Meer dan ooit heeft de wereld nood aan onafhankelijke journalistiek.

Meer dan ooit is het nodig om een tegengeluid te laten horen.

Steun daarom DeWereldMorgen.be

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Opinie

Wetenschapsfilosofie’ en rechtschapenheid.

In mijn vorige bijdrage (‘Etienne Vermeersch over pseudowetenschappen’) had ik gevraagd dat men niet op de man, maar op de bal zou spelen. Toch is er weer een pléiade van ‘wetenschapsfilosofen’ die mij in DWM aanvalt, zonder ook maar één van mijn formele beweringen te weerleggen. Hoewel ik dat normaal niet doe, moet ik dus ook even op de man (en de vrouw) spelen.
vrijdag 30 december 2011

Ik stel geen extreem hoge eisen aan mensen die zich wetenschapsfilosofen noemen. Wel veronderstel ik dat ze kunnen lezen en dat ze ‘Mensch’ zijn (Jiddisch voor een integer en eervol mens). In verband met intellectuele discussies veronderstelt zoiets dat men de relevante teksten van de opponent gelezen heeft en dat men duidelijk maakt waarmee men het oneens is, en waarom.

In 1966 heb ik in mijn doctoraat (gepubliceerd in 1967) duidelijk gemaakt wat er waardevol bleef in het Logisch Empirisme en waarin het tekort schoot. Als iemand mijn stellingen van toen wil ontkrachten, mag hij/zij het altijd proberen; liefst voor een vol auditorium. In 1969 heb ik twee artikels over het ontstaan van de experimentele methode geschreven, samen ongeveer 60 blz.; wie ze wil verbeteren, is welkom. Zowel in de thesis, als in het boek dat ik samen met Johan Braeckman geschreven heb, zijn de naïeve opvattingen die de pléiade ons toeschrijft, van de tafel geveegd. In het boek staat uitdrukkelijk: “Dit in relatie brengen (van termen of zinnen met empirische gegevens) verwijst dan naar de praktijk volgens dewelke wetenschapsmensen hun taal in relatie brengen met de empirische feiten.” (‘praktijk’ onderstreept in de tekst).

De pléiade beledigt mij zelfs door te suggereren dat ik Lakatos en Laudan niet zou kennen. Ze zouden beter zelf eens proberen de inzichten van die mensen op de psychoanalyse toe te passen. In verband met Kuhn was ik de begeleider van de schitterende thesis van Freddy Verbruggen (2500 blz.) over de phlogistoncontroverse. Hieruit bleek dat Kuhn’s vage analyses geen stand houden bij nauwkeurig onderzoek van de historische feiten. Helen Longino, ten slotte had een en ander kunnen leren uit mijn artikels: “ Wissenschaft, Technik und Gesellschafskritik” (1973) en “La crédibilité des experts” (1976).

Onze ‘wetenschapsfilosofen’ vinden dat ik één enkel ideaal van wetenschap heb. Ik daag hen uit mij een meer genuanceerde studie van de verschillende types van wetenschap voor te leggen dan mijn artikel “Enkele bijzondere aspecten van menswetenschappen” (1987). Ik eis uiteraard niet dat ze het zelf geschreven hebben.

Overigens gaan ze van de aantoonbaar verkeerde opvatting uit dat wij de pseudowetenschappen vooral bestrijden vanuit wetenschapsfilosofische uitgangspunten. Wij wijzen homeopathie af op basis van strikt fysische en scheikundige wetten. Wij bestrijden astrologie op basis van hedendaagse astronomie, psychologie en genetica en hetzelfde geldt voor de ‘paranormale’ fenomenen. Degenen die deze onzin willen verdedigen, op basis van hun ‘wetenschapsfilosofie’, mogen dat ook eens, weer voor een eivol auditorium, proberen.

Ik wil andermaal beklemtonen dat wij bepaalde stellingnamen gemeenschappelijk hebben, maar dat je de boeken en artikels van de leden van SKEPP niet zomaar aan de hele groep kunt toeschrijven. Wat ik bvb. over Jezus, of over het onsterfelijkheidsgeloof schrijf, daarvoor ben ik alleen verantwoordelijk.

Sommige leden van de pléiade zullen misschien zeggen: “Moeten wij dan de teksten van Vermeersch lezen?”. Voor mij hoeft dat niet. Maar als men mijn opvattingen bestrijdt, behoort het wel tot een elementair fatsoen daar eerst kennis van te nemen. Zelfs een opdracht aan een universiteit, of het lidmaatschap van een geleerd genootschap, biedt geen vrijbrief om zo inauthentiek te zijn dat je een tekst ondertekent over zaken waarvan je geen kennis genomen hebt.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

19 reacties

  • door Paul B op zondag 1 januari 2012

    Wat of wie is de pléiade? En wat is een phlogistoncontroverse?

    • door Eddie G. op zondag 1 januari 2012

      Iets 16e-17e eeuws.

  • door Jan Van Buggenhout op zondag 1 januari 2012

    De discussie over wat "goede" en "slechte" wetenschapsfilosofie is schijnt niet te stoppen. Hoeft ook niet. Uit de dialoog groeit de waarheid. These, antithese, synthese, weet je nog wel. Maar wel op de bal spelen en niet op de man. Vaak worden in deze discussie ingewikkelde termen gebruikt die de leek niet altijd direct verstaat. Maar daar gaat voor mij deze discussie ook niet over. Als "notoire" leek wil ik wel even kwijt dat ik uit deze discussie begrijp dat er vele opvattingen zijn inzake wetenschapsfilosofie. Wat ik uit alle vorige schrijfsels heb onthouden is dat ook hier goede theorieën bestaan en minder goede. Feit is wel dat de wetenschapsfilosofie-theorieën die de proffen Vermeersch, Braeckman, Boudry vooropstellen, naar mijn zeer bescheiden mening, als ze toegepast worden over het algemeen tot goede resultaten hebben geleid. Kan dit ook van de andere worden beweerd? Dat wil ik eens zwart op wit aangetoond zien. Voorlopig blijf ik echter op mijn honger zitten. Maar ja waarschijnlijk is mijn tussenkomst te simpel gesteld.

  • door Sebastian op zondag 1 januari 2012

    Is kritiek geven op de handelingen of visies van personen nu al op de man spelen? Suggereren dat die critici niet rechtschapen zijn daarentegen lijkt me inderdáád ad hominem te zijn, evenals het plaatsen van haakjes rond het woord 'wetenschapsfilosofen'.

    Nogmaals, de opinie was niet aan alle skepp leden gericht, maar enkel aan enkele leden er van (hoewel ik moet toegeven dat het bij een snelle lezing nogal misleidend is). Er wordt trouwens letterlijk gezegd dat ze vinden dat skepp nuttig werk verricht. Oh, en de wetenschapsfilosofen willen de 'onzin' (zoals u het noemt) niet verdedigen, ook dat staat in hun tekst. Het niet eens zijn met een kritiek op iets, is iets anders dan hetgeen waar kritiek op is verdedigen.

    Wat mij vooral stoort aan sommige (en dus niet alle) van de vermelde skepp-filosofen is de, vaak misplaatste en arrogante, zelfzekerheid. Niet alleen wat betreft wetenschapsfilosofie. Het is wijs-begeerte, niet wijs-zijn. In verband met sommige pseudowetenschappen is dat nog ietwat begrijpbaar, maar daar blijft het niet bij, ook politieke en ethische kwesties worden vaak met een bijna wiskundige zekerheid verkondigd als waren ze de enigste juiste visie. Enkele voorbeelden: Zizek heeft geen zinnig woord te verkondigen, enkel gevaarlijke nonsens. De actie van Field Liberation Movement is compleet irrationeel en immoreel, het zijn zelfs geen gelijkwaardige gesprekspartners. "Het besluit is dat er geen enkele solide argumentatie bestaat tegen de algemene beslissingen van schoolnetten om een hoofddoekenverbod in te voeren".

    Ik twijfel er niet aan dat deze personen intellectueel zijn en grondig onderzoek hebben gedaan, maar een degelijk onderzoek staat niet per definitie gelijk met 'waarheid'. Mensen bij voorbaat afdoen als irrationeel, of andere argumentaties op voorhand uitsluiten, getuigt van een anti-intellectualistische houding.

    Sebastian

    • door Jozef op maandag 2 januari 2012

      Sebastian, Waar heeft Skepp "wiskundige zekerheid" verkondigd? Als ik op de website van Skepp ga, dan vind ik nergens de uitspraken die je hier als voorbeelden geeft. Indien ze in een reactie op een artikel stonden, dan is dat een persoonlijke mening van de persoon die het artikel schreef en kan je bezwaarlijk Skepp daarvoor veroordelen, zelfs als die persoon lid is van die organisatie. En als je bepaalde mensen wil aanvallen die toevallig lid zijn van Skepp (maar met hun mening niet noodzakelijk het standpunt van Skepp vertegenwoordigen), waarom noem je dan deze organisatie tout cour in je hoofdartikel? Jozef

      • door Sebastian op maandag 2 januari 2012

        U heeft volkomen gelijk dat deze uitspraken niet van Skepp zijn en mijn reactie is ook niet tegen Skepp bedoeld.

        In een van de vorige artikels, 'Aan wie het aanbelangt [Over wetenschap & wetenschap]', was er sprake enkele filosofen die allemaal gelieerd zijn aan skepp. Ik trachtte hier te verduidelijken dat die opinie dus niet over de organisatie, of alle leden van skepp ging (iets wat ook in dat artikel stond en achteraf nog bekrachtigd werd door een van de ondertekenaars). Eens ik dit had verduidelijkt dacht ik zelf over 'skepp-filosofen' te kunnen praten zonder dat hier misverstanden uit zouden voortkomen. Dit was blijkbaar onterecht.

        Mijn excuses dus voor de onduidelijkheid dus!

        Sebastian (P.s. Wat Field Liberation Movement betreft, dat staat wel op de site van skepp, je kan het vinden onder de term 'wetenschapboycot'!)

        • door Sebastian op maandag 2 januari 2012

          (Dat was dus een dus te veel!)

      • door Rogier De Langhe op dinsdag 3 januari 2012

        Als Skepp niet wil geassocieerd worden moet ze zich maar openlijk distantiëren.

        • door Karel op dinsdag 3 januari 2012

          U kan dit toch niet ernstig menen?

        • door Sebastian op dinsdag 3 januari 2012

          @Rogier De Langhe

          In de gevallen waar skepp zelf dergelijke opiniestukken op zijn site zet, heeft u daar inderdaad gelijk in. Maar als u vindt dat skepp zich ook moet distantiëren van opiniestukken welke niet in naam van skepp zijn, of welke niet op hun site verschijnen, dan ben ik het daar niet eens. Wat de ggo kwestie betreft zou skepp zich bijvoorbeeld wel moeten distantiëren (in plaats van duidelijk positie in te nemen), maar als een van hun leden schrijft dat Zizek onzin verkoopt, zonder dat skepp zich daar openlijk achter schaart, dan hoeft skepp zich toch niet nog eens openlijk te distantiëren?

          Natuurlijk valt er ook veel terechte kritiek te geven op skepp, maar dat was niet waar ik hier op wou reageren...

          • door Rogier De Langhe op dinsdag 3 januari 2012

            Zo werkt het natuurlijk niet. Een perceptie is gevormd. De Skeppers zelf doen alvast verwoede pogingen om die perceptie in stand te houden. Als die perceptie verkeerd is moet men dat maar expliciet zeggen. Of waarom denk je dat zowat de hele vakgroep zich zonodig van Maarten moest distantiëren?

            • door Sebastian op dinsdag 3 januari 2012

              Wel, het zou goed kunnen dat skepp het eens is met wat afzonderlijke leden vertellen, maar zolang ze die stellingen niet officieel aanvaardt is er geen noodzaak om zich daar van te distantiëren (wat niet wilt zeggen dat dat niet mág natuurlijk). "Skepp" is gewoon een organisatie, en een organisatie heeft volgens mij geen andere overtuigingen dan diegene die ze verkondigd en alle stellingen die daar uit af te leiden zijn. De specifieke stelling "Zizek verkoopt louter onzin" kan op deze manier niet toegeschreven worden aan skepp (zover ik weet althans), zelfs niet als alle skeppers het daar mee eens zouden zijn, en dus moet skepp zich daar ook niet van distantiëren. Als alle skeppers toevallig ook in een schaakclub zouden zitten, moet die schaakclub zich toch ook niet openlijk moeten distantiëren van stellingen van zijn leden?

              Als skeppers verwoede pogingen doen om die perceptie in stand te houden, maar ze doen dat niet vanuit naam van skepp, dan is dat hun zaak, niet die van de organisatie. Stel dat de filosofen in Ugent zich niet zouden gedistantieerd hebben van Boudry. Dan zou het nog steeds onterecht zijn om de hele vakgroep te associëren met de ideeën van Boudry, niet?

              Dat ik niet vind dat het noodzakelijk is dat skepp zich distantieert, wilt daarom nog niet zeggen dat ik dat niet wenselijk vind. Zo vind ik het ook goed dat de vakgroep zich openlijk distantieert, hoewel ik dat niet noodzakelijk vind...

              Sebastian (P.s. dit geldt natuurlijk alleen maar voor stellingen die niet officieel onderschreven worden door skepp. Sommige opiniestukken die bekritiseerd werden, worden wel degelijk officieel ondersteund door skepp.)

  • door Robrecht Vanderbeeken op maandag 2 januari 2012

    Beste Etienne Vermeersch, Toch beter op de bal spelen in plaats van de man. De inhoud van het debat is erg belangrijk. Met het vooruitzicht op het nieuwe ggo-maïsveld in Wetteren, kunnen we er nu al vanuit gaan dat Skepp weer fel zal uithalen naar eventuele kritiek en protest, op een erg dogmatische manier, in naam van de wetenschap.

    1_Eivolle auditoria? Los van de behoefte aan een autoritaire toon, ontgaat het nut van deze opmerking mij. Het leespubliek van DWM krijg je onmogelijk in het grootste auditorium van de UGent. Wat neergeschreven is, kan men nadien nog nalezen. Dat is een voordeel, wil men retoriek en orerende stemmingmakerij van argumenten kunnen onderscheiden.

    2_ De meest recente tekst waar je naar verwijst is 25 jaar oud, de oudste 45 jaar. Bovendien is uw doctoraat moeilijk te verkrijgen. Het is zelfs onbeschikbaar in de bibliotheek van de vakgroep wijsbegeerte van de UGent (het zit/zat in de beruchte, onbereikbare ‘dozen in de kelder’). Ik heb het er ooit proberen op te vragen, het is mij alvast niet gelukt. Je kan dus hier best kort even aangeven waarom je niet als neopositivist omschreven wil worden (niet positivist maar neopositivist, dat is n.b. geen scheldwoord maar een filosofische positie). Wat betekent het neopositivisme volgens u, in welke mate verschilt uw positie daarvan, en welk opzicht verschilt deze positie al dan niet met de visie die de wetenschapsfilosofen van open brief aanstippen?

    3_De open brief reageert op uw recent opiniestuk op DWM. Je kan moeilijk verwachten dat men ook eerst uw doctoraat uit de jaren 1960 leest, vooraleer men op die tekst mag reageren. Uit wat besluit u trouwens dat ze dat doctoraat niet hebben gelezen? Uit uw verwijzing naar uw vroeger werk maak ik op dat u ofwel (a) de stellingen van uw recent stuk over de psychoanalyse wil nuanceren, (b) dat uw vroeger werk vanuit een andere visie vertrekt en dat er dus een tegenspraak is tussen uw vroeger werk en uw recent stuk, (c) dat de leden van de open brief het recente stuk en de vooronderstellingen ervan fout begrijpen. Op basis van uw antwoord, vermoed ik dat u (c) bedoelt, hoewel dan niet duidelijk is waarom dat dan juist zo is. Kan u eventueel toelichten?

    Tot slot: wat vind je ervan, als voormalig vicerector, dat uw vrienden (journalisten/collega’s) in de krant de legitimiteit van een vakgroep van de UGent betwisten op basis van insinuaties (een dubieuze documentaire, geen nieuw wetenschappelijk onderzoek)? Is het niet aan u om als Mensch en geweten van het rechtschapen denken hierop te reageren? Gaat u hiermee akkoord? Is het in de naam van de rechtschapenheid dan niet opportuun dat er toch nog enkele academici zijn die hierbij opmerken dat dit een brug te ver is, en dat zij zich hiervan willen distantiëren?

    Ter info, over die documentaire, Skepp en uzelf: http://www.dewereldmorgen.be/blogs/robrecht-vanderbeeken/2011/12/07/het-engagement-van-de-wetenschapsfilosoof-psychoanalyse-skepp

  • door VERHEUGHE op dinsdag 3 januari 2012

    Men kan de prof van alles verwijten maar niet dat hij geen " mensch"is

  • door VERHEUGHE op dinsdag 3 januari 2012

    Men kan de prof van alles verwijten maar niet dat hij geen " mensch"is

  • door Anton Froeyman op dinsdag 3 januari 2012

    Als Vermeersch onze tekst deftig gelezen had, zou hij weten dat dit geen aanval op zijn persoontje is, wel een kritiek op zijn recente opiniestuk in DWM. Als hij het onderscheid niet kan maken tussen een intellectuele kritiek op één bepaald stuk en een persoonlijke aanval, dan moet hij zich misschien eens afvragen of hij zelf wel een "mensch" is.

    • door Anton Froeyman op dinsdag 3 januari 2012

      kort vocabularium van het "Vermeersch":

      op de bal spelen = hem gelijk geven

      op de man spelen = hem tegenspreken

      zijn tekst hierboven wordt een heel stuk duidelijker wanneer je met deze definities rekening houdt.

    • door Karel op dinsdag 3 januari 2012

      Nee. Op de bal spelen = iemand standpunten toeschrijven die hem niet toekomen. Ik volg Vermeersch in deze.

      • door Anton Froeyman op dinsdag 3 januari 2012

        In de veronderstelling dat je mistypt hebt en "op de man spelen" bedoelt, wil dat dus zeggen dat Vermeersch in het begin van zijn stuk aankondigt hij ons standpunten gaat toeschrijven die ons niet toekomen. Hij zal dat graag horen.

      Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties