about
Toon menu

Van Libië naar Guatemala: wie het verleden kent, begrijpt het heden beter

Alvaro Colom, huidig president van Guatemala, heeft officiële excuses aangeboden aan de familie van voormalig president Jacobo Arbenz. De toenmalige staatsgreep van 1954 met steun van de CIA heeft Guatemala in 40 jaar onafgebroken schrikbewind gedompeld. Gaan wij ook 50 jaar wachten voor we tot inzicht komen over de werkelijkheid van de oorlogen in Irak, Afghanistan en Libië?
woensdag 26 oktober 2011
Colom en Arbenz jr
President Colom overhandigt een oorkonde aan Jacobo Arbenz jr. (foto: Gobierno de Guatemala)

Een historische terugblik

Jacobo Arbenz was in 1951 al de tweede democratisch verkozen president van Guatemala. Hij had net als zijn voorganger Juan José Arévalo niet bepaald een progressief profiel, integendeel. Arévalo was als eerste democratisch verkozen president begonnen met een aantal zeer gematigde sociale hervormingen. Zo stelde hij onder meer ongebruikte landerijen ter beschikking van kleine boeren en begon vakbonden te erkennen.

Ook politieke partijen begonnen zich tijdens zijn zesjarig mandaat vrij te bewegen. Hij durfde echter de rijke elite niet voor het hoofd te stoten, maar vooral de Amerikaanse broodheren van die elite zagen die sociale hervormingen niet zitten. Arévalo overleefde niet minder dan 25 pogingen tot militaire staatsgreep.

Zijn opvolger Jacobo Arbenz was een gewezen militair, zoon van een Zwitserse immigrant. Van 1944 tot aan zijn verkiezing in 1951 was hij minister van Defensie. In die hoedanigheid was hij onder meer verantwoordelijk voor het neerslaan van de opstanden tegen president Arévalo.

Het sociale programma van Arbenz was in feite identiek aan dat van zijn voorganger: beperkte en zeer voorzichtige pogingen om de feodale onderdrukking iets te verzachten. Waar het bij Arévalo meestal bij woorden bleef, deed Arbenz iets wat ongezien was. Hij voerde zijn beloftes ook echt uit.

Bovendien beging hij een kapitale hoofdzonde: hij onteigende ongebruikte landeigendommen waarbij hij de financiële uitkoopsom liet bepalen op basis van de waarde die de eigenaars in hun belastingaangifte van het vorige jaar hadden aangegeven.

Ook bananen hebben rechten ...

Een van de grootste landeigenaars in Guatemala was het Amerikaanse United Fruit (het huidige Chiquita) onder leiding van ene Samuel Zamurray met onder meer de gebroeders John Foster Dulles en Allan Dulles als aandeelhouders. Tijdens de regering van Arévalo hadden die al meerdere pogingen tot staatsgreep gesteund, tevergeefs.

Toen Allan Dulles baas werd van de Central Intelligence Agency (CIA) kon die president Eisenhower overtuigen om de grote middelen in te zetten. (Later was hij als minister van Buitenlandse Zaken ook een groot pleitbezorger van de NAVO).

CIA-operatie PBSUCCESS leidde uiteindelijk tot de val van Arbenz. Hij werd verbannen naar Mexico waar hij in 1971 verbitterd stierf. In zijn plaats kwam een andere gewezen militair. Carlos Castillo Armas bleef beter bij de les. Hij schafte alle landhervormingsplannen onmiddellijk af, verbood alle linkse partijen en de vakbonden en gaf United Fruit zijn gronden terug. Hij werd de eerste in een onafgebroken lijn van militiare dictators die tot begin jaren negentig een gruwelijk spoor van repressie van elke vorm van sociaal protest achterlieten.

In Mexico zagen een aantal verbannen Cubanen waaronder Fidel en Raul Castro zo hoe sociale hervormingen via democratische weg in de kiem werden gesmoord. Hun latere vriend, de Argentijn Ernesto Guevara, zag het ter plaatse met eigen ogen. Hij was tijdens de staatsgreep in de Guatemalteekse hoofdstad. Het zou hen inspireren voor hun greep naar de macht in Cuba vier jaar later. De rest is geschiedenis.

De media over de staatsgreep en de militaire junta

In de late jaren vijftig was de zogenaamde Koude Oorlog de leidraad van alle commentaren. Wat waar ook ter wereld gebeurde, alles werd in de context van die oorlog gezien. Die oorlog was trouwens alleen 'koud' in het welvarende Westen: de VS en Canada, de EU en Japan. In de Derde Wereld was die oorlog 'bloedheet' (met nadruk op de eerste lettergreep) zoals ook Guatemala mocht ondervinden.

Reeds bij de verkiezing van Arévalo sloegen de Amerikaanse massamedia tilt over zoveel goddeloos communisme in hun achtertuin, daarin beaat gevolgd door de Europese media, weliswaar iets minder prominent. Na de oorlog was Latijns-Amerika immers grotendeels opgegeven door Europa dat meer bezorgd was over de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog.

Guatemala zou zich onder meer bewapenen om de VS aan te vallen (de term massavernietigingswapens bestond toen nog niet). Kinderen zouden bij hun ouders weggesleurd worden om in de collectieve boerderijen te gaan werken. Het merendeel van de journalisten bleken de verhalen die de CIA kwistig rondstrooide ook echt te geloven. Verhalen over aankomende wapenleveringen uit de Sovjet-Unie werden zonder enig eigen opsporingswerk overgenomen. Nochtans wisten ook toen al enkele kritische journalisten dat er niets van aan was.

Een 'spontane' volksopstand

De CIA liet enkele 'Russische' bommen vallen vanuit Honduras in een veld net over de grens waarna een zogenaamd spontane 'volksopstand' ontstond, die een aantal grensprovincies bezette. Het leger schaarde zich vervolgens 'aan de zijde van het volk' en de staatsgreep was een feit.

Na de staatsgreep ging de mediaberichtgeving in dezelfde lijn door. Jarenlang werd de gruwelijke onderdrukking van de Guatemalteekse bevolking vertaald als "de regering die een middenweg zoekt tussen links en rechts geweld". Dat 'rechts' geweld bestond uit legereenheden die van het Amerikaanse leger leerden hoe ze aan repressie moesten doen: burgerkledij, anonieme voertuigen, folteringen, lijken op de openbare weg gooien ... kortom, de tactieken van wat later de 'doodseskaders' werden genoemd.

Het duurde niet lang voor er onder de bevolking enkele personen de stap zetten naar gewapend verzet. Hoewel de guerrilla duidelijk ontstond uit de sociale onderdrukking, werd ze tot in de jaren negentig, ook in Belgische kranten als De Standaard, omschreven als "de oorzaak van het probleem".

De herstelde democratie eist de waarheid op

In 1985 werden voor het eerst opnieuw democratische verkiezingen gehouden. De kritiek op de ontelbare schendingen van de mensenrechten werd zelfs voor preisdent Reagan immers te moeilijk om nog te negeren. Echt vrije politieke mededinging was er echter niet tot in 2003.

Alvaro Colom, voorzitter van de gematigd progressieve partij Unidad Nacional de la Esperanza (UNE - Nationale Unie van de Hoop), verloor toen nipt van de rechtse kandidaat Oscar Berger (zoon van geëmigreerde Belgen!). Als eigenaar van grote landerijen met suiker- en koffieplantages was hij niet bepaald voorstander van grote sociale hervormingen.

Alvaro Colom haalde het uiteindelijk wel in 2008. Onder zijn bewind worden nu een aantal van de gematigde sociale hervormingen van Arbenz uiteindelijk toch uitgevoerd. Heel veel kan ook hij echter niet doen. Het leger is nog altijd een gevaarlijke speler.

Amerikaanse bedrijven controleren de hele economie en bovenal, het land torst een topzware schuldenlast, die elke reële sociale hervorming uitsluit. Daar zorgen het IMF en de Wereldbank wel voor. Dat die schuld door militaire dictaturen werd aangegaan en dus onder meer diende om wapens voor de repressie aan te kopen, mag niet baten. De Guatemalteken mogen nu de schulden afbetalen voor de aankoop van de wapens waarmee ze werden uitgemoord ...

Toch heeft Alvaro Colom recent een symbolisch uiterst belangrijke beslissing genomen. Tegen de waarschuwingen van onder meer de Amerikaanse ambassade in, heeft hij de staatsgreep van 1954 openlijk veroordeeld. HIj deed dat op een ceremonie ter ere van Jacobo Arbenz jr, zoon van de toenmalige president (met dezelfde naam). De geschiedenisboeken in de scholen van Guatemala zullen worden herschreven. Een nieuwe biografie van Arbenz wordt binnenkort gepubliceerd.

In zijn toespraak ging president Colom niet zo ver om de CIA en de Amerikaanse regering rechtstreeks bij naam te noemen, maar het debat is geopend. In Guatemala is hierover zeker het laatste woord niet gezegd.

Herstel van de democratie heeft geen nieuwswaarde

Nooit tevoren hebben de VS, de EU en de NAVO zo nadrukkelijk hun wil opgelegd aan andere landen als vandaag. Dat alles in de naam van de strijd tegen het terrorisme, het herstel van de democratie en het respect voor de mensenrechten. Mensenrechten waren in de jaren vijftig geen thema voor de media, eigenlijk ook 'democratie' niet.

Vervang echter 'terrorisme' door 'communisme' en je gaat verbazende gelijkenissen zien tussen de huidige verslaggeving over de oorlog in Libië en de toenmalige verslaggeving over de staatsgreep in Guatemala.

Historische vergelijkingen zijn natuurlijk nooit helemaal correct. Een aantal zaken springen toch in het oog. Zelfs in de jaren vijftig hadden kritische journalisten wel degelijk toegang tot de juiste informatie. Zij hadden echter géén toegang tot de grote media.

Het recente initiatief van de Guatemalteekse president Colom heeft nauwelijks weerklank gevonden in de grote media. Je kan op De Standaard en de VRT-webiste wel informatie vinden over de scheiding van president Colom van zijn vrouw, maar niet over dit. De schaarse commentaren op het internet hebben het vooral over een "niet langer relevante gebeurtenis"'. Enkel progressieve sites besteden er aandacht aan.

Van Guatemala via Irak terug naar Libië

Even eerst een tussenstop in Irak. Nauwelijks enkele jaren nadat de masssamedia kritiekloos in het verhaal van de massavernietigingswapens zijn gestapt, hebben diezelfde media er geen enkele moeite mee om opnieuw een massa desinformatie door te sluizen om nieuwe oorlogen goed te praten.

Zal het nu ook vijftig jaar duren voor we erkennen dat de Franse inlichtingendiensten en de CIA betrokken waren bij de organisatie van de 'volksopstand' in Benghazi? Zal het ook vijftig jaar duren voor we erkennen dat er geen sprake was van massale slachtpartijen voor de bombardementen van de NAVO begonnen? Zal het ten slotte vijfitg jaar duren voor de media erkennen dat ze zich ook voor deze oorlog gewillig hebben laten gebruiken, voor de massale slachtpartijen door de rebellen worden erkend en vervolgd?

Ik denk van niet. De digitale revolutie maakt controle van de informatiestromen zoals in de jaren vijftig onmogelijk.

Toch kunnen we er niet naast kijken. De grote machthebbers blijven ons voorliegen en misbruiken. Berichten over gruweldaden en massamoorden op aanhangers van Khaddafi komen weliswaar mondjesmaat aan bod in kleine berichten, maar vallen nauwelijks op tussen de woorden van lof voor onze democratische bondgenoten in de Libische Overgangsraad.

Die staat onder burgerijke leiding van de gewezen minister van Justitie van Khaddafi, die nauwelijks enkele jaren terug kop van jut was in dezelfde massamedia omdat hij acht Bulgaarse verpleegsters ter dood had laten veroordelen. De militaire bevelhebber van de Overgangsraad is een strijder van al-Qaida. 

Binnen enkele maanden zullen diezelfde media gaan klagen over hoe teleurgesteld ze toch zijn over de gang van zaken in Libië en over de manier waarop ze 'werden bedrogen', zoals met de oorlog in Irak.

In Guatemala weet men in ieder geval wel beter.

reageer

10 reacties

  • door dan op woensdag 26 oktober 2011

    Arbenz was voor mij zowat de aartsvader van de anti imperialistische strijd in Latijnsamerika en ik had de indruk dat het ware verhaal wel via de pers bekend was, althans hier in Europa, maar ik kan me vergissen…

    Dat president Colom officiële excuses aangeboden had was me ontsnapt en verwondert me ook. Niet dat de familie Arbenz daar geen recht op zou hebben maar het geeft een beetje de indruk dat de centrum linkse regering van Colom een rechtstreekse band heeft met de regeringen die uit de militaire staatsgreep voortkwamen terwijl dit helemaal niet zo is.

    En dan even naar de meer recente geschiedenis van dit jaar. Je spreekt van CIA en Franse organisatie van de volksopstand in Benghazi. Maar wat ik mij herinner is dat het Westen helemaal niet wist welk vlees ze in de kuip hadden en welke organisatorische krachten erachter zaten. Laat staan wie ze zouden moeten steunen. Bij wanhopige pogingen om dit uit te vissen heeft toen de M16 en SAS werkelijk de hoofdvogel inzake stunteligheid afgeschoten en werden hun mensen simpelweg gearresteerd door de rebellen. http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2011/0307/1224291483706.html

    Het is inderdaad zo dat die massale slachtpartijen er niet waren maar de bedreiging en de orders aan de militairen om die uit te voeren waren er wel. Dat er wraakmoorden geweest zijn is door alle media die ter plaatse zijn uitvoerig gebracht (en dit tot op de dag van vandaag) en ook door de NOR erkend. De NOR die over weinig authoriteit beschik bij de brigades heeft daar alles aan gedaan om die te beperken, tot zelfs de dreiging af te treden als dit niet zou stoppen. De opleiding die de Tripoli brigade in de Nafusa bergen kreeg was er in de ogen van de Nato in de eerste instantie op gericht een wraakbloedbad in Tripoli te voorkomen.

    Verder is het zo dat Bulgarije de NOR reeds op 28 juni erkende, ver voor bv. Turkije, Nederland, België, de US of de UK…

    Als u naar de militaire bevelhebber van de NOR verwijst zou dat Omar El-Hariri of Jahal al-Digheily moeten zijn, maar beiden zijn bij mijn weten nooit van links met Al Qaeda bebeschuldigd. Hier in DWM is de lokale bevelhebber in Tripoli, Abeldelhakim Belhadj ooit van lidmaatschap van Al Qaeda beschuldigt maar zoals ik toen al zei, ik heb daar nooit bewijzen voor kunnen terugvinden. En zo ook de Amerikanen niet want zelfs al was je maar de kok van Bin Laden dan vloog je naar Guantanamo Bay en werdt je niet op een presenteerblaadje naar Khadaffi gevlogen… Maar ik sta nog steeds open voor elk bewijs…

    Tot slot denk ik dat de media wereldwijd uitstekend verslag uitgebracht hebben over dit conflict, dat je voor het eerst in quasi real time kon opvolgen… En ik vrees dat als het publiek geen klare kijk heeft op de gebeurtenissen dit in de eerst plaats aan gebrek aan belangstelling te wijten is, maar ook hierin kan ik mij opnieuw vergissen…

    • door Lode Vanoost op woensdag 26 oktober 2011

      Zoals u niets gemerkt heeft van de excuses van Colom voor Arbenz, is het mij ook volledig ontgaan dat Bulgarije toch de NTC heeft erkend. Ik herinnerde me vooral de heftige reactie in Bulgarije heel in het begin toen de NTC amper was opgericht en ik dacht dat dat nog altijd zo was. Dat heb ik nu gewijzigd in de tekst. De regering van Colom is niet gelinkt aan de militaire juntas. Dat suggereert dit artikel ook helemaal niet. Integendeel zelfs.

      Voor het overige refereer ik graag naar het eerste artikel hierboven in de rubriek 'Lees ook'.

      • door dan op donderdag 27 oktober 2011

        U verwijst mij voor verdere weerleggignen naar de Tien Mythes ivm Lybië. Dit had ik natuurlijk al gelezen maar ik heb het herlezen om na te gaan of ik er antwoorden op m’n hierboven geformuleerde opmerkingen in kon terugvinden wat voor zover ik kon zien niet het geval was…

        Zelf zou ik dit nu niet het alfaω inzake Lybië berichtgeving noemen. Veel relevantere informatie kon je in quasi real time op bv. Al Jazeera vinden. Voor mij het relevantst is hun verslag over de driehoekswerking tussen de rebellen van Misurata, de special ops Amerikanen ter plaatse en de US Navy die er zo in slaagden vijf Scuds uit de lucht te halen. Toen een zesde toch in de buurt van Brega terecht kwam leidde dit tot flink wat spanningen met de rebellen want ze hadden beloofd ze allemaal te kunnen neutraliseren.

        Tot slot een makkie om zelf op te lossen: is er nu enig zinnig mens die ook maar een seconde gelooft dat de BBC zo dilettantisch zou zijn om beelden van een demonstratie voor Anna Hazare in New Delhi als jubbelende massa’s in Tripoli voor te schotelen? Van achter z’n PC zou elke amateurvervalser op z’n minst beelden uit Benghazi nemen en die voor Tripoli laten doorgaan zodat alvast enkel de locals het verschil kunnen merken, en niet, om te beginnen, 1 miljard Indiërs! En wie gelooft nu dat de BBC daarmee weg zou komen, gelet op de concurentiestrijd waarbij bv. Skynews de BBC al gewoon te kakken zette (award voor Alex Crawford) inzake Lybië berichtgeving…

    • door Tom V. op donderdag 27 oktober 2011

      U schreef: "Hier in DWM is de lokale bevelhebber in Tripoli, Abeldelhakim Belhadj ooit van lidmaatschap van Al Qaeda beschuldigt maar zoals ik toen al zei, ik heb daar nooit bewijzen voor kunnen terugvinden." Misschien toch even dit lezen: http://www.liberation.fr/monde/01012356209-abdelhakim-belhaj-le-retour-d-al-qaeda http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-14786753 Tamelijk eenvoudig te vinden via Google... zoekterm: Abdelhakim Belhadj en al qaida ...

      Al-Qaida werkt niet met lidkaarten maar het is toch wel heel erg onwaarschijnlijk te noemen dat de man geen noemenswaardige connecties met Al Qaida had...

      • door dan op donderdag 27 oktober 2011

        Persoonlijk verwondert die belangstelling voor Al Qaeda in Lybië mij… Is dat een overblijfsel van Khadaffi’s beschuldigingen? Waar je in Afrika en Azië al lang moet zoeken naar een anti-imperialistische strijd waarbij geen mannen van Al Qaeda bij betrokken zijn (in Irak en Afghanistan bij duizenden) en daarbij hier in DWM vrijwel niemand daar ooit een graat in gezien heeft lijkt dit inzake Lybië hier nu een hot issue te zijn… Terwijl er net ivm de strijd in Lybië niemand is die beweert dat Al Qaeda er een rol speelt… Belhadj zou ooit een Al Qaedalid geweest zijn? En beetje zoals Paul-henri Spaak of Frank Vandenbroucke ooit Trotskist waren? Zelf ontkent die dat en als de Amerikanen dit met al hun intelligence middelen (en mogelijks foltering) niet konden bewijzen vrees ik dat niemand dit kan…

        Wat wel meer inzicht verschaft is onderstaande tekst: http://www.ctc.usma.edu/posts/lifg-revisions-posing-critical-challenge-to-al-qaida

        Hier wordt een variant van politiek islamisme naar voor geschoven zoals dit door Qatar gepromoot wordt en waarmee de vroegere LIFG naar de stembus zullen gaan (vandaar ook de intervenite van Qatar on the ground). In essentie komt het een beetje neer op Maleisië of Turkije, maar dan zonder disco’s of alcohol…

        En dan heb je Belhaj: hierarchisch stelt hij niks voor: hij was enkel 2de keus voor z’n functie in Tripoli nadat de bevolking zich verzette tegen een ex-Khadaffi veiligheidsgeneraal) en nationaal heeft hij een dozijn militaire machthebbers boven zich en hij moet in Tripoli ook nog rapporteren aan een dozijn burgerlijke verantwoordelijken en andere veiligheidsmensen. Kwatongen beweren dat die daar net door de NOR neergepoot zijn om hem in toom te houden… Neemt niet weg dat z’n boodschap dat de NOR eigenlijk overlopers van het 10de of 11de uur zijn wel aanslaat…

        Maar hij heeft z’n politieke toekomst niet in eigen handen; uiteindelijk zal het aan de bevolking zijn om daarover te oordelen bij verkiezingen. Als ze voor hem stemmen weten ze alvast voor wie ze kiezen: in z’n rechtlijnige decennia’s lange strijd tegen Khadaffi heeft hij de wereld rond zowel tegen de URSS als de US gestreden… Waar ikzelf de partijen die na de verkiezingen op zal beoordelen is hoe zij de huidige oorlogsprofiteurs en apparatchiks (die hier en daar een collega hebben moeten lozen om hun postje te redden) zullen behandelen en of de aanklagers van belangenvermening (die ook nu nog dikwijls in quarantaine blijven) ooit eerherstel zullen krijgen…

  • door HV op donderdag 27 oktober 2011

    In Tunesië hebben democratische verkiezingen plaats gehad! In Lybië zal dit ook gebeuren... Klakkeloos vergelijken met andere situaties in de wereld is toch wel heel lichtzinnig!!! Leer toch eens elke gebeurtenis in de wereld te analyseren vanuit de feiten ter plaatse ipv. te vertrekken vanuit grote theoriën en onwrikbare ideologieën. En onderschat de bevolking niet: het volk kan tijdelijk om de tuin worden gebracht of tijdelijk onderdrukt, maar uiteindelijk zal het wel de boel opkuisen. De wereld evolueert sneller dan zgn. linkse en progressieve individuen beseffen. De Navo, de VS en noem maar op kunnen wel militair ingrijpen, maar de publieke opinie zal niet meer aanvaarden dat ze de ene dictatuur zouden vervangen door een andere! De verhoudingen in de wereld zijn nu eenmaal grondig veranderd. En dat hebben vele progressieven en linksen nog steeds niet door.

    • door Ben op donderdag 27 oktober 2011

      Ik heb persoonlijk altijd moeilijk gehad met het aanvaarden of veroordelen van de 'oorlog' in Libië en ik ben het eerder hiermee eens! Al denk ik wel dat beweren dat er geen verscheidenheid aan meningen bestaan tussen de 'progressieven en linksen' wat kort door de bocht is.

      • door dan op donderdag 27 oktober 2011

        So there was the reporter from Syrian television asking what I thought of the situation in Syria, and there was I saying that you can no longer infantilise Arabs, that the uprisings/revolts/revolutions/unrest in the Arab world were all different; but that dictatorship didn't work, that if there were – if – a serious new constitution, pluralist political parties and real and genuine free elections, Syria might just climb out of its tragedy but that the government was running out of time, fast.

        Ik denk dat we dat mogen generaliseren voor de ganse Jasmijnrebellie... dit is nu reeds een verworvenheid en dit in de navel van wat iedereen gemakshalve als het centrum van immobilisme beschouwde... We moeten in Europa al eeuwen teruggaan vooraleer we nog zo'n golf van opstand gekend hebben....

  • door De Witte Bernard op donderdag 27 oktober 2011

    Hoe zit het nu echt met de vakbondsrechten in Guatemala ? Voorzover ik kan volgen, worden er nog steeds vakbondsmilitanten opgepakt en .... (hetzelfde als 40 jaar geleden). Een kleine oeps bij het artikel ; doodseskaders ipv dooseskaders nietwaar ?

    • door Lode Vanoost op donderdag 27 oktober 2011

      Uiteraard kan de eerste linkse president sinds 1954 het tij niet zomaar keren. De grote bedrijven, de rechtse partijen en het leger hebben nog steeds veel macht. Dat er geen repressie meer is vanuit de overheid is al een ding. De echte machten laten zich zomaar niet overtuigen door een linkse president. Maar ondanks het feit dat er nog steeds vakbondsleiders worden mishandeld en vermoord, is de verkiezing van Colom een eerste stap in de goede richting. De weg is dus inderdaad nog lang. Correctie 'doodseskaders' is aangebracht (bedankt).