G1000 bijéén over welvaart, sociale zekerheid en migratie

Met het bedrag dat dit initiatief kost had dhr. Reybrouck kunnen deelnemen aan de volgende parlementsverkiezingen. Het zou dan meteen duidelijk zijn hoeveel burgers achter deze voorstellen staan. Elke discussie over representativiteit is daarmee van de baan.

Eén van de redenen waarom de burgers klagen over 'de democratie' spruit voort uit de indruk die de mensen hebben dat ze niet meer gehoord worden. (1) Waar zit het probleem? (2) Gaat de G1000 daar iets aan veranderen?

(1) Sedert enkele jaren is de businesscultuur 'ingeburgerd' geraakt in de politiek: politici zijn managers geworden van het 'algemeen belang' en trachten zichzelf zo neutraal mogelijk op te stellen, waardoor ze zichzelf (trachten te) verheffen boven elke vorm van kritiek. Echter, die - haast kritisch-wetenschappelijke - neutraliteit is in wezen niet neutraal, temeer omdat het managementdiscours aansluit, en zelfs een onderdeel vormt, van de neoliberale doctrine en politiek-economische strategie. Met de onpersoonlijkheid van een manager zitten onze politici met andere woorden gevangen in een referentiekader waarbij bedrijfsbelangen primeren op het belang van het volk - het 'echte' algemeen belang;

"in the event of a conflict between the integrity of financial institutions and bond holders on the one hand and the well-being of the citizens on
the other, the former was to be preferred. It hammered home the view that the role of government was to create a good business climate rather than look to the needs and well-being of the population at large" (Harvey, 2006: 150).

Een dergelijke visie en uitgangspunt zijn allesbehalve democratisch: de soevereniteit van het volk werd vervangen door de soevereniteit van de financiële en zakenwereld, i.e., 'corporate elite'. Tegelijkertijd zorgt een dergelijke visie ervoor dat belangenverstrengeling tussen politiek en business niet meer als belangenverstrengeling wordt aanzien, maar als een vanzelfsprekendheid: een noodzakelijk kwaad ten voordele van het businessklimaat. Voilà, alle ingrediënten die ervoor zorgen dat er een ondemocratisch papje ontstaat waarbij de bevolking - terecht - de indruk heeft dat ze niet gehoord wordt. Sterker nog, die burger staat effectief te prediken in de woestijn: 'business comes first'. Het democratisch deficit (zowel in Vlaanderen, België, Europa, VS) is het gevolg van de belangenverstrengeling tussen politiek en zakenwereld; vanuit een zekere onwil, alsook vanwege een gewijzigd referentiekader (van politici naar managers), treden politici op als businessvertegenwoordiger in plaats van volksvertegenwoordiger.

(2) De G1000 pakt het voornoemde probleem op geen enkele wijze aan. Weliswaar wordt er een soort van parallel 'democratisch' circuit op poten gezet: een staaltje van marketingdemocratie waarbij hooguit 1900 burgers, bij wijze van steekproef, mogen debatteren, delibereren en dialogeren aan de hand van 'top-down' geformuleerde thema's en wetenschappelijk / strategisch uitgekiende invalshoeken. Die 1000 burgers hebben evenwel niet zelf de inhoud van de thema's mogen bepalen, maar mochten kiezen uit onderwerpen en stellingen als ware het producten, i.e., 'commodities'. Een slogan als "Heel het land spreekt" is bijgevolg ontzettend kort door de bocht en gezien de massale media aandacht - unisono laaiend enthousiast, wat op z'n minst opmerkelijk is voor een open en kritisch klimaat - heb ik de indruk dat er, niettegenstaande die 700 burgers daadwerkelijk zullen debatteren, meer aan opinievorming dan aan een daadwerkelijk democratisch proces gewerkt wordt. Meer nog: de G1000 vertoont veel gelijkenissen met de wijze waarop de EU zijn scheuren ten gevolge van het democratisch deficit, binnen afzienbare tijd, wil overplakken: het 'European Citizens Initiative'. Ook binnen dat initiatief mag een selectie van burgers een soort van aanbevelingen doen aan de Europese Commissie, die vervolgens rekening met de desbetreffende aanbevelingen zal - of zou - houden. Het betreft in wezen een soort van 'populaire lobbying', naast de machtige lobby's uit de financiële en zakenwereld. Daar kan de bevolking niet tegenop, dat is inmiddels overduidelijk. Wat telt is de illusie van democratie en dat maakt het gemakkelijker en aannemelijker om de bevolking en wat er rest van de democratie te managen: "managed democracy" (Wolin, 2008, 131). Zoals 'Richard' (cf; bovenvermelde reactie) terecht stelt: 'astroturfing' oftewel 'rent-a-crowd'. Hierbij wordt een verborgen agenda van overheden, privé-personen alsook van belangengroepen (bv. bedrijfswereld) verpakt in een burgerinitiatief met een hoog 'grassroots'-gehalte, om op die manier - via een omweg - een schijnbaar democratisch draagvlak te misbruiken om de eigen belangen door te drukken: een wolf in schaapskleren, zeg maar.

Alle goede bedoelingen ten spijt zorgt de G1000 niet voor een oplossing voor het democratisch deficit (cf. 1). De werkelijke oorzaken en problemen (bv. belangenverstrengeling en schijnbaar neutrale managementvisie op politiek niveau) blijven onaangeroerd, terwijl men de bevolking - althans het hele land dat zou spreken - de indruk geeft democratisch bezig te zijn. Ik kan u zeggen dat er op ManiFiesta 7500 mensen uit verschillende hoeken van het middenveld een ganse dag democratisch gedebatteerd en gedialogeerd hebben, terwijl het evenement nagenoeg geen media-aandacht gekregen heeft. De organisatie van ManiFiesta had dan ook niet de pretentie om in naam van het ganse land te (willen) spreken. Maar het toont wel de relativiteit waarmee we een initiatief als de G1000 moeten bekijken. Een slogan als "Heel het land spreekt" is dan ook demagogisch en natuurlijk stappen de media met plezier in zo'n sensatieverhaal mee: de democratie staat op het punt gered te worden, we zijn goed bezig en kunnen onverwijld verder doen zoals we bezig zijn. Echter, de (systemische) problemen waar, o.a. de Indignados, de Occupy-movement en het middenveld (vakbonden, ngo's) voor op straat komen worden op geen enkele wijze in vraag gesteld; de G1000 blijft netjes binnen de neoliberale lijntjes. Erger nog, een groepje van 1000 burgers gaat aanbevelingen doen over de hervorming van de sociale zekerheid, terwijl dat groepje - zoals de organisatoren van de G1000 erkennen - op geen enkele wijze representatief is voor de ganse bevolking. Het middenveld - en de overige 9.999.000 Belgische burgers - wordt te kijk gezet met betrekking tot sociale verworvenheden waar het jarenlang voor gestreden heeft. Het risico is dan ook reëel dat men - via een omweg - de zo gezegde democratisch tot stand gekomen aanbevelingen gaat aanwenden om het middenveld - meerbepaald de vakbonden en klein links - onder hun duiven te schieten. Middenveld hou u vast aan de takken van de bomen: u wordt mogelijk buitenspel gezet - met behulp van 'astroturfing'!

* Harvey, D. (2006). Neo-liberalism as creative destruction. Geografiska Annaler: Series B, Human Geography, 88(2), 145-158. doi: 10.1111/j.0435-3684.2006.00211.x
* Wolin, S.S. (2008). Democracy incorporated: Managed democracy and the specter of inverted totalitarianism. New Jersey, US: Princeton University Press. (isbn: 9780691135663) [ http://press.princeton.edu/titles/9175.html ]