Een nieuwssite die

reclamevrij
onafhankelijk
kritisch
en gratis is?

Dat kan!

Maar enkel dankzij jouw steun

Steun ons nu!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Opinie

Twee wetenschapsfilosofieën, twee wereldbeelden: diagnose van een verziekte discussie

De voorbije weken werd er op deze site een discussie gevoerd die we het best kunnen omschrijven als een discussie over de publieke rol van de wetenschapsfilosoof. Het meest frappante daaraan is dat we negen opiniestukken later nog geen stap verder zijn, het regent nog steeds verwijten over en weer, en echt begrip voor elkaars standpunten is ver te zoeken.
dinsdag 3 januari 2012

Veel mensen moeten zich ondertussen afgevraagd hebben (Jan Blommaert deed het hardop in een van zijn commentaren) wat er scheelt met die Gentse filosofen. Zijn al die onderzoekers en professoren, betaald om te denken en te discussiëren, nu echt niet in staat om een beschaafde discussie te voeren? Het antwoord is duidelijk: op dit moment niet, nee.

Daarom is nu het moment gekomen om ons af te vragen hoe dat komt. Misschien is het wel zo dat beide kanten een bende verzuurde azijnpissers zijn die het liefst van al hun argumenten moedwillig begraven onder een reeks insinuaties, stropop-, en ad hominem aanvallen (voor wat ikzelf en mijn “medestanders” betreft ontken ik dat natuurlijk, maar bon, zelfperceptie is niet noodzakelijk gelijk aan de realiteit). Als we er echter van uitgaan dat beide kanten tenminste goede intenties hebben (en daar ga ik vanuit), dan is er een andere, veel meer plausibele verklaring: beide kanten gaan uit van een fundamenteel verschillend wereldbeeld, en het wederzijds onbegrip is een resultaat van een “mismatch” tussen die twee wereldbeelden.

Die “mismatch” wordt zeer duidelijk in de recente reacties van Maarten Boudry en Etienne Vermeersch op de tekst die wij als groep Gentse filosofen gezamenlijk geschreven hebben. In die tekst argumenteren wij tegen een aantal opinieartikels van onder andere Boudry en Vermeersch. Hun reactie is, hoewel sterk verschillend van toon, structureel dezelfde: “Jullie bekritiseren ons op basis van enkele kleine artikels, terwijl wij wel hele boeken geschreven hebben die jullie zelfs niet aanhalen!”. Wij daarentegen zeggen dat we het enkel over die opinieartikels hebben, en dat het dus geen zin heeft om daar andere dingen bij te gaan sleuren die er in onze ogen niets mee te maken hebben. Bij Boudry en Vermeersch (en Vandermassen) gaat het er blijkbaar niet in dat men een kritiek kan hebben op één afzonderlijk standpunt zonder hen in hun geheel aan te vallen, terwijl bij ons (hier moet ik oppassen: wanneer ik over “ons” spreek, probeer ik het algemene standpunt van de 22 filosofen zoals ik dat percipieer weer te geven, maar ik kan me altijd vergissen natuurlijk) het omgekeerde er net niet ingaat: dat een kritiek op een standpunt altijd ook een kritiek op het geheel is. Boudry en co voelen zich gepakt op een paar uit hun context gerukte quotes, terwijl wij vinden dat zij een immunisatiestrategie gebruiken door continu te verwijzen naar andere teksten die hier volgens ons niet ter zake doen.

Wat opvallend is, is dat de opvattingen die ervoor zorgen dat we elkaars standpunten niet begrijpen ook bepalend zijn voor onze opvattingen over wat Boudry en co. “pseudowetenschappen” noemen. In het geval Barbara Van Dyck van het FLM bijvoorbeeld, zeggen Boudry en Braeckman (9 juni 2011) dat wie de acties van Barbara Van Dyck goedpraat, ook tegelijkertijd radicale tegenstanders van stamcelonderzoek vergoelijkt, en wie weet wat nog allemaal. Wij daarentegen focussen op slechts enkele belangrijke aspecten van de kwestie, en weigeren pertintent uitspraken te doen over het FLM of Barbara Van Dyck als geheel, laat staan over dingen als protest tegen stamcelonderzoek. Verder stellen Boudry, Vermeersch en co ons voortdurend vragen als: “wat vinden jullie dan van Zizek of psychoanalyse als geheel?” of “denken jullie dan ook dat astrologie in zijn totaliteit een wetenschap is?”. Wij weigeren voortdurend om hier antwoord op te geven, omdat het vragen zijn die wij onszelf niet stellen en waar we ook als groep geen mening over hebben. Misschien dat er in een bepaalde filosofische discussie een bepaald standpunt van Zizek is waar sommigen onder ons het mee eens of oneens zijn, maar over Zizek als geheel hebben we geen zin om uitspraken te doen, laat staan ook nog eens over astrologie.

De diagnose van deze verziekte discussie luidt dus: Boudry, Vermeersch, Braeckman, Vandermassen en co. denken in termen van algemene totaliteiten, terwijl wij (de “wetenschapsfilosofen”) in termen van concrete details denken. Voor hen is het belangrijk om te weten of een persoon of een theorie als geheel thuishoort in de categorieën “wetenschap” of “pseudowetenschap”, voor ons zijn dergelijke algemene en abstracte categorieën a priori onzinnig. Boudry en co zien de maatschappelijke rol van de wetenschapsfilosoof als de verdediger van de bonafide wetenschap tegen de pseudo-wetenschap, terwijl er volgens ons helemaal niets te verdedigen valt: zowel datgene dat verdedigd wordt als datgene waartegen er verdedigd wordt beschouwen wij als hersenschimmen. Voor ons is het aan de andere kant niet onmogelijk dat er tussen de disciplines en praktijken die zij als onzin bestempelen niet ergens een aantal waardevolle punten of inzichten te rapen vallen. Voor hen is dat dan weer problematisch, omdat in hun denken zeggen dat een “pseudowetenschap” ergens, al is het begraven onder een berg van onzin, een punt heeft, neerkomt op het transporteren van een pseudo-wetenschap naar de categorie van “bonafide” wetenschap.

Wil dat dan zeggen dat we eruit zullen geraken als we elkaars wereldbeeld begrijpen? Neen, alleszins niet, maar het kan wel een aantal wederzijdse frustraties wegnemen en uiteindelijk leiden tot het hoogst haalbare in deze discussie: met elkaar overeenkomen dat we niet overeenkomen.

Anton Froeyman is wetenschapsfilosoof en onderzoeker aan het Centrum voor Kritische Filosofie aan de Universiteit Gent.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

43 reacties

  • door t.aerts op dinsdag 3 januari 2012

    is NIET het sturende element geweest van het filosofengevecht in de veranda van DWM.

    Ego's deels?

    Hersenen in werking... ...is WEL en bij uitstek het onderwerp van het sublieme weten-schap / filosofie / neurologie boek van psychiater-filosoof-cultuurspecialist Iain McGilchrist, "the Master and his Emissary" - waarvan ik vermoed dat nog weinigen van de over de vloer van deze veranda rollende heren (ahja heren m/v) het al hebben gelezen.

    Mag, na lezing, een kritiek op dit boek in de plaats komen van het vloerrollen in de DWM veranda, kritiek die dan in de living wordt binnengebracht?

    dank.

    (voor gegevens van vermeld boek: klik op mijn naam hierboven)

    • door t.aerts op dinsdag 3 januari 2012

      nieuwe poging, voortgaand op eerder posting:

      ...waarom net dàt filosofisch/weten-schappelijk boek? Omdat het verdorie dermate ad hoc is (en hoe !) [én grensverleggend...] bij meerder aspecten van de hier gevoerde discussie.

      Hierbij gemakshalve een link naar 'n 50-tal recensies: http://www.iainmcgilchrist.com/comments.asp (Yale University Press 2009, paperback ed. 2010)

      Nu wil ik graag toch iets explicieter worden in m'n reactie:

      Wie, van alle academici die deze 'clash' voeren, is bereid om binnenkort (en i.p.v. de slepende discussie), een RECENSIE (...dus zijn/haar kijk als case 'toepassend') over dit boek aan ieder geïnteresseerde lezer van DeWereldMorgen aanbieden?

      Dàt pas zal boeiend zijn, en de discussie verhelderen (en ineens voor wat meer mensen),

      Wie van de zovele namen die hier passeerden, en wiens loon ook door mijn belastinggeld is betaald, neemt die "handschoen" op?

      • door t.aerts op donderdag 5 januari 2012

        géén filosofen-reactie...

        ...wat onvermijdelijk wil zeggen dat NIEMAND van de vele namen die ik hier zag passeren vermeld boek kan hebben gelezen. ONMOGELIJK, want indien wel zo, dan was er onmiddellijk op gereageerd, wat aan de unieke aard van het boek ligt en de fenomenale relevantie bij de discussie...

        De discussie die hier werd gevoerd, mankeerde het Kennen - Weten uit dit werk. Het boek dateert wel al van 2009, is bijna 3 jaar uit !

        Alleen al het loutere feit dat NIEMAND, dus... NIEMAND van die lange rij filosofen het had gelezen,... verraadt een dodelijk "mens-niveau" probleem (niet qua redeneer-virtuositeit, not at all !)

        _____________Quod erat demonstrandum.

        nawoord: "This book ... should send thinkers and cultural commentators into the stratosphere …" is een citaat uit één der talloze commentatoren op dit boek... die zin krijgt hier plots een andere, grappige betekenis :-)

  • door jantje1 op dinsdag 3 januari 2012

    Amen!

  • door pjvh op dinsdag 3 januari 2012

    Ik kon de huidige situatie niet beter omschrijven.

  • door Cliff Beeckman op dinsdag 3 januari 2012

    Anton,

    Wat jij nu beweert, is dat Maarten, Johan, Griet e.a. in hun opinieartikels/interviews uitspraken hebben gedaan die eigenlijk in tegenspraak zijn met hun eigen overtuigingen. Een nogal vreemd verwijt. Bovendien blijft het voor mij een raadsel waar jullie zaken gelezen hebben als zouden Maarten en Griet eisen dat elk concept uit een theorie direct empirisch verifieerbaar is opdat de theorie als wetenschappelijk kan doorgaan.

    Zo schreef Maarten in de DS:

    "In de wetenschappen is een theorie een systematisch en coherent geheel van opvattingen dat empirische toetsing doorstaat, kwetsbaar is voor weerleggingen, toelaat om voorspellingen te maken, causale mechanismen beschrijft en geïntegreerd is met andere wetenschappelijke disciplines."

    Griet zei tijdens het interview in Peeters en Pichal dan weer het volgende:

    "We zijn nu meer dan 100 jaar na het ontstaan van de psychoanalyse, en ze is nog altijd op geen enkele manier wetenschappelijk bevestigd. Alle cruciale psychoanalytische concepten, zoals het oedipuscomplex, het driftmatige onbewuste of de orale en anale fasen, zijn wetenschappelijk onderuitgehaald. Er is een goede reden waarom de psychoanalyse verdwijnt uit academische opleidingen psychologie: haar mensbeeld klopt niet."

    De briefschrijvers, waaronder jij, maken daar evenwel het volgende van:

    "Volgens Maarten Boudry (in DS 13/12) en Griet Vandermassen (in een interview bij Peeters & Pichal op 19/12) moet elk basisconcept uit een wetenschappelijke theorie altijd door waarnemingen bevestigd worden, als het even kan door experimenteel onderzoek. Anders spreken we van een pseudo-wetenschap."

    Dat is helemaal niet wat Maarten of Griet beweert, waardoor jullie argumentatie - zoals Maarten hier aangaf - één grote stropop wordt. Het is niet omdat er in sommige gevallen een zekere empirische verificatie wordt geëist dat empirische verificatie in alle gevallen en voor elk concept vereist wordt om niet naar het rijk der fabelen verwezen te worden (wat - althans in mijn terminologie - neerkomt op de klassiek positivistische stellingname). Merk bovendien op jullie het vooral hadden over directe empirische verificatie, wat al helemaal ver af staat van wat Maarten, Griet e.a. hebben gesteld.

    Het argument over "afzonderlijke aspecten" versus "de theorie in z'n geheel" is ook zo'n weer open deur. Alsof we ooit beweerd hebben dat een theorie niet een aantal aspecten waardevolle aspecten kan hebben, terwijl haar empirische adequaatheid (om jullie term te gebruiken) globaal gezien toch laag uitvalt.

    Vermoeiend, zo'n discussie over open deuren en stropoppen...

    Met vriendelijke groet,

    Cliff

    • door Anton Froeyman op dinsdag 3 januari 2012

      Cliff, als je dat oorspronkelijk artikel wil bekritiseren, doe dat dan waar het effectief staat, niet hier.

  • door Brecht De Smet op dinsdag 3 januari 2012

    Moet de methodologische muur tussen "algemene totaliteiten" en "concrete details" niet eerder gesloopt worden, in plaats van hoger opgetrokken? Anders worden beide aspecten van de werkelijkheid slechts tot elkaar gereduceerd.

    • door Anton Froeyman op dinsdag 3 januari 2012

      Ha Brecht, zit jij hier ook al :)

      wel nee, omdat om twee verschillende perspectieven gaat op wetenschap: ofwel is wetenschap een handige (of onhandige) verzamelnaam voor een toevallige verzameling menselijke activiteiten, ofwel is er zoiets als De Wetenschap die zich manifiesteert in concrete disciplines. Alletwee tegelijk is nogal moeilijk (ok, misschien zijn co-constitutie of (al dan niet negatieve) dialectiek wel mogelijk, maar ik zie niet direct hoe dat hier mogelijk is).

      groeten Anton

  • door eric rosseel op dinsdag 3 januari 2012

    De zgn. "Gentse filosofen" zijn of moralisten of "sciëntisten". Het zijn naar continentale normen en volgens de geschiedenis van de filosofie geen filosofen maar "ideiologen" of "opiniemakers". Kruithof bv. werd in zijn jonge jaren aan de Sorbonne naar de huis gestuurd door de toenmalige wereldvermaarde Hegel-kenner Hippolyte. Vermeersch is veeleer een theoloog die nog altijd niet in het reine is of God nu ja dan nee bestaat: middeleeuws dus. Wetenschapsfilosofen hebben het over "kennis" (het object) maar ze spreken nooit over de "kennende" (het subject).

  • door Joric op dinsdag 3 januari 2012

    Wat heeft de samenleving eigenlijk aan dit soort relativistisch geblaas uit ivoren torens dat u niet eens toelaat een helder standpunt over astrologie te formuleren? Uw zelfverklaard engagement klinkt nogal hol. Benieuwd of uw Heideggeriaans vrijblijvend discours u zal toelaten de juiste keuze te maken wanneer de Nazis aan uw universiteitsdeurtje komen klopppen...

    • door Anton Froeyman op dinsdag 3 januari 2012
      • door Joric op dinsdag 3 januari 2012

        Eerder een reductio ad Heideggerum... en een reductie waar u niet op hoeft te antwoorden hoor, maar denk er toch maar eens over na alvorens de opmerking snel snel als reductio ad Hitlerum af te doen.

        Er zit een zekere tragiek in het geschreeuw van mensen zoals u die overal politiek in denken te zien maar net hierdoor niet in staat zijn de meest voor de hand liggende knopen door te hakken... Uw discours herinnert me aan de ontgoocheling van Hannah Arendt, toen ze merkte dat haar leermeerster ondanks zijn hoogstaande filosofische beslommeringen en wellicht goede wil niet in staat bleek te doorzien waar de echt ondermijnende krachten vandaan kwamen, zodat hij voor hij het goed en wel besefte tussen de zwart glimmende laarzen zat.

        Als u zich nog niet over astrologie wenst uit te spreken, denkt u echt over de moed te zullen beschikken u over grotere onwaarheden en onrecht uit te spreken? Ik help het u graag hopen, maar ben ondertussen blij dat er Braeckmannen en Boudry's bestaan die die moed alvast wel getoond hebben.

        • door Anton Froeyman op dinsdag 3 januari 2012

          Als er ooit Nazi's aan mijn deur staan, zullen dat mensen zoals jij zijn: mensen die niet de moeite doen om naar anderen te luisteren, mensen reduceren tot algemene categorieën ("mensen zoals u", jeweetwel), blind hun idolen achterna lopen, hun tegenstanders demoniseren en denken dat ze de waarheid in pacht hebben en dat ze de enigen zijn die tegen onrecht strijden.

          Meer heb ik er niet over te zeggen.

          • door Joric op dinsdag 3 januari 2012

            Blij dat u de tijd heeft genomen om mijn oprechte vraag met de nodige aandacht te lezen. Uw genuanceerd en doordacht antwoord is veelzeggend.

            • door Anton Froeyman op dinsdag 3 januari 2012

              Op oprechte vragen geef ik graag een antwoord. Dit was geen oprechte vraag.

              • door Joric op dinsdag 3 januari 2012

                [title]Opnieuw en oprecht: Als u[/title]Opnieuw en oprecht: Als u zich nog niet over astrologie wenst uit te spreken, denkt u echt over de moed te zullen beschikken u over grotere onwaarheden en onrecht uit te spreken?

                Gaat u op de openbare televisie het debat aan met imam Nordine Taouil, die jongeren uit moslimgezinnen ertoe aanzet een sekteleider als Harun Yahya ernstig te nemen, waardoor ze hun eigen emancipatie en toekomst op de helling zetten? Of staat u liever vanop uw toren te roepen dat Braeckman niet "subtiel" en "gediferentieerd" en "rizomatisch" genoeg denkt over de wetenschapsfilosofische merites van "bepaalde aspecten" uit het creationistische discours van Yahya dat immers niet louter "gereduceerd" mag worden tot religieuze doctrine maar ook "geïnterpreteerd" kan (en dus ook moet!) worden als "inherent deconstructionistische" en politiek subversieve vorm van burgerverzet tegen de ideologische overheersing van "het westerse kapitalisme" en de "powers that be"?

                Ik stel me slechts de vraag...

                • door Anton Froeyman op dinsdag 3 januari 2012

                  Ik denk net dat door niet obsessief bezig te zijn met dingen als astrologie, er meer tijd en aandacht overblijft voor belangrijker dingen.

                  • door Joric op dinsdag 3 januari 2012

                    Het doorgronden van de onzin van astrologie neemt niet zoveel tijd in beslag hoor.

                    Wie daarentegen het kritisch potentieel van de oeverloze waanzin van Zizek en Lacan wil bevatten, heeft inderdaad al gauw geen tijd meer over om zich te engageren in de debatten die er werkelijk toe doen. Ideale lectuur voor "kritische" filosofen die vooral de handen niet vuil willen maken...

                    Niets op tegen hoor. (Minder erg dan tijd verliezen op de fora van dubieuze nieuwssites ;-)

                    • door pjvh op woensdag 4 januari 2012

                      Om Zizek en Lacan als waanzin te kunnen bestempelen zal u wel eerst hun werken moeten doorgronden om tot deze conclusie te kunnen komen. :)

                      • door Joric op woensdag 4 januari 2012

                        U zou eens moeten weten hoeveel energie het me gekost heeft om terug uit het intellectuele drijfzand van dergelijke rattenvangers te ontsnappen.

                        Deze mensen bouwen hun carrière op een publiek dat intelligent genoeg is om hen "net niet" te snappen, maar naïef en onzeker genoeg is om te denken dat hun onbegrip te wijten is aan het feit dat ze nog niet alle razend intertekstuele teksten van deze mensen met de nodige aandacht en traagheid gelezen hebben... en voor ze het beseffen zitten ze twee doctoraten verder diep vast in het moeras van een eindeloze hermeneutische spiraal waar je enkel uit kan ontsnappen als je moedig genoeg bent om vooral aan jezelf toe te geven dat alle jaren en energie die je reeds hebt besteed aan het interpreteren van hun pseudodiepzinnig gezwam onherroepelijk verloren is.

                        Maar gaat u vooral Lacan dissecteren hoor. Liefst in gewichtige lees- en discussiegroepjes, twee keer per week... Anderen houden zich ondertussen wel bezig met "trivialere" zaken zoals het bestrijden van charlatans die misbruik maken van zieke en wanhopige mensen of van creationistische pseudowetenschappers met en religieus-politieke agenda.

  • door Robrecht Vanderbeeken op dinsdag 3 januari 2012

    Om wat voort te gaan op deze zinvolle analyse van Froeyman.... De vraag naar de legitimiteit van ‘het geheel’ heeft de consequentie dat men de concrete bijdrage van een betoog al dan niet bewust uit de weg gaat. De ideologische schaduw daarvan kan men in de meeste gevallen moeilijk negeren: de vraag of Žižek integraal slecht is, is niet alleen een handige manier om een discussie over de concrete stellingen te ontwijken (en de aandacht ervoor weg te leiden) maar het is op zich ook een tendentieuze motie van wantrouwen. Men stelt die vraag namelijk vooral, zo blijkt, om ze bevestigd te zien. Of toch om anderen dit te doen geloven.

    Vervolgens, door te vragen of psychoanalyse een pseudowetenschap is, verschuif je de discussie naar een veralgemeend en doorgaans steriel niveau waardoor men het divers en dynamisch theoretisch kader of de heterogene praktijk ervan, in één beweging van tafel wil vegen. Dat heeft iets hoogst onfilosofisch. Is Freud pseudowetenschap? Is Marx pseudowetenschap? Is Nietzsche pseudowetenschap?... Hegel, Fichte, Plato? Is het niet interessanter om de vraag te stellen waarmee deze denkers zoal worstelden, en vooral wat die oefening vandaag nog voor ons kan betekenen?

    De vraag of ‘de psychoanalyse’ al dan niet wetenschap is, staat (nog steeds) ter discussie. So be it. Moeten we ze daarom verketteren in de krant en het volk waarschuwen voor verlakkerij? Boudry, Vermeersch, Braeckman en Vandermassen (BVBV, om het niet meer over Skepp te hebben…) willen wat wetenschap betreft de lat zo hoog mogelijk leggen, zogezegd omdat astrologie, homeopathie, etc. er zeker niet overheen zouden kunnen. Een cultuur van de angst domineert dit discours.

    Maar wat als we psychoanalyse eens in ander gezelschap vermelden: kunstkritiek, geschiedschrijving, sociale theorieën, antropologie, culturele studies, literatuurstudies, filosofie, ethiek, kunst? Allemaal boeiende disciplines waarbij de vraag ‘Is het wetenschap?’ wat onhandig wordt. Moet het daarom van de universiteit verdwijnen?

    Bovendien, is het voor wetenschapsfilosofen niet veel interessanter om de vraag te stellen hoe men complexe stellingen zoals bijvoorbeeld die van ‘de psychoanalyse’ (het primaat van het onbewuste, de logica van het verlangen, etc.) in een wetenschappelijk kader kan vertalen? Hoe kan je deze ambitieuze en daardoor meestal ook problematische stellingen begrijpen in een register van meet- en testbaarheid? Dat stelt meteen ook dit register ter discussie: is alleen datgene dat meet- en testbaar is wetenschap? Er valt misschien heel wat naast ons bord, omdat we simpelweg de juiste tools nog niet hebben om het op een wetenschappelijke manier als wetenschap te kunnen erkennen. Misschien kunnen we hier net veel bijleren over wat ‘wetenschap’ heet? Of gaan we doen alsof dit al een afgerond verhaal is? Onze 'houvast' niet langer ter discussie stellen?

    Eerder dan een bedreiging voor het wetenschappelijke denken, kan dit misschien een verrijking zijn. Stel dat psychoanalyse een averechts paradigma hanteert, zoals Marc De Kesel in zijn stuk in DS suggereerde als antwoord op Boudry, is het voor wetenschapsfilosofen dan niet net een interessante casus voor de ontwikkeling van hun theorieën over wetenschap? Hebben wetenschapsfilosofen daar niet veel meer aan, eerder dan scheidsrechter te willen spelen in een spel waarin de spelregels gaandeweg nog opgesteld moeten worden? Met dat laatste haal je helaas sneller de krant, maar dan wel om verkeerde redenen.

    • door bd op dinsdag 3 januari 2012

      Dit is een heel mooie reactie, die veel dichter aansluit bij wat er echt aan de hand is. Is het probleem inderdaad juist niet dat een aantal skepp-leden te allen prijze willen vastleggen wat al dan niet wetenschap is, maar op een dergelijk absolute wijze dat ze vergeten hoe relatief wetenschap is. Akkoord, blijkbaar komen die nuances in het boek van Boudry en Braeckman wel aan bod, maar in de media en op de website van Skepp lijkt die nuance wel eens te worden vergeten. Bovendien is er een sterke evolutionair-psychologische ondertoon in vele van hun publieke optredens. Ik blijf het vreemd vinden dat wetenschappers die strijden voor hoge wetenschappelijke standaarden dergelijke, betwistbare theorieën juist wel onderschrijven, en die uit wat ik van hen lees, juist een fundamentele rol spelen in hun werk. Misschien toch nuttig om even te verwijzen naar wat Gie Van den Berghe daarover al in 2001 schreef (http://www.serendib.be/artikels/ookgenenmakendemanniet.htm):

      "Volgens de evolutionaire psychologie werd het grootste deel van de menselijke natuur in het Pleistoceen (van 1,6 miljoen tot 10.000 jaar geleden) vastgelegd door natuurlijke selectie. De werking van onze hersenen, onze sociale organisatie en cultuur gaan terug op adaptaties uit die oertijd, aanpassingen aan de omgeving die onze vroegste voorouders in staat gesteld hebben te overleven en hun genen te verspreiden. Moderne mensen worden met die gespecialiseerde, inhoudsspecifieke psychische mechanismen geboren. Relatievorming, liefde, seks, jaloersheid, ontrouw, verkrachting, agressie, egoïsme, altruïsme, statuszucht, religie, moraal, de afkeer van kinderen voor spinazie... noem het maar op, het ligt allemaal zo goed als vast bij de geboorte.

      De evolutionaire psychologie hanteert een eenzijdige, mechanistische en statische voorstelling van de evolutietheorie en de genetica. De evolutie zou volledig bepaald worden door natuurlijke selectie en haar resultaat, adaptaties. De hele geschiedenis van het leven wordt aldus herleid tot een eindige reeks oplossingen voor designproblemen. Evolutionair-psychologen gebruiken een omgekeerde slot-sleutel redenering. Hedendaags gedrag zou de sleutel (oplossing) zijn voor een slot (probleem) uit de oertijd. Redenerend vanuit die oplossingen, hedendaags gedrag dus, worden problemen bedacht waar onze voorouders als jager-verzamelaars mee geconfronteerd geweest moeten zijn.

      Dit procédé levert veel fantasierijke prehistorische scenario's op die meer dan eens aan de Flintstones doen denken. Het grappige aan Fred en Wilma, hoofdfiguren uit die televisiereeks die zich in het stenen tijdperk afspeelde, was dat ze zich precies zo gedroegen als wij nu. De projectie van gedrag en rolpatronen in de oertijd was humoristisch bedoeld. Evolutionair-psychologen daarentegen willen ernstig genomen worden.

      Onze psyche en gedrag zouden sinds het Pleistoceen niet noemenswaardig geëvolueerd zijn. Daarvoor was, evolutionair gezien, de tijd te kort. Dat is een gratuite veronderstelling, we weten gewoon niet hoe snel of traag de evolutie verloopt. Soms gebeurt er miljoenen jaren niets, om dan plotseling razendsnel te veranderen. We hebben geen idee of de zowat zesduizend generaties die tussen de vroege en de moderne mens liggen, 'voldoende tijd' waren voor betekenisvolle evolutionaire veranderingen. Punt is natuurlijk dat de evolutionaire psychologie een evolutionaire stilstand MOET poneren, anders kàn er niet vanuit hedendaags gedrag teruggeredeneerd worden.

      Het is een enorme cirkelredenering: hedendaagse denkwijzen en gedrag worden in een ver verleden en een hypotetische omgeving geprojecteerd, om vervolgens te claimen dat dit verzonnen verleden het hedendaags denken en gedrag verklaart. Deze methode is verifieer- noch falsifieerbaar en dus onwetenschappelijk."

  • door Karel op woensdag 4 januari 2012

    Met eerlijke verbazing: geeft Froeyman hier nu toe dat zijn opiniestuk niet bijdroeg tot een beschaafde discussie?

  • door Maarten Boudry op woensdag 4 januari 2012

    Toch nog even hier reageren...

    "Hun reactie is, hoewel sterk verschillend van toon, structureel dezelfde: “Jullie bekritiseren ons op basis van enkele kleine artikels, terwijl wij wel hele boeken geschreven hebben die jullie zelfs niet aanhalen!”. "Bij Boudry en Vermeersch (en Vandermassen) gaat het er blijkbaar niet in dat men een kritiek kan hebben op één afzonderlijk standpunt zonder hen in hun geheel aan te vallen" "Boudry en co voelen zich gepakt op een paar uit hun context gerukte quotes, terwijl wij vinden dat zij een immunisatiestrategie gebruiken door continu te verwijzen naar andere teksten die hier volgens ons niet ter zake doen."

    Met alle respect, maar deze reactie is ronduit intellectueel oneerlijk. Heb je mijn tribune op DWM eigenlijk gelezen? Met die verzonnen parafrase (waarom mijn niet gewoon citeren?) wek je de indruk dat ik de kritiek op mijn DS-opiniestuk ontweken heb door me met het boek af te schermen. Onzin. Ik heb ALLE punten van kritiek op mijn opiniestuk stelselmatig overlopen en weerlegd. Geen enkel van de standpunten die jullie aan ons toeschrijven is in dat opiniestuk te bespeuren: directe experimentele confirmatie, uniform wetenschapsideaal, naïef falsificationisme, geloof in De Wetenschappelijke Methode, etc. Dat zijn stuk voor stuk stropoppen. Het is niet zomaar dat we het in ons boek beter uitleggen en dat we in het opiniestuk kort door de bocht gaan, neen: het opiniestuk hebben jullie gewoon verdraaid, net zoals het radio-interview met Griet en de opinies van Etienne.

    Nu je geen kant meer opkunt, negeer je die replieken gemakshalve en doe je alsof ik met ons boek stond te schermen om de discussie te ontwijken.

    Voor de rest interessant om te horen dat jullie geen mening hebben over astrologie (alle ondertekenaars?). Jullie hebben "aandacht voor de details" natuurlijk en denken niet in "totaliteiten". Elke week de horoscoop in de Metro opnieuw lezen, je weet maar nooit?

    • door Anton Froeyman op woensdag 4 januari 2012

      Maarten, jij hebt juist niets weerlegd, je hebt gewoon gezegd dat jij gelijk hebt en wij ongelijk en dat wat gestoffeerd met je gebruikelijke riedeltjes, maar het is niet omdat jij of Vermeersch iets zeggen dat het ook zo is.

      Ik had ook gewoon alles wat jij beweerd hebt opnieuw punt voor punt kunnen weerleggen, moeilijk is dat niet. Maar ik heb dat niet gedaan, omdat zoiets automatisch ontaard in een welles-nietes spelletje waar niemand iets aan heeft. In plaats daarvan heb ik een eerlijke poging gedaan om te begrijpen waar onze onenigheid vandaan komt. en hoe we daar iets mee kunnen doen, en jij probeert die nu in mijn gezicht terug te gooien. Het feit dat jij mijn tekst interpreteert als "geen kant meer op kunnen" toont aan dat voor jou een intellectuele discussie niets anders kan zijn dan een strijdkamp tussen twee partijen die met intellectuele munitie naar elkaar schieten. Wel, ik ben dat gedoe beu. Voor mij is een discussie een ontmoeting tussen twee perspectieven, en is waarheid iets dat ontstaat tussen mensen, niet iets dat een van hen in pacht heeft en dient te verdedigen tegen de ander die het wil afpakken. Ik denk dat als iemand mij tegenspreekt dat het gevolg is van een ander perspectief, dat op zich even legitiem kan zijn. Jij denkt dat als mensen jou tegenspreken ze een bende zageventen met slechte intenties zijn die te dom zijn om te beseffen dat ze ongelijk hebben. Jij zal nu wel iets zeggen in de trant van "ha, hij begint zweverige praat uit te slaan, hij geeft zijn verlies toe!" Wel, voor mij zijn er geen winnaars en verliezers in een discussie. Een discussie is een ontmoeting, geen strijd.

      Het is mij nu meer dan ooit duidelijk geworden dat er met jou (en met Vermeersch, en met Willem Betz) gewoon niet te discussiëren valt. In dat opzicht zijn jullie even dogmatisch als de kwakzalvers die jullie pretenderen te bestrijden.

      Ik ga nu aan mijn doctoraat gaan schrijven. Ik heb geen zin meer in de intellectuele loopgravenoorlog waar jij mij continu probeert in te manoeuvreren. Als jij verder de betweterige kleuter wil uithangen, doe maar.

      goeiedag Anton

      • door Maarten Boudry op woensdag 4 januari 2012

        Dank je, Anton, deze reactie zal ik zeker bewaren.

        • door jantje1 op donderdag 5 januari 2012

          oei, Anton, Maarten Boudry zal je reactie bewaren! sidder en beef voor dé intellectueel sinds JDC Boudry uitgeroepen heeft tot de volgende grootste intellectueel van Vlaanderen (na etienne) voelt maarten met de hoed en de sjaal zich onaantastbaar verheven boven die "gewone wetenschapsfilosofen"

      • door Karel op woensdag 4 januari 2012

        Reacties als deze beginnen komische proporties aan te nemen. Heden met uw belastingsgeld!

  • door Steven Frans op woensdag 4 januari 2012

    Ik volg de discussie hier slechts van op een afstand maar zou het een en ander niet duidelijker worden als ze face to face gevoerd wordt. Heeft de UGent niet genoeg aula's ter beschikking om de twee 'kampen' (om in de strijdretoriek te blijven) in debat te laten gaan (evt. georganiseerd door DWM)? Volgens mij kan dit voor de mogelijke deelnemers alsook toeschouwers een interessante avond opleveren die in tegenstelling tot wat hier lijkt te gebeuren niet perse in een stellingenoorlog hoeft uit te monden. Al kan ik me ook vergissen natuurlijk, het water lijkt soms wel heel diep nl.

    • door PatrickGhyselen op woensdag 4 januari 2012

      Tenzij je ,,debat'' verwart met ,,dovemansgesprek''. Als ik sommige standpunten of zijn het aantijgingen hier lees, stel ik me vragen bij het niveau van sommige doctorandi/professoren. Misschien moeten de heren eerst eens de Theorie van het communicatieve handelen (Habermas) lezen, vooraleer ze met elkaar aan tafel gaan. Welke belangen gaan er achter deze strijd schuil? Wil elke partij eens zijn onderliggende premissen en doelen op tafel leggen?

  • door pieter vermeulen op woensdag 4 januari 2012

    Bon, ik denk dat we op het punt zitten waarop alle deelnemers aan dit debat zich van hun smalste kant hebben laten zien. Ik stel voor dat we Johan Braeckman tot winnaar uitroepen, al was het maar omdat hij als enige van de usual suspects deze zooi aan zich voorbij heeft laten gaan. Als hij nu nog zo vriendelijk zou willen zijn om zijn kleuters binnen te roepen kunnen we verder. Me dunkt dat wetenschapsfilosofie - of, godbetert, wetenschap - een stuk interessanter is dan het doorgedraaide meta-wetenschapsfilosofische gespin van de laatste dagen.

    • door K op woensdag 4 januari 2012

      """Ik stel voor dat we Johan Braeckman tot winnaar uitroepen, al was het maar omdat hij als enige van de usual suspects deze zooi aan zich voorbij heeft laten gaan. """

      O ja ? De man die de lont in het kruitvat stak na zijn artikel in DS ? Die vandaag, in DM, (weer) een voor discussie vatbare uitspraak liet optekenen ? (Ivm werkloosheidsuitkeringen, uitbouw sociale zekerheid na WO2, 'de burgerij' (wie bedoelt hij daarmee ?)

      • door PatrickGhyselen op donderdag 5 januari 2012

        Geachte K, Voor alle duidelijkheid: Toon Braeckman (KULeuven), op 4/1 aan het woord in DM over werkloosheidsuitkeringen - ik zie zelf de discussie niet daarover - is nog altijd niet Johan Braeckman (UGent), twee verschillende denkers, zelfs twee verschillende universiteiten. 't Gaat hier duidelijk van kwaad naar erger.

        • door K op donderdag 5 januari 2012

          Oeps, grote fout van mij. :-( Mea culpa (enigste latijn dat ik ken...) Bedankt om het recht te zetten. Die Toon Braeckman werd in DM ook als wetenschapsfilosoof voorgesteld. (krant heb ik ergens in een café gelezen, kan dus niets nakijken).

          Maar de 'eer van winnaar' verdient hij nog altijd niet... ;-)

          Ach, ik zal maar verder lezen en eigenlijk hetzelfde concluderen als jij : ""Tenzij je ,,debat'' verwart met ,,dovemansgesprek''."" Doel en premissen : tot voor kort wist ik van het bestaan van een wetenschapsfilosoof niet eens af. Nu dus wel :-) Reklame voor hun vak ? :-)

  • door R. Goorman op woensdag 4 januari 2012

    De termen "wetenschappelijk" en "pseudo-wetenschappelijk" kunnen m.i. zeer misleidend zijn, en zouden daarom beter vervangen worden door " reeds begrepen" en "nog niet begrepen". We moeten er immers van uitgaan dat wetenschappers zich laten leiden door een paradigma dat zegt dat alles wat kan gemeten en via herhaalde experimenten aangetoond worden, wetenschap is. Dit is een zinvolle definitie, tenminste voor dat gedeelte van de werkelijkheid dat zich ertoe leent om in dit vakje te vallen. Andere delen van de werkelijkheid (v.b. intuitie, creativiteit, verwondering, hogere bewustzijnstoestanden, etc) vallen buiten dit domein maar zijn daarom niet minder reeël. In mijn ogen staat een echte wetenschapper evengoed open voor datgene wat hij nog niet begrijpt t.a.v. datgene wat reeds past in een theoretisch model.

    • door Karel op woensdag 4 januari 2012

      Dus wat je niet kan meten of waarnemen is daarom nog niet minder reeël? Kan best zijn, maar de burden of proof ligt altijd bij degene die beweert dat iets bestaat. Het probleem is dat uw redenering tot absurde toestanden leidt. Heb ik u al verteld over de onzichtbare kabouters in mijn tuin? Ze zijn niet waarneembaar, maar dat komt omdat we ze nog niet begrijpen. U vraagt bewijs? Ah, dat ligt aan uw paradigma. U bent geen echte wetenschapper.

      Ok, ik trek het daarmee wel wat in het belachelijke, maar wat ik wil duidelijk maken dat u zich op het religieuze terrein begeeft.

      • door R. Goorman op vrijdag 6 januari 2012

        Als ik Karel goed begrijp, twijfelt hij eraan dat zaken zoals intuitie, mededogen, creativiteit, hogere bewustzijnstoestanden, e.d. echt bestaan. Leg dit maar eens uit aan een normaal denkend mens die in het leven van alledag staat. Sta jij daar ook? Wat ik beweerde is dat hedendaagse wetenschappers (zonder het nog te beseffen) vastzitten in een paradigma waarin alles wat bestaat (reeds begrepen en nog onbegrepen) gereduceerd wordt tot meten en herhalen. Dit is een zeer waardevolle stelling, die ons toelaat zo veel mogelijk over de materie te weten te komen en in formules neer te schrijven. Maar door dit beperkend paradigma is deze reducerende "wetenschap" daardoor niet in staat om iets zinnigs te zeggen over de niet-materiele dimensies van de werkelijkheid. En dat zal ze nooit zijn, zolang dit paradigma zelf niet ter discussie komt. Daarom praten wij oeverloos naast elkaar.

        • door Steven Frans op donderdag 12 januari 2012

          Ik weet niet wat u bedoelt met 'hogere bewustzijnstoestanden' maar wat betreft de drie andere zaken die u aanhaalt, kan de wetenschap al wel heel wat duiden. Het materialisme blijft het enige zinnige wereldbeeld, en gelukkig is SKEPP er ook nog om What The Bleep Do We Know-adepten e.a. op hun plaats te zetten.

  • door johan bosmans op zaterdag 7 januari 2012

    Misschien zijn sommigen wel aan een pauze toe. Ik blijf dat toch hopen. http://vijfvoortwaalf.blogspot.com/ vriendelijke groeten, Johan.

    • door Robrecht Vanderbeeken op zondag 8 januari 2012

      De nieuwe tekst van Joël De Ceulaer in DS weekendkrant van 7 dec is inderdaad weeral zo een flauw en plagerig voorbeeld van een nietszeggende gecultiveerde kampenstrijd. Nu is literatuur de schietschijf. De tekst is eigenlijk te dwaas om nog op te reageren: Ruziestoker, stemmingmakerij... in naam van de wetenschap.

      Knappe omkering van dat essay op uw blog, ik zou die spiegeloefening via een DWM blog aanbieden, ik wil dat ook voor u doen.

Lees alle reacties