenland, Portugal, Irak, Libië. De militaire wapenwedloop en oorlogshonger zijn een direct gevolg van het neoliberale kapitalisme. Eigenlijk sluit de ideologie van het neoliberalisme elk alternatief voor het kapitalisme uit: "There is no alternative... for capitalism". We hebben te maken met twee ideologieën die, op z'n minst, complementair zijn. Naar mijn mening zijn het neoliberalisme en het kapitalisme zelfs een en dezelfde ideologie. Dat wordt bijvoorbeeld duidelijk als men de neoliberale beleidsvoering op Europees niveau in ogenschouw neemt: het neoliberale dereguleringsbeleid heeft er niet enkel voor gezorgd dat 'Europa' volledig blootgesteld werd aan de logica van het kapitaal ('de markten') maar heeft er tevens voor gezorgd dat het 'sociale' beleid gekapitaliseerd - gecommercialiseerd - wordt (bv. Bolkestein-richtlijn) én dient te geschieden via de marktlogica van het kapitalisme (bv. competenties en kwalificaties als humaan kapitaal). Zie bijvoorbeeld: Berkhout & Wielemans (2001); Masschelein & Simons (2007). Er is, reeds vandaag, sprake van een nieuwe sociale subjectiviteit, namelijk: het individu als een ondernemer van zichzelf.

      "Eine solche unternehmerische Perspektive erscheint heute zugleich zeitgemäß und fortschrittlich, und sie sich drängt sich gegenwärtig mit einer so erdrückenden Massivität und mit einer so heimtückischen Verführungskunst auf, dass uns ihre sirenenhaften Verlockungen und ihre irreführenden Täuschungen oft gar nicht bewusst werden. Das mag darin seinen Grund haben, dass uns die neoliberale Ideologie eines ungebremsten Kapitalismus bereits so vertraut und so anschmiegsam geworden ist wie unser Hemd. Bis in die persönlichsten Beziehungen hinein bedienen wir uns - meistens völlig unbemerkt - einer ökonomischen Terminologie und benutzen wir Begriffe aus dem betriebswirtschaftlichen Controlling und Consulting" (Böhm, 2010:234).

      Naar mijn mening leven we reeds in een neoliberale wereld en zijn we op weg naar steeds meer neoliberalisme. Die 'optimalisatie' kent immers geen grenzen omdat ze berust op een louter mathematisch en economisch argumentatiekader: effectiviteit en efficiëntie. Hierdoor bestaat het risico dat we de mensonwaardige, zelfs onmenselijke, consequenties van het neoliberalisme pas (veel) te laat opmerken. Vergelijkbaar met de jaren '30 (bv. eugenetica). Wist u dat het staatsapparaat van de Nazis geschoeid was op een economische en militaire effectiviteit en efficiëntie? De capaciteit van de verbrandingsovens in de destructiekampen werd bijvoorbeeld zodanig berekend dat de verbranding van de kadavers op de meest efficiënte wijze (bv. in functie van aantal, tijd en energie) kon gebeuren. Over de 'Realpolitik', onder het fascisme, in functie van de winstmaximalisatie - "Profits über Alles" - heeft Pauwels (2003) een onthullend artikel geschreven.

      * Berkhout, S. J., & Wielemans, W. (2001). Qualification as title, symbol, emblem or code: A currency of human qualities? Perspectives in Education, 19(3), 21-36. Retrieved from http://search.sabinet.co.za/pie/about.html [ http://hdl.handle.net/2263/4378 ] * Böhm, W. (2010). Von der Bildungsökonomie zur Ökonomisierung der Bildung. In Braeckmans, L. (Ed.), DRIVE! Van onderwijs naar onderneming (pp. 231, 234-238). Gent, B: Academia Press. * Masschelein, J., & Simons, M. (2007). Competentiegericht onderwijs: Voor wie? Over de 'kapitalistische' ethiek van het lerende individu. Ethische Perspectieven, 17(4), 398-421. doi: 10.2143/EPN.17.4.2024709 [ http://www.ethische-perspectieven.be/page.php?LAN=N&FILE=ep_detail&ID=118&TID=1050 ] * Pauwels, J. R. (2003). Profits über Alles! American corporations and Hitler. Labour / Le Travail, (51), s.f. Retrieved from http://www.historycooperative.org/journals/llt/51/pauwels.html

  • door psycholoog oudenaarde op maandag 6 februari 2012

    Uitermate boeiende lezing!

  • door tom op maandag 6 februari 2012

    Overmatige invloed van de economische dimensie doet slechte dingen met een mens... goed punt. Maar voor de rest? Vaagheid troef...

    Paul Verhaeghe opent met de vraag hoe en waartegen we moeten reageren, en sluit met "Een collectieve burgerlijke ongehoorzaamheid tegen onethische regels" Welke regels dan, Paul? Moeten de studenten staken omdat hun opleiding eenzijdig economisch is, roep je op tot een consumptiestaking? Ik zou het niet weten, aan het eind van dit artikel. En dan die draai helemaal op 't einde: "staken helpt niet". Een staking als collectieve ongehoorzaamheid lijkt me geen slecht begin. Een politieke en economische daad van verzet, door burgers.

    Verhaeghe maakt enkele concrete actiepunten ("Splits spaarbanken volledig van beleggingsbanken. Belast inkomsten uit arbeid zo laag mogelijk, uit beleggingen en speculatie zo hoog mogelijk. Beperk inkomensongelijkheid tot normale proporties. Zorg voor een transparante vennootschapsbelasting... Laat onderwijs weer Bildung worden. Maak de zorgsector zoveel mogelijk onafhankelijk van de commerciële wereld. Herstel de publieke ruimte en investeer in alles wat echte sociale netwerken bevordert."). Maar hij werkt er niet op door. Al deze punten waren verworven door de werkende klasse via de socialistische zuil, achternagehold en ingehaald door de christelijke zuil (kijk, de religieuze dimensie). SP(.a) en CVP/CD&V hebben ze één voor één weer laten schieten. Ze hebben hun achterban verwaarloosd. In één woord: ze hebben het kapitaal weer de vrije hand gegeven, en tegen de tijd dat die achterban zou moeten opstaan, was die verzand in een cultuur van ludieke acties, en ontwapend door de quasi afgeschafte de studiedienst van de sp.a (dank u, Stevaert).

    Verhaeghe had dit punt moeten maken. Het volstaat niet De Gaulle te citeren en dan uw handen van de politiek af te trekken. Het moet gezegd worden dat de politiek zijn oor heeft laten hangen naar het kapitaal, ten nadele van de arbeid(ers). Zoals bijna overal in de wereld, trouwens...

    Wat te verwachten van een sp.a die de splitsing tussen spaarbanken en beleggingsbanken wegnam? Die de energiemarkt 'vrij' maakte? Die samen met de CD&V het neoliberale Europa in de stijgers zette, om vandaag dat Europa als excuus te gebruiken? Wachten we op de CD&V die zich haast om ons pensioen af te bouwen, gewillig de index onder druk zet, godverdomme subsidies op woningisolatie vernietigt, en ons nog even laat beven, hopend dat het voordeel van onze lening behouden blijft en we ons eigen huis kunnen houden? Wat te verwachten van de groenen, die zich tooien in het uniform van het bedrijfsleven?

    Er is een politieke partij opgestaan die durft spreken over gemeenschappelijk belang en bezit, en een openbare bank. Al twee jaar op tafel klopt met een www.miljonairstaks.be, de winsten van Electrabel zwaar wil belasten om er de BTW op energie mee te verlagen: 6procent.be, de prijs van generieke geneesmiddelen onder druk geeft gezet (de kiwi-knik). Die op talloze evenementen boeken aan de man brengt, en net een bestseller heeft met "Hoe durven ze?"

    Van durven gesproken, wie een onrechtvaardige maatregel wil bestrijden, dat hij/zij mee in Antwerpen de GAS-boete van dokter Mie Branders komt aanvechten. Zij heeft de griepvaccins gezet waar Stad Antwerpen haar burgers niet voor wilde uitnodigen.

  • door henk van arkel op zondag 12 februari 2012

    Als ik dit artikel lees ben ik blij te weten dat er wel degelijk alternatieven zijn. En dat die bovendien aan kracht winnen. Ik zit zelf midden in de ontwikkeling daarvan. Daarbij wordt Nieuw geld ontwikkeld dat fundamenteel andere karakteristieken kent dan het heersende geld. De organisatie waar ik voor werk, de Social TRade Organisation (STRO) heeft een heel scala aan nieuw geld initiatieven ontwikkeld. Het model dat we ontwikkelden voor Banco Palmas is nu al in Brazilie 50 community banks gecopieerd. Nieuw geld is vaak rentevrij en biedt handelsmogelijkheden via onze Cyclos OS software. Het meest spectaculair is wel de stapsgewijze invoering ervan in Uruguay, een land dat al tig jaar wetgeving heeft tegen privatisering en neo-liberalisering. Als over een jaar of 5 de eerste landen naast hun nationale munt een tweede (vaak opgebouwd uit samenwerkende regionale munten) betaalsysteem heeft, wordt dit alternatief breed zichtbaar en kunnen we beter zien hoe de praktijk van het neo-liberalisme overboord gezet kan worden.

    henk van arkel

  • door Julia op donderdag 15 maart 2012

    Laten we even anti-meritocratisch denken: we schaffen de academische mastertitels en doctorsbulls gewoon af. We ontnemen Paul Verhaeghe zijn professorentitel en leerstoelen. Nergens voor nodig. Verworven op basis van een zogenaamde intellectuele sterkte en comptenties die hem de indruk geven intelligenter te zijn dan de anderen. Iedereen gelijk. Gewoon iedereen een universitair diploma geven en een professorensalaris als basisinkomen. Enfin: een kind ziet dat dit verhaal stikt van de irritante veralgemeningen en tegenstrijdigheden. Wat een elitaire, betweterige pretentie.

    • door Robrecht Vanderbeeken op donderdag 15 maart 2012

      Je geeft geen argumenten, jammer. Internet als de digitale therapeut: ga je gang, vloek eens goed!

    • door Nuchtere mens op donderdag 7 juni 2012

      [title]Julia, of een kind ziet "dat[/title]Julia, of een kind ziet "dat dit verhaal stikt van de irritante veralgemeningen en tegenstrijdigheden", dat durf ik ten zeerste betwijfelen. Dat noem ik in vaktermen: een hyperbool. Of in mensentaal: een sterke overdrijving. Ik had overigens bij deugdelijke argumentatie verwacht dat u mij die tegenstrijdigheden en veralgemeningen in het artikel zou aangeven. Zoals u nu commentaar geeft, heb ik er niks aan. En dàt is pas betweterig. Maar wat mij het meest stoort in uw reactie is wel dit: als er iets in deze wereld nergens voor nodig is dan is dat... ...mensen die zich vanuit hun eigen raden van bestuur bonussen toekennen in tijden van crisis ...de wetenschap die men economie noemt en die uiteindelijk niets anders blijkt te zijn dan een wereldje van gissen en missen, maar dan met het geld van de anderen, en als iets slecht afloopt, met de gevolgen voor de maatschappij. In die context is het professorensalaris van Paul Verhaeghe klein bier. En hem gun ik het. Omdat hij mij niet financieel doet opdraaien voor het geknoei en het gepruts van wat hij mogelijks zou doen, wat van een pak financiële experts uit de bankwereld niet kan gezegd worden. En die laatsten durven het dan nog ontkennen, en schaamteloos strijken zij verder hun exuberante salarissen op, een veelvoud van een professorensalaris. Dàt noem ik elitaire pretentie. Bij deze heb ik de drie termen die u meende te moeten toepassen op Verhaeghe, wat verduidelijkt, hoop ik.

  • door uw naam op zaterdag 9 juni 2012

    Deze tekst is veel te lang.

    dit liedje van malvina reynolds is al 50 jaar oud, maar zegt in grote lijnen juist het zelfde als wat verhaeghe hier schrijft. http://www.youtube.com/watch?v=2_2lGkEU4Xs Wat er nu de laatste jaren juist erger is geworden, is dat we tegenwoordig graag onze privacy afstaan in ruil voor gepersonaliseerde reclame, het was nog nooit zo leuk om een product te zijn.

    Meneer Verhaeghe geeft geen oplossing, die is er ook niet; Het lijkt misschien een gemakzuchtige opinie, maar de neoliberalen hebben voorgoed gewonnen. In de huidige context zijn ideologieën voorbijgestreefd, zolang ze niet doordringen tot economisch relevante posities zal de wereld politiek dezelfde koers blijven varen. Want inderdaad, zoals we per definitie ondergeschikten zijn van de democratie en haar regering, is de regering op haar beurt onderworpen aan de economie. De "losers" zullen er altijd zijn, maar de luxe-slachtoffers die we hier kennen doen niet meer ter zake. We zitten buiten met de 3dewereld problemen, ook met ernstige problemen voor het voortbestaan van de mensheid op zich. Deze problemen staan buiten het bereik van onze politiek, maar wanneer ideologieën zich zouden aanpassen aan het systeem, en in plaats van te protesteren gaan concurreren, kunnen ze misschien nog een verschil maken.

    Wat zijn inlever-oplossing betreft moest ik meteen denken aan het prisoners dillema, al lijkt dat op het eerste zicht misschien wat ver gezocht http://en.wikipedia.org/wiki/Prisoner%27s_dilemma

  • door Bram op donderdag 27 december 2012

    De burgerlijke middenklasse merkt dat hun wereld aan het verkruimelen is, voelt de barsten in de vloer onder hun voeten, ziet hun winsten wat inkrimpen... Paniek! Ze willen groei en winst. Uit paniek roepen ze om meer neoliberalisme en steken ze de schuld op hen die niet meewillen, op de profiteurs die hun (een heel de) wereld bedreigen. Terwijl ze net op de grenzen van hun eigen, neoliberale systeem botsen... maar dat kunnen ze nog steeds niet geloven, verblind door winst en groei.

  • door Martijn op dinsdag 15 januari 2013

    Hoe kunnen we onszelf opvoeden tot zelfbeheersing? Er zal een hele goede, sterke reden nodig zijn omdat we het afgeleerd zijn. Als we kijken naar de toestand van de mensheid op Aarde dan kan het duidelijk worden dat we ons eigen bestaan aan het ondergraven zijn door de steeds snellere vernietiging van het leven. Wat ons zou kunnen leiden is de vraag: is wat ik wil in overeenstemming met het leven? Schaad ik de ecosystemen niet? Hoe kan ik zo handelen dat het leven er ook op vooruit gaat?

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties