Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Opinie

Collectieve waanzin leidt tot collectieve zelfmoord

Nog steeds zweert Europa bij de heilige besparingsformule als structurele oplossing voor de crisis. Maar hoe zijn besparingen over heel Europa en groei te combineren? Het antwoord is even simpel als deprimerend. In theorie: misschien, in de praktijk: niet.
woensdag 2 november 2011

Tijdens de zoveelste eurotop hebben de Europese leiders donderdagnacht 27/10 een moeizaam en opnieuw halfslachtig akkoord bereikt over de aanpak van de financiële crisis. Het voorgelegde reddingsplan zal de crisis misschien tijdelijk kunnen bezweren, op langere termijn zal de negatieve schuldenspiraal enkel via hogere economische groei kunnen worden omgekeerd. Nog steeds zweert Europa bij de heilige besparingsformule als structurele oplossing voor de crisis. Maar hoe zijn besparingen over heel Europa en groei te combineren? Het antwoord is even simpel als deprimerend. In theorie: misschien, in de praktijk: niet.

Elk theoretisch handboek economie zegt dat als we uitkeringen en lonen verlagen bij de gezinnen en uitgaven van de overheid terugschroeven groei enkel kan komen door export. En dat is wat de huidige Europese leiders ook hopen, en bedoelen wanneer ze over meer competitiviteit spreken. Niet toevallig was competitiviteit de oorspronkelijke titel van wat nu als het europluspact van Merkel en Sarkozy staat geboekstaafd. Europa koestert de hoop om het Duitse exportmodel en bijbehorende handelsoverschotten uit te breiden naar de rest van de eurozone.

Een gevolg van deze groeistrategie is een sociaal bloedbad op korte termijn. Het is intussen goed geweten dat het Duitse succesverhaal hoofdzakelijk is gebaseerd op een bewuste politiek van loonmatiging en drastische sociale deregulering, die de competitiviteit van de Duitse exportsector heeft versterkt ten koste van een groeiende inkomensongelijkheid. Europa hoopt dat de opgelegde bezuinigingen op een zelfde manier de competitiviteit van de probleemlanden zal herstellen, waardoor ze hun buitenlandse leningen kunnen afbetalen via extra inkomsten uit de export. In hun visie is de korte pijn nodig voor groei op lange termijn.

Deze strategie van handelsoverschotten kan in Europees verband enkel lukken indien andere landen bereid zijn hun tekorten te laten oplopen. Zolang Duitsland zelf weigert om meer expansieve maatregelen te treffen, kan enkel een nooit geziene sociale afbraak van de welvaartstaat voor herstel van de competitiviteit van de andere landen zorgen. Ter illustratie: de Duitse lonen zijn het laatste jaar niet gestegen ongeacht de gestegen productiviteit waardoor de doorgevoerde loonsverlagingen in de crisislanden geen concurrentieel voordeel ten aanzien van Duitsland hebben opgebracht. Dan rest als enige oplossing de lonen nog meer doen dalen, en dat is wat in sommige landen ook gebeurt. Moet het dan verbazen dat de afkeer van de bevolkingen van de zuiderse lidstaten ten aanzien van het Europese integratieproject angstwekkende proporties aanneemt?

Maar ook voor de eurozone als geheel is deze strategie gedoemd om te mislukken. Indien de sociale afbraakstrategie tegen de wil van burgers in al zou lukken, lijkt niemand te beseffen dat we vervolgens wel ergens naartoe zullen moeten kunnen exporteren. Wie zal het beoogde Europese handelsoverschot immers absorberen? De Verenigde Staten moeten zelf de broeksriem aanhalen om de private en publieke schuldenberg af te bouwen. President Obama wil de export in enkele jaren tijd verdubbelen om zo geleidelijk af te stappen van een groeimodel gebaseerd op overmatige schulden en consumptie. De Europese leiders hopen dus dat in de toekomst de vraag naar onze producten vanuit Oost-Azië zal komen. Alleen is dat complete onzin, als het al geen waanzin mag worden genoemd.

Het is immers de grootste misvatting dat de Oost-Aziatische landen – China voorop –  hun huidig exportgeleid groeimodel fundamenteel in vraag hebben gesteld. Recente studies hebben zelfs uitgewezen dat deze landen de crisis beter hebben doorstaan door hun aanzienlijke monetaire reserves, die ze via handelsoverschotten hebben opgebouwd. Hoewel China zijn exportafhankelijkheid op langere termijn wil verminderen, vereist dit onder meer dat de lonen van de gemiddelde Chinees met minstens 3 procent meer moeten stijgen dan de economische groei. Jammer genoeg is de huidige politieke wil daar onvoldoende aanwezig om in die mate de welvaart te herverdelen van de bedrijfssector naar de Chinese werknemers. En zelfs als China zijn model zo hervormt, zal dat niet tot veel meer import leiden maar eerder tot meer binnenlandse consumptie van binnenlandse productie. China zal misschien wel een (zeer bescheiden) deel van zijn monetaire reserves in het Europees reddingsfonds beleggen, de Europese economie redden via een enorme toename van de import van onze goederen is zeker niet voor morgen.

Binnen de huidige mondiale context is de idee dat Europa zichzelf uit de crisis kan exporteren dan ook complete nonsens. Hoewel Duitsland de crisis vrij snel verteerde door veel te exporteren, is het per definitie een model dat niet iedereen kan kopiëren: tegenover elk handelsoverschot moet ook een tekort staan. Het Duitse model dat nu (verplicht) in een collectieve vlaag van waanzin gekopieerd wordt in de rest van Europa, leidt dus tot collectieve zelfmoord. Op Europees niveau, maar ook mondiaal.

Ferdi De Ville en Mattias Vermeiren

Ferdi De Ville studeerde politieke wetenschappen aan de Universiteit Gent. Sinds 17 september 2007 werkt hij als wetenschappelijk medewerker aan het Centrum voor EU-Studies aan de Universiteit Gent. Zijn onderzoek focust op: Europees handelsbeleid en de verhouding tussen globalisering en milieu-, consumenten- en sociale bescherming.

Mattias Vermeiren is onderzoeker aan het Ghent Institute for International Studies (GIIS). Zijn onderzoeksinteresses zijn internationale monetaire en financiële relaties, hegemonie en multipolariteit in het mondiale monetaire systeem en theorie van internationale politieke economie.

De auteurs schrijven hun bijdragen in eigen naam.

Dit stuk verscheen eerder op www.poliargus.be en in licht verschillende vorm in De Morgen van 29-30 oktober 2011.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

10 reacties

  • door john op woensdag 2 november 2011

    Om de economie weer "normaal" te krijgen moet er weer in Europa geproduceerd worden. Echter de meeste productie machine's zijn ge-exporteerd en zullen dus eerst op nieuw gemaakt moeten worden.

    Of de mensen moeten ook als slaven verkocht worden naar de lage loon landen. Het vangen is al begonnen met het biometrisch paspoort.

    • door Le grand guignol op woensdag 2 november 2011

      Inderdaad, zaken zoals het biometrisch paspoort worden boven onze hoofden georganiseerd en brengen weinig tot geen meerwaarde aan de vrouw en man in de straat. Het biometrisch paspoort is een mooi - eigenlijk afschuwelijk - voorbeeld van overheidscontrole: de data kunnen met elkaar gecombineerd worden en ingegeven worden in algoritmische sturingsmodellen. Dergelijke modellen kunnen op hun beurt bijvoorbeeld gaan bepalen welke mensen een zo genaamd risico voor de samenleving vormen (bv. armen, allochtonen, werklozen). Op basis van de uitdraai van de sturingsmodellen kan de overheid een specifiek doelgroepenbeleid vormen dat bepaalde bevolkingscategorieën insluit en andere uitsluit. Zo worden al diegenen die economisch niet of weinig rendabel zijn - beschikken niet over een kredietkaart, consumeren 'ondermaats' wegens te weinig of geen inkomen, beschikken niet over een economisch rendabel intelligentieniveau - uitgesloten uit de samenleving en samengebracht in een soort van getto's van achtergestelden (bv. US, UK) (zie o.a. de Koster, e.a., 2008; Rose, 1996; 2000; Wacquant, 2001; 2010).

      * de Koster, W., van der Waal, J., Achterberg, P., & Houtman, D. (2008). The rise of the penal state. British Journal of Criminology, 48(6), 720-734. doi: 10.1093/bjc/azn057 * Rose, N. (1996). The death of the social? Re-figuring the territory of government. Economy and Society, 25(3), 327-356. doi: 10.1080/03085149600000018 * Rose, N. (2000). Government and control. British Journal of Criminology, 40(2), 321-339. doi: 10.1093/bjc/40.2.321 * Wacquant, L. (2001). The penalisation of poverty and the rise of neo-liberalism. European Journal on Criminal Policy and Research, 9(4), 401-412. doi: 10.1023/a:1013147404519 * Wacquant, L. (2010). Straf de armen. Het nieuwe beleid van de sociale onzekerheid (2de geactualiseerde druk). Berchem, B: EPO. (isbn: 9789064456480)

      [google scholar: zoeken op Auteur+titel en dan vind je vrij gemakkelijk een pdf-exemplaar dat je gratis kan inkijken]

  • door Helene P op donderdag 3 november 2011

    ik krijg sowieso zat van de nieuwe Duitse arrogantie en hun geslaagde manoeuvres om (alweer?) hun wil aan heel Europa op te leggen, met Sarkozy als kwispelend knuffelhondje. Het klinkt misschien politiek oncorrect, maar ik vind er een akelig smaakje van 'déjà vu' aan zitten. Sta ik daarin alleen?

    Maar dat biometrisch paspoort. @John en @Grand Guignol Kunnen jullie eens duidelijk aan de onwetenden uitleggen wat dat precies inhoudt? Welke data erop staan? En ook of ons nieuwe Belgische paspoort 'biometrisch' is of wat? (Dat met een plastieke bladzijde.) Heb dat helaas niet gevolgd en begrijp er niks van...

    • door Le grand guignol op donderdag 3 november 2011

      Een biometrisch paspoort is voorzien van een RFID-chip (Radio Frequency Identification). Op een dergelijke chip worden alle gegevens bewaard die in het paspoort staan vermeld en daarenboven nog een aantal gegevens die niet voor de houder van het document bekend zijn + twee biometrische kenmerken: een gelaatsscan en twee vingerafdrukken. Daarenboven wordt er op een biometrisch paspoort plaats voorzien voor zaken die eigenlijk niet relevant zijn: strafblad, belastingvoorwaarden, medische gegevens,...

      De druk om een dergelijk paspoort in te voeren komt - hoe kan het ook anders - uit de VS en meer bepaald naar aanleiding van 9/11. In het publieke debat - als dat er al mocht zijn - wordt er steeds geopperd dat de gegevens op een biometrisch paspoort nodig zijn om fraudebestrijding (bv. valse identiteit, namaak) tegen te gaan. Dat klopt maar voor de helft. De informatie op een RFID-chip kan gelezen worden zonder dat mensen zich daarvan bewust zijn: bv. men stapt op de tram en zonder dat men het beseft wordt de info op de chip gelezen en opgeslagen, men passeert aan de kassa in een grootwarenhuis en zonder dat men het beseft wordt de informatie gelezen en opgeslagen. Dit maakt dat er op ontzettend veel plaatsen contactpunten zijn geweest tussen een RFID-chip en een (potentiële) scanner. Indien men die informatie (data) met elkaar combineert en ingeeft in een algoritmisch sturingsmodel (een soort van stappenplan) dan ontstaat er als het ware een virtueel netwerk of patroon van knooppunten ('nodes'). Op die manier kunnen computers mensen gaan traceren aan de hand van contactpunten tussen een RFID-chip en een (potentiële) scanner, ongeacht de (geografische) plaats. Meer nog: computers kunnen aan de hand van ontzettend grote hoeveelheden data die werd opgeslagen bepaalde gedragspatronen gaan herkennen (individueel én collectief), waardoor men het gedrag van mensen kan voorspellen en sturen. Kortom: het menselijk handelen alsook de personen zelf worden, haast permanent, in kaart gebracht zonder dat de desbetreffende personen zich hiervan bewust zijn en uit de analyse van die gegevens kan men maatregelen nemen om het menselijk gedrag in een gewenste richting te sturen (een soort van menselijke verkeersgeleider). Men kan het vergelijken met de wijze waarop men iemand kan volgen aan de hand van het contactsignaal tussen de zendmast van een gsm-operator en iemands persoonlijk gsm, én tegelijkertijd met behulp van surveillance camera's, én met... .

      Stel: in het verleden ben je even op het verkeerde pad beland en je hebt in de gevangenis gezeten. Je hebt echter je straf uitgezeten, tijd voor een nieuwe start!? Vergeet het maar: men kan die gegevens vermelden op een biometrisch paspoort en bijgevolg loop je het risico om overal extra gecontroleerd te worden; "once acriminal, always a criminal", zeggen ze in de VS en nu ook de EU. "Privacy? No way!" En dan komt de perverse vraagstelling: "Maar als je niets verkeerds doet, dan heb je toch niets te verbergen?", terwijl men zich eerder de vraag moet stellen of iemand die niets verkeerds doet, effectief en onophoudelijk gecontroleerd dient te worden.

      Er bestaan zelfs plannen om de gegevens van een biometrisch paspoort ook op de RFID-chip van een gewone identiteitskaart te zetten. Wees gewaarschuwd: binnenkort mag iedereen vingerafdrukken en een gelaatsscan laten nemen wanneer zijn/haar elektronische (!) identiteitskaart vernieuwd wordt. (Dat 'elektronische' slaat in wezen op de RFID-chip die op de kaart werd aangebracht). Dat wordt natuurlijk niet verteld in de reguliere media. Ik word er kotsmisselijk van!

      Voor meer informatie over het principe van surveillance op basis van data:

      * Amoore, L. (2009). Algorithmic war: Everyday geographies of the war on terror. Antipode, 41(1), 49-69. doi: 10.1111/j.1467-8330.2008.00655.x [ http://dro.dur.ac.uk/6821/1/6821.pdf ] * Manzerolle, V., & Smeltzer, S. (2011). Consumer databases, neoliberalism, and the commercial mediation of identity: A medium theory analysis. Surveillance & Society, 8(3), 323-337. Retrieved from http://www.surveillance-and-society.org/ojs/index.php/journal/article/view/mediation * Palmås , K. (2011). Predicting what you'll do tomorrow: Panspectric surveillance and the contemporary corporation. Surveillance & Society, 8(3), 338-354. Retrieved from http://www.surveillance-and-society.org/ojs/index.php/journal/article/view/panspectric

      • door Le grand guignol op donderdag 3 november 2011

        In wezen berust een dergelijke benadering op het Amerikaans rechtsbeginsel: iedereen is schuldig totdat men zijn/haar onschuld kan bewijzen. Daarom staat het vrij om iedereen te controleren: "U hebt toch niets te verbergen?".

        • door Adrien Verlee op donderdag 3 november 2011

          Het kan nog subtieler. Als men het technisch, politiek en sociaal (aanvaardbaar) klaarspeelt, dat met datamining en RFID er niveaus ingebouwd worden, waarmee toegang of niet-toegang tot locaties wordt geregeld. Meteen is er dan een anoniem maken van "de macht". De 'informatica' regelt je doen en (on)mogelijkheden. Spaart serieus wat geld uit op ordehandhaving en geeft preventieve controle. Een en ander vereist natuurlijk een aardverschuiving in wat mensen vinden, wat wel en niet in de privésfeer hoort. Of, al hoort het er in, hoe er mee omgegaan wordt. Ook een verschuiving hoe mensen denken over democratie. Nl. democratie als een systeem voor veiligheid en bevrediging, of als een middel tot politieke zelfbepaling. Het is niet voor morgen, dat dit werkelijkheid zal zijn, maar de potentie is er.

          • door Le grand guignol op donderdag 3 november 2011

            het is inderdaad nog niet voor morgen, al verloopt de desbetreffende evolutie met een sneltreinvaart. Zo werden er bijvoorbeeld in Birmingham - mogelijk ook elders - straten die vroeger tot het publieke domein behoorden enkel toegankelijk gemaakt voor mensen die in het bezit zijn van een toegangspasje: een soort van 'gated community' via het afgrendelen van een winkelstraat.

            Het principe van datamining werkt inderdaad ontzettend subtiel en door middel van een, zo gezegde, anonieme macht. In een artikel heeft Rose (2000) het over exclusie, o.a. van diegenen die niet economisch rendabel zijn (bv. armen, allochtonen) en inclusie van diegenen die volop kunnen deelnemen aan de consumptiemaatschappij. Echter, aangezien die inclusie gepaard gaat met commercialisering bestaat de mogelijkheid om ook die groep van mensen uitgebreid te gaan controleren (bv. datamining van aankopen, traceren via mobiele netwerken). Op die manier ontstaan er verschillende bevolkingsgroepen die op basis van een specifiek doelgroepenbeleid, bewust, uit de samenleving geweerd (kunnen) worden en evenmin de kans krijgen om zich (opnieuw) te integreren. Diegenen die geïntegreerd zijn worden haast permanent gecontroleerd en gestuurd. Blommaert (2011: 92 e.v.) ziet de samenleving in een gelijkaardige richting evolueren ten gevolge van de neoliberale competitieve vrijemarkteconomie en een 'dualiserend flexicuritysysteem'. Een analyse die bijvoorbeeld bevestigd wordt door de toegenomen armoede en ongelijkheid als gevolg van de Hartz-IV hervormingen in Duitsland. Wie zich in een precaire arbeidssituatie bevindt kan immers niet op een volwaardige manier aan de samenleving deelnemen. Temeer wanneer beleidsmakers het (ultra)flexibele arbeidsmarktbeleid als het hoofddomein van, en het toonbeeld voor, de anderen levensdomeinen beschouwen.

            * Blommaert, J. (2011). De heruitvinding van de samenleving. Berchem, B: EPO. (isbn: 9789491297076) * Rose, N. (2000). Government and control. British Journal of Criminology, 40(2), 321-339. doi: 10.1093/bjc/40.2.321

  • door Helene P op donderdag 3 november 2011

    En ja, sorry, heel interessant artikel! Daar leer je iets van.

  • door Roland Horváth op maandag 7 november 2011

    Inspirerend artikel. De evidentie zelf. De titel is niet overdreven. De export is in de EU met zijn 500 miljoen inwoners secundair ten opzichte van de binnenlandse markt. De regering Merkel van christen democraten en liberalen wil van DE en van de EU een goedkope werkplaats voor de exporterende ondernemingen maken. Dat proberen de neoliberalen van N-VA, CD&V en Open VLD ook in BE. Iedereen die van de binnenlandse markt afhankelijk is komt daarbij in de kou te staan inbegrepen aandeelhouders van KMO’s en notarissen, ook zij zijn afhankelijk van het inkomen van anderen. De sedert jaren gevoerde lagelonenpolitiek – de laagste lonen 4 à 6 euro netto per uur - van de regering Merkel is de oorzaak van de ‘crisis’.

    In een kapitalistisch productiesysteem moeten de productie en de consumptie op elkaar afgestemd zijn, het systeem bestaat uit producenten en consumenten. De lonen en de pensioenen zijn in DE, BE en in de hele EU te laag, relatief tov. de prijzen van goederen en diensten en van de productiecapaciteit. De oorzaak van de crisis is een gewone productieovercapaciteit, relatief tov. de vraag zoals er in het meer dan 200 jarig bestaan van het kapitalistisch systeem al ongeveer 30 zijn geweest. De eenvoudigste en voor de hand liggende oplossing is de lonen, de sociale bijdragen én alle belastingen in de gehele EU een ietsje te verhogen. Dat geldt ook voor BE. De financiering van een en ander moet wat bijgesteld worden. Er moet niet bespaard worden, integendeel. We hebben het hier niet over het probleem van de uitputting van de grondstoffen.

    Voor de genoemde oplossing ontbreekt echter het inzicht en de bereidheid om te denken aan het collectief, de EU, bij de regeringsleiders/ staatshoofden. En de werkgeversorganisaties zijn te machtig resp. de vakbonden te zwak, te weinig internationaal georganiseerd. De EU en de EMU, de eurozone redden de banken maar niet de consument. Ze spannen het paard achter de wagen.

    De ‘crisis’ in de EU is gelijkaardig aan de kredietcrisis in de VS in 2008. Daar waren de lonen gedurende jaren verminderd. En ten gevolge van het neoliberalisme van Reagan/ Thatcher was de groei in de westerse wereld de laatste 30 jaar lager dan in de 30 jaar daarvoor. Zoals in het artikel gesteld zijn besparingen en groei niet te combineren. Overigens was er in DE de laatste jaren alleen groei in de exportsector niet in de ondernemingen die gericht zijn op de binnenlandse markt.

    Een (overcapaciteits-) crisis wordt altijd gebruikt om de rijken rijker en de armen armer te maken. Nogmaals, de lagelonenpolitiek van Merkel zal de crisis nog verergeren en de EU in gevaar brengen.

    Nog iets. De schuldeisers van de leningen van landen in de EMU zitten in hoofdzaak in de eurozone en die leningen zijn dus binnenlandse leningen. Dat is dus geen reden om te export te bevoordelen. En concurreren met landen als China door middel van lage lonen is onmogelijk. Na een loonsverlaging verdient men nog altijd te veel. De concurrentie moet gebeuren door de gepaste producten met de gepaste kwaliteit.

  • door Roland Horváth op dinsdag 8 november 2011

    De materialen, machines en mensen- met- de- gepaste- kennis, die gisteren nodig waren om de goederen en diensten te produceren die we voortgebracht hebben, zijn morgen ook aanwezig. Dat is primair/ fundamenteel. Dus moeten we niet besparen. Het financiële, het geld is in deze context secundair. Het is de spelverdeler, het wijst de activiteiten toe aan de deelnemers, het verleent hen krediet. De financiering van een en ander moet wat bijgesteld worden.

    Zoals reeds gezegd, de eenvoudigste en voor de hand liggende oplossing is de lonen, de sociale bijdragen én alle belastingen in de gehele EU en in BE een ietsje te verhogen. Voor BE is de financiering van de overheidsactiviteiten simpel. De ondernemingen betalen ongeveer 11% belastingen op de winst en geen 33,99%, door allerlei aftrekposten zoals de notionele interestaftrek. Dat komt neer op meer dan 20 miljard per jaar minder dan zou moeten betaald worden in de buurlanden NL, DE en FR. De betrokken politieke partijen zoals N-VA, CD&V en Open VLD, die allen door het neoliberale virus zijn aangetast, verkiezen echter te besparen in de sociale zekerheid: ziekte- pensioen- werkloosheid om de rijken rijker en de armen armer te maken. Hun wel zeer intelligente argumenten zijn meestal ‘onbetaalbaar’ en ‘het- geld- is- op’. Daarbij wordt een economie bestaande uit producenten en consumenten gelijkgesteld met een huishouden van een particulier, een burger = één consument.

    Collectieve waanzin, - zelfmoord, - ondergang, - kortzichtigheid, - onwetendheid, - domheid. Een collectief gebrek aan respect voor de regels van het kapitalistische systeem, - voor de noodzakelijke rol van de overheid, – voor de lessen van de geschiedenis en voor het gelijkheidsbeginsel in de zin van gelijke- rechten- en- plichten- voor- iedereen.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties