Bij de tweede editie van Dar Es Salaam in Kortrijk was het, na een eerste theoretische en juridische gespreksavond over godsdienstvrijheid en de scheiding van kerk en staat, tijd voor de praktijk. Daarom organiseerde VormingPlus, in samenwerking met vzw Motief, ABVV, ACW, Leiaarde Kortrijk en de stad Kortrijk, een gespreksavond over islam op de werkvloer, met als locatie een heel concrete werkvloer, namelijk het Algemeen Ziekenhuis Groeninge.
We brengen doorgaans meer tijd door op de werkvloer en met onze collega’s, dan met onze partner of kinderen. Daarom is het van belang dat er een goede sfeer heerst op de werkplaats, zodat werken geen dagelijkse kwelling wordt. Maar hoe moeten we omgaan met diversiteit op de werkvloer?
Moeten we iedereen gelijk behandelen of net rekening houden met verschillen? Een moeilijke zaak die vaak nog complexer wordt als de factor islam komt meespelen. Mag een moslim alcohol verkopen in een broodjeszaak? Mag een moslim om pauzes vragen om te bidden? En natuurlijk de vaak bediscussieerde vraag: mag een moslima haar hoofddoek aanhouden op het werk?
Houssein Boukhriss (geen imam, geen leerkracht, maar gewoon een moslim uit Vilvoorde) van consultancybureau Trace was de gastspreker van dienst die door middel van een interviewgesprek met Rosalie Heens van vzw Motief op zoek ging naar antwoorden op deze vragen.
Boukhriss stelde zijn standpunt onmiddellijk duidelijk: als werkgever moet je altijd je grenzen verleggen, maar je moet ze ook steeds stellen! Het is een situatie van geven en nemen, waarbij het belangrijkste is dat alles steeds werkbaar blijft.
Aan de hand van concrete cases werd deze stelling zo duidelijk mogelijk gemaakt. Hierbij sprak Boukhriss niet alleen over islam op de werkvloer. Alle vormen van diversiteit passeerden de revue.
Mag je je personeel uit Oilsjt (Aalst) vrijaf geven als het carnaval is? Ja, maar het moet steeds werkbaar blijven. Mogen moslims vragen om pauzes om te bidden? Ja, dit komt toch enigszins overeen met de rookpauzes van niet-moslims. Maar wat als de helft van je personeel hier om vraagt? Op dat moment moet de werkgever zijn grenzen stellen en denken aan de werkbaarheid van de situatie. Het is en blijft in de eerste plaats een werkplaats.
Wat als Mohamed het gezag van een vrouw niet aanvaardt en Jan niet onder ploegbaas Houssein kan functioneren, is dat hetzelfde? Ja, zowel racisme als seksisme zijn vormen van discriminatie. Hoe gaat men om met homoseksualiteit op de werkvloer? Vriendschap kan men nooit verplichten, maar tolerantie is essentieel.
Boukhriss beperkte zich niet enkel tot het bespreken van concrete voorbeelden, hij probeerde ook steeds tips mee te geven aan het publiek. Ga steeds proactief te werk, confronteer je werknemers bij aanwerving dat ze met alcohol, haramproducten … gaan werken. Zorg dat je geïnformeerd bent over een bepaald geloof, voordat je maatregelen neemt. Een geïnformeerd iemand kan je geen blaasjes wijsmaken en je krijgt respect omdat je iets weet. Bovendien is het steeds goed uit te leggen waarom iets niet mag.
Na de pauze kregen de aanwezige deelnemers ook de kans om vragen te stellen. Deze vragen kwamen vooral uit persoonlijke ervaringen van de aanwezigen in een bepaalde werkplaats. Wat als een groep werknemers een taal spreekt die je niet verstaat? Maak duidelijke afspraken bij de indienstneming van de werknemer en wijs hier ook steeds op. Tijdens de pauzes moet je echter het personeel de vrijheid geven om zichzelf te zijn.
Hoe zit het met de wettelijke feestdagen en het klein verlet bij een vormsel of de rouwdagen bij een begrafenis? Dit is een juridische kwestie, waar de werkplaats niets aan kan doen.
Hoe kan het onderwijs omgaan met diversiteit? Informeer de leerlingen en hun ouders vanaf het begin. Laat hen niet enkel het schoolreglement ondertekenen, maar licht ook enkele elementen toe. Wat als een moslim sterft in het ziekenhuis op een moment dat hij niet onmiddellijk ritueel gewassen kan worden? Wees flexibel en klantvriendelijk. Ga op zoek naar externe partners, zoals een imam of islamitische uitvaartdienst.
Als aan Boukhriss de vraag gesteld werd waarom er zo veel moslimvrouwen aanwezig waren en slechts één moslimman, bleek dat hij ook buiten het onderwerp van de gespreksavond weet waarover hij praat. Voor hij zelf naar een verklaring zocht, vroeg hij de aanwezige moslima’s waarom zij aanwezig waren en de mannen niet.
"Ik ben geïnteresseerd in dit onderwerp, want ik werk bij de overheid waar ik veel met allochtonen in contact kom." Maar er is ook een andere reden: "Ik ben zelf een allochtoon, met een hoofddoek. Mijn broer is hier niet, omdat hij geen hoofddoek draagt." Het debat rond het al dan niet dragen van hoofddoeken is en blijft een zaak die vooral moslima’s beroert.
Volgens Boukhriss worden meisjes meer gecontroleerd binnen de islam. Ze worden beter opgevolgd en gaan zo meer interesse tonen voor hun studie. Die studie is voor hen ook een vorm van vrijheid. Zo ziet hij op verschillende plaatsen waar hij komt veel jonge moslima’s met een hoger diploma.
En zo vormde het einde van deze gespreksavond direct een overgang naar de volgende avond over jonge moslims en hun zoektocht naar een eigen plek.
Het aanwezige publiek reageerde zeer enthousiast. "De spreker geeft goed uitleg, hij laat de zaak aan beide kanten zien." "Het is een zeer goede spreker." Boukhriss was inderdaad de ideale spreker voor deze vormingsavond. Hij liet de loftrompet van de diversiteit aan zich voorbijgaan en gaf steeds een zeer genuanceerd beeld, waarbij de idee van geven en nemen de rode draad vormde.
Door zo veel casussen buiten de islam te bespreken, toonde hij bovendien dat het debat rond diversiteit op de werkvloer veel meer is dan een confrontatie tussen moslims en niet-moslims. Enkele aanwezigen hoopten op meer informatie over de omgang met diversiteit en islam in het ziekenhuis, een onderwerp dat misschien een eigen gespreksavond zou verdienen.
Het was een geslaagde avond, wat vooral bleek uit de teleurstelling toen het einde aangebroken was: "Ik had graag nog wat vragen gesteld". Het is een onderwerp waar velen dagelijks mee geconfronteerd worden en dus zeker voor herhaling vatbaar.
Fien Ingelbrecht
Fien Ingelbrecht is stagiaire wereldgodsdiensten, interreligieuze dialoog en religiestudie bij VOEM vzw in Gent.
