Reeds acht jaar is DeWereldMorgen.be de alternatieve en kritische stem in de Vlaamse media.

Wij zijn volledig gratis en reclamevrij.

Maar dat kan enkel via uw steun.

Steun ons nu!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu

Algemene staking: een actievorm uit het verleden?

Algemene stakingen waren gebruikelijk in Europa en in de VS in de late 19de eeuw en de eerste decennia van de 20ste eeuw. Het actiemiddel lokte veel discussie uit binnen de arbeidersbeweging en in de revolutionaire partijen en bewegingen (anarchisten, communisten, socialisten). De Portugese socioloog Boaventura de Sousa Santos schreef er een essay over.
donderdag 26 januari 2012

Het belang van de algemene staking in de sociale en politieke strijd, de voorwaarden voor het succes, de rol van de politieke partijen bij de organisatie ervan, waren alle voorwerp van heftige debatten. De van oorsprong Pools-Joodse revolutionaire Rosa Luxemburg (1871-1919) was bijvoorbeeld zeer prominent aanwezig in deze debatten.

De algemene staking - die nooit helemaal verdwenen is als actiemiddel in Latijns-Amerika - kende vorig voorjaar in Noord-Afrika een heropleving met de Arabische lente - en is nu ook teruggekeerd in Europa (Griekenland, Italië, Spanje en Portugal) en de VS.

In de stad Oakland in Californië, gekend voor de algemene staking van 1946, grepen actievoerders terug naar de algemene staking op 2 november 2011. In het voorjaar hadden de overheidsvakbonden in de Amerikaanse staat Wisconsin opgeroepen tot massaal protest, met zelfs een algemene staking als gevolg, tegen de plannen van gouverneur Scott Walker. Die wilde de vakbonden kortwieken door collectieve onderhandelingen in openbare diensten onmogelijk te maken. Ook in andere staten van de VS ontstonden vorig jaar soortgelijke protestbewegingen.

Wat betekent deze terugkeer van de algemene staking?

Wat betekent deze terugkeer van de algemene staking? Hoewel we enorm moeten opletten dat we niet te snel geloven dat de geschiedenis zich zal herhalen, kunnen we zeker parallellen trekken met de sociale omstandigheden en de strijd tegen sociale achteruitgang die in het verleden werd gevoerd en de actiemiddelen die toen werden aangewend.

In verschillende omstandigheden en periodes (gemeenschap, stad, regio, land) was een algemene staking bijna altijd een uiting van verzet tegen onrechtvaardige en ernstige omstandigheden van algemene aard. Dat wil zeggen omstandigheden die het gros van de werknemers, of zo je wil in marxistische terminologie 'de werkende klasse', negatief beïnvloeden of de samenleving als geheel schade toebrengen. Zelfs als sommige sociale of professionele groepen er meer direct door worden beïnvloed dan andere.

"We kunnen zeker parallellen trekken met de sociale omstandigheden en de strijd tegen sociale achteruitgang die in het verleden werd gevoerd en de actiemiddelen die toen werden aangewend"

Beperkingen van de burgerlijke en politieke rechten, gewelddadige onderdrukking van sociaal protest, vakbondsnederlagen op het gebied van sociale bescherming en de delocalisering van bedrijven die een directe impact hebben op de werkgelegenheid en dus ook op het leven van lokale gemeenschappen, politieke beslissingen tegen het algemeen belang op nationaal of regionaal niveau ('parlementair verraad' als oorlogsverklaring of keuze voor militarisme - nvdr: De Sousa duidt hier op installatie van de autoritaire Estado Novo onder dictator Salazar die via parlementaire weg werd ingevoerd), ... Dit waren enkele van de voorwaarden die in het verleden hebben geleid tot het uitroepen van een algemene staking.

Andere tijden en andere omstandigheden

Aan het begin van de 21ste eeuw leven we in andere tijden en in andere omstandigheden. De uitdagingen zijn anders, maar daarom niet minder zwaar dan in het verleden. De sociale logica die voor ernstige verstoringen zorgt, voedt ook de ondergrondse beweging die zich opmaakt voor de algemene staking van 24 november in Portugal.

Gisteren was er de strijd van de volksklassen voor de meest elementaire rechten die hen ten onrechte werden onthouden, vandaag gaat de strijd tegen het onrechtvaardige verlies van rechten waar zovele generaties van werknemers hebben voor gevochten en die tot voor kort onomkeerbaar leken.

"Vandaag gaat de strijd tegen het onrechtvaardige verlies van rechten waar zovele generaties van werknemers hebben voor gevochten en die tot voor kort onomkeerbaar leken"

Gisteren ging de strijd voor een rechtvaardiger verdeling van de nationale rijkdom die door kapitaal en arbeid werden gecreëerd, vandaag gaat de strijd tegen een steeds ongelijkere verdeling van de rijkdom (lonen en pensioenen gaan naar omlaag, flexibele werkschema's en verhoogde werkdruk worden opgelegd, reddingsoperaties met belastinggeld ten gunste van de banken en de rijke elite - de '1 procent', aldus de bezetters van Occupy Wall Street - en een dagelijkse portie angst en onzekerheid, het verdwijnen van de toekomstverwachtingen, het verlies van waardigheid en hoop voor de '99 procent').

Gisteren ging de strijd voor een representatieve democratie die de belangen zou vertegenwoordigen van de meerderheid die zovele jaren stemloos was gebleven onder de dictatuur, vandaag gaat de strijd voor een waarachtige democratie, die gedeeltelijk werd ontmanteld en verzwakt door corruptie, middelmatigheid van de bestuurders en lafheid van de technocraten die alleen het kapitaal vertegenwoordigen en financiële steun verlenen aan degenen die ze altijd hebben gediend.

Gisteren ging de strijd voor een alternatief (socialisme?), dat door de heersende klassen als een bedreiging werd aangezien en daarom zo bruut werd onderdrukt, vandaag gaat de strijd tegen het 'neoliberale gezond verstand', massaal gereproduceerd door de onderdanige massamedia, zodat velen echt gaan denken dat er geen alternatief bestaat voor de verarming van de meerderheid van de bevolking en de aantasting van de democratische keuze.

"Vandaag gaat de strijd tegen het 'neoliberale gezond verstand', massaal gereproduceerd door de onderdanige massamedia, zodat velen echt gaan denken dat er geen alternatief bestaat voor de verarming van de meerderheid van de bevolking en de aantasting van de democratische keuze"

In het algemeen kunnen we zeggen dat een algemene staking in het Europa van vandaag meer defensief dan offensief is. Een actie veel minder gericht op het bevorderen van de vooruitgang van de beschaving, als om te voorkomen dat we met zijn allen naar een status van achterlijkheid afglijden.

Daarom is het niet langer een kwestie van de werknemers als geheel om te voorkomen dat ze arme burgers zouden worden, maar ook van degenen die (nog) werkzaam zijn en degenen die maar geen fatsoenlijk werk kunnen vinden. Maar ook degenen die hun hele leven hard hebben gewerkt, zien nu dat hun pensioenen bedreigd worden.

De straat is momenteel nog de enige publieke ruimte die nog niet is bezet door de financiële belangen. Daarom hebben het voorbije jaar overal ter wereld bewuste burgers de straat opgeëist. Manifesterende burgers die vaak nog nooit in hun leven hadden deelgenomen aan vakbondsacties of betogingen voor zaken die niet direct tot hun leefwereld behoorden. Plotseling beseften ze dat de zaken waarvoor duizenden al op straat kwamen ook hun leven direct beïnvloedden.

Boaventura de Sousa Santos

Prof. Boaventura de Sousa Santos is een bekende Portugese socioloog. Hij is directeur van het Centro de Estudos Sociais (CES) aan de Universiteit van Coimbra en schrijft regelmatig opiniestukken voor Portugese kranten en tijdschriften.

Het oorspronkelijke opiniestuk 'A greve geral' verscheen op 17 november 2011 in het weekblad Visão, aan de vooravond van de algemene staking van 24 november tegen de rigoureuze besparingsplannen van de centrumrechtse regering-Passos Coelho in Portugal.

(vertaling uit het Portugees: Jan Van Criekinge)

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

2 reacties

  • door J. Blommaert op vrijdag 27 januari 2012

    Ik hoorde deze namiddag een zoveelste schandalige interview met een vakbondsman op Radio 1- de ACV topman Mark Leemans. Die moest zich achtereenvolgens verantwoorden voor (1) het feit dat de staking niet lijkt aan te slaan want dat er ook niet-stakenden zullen zijn (wel wel); (2) het feit dat de staking gebeurt terwijl er een overleg is opgestart met de regering en de werkgevers (wel wel); (3) het feit dat het ACV niets te zeggen lijkt te hebben over het ABVV (wel wel), en (4) het feit dat het ACV een geloofwaardigheidsprobleem heeft sinds de Dexia-crisis (wel wel). Eerder vandaag hoorde ik al VOKA-hoofdmannen die pamfletten aan vakbondslokalen uitdelen (wel wel), en las ik golven van staking-bashing op een politiek forum.

    Wel wel. Er is sinds november kennelijk een offensief bezig - het zoveelste, maar alweer erger en brutaler - tegen de vakbonden, en het draait rond enkele motieven: (a) de economische kost van de staking op een moment dat we het ons niet kunnen veroorloven, en (b) het recht op werken van zij die niet wensen mee te staken.

    Dat eerste is al behoorlijk behandeld. De economische kost is precies het doel van de staking als middel in de sociale strijd. Het is een signaal aan de werkgever: 'vandaag maak jij geen winst via onze arbeid', en zoals we weten is arbeid het enige middel dat de werknemer heeft om eisen kracht bij te zetten en onrust te uiten. Als Van Quick, VBO of Voka daar dus mee afkomen, dan produceren ze een platitude: UITERAARD is er een economische kost aan de staking, en hoe hoger die kost, hoe meer geslaagd de staking. De finaliteit van stakingen is immers onderhandelen: de tegenpartij aanzetten tot onderhandelingen, en meer nog, tot een bepaalde attitude in die onderhandelingen. Want er kan dan wel 'overleg' zijn, maar als dat overleg enkel bestaat uit luisteren naar wat de overheid en de werkgevers dicteren, dan is overeg geen voldoende middel om tot een oplossing te komen.

    Ik hoop dan ook dat er maandag enorme economische schade is. Dàt, eerder dan het aantal koppen die men allicht zal tellen is de barometer van het succes van de staking. Als Voka zegt dat ze zich geen stakingen kunnen veroorloven in de huidige conjunctuur, dan hebben ze maar één keuze: onderhandelen en zoeken naar alternatieven voor de huidige maatregelen (die, zoals we weten, bij lange niet ver genoeg gaan voor Voka).

    Het tweede argument is interessanter. De tsunami van tweets van werklustigen wijst op een heel duidelijke maatschappelijke tendens, één die men echter zelden of nooit onder de aandacht brengt.

    Die tendens is de zeer verregaande individualisering van de arbeidsmarkt, met het ontstaan van wat men inmiddels de '360° werknemer' is gaan noemen: een werknemer wiens gehele persoon en persoonlijkheid wordt gecheckt, gewogen, gecontroleerd en gemonitord in het arbeidsproces via een (de pan uit swingende) industrie van psychologen. Men is geen lid meer van een sociale klasse, een etnische groep, een arbeidscategorie of sector, zelfs een gender-groep. Men is een 'individu' dat, door middel van zijn/haar volstrekt unieke bekwaamheden een (loop)baan heeft en via diezelfde kwaliteiten in dienst zal blijven of niet, een mooie bedrijfswagen zal krijgen of niet, onkostenvergoedingen zal krijgen of niet, zal doormarcheren naar het middenkader of niet, en ga zo maar voort.

    In dat proces speelt letterlijk àlles een rol: hoe men eruit ziet, hoe men zich kleedt, hoe men praat, hoe men omgaat met collega's, de hobby's, consumptiepatronen en fascinaties die men heeft (food!!), hoe men het doet op Facebook, hoe vaak men moet roken of plassen tijdens de werkuren, of men een slechte adem heeft of niet - àlles kan een reden zijn voor inspectie en 'assessment': "voel jij je hier nog wel gelukkig?" "je lijkt een beetje down de laatste tijd", "Er zijn klachten over jou dat je koppig en niet flexibel genoeg bent", en zo voort. En àlles kan een reden zijn tot opwaartse mobiliteit - promotie, salarisverhoging - of neerwaartse - ontslag of carrière-stagnatie.

    Lees de katernen in de krant: men zoekt niet enkel naar 'iemand met een A1 diploma electromechanica' of 'ervaring in de logistiek', maar meer nog naar een 'soepel', 'vlot', 'spontaan', 'dynamisch' en 'ambitieus' persoon, iemand die 'houdt van teamwork' en 'flexibel en creatief' denkt, die 'van uitdagingen houdt' en 'zijn/haar grenzen wil verleggen'. Niemand lijkt nog op zoek te zijn naar iemand die 'zich neerlegt bij de bevelen van de baas', 'bereid is tot overwerken zonder vergoeding', 'z'n werk mee naar huis wil nemen' of 'z'n relatie omwille van z'n werk naar de haaien wil helpen'. Neen: men zoekt naar de schoonste, beste, slimste en tofste MENS, niet meer naar een WERKNEMER.

    Het is Big Brother en Temptation Island, maar dan op de arbeidsmarkt. En net zoals in Big Brother en Temptation Island is het onderliggende mechanisme er één van oneindige concurrentie: alles wat je bent en voorstelt speelt een rol in het beschouwen van je arbeidsprestaties; alles kan dan ook een element worden van concurrentie met anderen. Je maakt evenveel winst als Carine, maar jouw adem is soms wat minder aangenaam om ruiken (want, foei, je rookt), je 'verzorgt je niet', je 'bent minder vlot in het team', je 'bent wat van je punch aan het verliezen' en zo meer.

    Die 360° werknemer is het ideaal van de Flexicurity-arbeidsmarkt, waarin we volkomen flexibel moeten zijn en op elk moment competitief moeten zijn op de arbeidsmarkt, via permanente bij- en herscholingen ('life long learning'), en via een absolute zorg voor je zelf - je héle zelf. Het is een arbeidsmarkt waarin elke collectieve dimensie is vervangen door een absolute nadruk op individuele kwaliteiten en eigenschappen, en waarin de werknemer dus alleen de strijd met de arbeidsmarkt moet aangaan.

    Men onderschat hoe diep dit model van de 360° werknemer al is doorgedrongen in de samenleving. Zeker in de jongere generatie is ze penetrant aanwezig - de mensen die nog mooi zijn, nog 10 kilometer kunnen lopen zonder cardiovasculaire risico's, nog geen kinderen hebben en dus nacht- en weekendwerk geen obstakel vinden, vers van school komen en dus prima up-to-date skills en competenties hebben, en bovendien vlot omspringen met de Smartphone en met Facebook. Meer nog, het is deze individuele focus in het discours van de arbeidsmarkt die hen gretig en hongerig maakt, en ambitieus - wie wil er niet geboekt staan als 'creatief, vlot, dynamisch, energiek, spontaan, goed-in-de-groep' en zo meer?

    Voor die mensen is het collectieve karakter van een vakbond het tegendeel van wat ze zelf beschouwen als de kern van hun leven in de arbeidsmarkt. Neen, ik ben geen deel van een categorie ('bedienden', metaalarbeiders'), ik ben een uniek individu en ik ben sterk en slim genoeg om mijn eigen boontjes te doppen. Ik red mezelf wel uit deze crisis, ik heb Marc Leemans niet nodig - dank U.

    Ik denk dat we de huidige golf van vakbonds-bashing niet los kunnen zien van deze diepere trend in de samenleving. We kunnen die trend zien als een klassiek geval van vals bewustzijn - de flexibele, dynamische en energieke werknemer is in essentie de perfecte loonslaaf die men kan uitbuiten tot in de kleinste vezel van zijn/haar wezen. Maar die trend is er en speelt wel degelijk een rol.

    • door Karel Oerlemans op zondag 29 januari 2012

      Tja, u hebt vanuit uw positie natuurlijk gemakkelijk praten. Wie in de echte economie zit, ziet dat natuurlijk anders.

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties