Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu

Che Guevara, een levende legende

Op 9 oktober 1967 werd de Argentijnse arts Ernesto Guevara op vraag van de CIA standrechtelijk geëxecuteerd in Bolivia. Vandaag, 44 jaar later, is hij nog steeds een belangrijke inspiratiebron voor jongeren en militanten wereldwijd. Dit artikel zoekt uit waarom.
zondag 9 oktober 2011

Een doorsnee idool heeft een beperkte houdbaarheidsdatum, zeker in Europa. Meestal gaat hij niet langer dan één generatie mee. John Lennon, Mao Zedong, Malcolm X of James Dean, het zijn stilaan vage herinneringen uit het verleden. Niet zo bij Ernesto Guevara. Veertig jaar na zijn moord zit hij nog steeds verstrengeld in ons collectief bewustzijn.

De blijvende kracht van Che

Overal kom je nog zijn afbeelding tegen: keuvel een uurtje in een drukke winkelstraat en je zal gegarandeerd een rits t-shirts met de afbeelding van Che erop zien passeren. En dan zwijgen we nog over gadgets zoals sleutelhangers of pins, tattoos, posters en zijn afbeelding op bierflesjes, sigarendozen, kousen, zakdoekjes, lippenbalsem tot en met condooms. Dat het om veel meer gaat dan commercialisering van een hip figuur, blijkt uit het feit dat het weekblad Time hem een plaats gaf in de top honderd van meest invloedrijke figuren van de twintigste eeuw.

Als je inzoomt op het progressieve deel van de bevolking, dan is zijn aanwezigheid nog sterker. Op sociale fora, vakbondscongressen of ‘linkse’ betogingen is hij sterk aanwezig. Heel wat linkse jongerenorganisaties profileren zich met zijn logo. Het evenement ‘Che Presente’ in Brussel lokt jaar na jaar tegen de duizend belangstellenden. De krant El País gewaagt zelfs van een heropleving de laatste jaren.

Het is al bij al een opmerkelijk gegeven: een guerrillastrijder die zijn activiteiten in de brousse onderbrak met enkele jaren ministerschap in een arm en onderontwikkeld land, is de identificatiefiguur van jonge intellectuelen of arbeiders in een hoogtechnologische maatschappij. Dat deze vrijheidsstrijder populair is in Latijns-Amerika, Afrika of Azië, tot daar aan toe, maar in Europa of in de rest van de rijke wereld?

Nog merkwaardiger is het gegeven dat Che de ideologische ineenstorting overleefd heeft die volgde op de val van de Berlijnse Muur. In de jaren negentig werden zowat alle marxistische sterren van het firmament gehaald, die van de volbloed communist Che bleef schijnen. En zelfs de hysterie rond de war on terror schijnt hem niet te deren. Indien Che vandaag zou leven, zou hij zeker bovenaan de lijst van gezochte terroristen staan. De ultieme poging om het imago van Che te breken, is de beschuldiging van massamoord. Maar dat is volkomen ongegrond.[1]

Een foto als icoon

De beroepsrevolutionair uit Argentinië lijkt dit allemaal te trotseren. Een foto van Alberto Korda maakte hem wereldberoemd. De volgens de fotograaf ‘indringende en boze blik’ op deze foto is minstens zo intrigerend als die van de Mona Lisa. Na zijn dood in 1967 ging deze foto heel de wereld rond en werd het icoon van de mei ’68 generatie. Het kiekje werd genomen op de begrafenis van de honderd slachtoffers, die de dag voordien omkwamen bij een terroristische aanslag op een boot in Havana, vermoedelijk door de Amerikaanse veiligheidsdiensten.

Dat waren de woelige jaren zestig. De vraag is waarom deze foto tot op vandaag het meest gereproduceerde beeld ter wereld blijft. Hoe valt dat uit te leggen? Vanwaar komt de schijnbaar tijdloze en universele uitstralingskracht van deze beroepsrevolutionair? Hoe verklaar je zijn bijna mystieke bezieling? Een eenvoudig en eenduidig antwoord hierop is onmogelijk. Che spreekt daarvoor te veel facetten aan van de menselijke existentie.

Een anti-imperialistisch archetype

Ongetwijfeld roept hij de rebel op die in ieder van ons schuilt, maar die door opportunisme, opvoeding of conditionering sterk verdrongen wordt. Che belichaamt protest tegen het establishment, strijd tegen uitbuiting en verdrukking. Mandela: ‘Che’s leven is een inspiratiebron voor iedereen die van vrijheid houdt. Wij zullen zijn nagedachtenis blijven eren.’ Guevara staat symbool voor revolutie, voor het onvermoeibaar streven naar een rechtvaardiger maatschappij. Dertig jaar neoliberaal offensief heeft dit streven alleen maar actueler en dringender gemaakt.

Het leven van de Argentijnse arts straalt authenticiteit en radicaliteit uit. Che was onbuigzaam als het om principes ging en was bereid zijn leven daarvoor te geven.

Het zijn kenmerken die in onze verkleinburgerlijkte samenleving flink ondergesneeuwd zijn, maar die hun aantrekkingskracht op eerlijke mensen nooit hebben verloren. Jezus van Nazareth heeft een gelijkaardige aureool, maar twee belangrijke factoren spelen in diens nadeel. De zoon van de timmerman leefde zeer lang geleden in een slavenmaatschappij, die met de onze zo goed als niets gemeen heeft. Bovendien werd zijn figuur achteraf bezoedeld met onwaarschijnlijke theologische rotzooi. Bij Che is een directe en ongekunstelde identificatie veel makkelijker.

Che is het archetype van anti-imperialisme. ‘Twee, drie, vele Vietnams’, dat was zijn motto. Enkel een onwrikbare houding van de derdewereldvolkeren tegen de buitenlandse overheersing kon volgens hem uitweg bieden. ‘De beestachtigheid van het imperialisme’ kon alleen maar met de wapens verslagen worden. Nergens wordt dat beter geïllustreerd dan vandaag in Irak en Afghanistan.

Let wel, het ging bij hem niet om een goedkoop anti-Amerikanisme. Hij had het evengoed tegen ‘de Belgische para’s in Congo of de Franse imperialisten in Algerije’. Naarmate het juniorimperialisme van Europa zijn eigen interventiecapaciteit verder opdrijft en zich in militaire avonturen zal storten, zoals vandaag in Libië, zal de figuur van Che ook bij Europeanen aan aantrekkingskracht winnen.

De rol van de Cubaanse revolutie

Een heel belangrijk deel van zijn invloed en uitstraling heeft Che te danken aan de Cubaanse revolutie. Hij zei het zelf reeds: ‘Om revolutionair te zijn moet je eerst een revolutie hebben. De geïsoleerde inspanning, de individuele inspanning, de puurheid van de idealen, de ijver om zijn hele leven op te offeren voor de meest nobele idealen, dat alles dient tot niets als het om een solo-inspanning gaat, ergens in een hoek van Latijns-Amerika. (…) Om revolutie te maken heb je nodig wat we vandaag in Cuba hebben: dat een geheel volk zich mobiliseert.’

Che was misschien een buitengewone persoonlijkheid, maar hij leefde ook in buitengewone omstandigheden. Een revolutie brengt zijn eigen leiders voort, vormt ze en doet ze rijpen. Revolutionaire leiders doen een schat aan kennis en wijsheid op doorheen de nederlagen en overwinningen, doorheen de duizenden discussies die ze voeren over vitale kwesties. Ze leiden maar plukken ook de vruchten van de strijd van duizenden, vaak miljoenen arbeiders en boeren. Dat maakt van hen zo’n grote persoonlijkheden. Het is daarom belangrijk de compagnon de route van Fidel niet alleen als individu te bekijken, als een unieke persoonlijkheid, maar ook en vooral als gerijpte vrucht van een revolutionair proces.

En bovendien, wat zou er van Che geworden zijn als de Cubaanse revolutie hem niet gekoesterd had? Zo dwarsboomde de alerte ingreep van de Cubaanse leiding de CIA-plannen om zijn dagboek van Bolivia te vervalsen. Welk ander land zou hem een waardige begraafplaats hebben gegeven? Hoe zouden we vandaag Che bekijken indien de revolutie, waarvan hij een belangrijke architect was, ontspoord zou zijn of opgehouden had te bestaan? Het Cubaanse volk is onlosmakelijk verbonden met Che en dat geldt evengoed in de omgekeerde richting.

*          *          *

Elk tijdvak heeft zijn helden, bezielers en identificatiefiguren. In de zogenaamde Spilperiode (9° tot 3° eeuw vC) traden figuren als Boeddha, Confucius, Jeremia en Socrates op de voorgrond. Zij braken met primitieve en fatalistische opvattingen en introduceerden de ethiek in het maatschappelijk leven. Zij waren niet alleen de voorbode van nieuwe, meer ontwikkelde beschavingsvormen, zij waren ook een katalysator ervan. Het is uiteraard te vroeg om te oordelen of de figuur van Che een voorbode is van een beschavingsvorm die het kapitalisme overstijgt. Maar het is wel duidelijk dat de laatste vijftig jaar weinig andere figuren heeft voortgebracht met dezelfde uitstraling.
 

[1] De feiten: Na de revolutionaire overwinning in 1959 werd in Cuba een volkstribunaal gehouden. Oorlogsmisdadigers en criminelen van de dictatuur werden er berecht volgens de principes van Neurenberg. Tijdens die dictatuur kwamen ongeveer 20.000 mensen om het leven en een veelvoud daarvan werd gefolterd of gekwetst. Che was voorzitter van de beroepscommissie van dit tribunaal. Als je Che beschuldigt van massamoord, dan geldt dit net zo goed voor de rechters van Neurenberg of van het naoorlogs België. Dat zou nochtans in ons hoofd niet opkomen, over de figuur van Che blijkbaar wel. Nog dit, in tegenstelling tot in onze landen na de Tweede Wereldoorlog – gekend als ‘de repressie’ –- werden in 1959 in Cuba geen mensen standrechterlijk geëxecuteerd of vermoord.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

35 reacties

  • door Konas V. op zondag 9 oktober 2011

    wat een gruwelijk staaltje van geschiedvervalsing hier. http://www.jgv.be/opinie/che-guevara-hoe-een-symbool-een-ideologie-verrotte.html lees hier het echte verhaal van deze vrijbuiter

    • door Vanglabeke Noël op maandag 10 oktober 2011

      Vind het door Marc geschetste beeld van Che heel mooi en waarheidsgetrouw .En zijn repliek op Konas schitterend en op feiten gebaseerd .

  • door Marc Vandepitte op zondag 9 oktober 2011

    De schrijver hierboven leeft blijkbaar nog in de Koude Oorlog. Die is nu toch al twintig jaar voorbij. Hij beweert o.a. dat de economie een puinhoop is. Welnu de afgelopen zeven jaar was er een economische groei van 6,3%. In Latijns-Amerika was dat 4,1% en in België 1,7%. Het bnp per inwoner in Cuba is $4.580 tegenover $3.610 in Latijns-Amerika. (Cijfers afkomstig van Cepal, het VN-orgaan dat over Latijns-Amerika cijfers publiceert.) Ook sociaal zou het een puinhoop zijn. De Human Development Index van UNDP (VN) is dé referentie voor sociale ontwikkeling; het is de index die de sociale ontwikkeling van een land meet. De score van Cuba is 0,892. Dat is hoger dan die van België (terwijl het bnp per inwoner tienmaal lager is). Leuke puinhoop. De kindersterfte is er viermaal lager dan in Latijns-Amerika en de levensverwachting vijf jaar langer. (Voor een overzicht zie en de volledige bronnen: http://cubanismo.net/cms/nl/cuba/achtergrond.) Enzovoort, enzovoort. Nog dit. Jaarlijks trekt het Amerikaanse Congres 30 miljoen dollar uit om Cuba in een negatief daglicht te stellen. Dat gebeurt o.a. door het betalen van eindredacteurs, journalisten, webmasters, auteurs en uitgevers wereldwijd. Niet toevallig dat wij overspoeld worden met een totaal verdraaide beeldvorming over dat land. De Koude Oorlog is inderdaad nog niet voorbij.

    • door JongLibertair op zondag 9 oktober 2011

      Zolang er meer Cubanen in de VS dan in Cuba wonen, zolang de bootjes van Havana naar Tampa blijven varen en niet omgekeerd, en zolang het regime noodgedwongen industrieën blijft privatizeren en blijft geld lenen van China tegen woekerinteresten zal er altijd aan uw cijfers worden getwijfeld, niet aan die van JongLibertairen.

      • door Vanglabeke Noël op maandag 10 oktober 2011

        Correctie beste Libertair . De cijfers zijn niet Marc's cijfers maar ondermeer die van CEPAL en het UNDP . En wat uw cijfers betreft , het aantal inwoners in Cuba is bij mijn weten 11,2 miljoen .In de VS wonen naar schatting 1,5 miljoen Cubanen in Florida .

      • door svdl op maandag 10 oktober 2011

        Uw titel is fout: er staat "feiten" terwijl er zou moeten staan "toogpraat" Liegen is niet netjes.

  • door Timothy op zondag 9 oktober 2011

    Dus iemand die zichzelf als rechter verklaard en dan de titel van crimineel op anderen gaat plakken mag deze dus vrij martelen en vermoorden?! Hij moordde en martelde, de titel die hij droeg, de wetten die hij opstelde om het goed te praten, die veranderen aan dat feit niets.

    En ja ik beschuldig de rechters van Neurenberg en die van nu ook van massamoord en machtsmisbruik. Net zoals onze politici, agenten en soldaten, hun wettelijke erkenning kan me geen bal schelen, net zoals het de slachtoffers van Che geen bal kon schelen.

    Che was een revolutie aan het voeren en in revoluties heb je zo een gruwelijke dingen. Maar nog gruwelijker is het gaan ontkennen en opdoeken erna. Straks ga je nog beweren dat zijn moeder onbevlekt ontvangen was.

  • door Informatie Cuba op zondag 9 oktober 2011

    Jammer, dat De Wereld Morgen zo'n gekleurd beeld van Che Guevara schetst. ISGeschiedenis geeft het volgende, heel wat evenwichtiger beeld: Che Guevara werd in 1928 als Ernesto Guevara in Argentinië geboren. Als jonge student medicijnen reisde Guevara veel door Latijns-Amerika. Op zijn reizen kwam hij in aanraking met armoede en ongelijkheid. Dit veranderde zijn beeld op de wereld en hij ontwikkelde een radicaal marxistische ideologie. In Mexico ontmoette hij de jongere broer van Fidel Castro, Raoul. Hij haalde hem over om lid te worden van de marxistische guerrillabeweging van Castro, de Beweging van de 26e juli. In 1956 probeerde deze beweging in Cuba een revolutie op gang te brengen. Deze poging mislukte en een klein deel van de groep vluchtte de bergen in. Guevara werd hier al snel één van de vertrouwelingen van Castro en hij kreeg een grote invloed op hem. Time Magazine noemde Che Guevara zelfs ‘de hersenen van Castro’. Guevara werd gerespecteerd en gevreesd door zijn mederebellen. Hij was verantwoordelijk voor de executies van veel spionnen en deserteurs. Deze executies gebeurden allemaal publiekelijk. Aan het einde van 1958 trokken de rebellen op naar Havana. Hoewel zij in ondertal waren, namen zij de stad Santa Clara in. De door de Verenigde Staten gesteunde dictator Batista ontvluchtte hierop Cuba. Havana werd ingenomen en Cuba kwam onder de leiding van Castro te staan. Maar Che Guevara wilde zijn revolutionaire ideologie en expertise als guerrillastrijder over de wereld verspreiden. In 1965 vertrok hij naar Congo. Hier heerste een crisis en Guevara steunde de marxistische beweging Simba. De revolutie liep echter uit op een mislukking, wat Guevara achteraf weet aan de incompetentie van de Congolese rebellen. Guevara zwierf een tijdje rond, waarna hij in 1966 naar Bolivia vertrok om zijn werk voort te zetten. Hier rekruteerde hij een revolutionair rebellenleger. In gevechten met het nationale leger van Bolivia, die werden gesteund de troepen van de Verenigde Staten, werd hij op 8 oktober 1967 opgepakt. Een dag later werd hij zonder proces geëxecuteerd.

    • door Helene P op zondag 9 oktober 2011

      Een biografie van Ché is hier wel op z'n plaats, maar ik begrijp niet goed waarom jullie die als reactie op een 'gekleurd' beeld posten. Is dat soms vanwege de executie van spionnen en overlopers? En is dat soms ook niet systematisch gebeurd door de Weerstand hier in de Tweede Wereldoorlog? Wat moesten ze anders met die gevaarlijke mensen, een nette gevangenis bouwen in de Ardennen of de Sierra Maestro? Neen, als jet het niet eens bent met de Ché, dan gaat het daar niet over. Dat zijn argumenten om mensen af te schrikken die in een rustige, goed georganiseerde, rijke maatschappij leven met relatief weinig ongelijkheid en armoede en die van oorlog, dictatuur, gewelddadige repressie, onderdrukking, bittere armoede geen ervaring hebben. En daarom bij alle verwijzing naar geweld, zelfs legitiem, een beeld zien opdoemen al ging het om een schietpartij tussen maffiosi bij het café op de hoek of moord in Molenbeek. Dwz extrapoleren naar hun idee van onveiligheid in eigen land. Dat is dus een oneerlijk argument. Het verhaal van Ché in Congo is voldoende bekend, hij heeft zich daar enorm misrekend. Maar daarbij helaas niet weinig bijgedragen aan racistische ideeën, mn in Latijns-Amerika, maar ook elders. Dus een nogal tweesnijdend argument waar ik de zin niet goed van zie, tenzij, ja, in een biografie. Waarbij je dan het adjectief 'marxistisch' bij Simba beter weg kunt laten, want historici hebben allang aangetoond dat de Simba met marxisme niets van doen hadden. Dus is jullie biografie ook nogal gekleurd, ondanks feitelijke gegevens.

    • door Patrick Hens op maandag 10 oktober 2011

      Waarom is het beeld van Marc Vandepitte gekleurd?

    • door Vanglabeke Noël op maandag 10 oktober 2011

      Niet De Wereld Morgen maar Marc Vandepitte heeft het stuk over Che hier gepubliceerd. En een gekleurd beeld ????? Marc geeft wat mij betreft Che waar hij recht op heeft . Anderen maken van Che hier een ordinaire moordenaar .En Informatie Cuba vind het blijkbaar nodig om Che na te trappen met zogezegd minder gekleurde informatie waarbij ze koren op de molen geven aan tegenstanders van Che en het Cubaans model dat een voorbeeld is voor heel Latijns-Amerika . Tekenend hierbij is dat ze verwijzen naar het Amerikaanse blad Time Magazine om Che nog een schop na te geven en Fidel ergens laten overkomen als een door Che gemanipuleerde domme kracht .

    • door Patrick Hens op dinsdag 11 oktober 2011

      Ik vraag me trouwens af waaraan Informatie Cuba gelinkt is.

    • door david van peteghem op zondag 9 oktober 2011

      Ik lees altijd met waardering en instemming jou artikels. Maar het laatste stukje in dit artikel zegt meer over jou persoonlijk beeld dan over de wereldhistorische betekenis van Che - Gelukkig genoeg schrijf je ook nog dat we nog maar 50 jaar verder staan. Laten we hier toch maar Hegels visie op de rol van 'wereldhistorische individuen' volgen. Het moet nog minstens duizend jaar duren vooraleer er kan geoordeeld worden over de wereldhistorische betekenis van Che. Van Boedha, Jezus en Mohammed is dat wel al duidelijk. Wat Che betreft: we zullen het helaas niet te weten komen..

  • door Helene P op zondag 9 oktober 2011

    Marc: je hebt gelijk dat het icoon Ché weer populair is. En je beschrijft ook mooi waarom dat is en hoe een revolutionnair rijp wordt door revolutie en mensen-in-opstand. Veel van wat Ché deed en dacht was echter bepaald door zijn tijd. En daaruit stamt een probleem dat je wat gemakkelijk omzeilt. Met name in Latijns-Amerika - maar ook hier - is de populariteit van Ché nog te vaak verbonden met het 'guevarisme'', een revolutionnaire theorie die als dogma verklaart dat revolutie alleen met gewapend geweld kan gebeuren. Daar zitten heel erg veel haken en ogen aan. Ten eerste omdat een democratische omwenteling of geweldloos verzet volgens die theorie per definitie nooit tot het gewenste resultaat kunnen leiden. Maar dan komt de vraag: wat is dat gewenste resultaat? Dan zeggen de guevaristen: niet wat men tegenwoordig democratie noemen, want dat is burgerdemocratie, dwz geen echte democratie. Het volk wordt stemvee. OK, daar kun je nog wel over discussiëren. Maar dan komen noties als de 'voorhoede' en daarmee - om het kort te zeggen - de idee dat een kleine, uitzonderlijk revolutionaire, 'politiek bewuste', alles-begrepen-hebbende groep weet wat goed is voor het volk en als het volk daar niet zo zeker van is, hen het dan oplegt. En zoals we langzamerhand wel weten, is dat precies waar zelfs de mooiste revoluties ontsporen. Het 'volk' krijgt zelfs niet de kans om zelf te bepalen waar ze het er al dan niet mee eens zijn, hoe snel ze welke veranderingen willen enz enz. Dan kan die revolutie de mooiste dingen verwezenlijken en de mensen een waardiger en beter leven geven dan elders, toch zullen velen altijd met wrok zitten omdat hun eigen waardigheid en intelligentie niet erkend worden. Ze zijn 'revolutie-vee'. Zoiets.

    Ik vind de Ché dus wel sympathiek als symbool om jonge mensen tot actie en militantie te leiden. Zolang het guevarisme maar weer niet de kop opsteekt. Bovendien hebben we hier in Europa een soort linkse militanten die dat guevarisme fantastisch vinden, maar nooit 'ns denken hoe het hier zou gaan als we het hier zouden toepassen. Gemakkelijk om over verre revoluties te juichen als je ze niet hoeft te beleven. Als je in Varadero vakantie viert en alleen naar de blinkende'verwezenlijkingen' kijkt. . Als bij bewondering voor Noord-Korea, de misdaden van de Rode Khmers voor 't gemak maar onder tafel worden geveegdt. Als echte revolutionairen zoals bijv.Mandela de democratische weg op gaan met alle onvermijdelijke post-revolutionnaire problemen vandien, en dan met de nek worden aangekeken voor onze pure 'armchair'-guevaristen en zelfverklaarde revolutionnairen onder de hemelse blik van El Ché op de muur. Echte revolutie is een erg moeilijk, langdurig proces als je niet het - in het 'Oostblok' zo gevaarlijk gebleken - korte weggetje van de voorhoede kiest en je 'volk' niet aanziet voor 'vee', maar serieus neemt en erbij betrekt. Dat weten we immers al sinds 1789.

    Kortom ik denk dat je daar toch ook even over had moeten praten al is het maar om jonge bewonderaars van Ché wat nuance bij te brengen.

  • door Marc Vandepitte op zondag 9 oktober 2011
  • door Marc Vandepitte op zondag 9 oktober 2011

    Helene, bedankt voor je reactie. Je hebt helemaal gelijk als je wijst op het tijdsgebonden karakter van het zogenaamde guevarisme. In de jaren zestig en zeventig beklemtoonden een aantal revolutionaire groeperingen in Peru, Venezuela, Guatemala en Nicaragua het gegeven dat het niet noodzakelijk was om te wachten tot alle voorwaarden aanwezig zijn om de gewapende strijd te beginnen. Het volstond volgens hen om met een kleine groep rebellen de gewapende strijd te staren en een klein gebied te veroveren. Van daaruit zou de rest wel volgen. Deze stroming wordt ‘Guevarisme’ of ook ‘Castroïsme’ genoemd. Dat is nochtans volledig onterecht, want ze vergaten het belang dat de Cubaanse revolutie hechtte aan het steunen op de bevolking, aan het rekening houden met de objectieve omstandigheden, aan het vormen van een zo breed mogelijk front, om maar enkele aspecten te noemen. (Zie Demuynck K. & Vandepitte M., ‘De factor Fidel’, Antwerpen 2008). Deze stroming heeft de toets van de praktijk niet doorstaan, zoals je zelf ook al terecht aangeeft. Het zijn vooral de geschriften van de Fransman Régis Debray, met o.a. de ‘focotheorie’, die een belangrijke invloed hebben gehad op die stroming. De geschriften van Debray wijken duidelijk af van die van Che, maar werden wel verkocht als waren ze een getrouwe weergave. Ze hebben inderdaad heel wat groepen op een verkeerd been hebben gezet. Ik denk niet dat Che vandaag in de eerste plaats wordt gelinkt aan de noodzaak van de gewapende weg als enige mogelijkheid (wat trouwens zijn idee niet was). Dat was bij een aantal groepen zo in de jaren zestig en zeventig, maar dat lijkt nu ver weg als je de Arabische lente bekijkt of de evoluties in Latijns-Amerika. Niemand minder dan de democratisch verkozen president Evo Morales heeft bij zijn aantreden als president in het land waar Che vermoord is, gezegd dat hij het werk van Ernesto Guevara wilde voorzetten en afmaken. Ik verwees ook al naar Mandela die zelf koos voor geweldloze strijd maar desondanks zijn appreciatie voor Che verwoordde. Wat Congo betreft. Che was daar op uitdrukkelijke vraag van de revolutionairen in Congo zelf. Het was ook in afwachting van zijn missie naar Bolivia waarvan op dat moment de voorbereiding nog volop bezig was. Het was dus niet de bedoeling voor hem om daar lang te blijven. Wel was hij omringd door een zeer stevige equipe vanuit Cuba, die dus wel de bedoeling hadden om daar een substantiële (en eventueel langdurige) bijdrage te leveren. Hij kwam snel tot de vastelling dat twee belangrijke voorwaarden niet voldaan waren voor de revolutie daar en op dat moment. (Dat is op zich al een argument waarom het ‘Guevarisme’ niet strookte met wat Guevara zelf dacht.) Ten eerste waren de objectieve omstandigheden in de regio van Congo waar de revolutionairen strijd voerden, zeer verschillend van die van grote delen van Latijns-Amerika. Er waren geen grootgrondbezitters en er was dus geen direct ‘belang’ of directe prikkel bij de lokale bevolking om deel te nemen aan de revolutie. De tweede reden was subjectief. De politieke bewustzijnsgraad was bijzonder laag. Er was bvb. bij bepaalde deelgroepen het geloof (bijgeloof) dat de kogels van vijand geen vat zou hebben op hen als ze zich insmeerden met een bepaald goedje. Bovendien was er ook op organisatorisch vlak nauwelijks discipline, waren er praktisch geen betrouwbare kaders, enz. Che heeft pogingen gedaan om dat euvel te verhelpen, maar snel ingezien dat dat niet haalbaar of zelfs (als blanke buitenstaander) wenselijk was. Ten slotte. De redenen waarom Che vandaag nog steeds in inspiratiefiguur is, zijn ook de redenen waarom hij door het establishment en de rechterzijde zo gehaat zijn en waarom er zoveel aanvallen en leugens tegen hem gelanceerd worden. Een aantal reacties hierboven illustreren dat heel mooi.

    • door Helene P op maandag 10 oktober 2011

      Marc, OK, je bent vollediger met Debray te vermelden en enkele puntjes op de 'i's te plaatsen. Maar ik denk dat je het huidige 'guevarisme' bij wat we hier 'klein links' zouden noemen in Latijns-Amerika 'n beetje onderschat (en bijv. Chili en zijn ex-ballingen in de diaspora vergeet). Als dat verandert, dan is het heel recent en inderdaad vanwege de veranderingen en nieuwe leiders die jij noemt. En bijv de jongerenrebellie in Chili, die een generatieverschil opdringt (met eendere eisen en doelstellingen maar buiten vroegere 'incontournables' als de klassestrijd). Maar toch weet ik dat vele 'guevaristen' nog de kat uit de boom kijken... Op de 'voorhoede' idee heb je helaas niet gereageerd, maar die kan wel eens hardnekkiger blijken dan de rest, vrees ik. Fronten zijn daar geen garantie tegen, dat weet jij best. Wat dat betreft heb ik een minder genereuze kijk op Cuba dan jij, dat zal duidelijk zijn in mijn eerdere post. Wat de Simba betreft, zou ik toch wat spaarzamer zijn met het woord 'revolutionairen'. Als je dat woord op iedere rebellie plakt - wat sommigen inderdaad graag doen - dan dreig je in dezelfde put te vallen als de Ché en zijn Cubaanse vrienden... Ik zit ook nog steeds met het racistische vooroordeel dat dat avontuur bij links heeft vergemakkelijkt en versterkt (vooral zo vlak na de colonisatie). Van een Ché had je kunnen verwachten dat hij daar bewust van zou zijn en zijn conclusies dan anders had overgebracht. (Hoewel het racisme in Cuba ook hardnekkig is gebleken... maar je mag dat niet zomaar aan de 'tijd' verwijten.) Een kleine terechtstelling: hoewel dat een geliefde kwalificatie van Mandela is geworden (omdat mensen zo moeilijk bij een icoon de notie van gewapende strijd voegen die inmiddels zonder meer als 'terrorisme' wordt gebrandmerkt?) heeft Mandela - en het ANC - niet "gekozen voor geweldloze strijd". Het ANC en Mandela hebben gekozen voor een onderhandeld einde van de strijd toen die gezien de krachtsverhoudingen en andere (o.m.'objectieve') condities voldoende garanties boden om het gewenste doel te kunnen bereiken. Zoals bijna iedere oorlog uiteindelijk eindigt met vredesonderhandelingen (denk bijv. aan Vietnam). Maar het ANC heeft geweigerd te ontwapenen tot de onderhandelingen waren afgerond en o.a. al die tijd de guerrillas in de kampen op stand-by gehouden ingeval het mislukte. Het is juist Mandela en zijn groep tóen jongeren die in 1960/61 hebben aangedrongen op gewapende strijd. En Mandela was de eerste militaire commander in chief tot zijn arrestatie en veroordeling in 1964. Zijn toenmalige ideeën over de noodzaak van gewapende strijd - naast en als aanvulling op de politieke strijd, zowel ondergronds als bovengronds (populair verzet, vakbonden enz) - zijn nooit veranderd. Dat is een vroom verzinsel dat hij zelf vele malen heeft ontkend. In de latere jaren 1960 heeft het guevarisme en de foco-theorie wel 'n tijdje opgang gedaan in het ANC, maar al vlug bleek dat het niet werkte (in de campagnes 'op weg naar huis' in Rhodesië samen met Rhodesische/Zimbabweaanse revolutionairen). Sindsdien heeft het ANC het model van 'het militaire als ondersteuning van politiek volksverzet' aangehouden. Daarmee zijn er uiteindelijk ook bevrijde gebieden ('ingouvernable' townships) gekomen, niet zoals in Ché's aanpak door gewapende actie van groepjes guerrillas, maar door 'het volk' zelf weliswaar gesteund door ondergrondse politieke structuren en leiding. Dat lijkt mij een belangrijke gegeven voor revolutionaire theorie en linkse strategie. Ook heeft het ANC - inclusief Mandela - altijd gehouden aan het doel van een democratie van 'one man, one vote'. Het voorhoede-denken was beperkt tot de leiding van de strijd zelf, niet het politieke doel voor daarna. Ik denk dat dat heel belangrijk is, want Zuid-Afrikanen zijn sterk gehecht aan hun 'one man one vote'. Ik kan me niet voorstellen dat ze een dictatuur zouden aanvaarden of zelfs een echt één-partij-systeem (hoewel daar meer over te zeggen valt). Idem met democratisch centralisme, dat kon goed zijn voor binnen een partij, maar niet voor het nationale democratische bestel. Ook was er de zienswijze van revolutionaire klasse-alliantie. Indertijd is het ANC door een zeker links fel bekritiseerd (en niet geloofd door rechts). Evenals Allende, de 'objectieve' medestander in dat alles. Beiden kwamen tezelfdertijd tot eendere inzichten. (Sorry, wat een kleine opmerking moest zijn, loopt uit... ) Ik denk dat die bijdrage van Allende/de UP en van het ANC/Mandela veel meer aandacht zouden moeten krijgen bij links, 'revolutionairen' en anderen. En dat ook wanneer je praat over Ché en het guevarisme, de foco-theorie en alles wat erbij hoort, omdat beide strategieën een alternatief antwoord waren op dezelfde objectieve condities van die tijd. En er dus ook meer gekeken moet worden naar de huidige ontwikkelingen in Zuid-Afrika, de processen die op gang zijn, de problemen en ontsporingen, de rechtzettingen en al het positieve (mn in sociaal en socio-economisch beleid, maar ook het economische nu) onder moeilijke omstandigheden van neoliberalistische globalisering. Ik heb de indruk dat met de Koude Oorlog en het catastrofale einde ervan, links nog steeds veel te veel op een twee-sporen-denken zit en daar moeilijk uitgeraakt. (Ook hier op DWM zie je dat dagelijks in de commentaren...) Toch zijn er landen die bezig zijn met zeer interessante alternatieven buiten Chavez, Correa en Evo Morales. Er is Brazilië, Zuid-Afrika en landen waar ik minder dossierkennis heb zoals India. (En natuurlijk China, maar dat vertrekt van een andere basis.) Dat betekent overigens ook verder kijken dan de huidige concentratie op Latijns-Amerika... En vooral: bereid zijn tot meer nuance, om meer complexe opties serieus te nemen en te toetsen op de lange termijn. Bij gebrek daaraan, moet ik eerlijk toegeven dat ik eigenlijk het nieuwe romantische enthousiasme voor de Ché niet ongemeen positief vind. Hij is een icoon van andere tijden en zou dat eigenlijk beter blijven. Want in de huidige wereld is dat geen mogelijk revolutionair model meer en heeft zijn beperkingen en nadelen overdadig aangetoond (alle eenzame heroïsme van Cuba ten spijt...). Hoewel jij het met dat laatste wellicht niet eens zult zijn. Het icoon Ché heeft dus een nostalgische dimensie die gemakkelijk kan leiden tot een ongenuanceerde kijk op huidige linkse leiders en tot eenzelfde overmatig enthousiasme dat in het geval van andere 'socialistische experimenten' (zoals dat heette) tot harde desillusies heeft geleid. Waarbij links zich voor lange tijd de hoek in heeft gemanoevreerd! Niemand weet nog hoe het socialisme beter kan dan in Ché's tijd en voordien gedacht werd. (Of ook dan de mislukte hervorming van Gorbatchov...) Daarom moet ons denken wijd openstaan over de grenzen heen van dat voormalige (dogmatische) denken en meerdere nieuwe richtingen verkennen, begeleiden, proberen te doorgronden en op nieuwe wijze analyseren. Zoiets als de vroege socialisten in de 19e eeuw deden, maar dan in een eigentijds kader. Teruggaan naar de basisideeën en vandaaruit verder.

      • door Marc Vandepitte op maandag 10 oktober 2011

        Bedankt Helene voor de aanvulling en rechtzetting (geen terechtstelling :-) ). Ik spreek me zelf niet principieel uit voor of tegen gewapend geweld omdat dat niet zinvol is en gemakkelijk leidt tot dogmatisme, zowel links als rechts. De kwestie van het gebruik van geweld hangt heel sterk af van de context. Je geeft terecht aan dat Mandela zelf niet principieel voor of tegen was, maar gezien de omstandigheden op het einde koos voor een onderhandelde oplossing. Een zelfde voorbeeld hebben we recent gezien bij de maoïsten van Nepal. Waar geweld kan vermeden wordt dan moet het, maar waar het niet anders kan, dan moet het. José Martí, bevrijdingsstrijder van Cuba in de 19de eeuw zei het als volgt: ‘Het is een crimineel wie in een land de vermijdbare oorlog bevordert, maar evenzeer hij die nalaat de onvermijdelijke oorlog te bevorderen’. In Latijns-Amerika kiest men vandaag in de meeste landen (op Colombia na) voor de geweldloze weg. Ik lijk geneigd dat te volgen, maar de toekomst zal uiteindelijk uitmaken of dit de duurzame weg was. Of de Naxaliten in India onterecht voor deze weg kiezen, vind ik bijzonder moeilijk om te beantwoorden. In dit verband volg ik eerder Arundhati Roy (zie het prachtige en overtuigende boek van haar ‘Broken Republic, Londen 2011). Nepal ligt overigens vlakbij. In dezelfde zin spreek ik me niet principieel uit over voorhoede. Uiteraard moet er steeds gezocht worden naar een zo groot mogelijk maatschappelijk draagvlak. Maar de vraag is op welk moment dat moet gebeuren (in het begin, gaandeweg of na het overwinnen van beslissende conflicten). En ook is het een illusie om te denken dat men überhaupt zonder enige vorm van voorhoede kan. Wat is het ANC anders? En er zijn hier uiteraard veel gradaties. Opnieuw is hier de context heel sterk bepalend. Als algemene regel geldt m.i. dat naarmate de repressie (intern of extern) kleiner is, een voorhoede minder noodzakelijk is en vice versa. Maar nog eens, er schuilt daar een zeer groot gevaar in, zoals je terecht opmerkt. Dat is een grote les uit de geschiedenis van de 21ste eeuw. De kunst bestaat erin een goed evenwicht te vinden binnen de historische omstandigheden waarbinnen men moet opereren. Nog een belangrijke opmerking i.v.m. je icoon opvatting. Het is zoals jezelf aangeeft, belangrijk om een onderscheid te maken tussen de tijdsgebonden en omstandigheidsgebonden elementen en de niet-gebonden elementen. De keuze van Che voor gewapend geweld en voorhoede behoren tot de eerste categorie. Je hebt gelijk om dat niet als ‘per se na te volgen voorbeeld’ te beschouwen. In mijn artikel doe ik dat overigens ook niet. Het gaat bij mij eerder om niet-tijdsgebonden waarden of attitudes en strijdbaarheid tegen het imperialisme bij Che. Ik predik overigens geen ‘navolging’ van Che of zo. Ik probeer alleen uit te leggen waarom hij, ondanks alles, nog steeds zo populair is. Wat niet wegneemt, dat hij in mijn ogen sinds WOII – terecht – een van de meest invloedrijke figuren is voor de linkerzijde. Tenslotte. Ik verzet me met klem tegen elke vorm van personencultus. Anderzijds heeft men in de linkse traditie (in het bijzonder vanuit het historisch materialisme) het belang en de invloed van (invloedrijke) individuen onderschat. Ook dat is volgens mij een les uit de twintigste eeuw.

        • door Helene P op dinsdag 11 oktober 2011

          Bedankt, Marc. We zitten min of meer op dezelfde lijn op theoretisch vlak, hoewel niet altijd wb praktische toepassing. Bijv een 'voorhoede' op basis van ideeën is natuurlijk ok, die hebben we overal, zowel als groepen of partijen als individuen. Maar als politiek systeem (ipv democratie) is het m.i. iets anders. In die zin vind ik het ook jammer dat je hierboven als antwoord aan critici alleen de cijfers van Human Development geeft voor Cuba, ofschoon die inderdaad een grote verwezenlijking zijn. Laat ik dat niet theoretisch, maar met persoonlijke ervaring uitleggen. In oct.1989 heb ik in Oost-Berlijn gehoord hoe men met eendere cijfers duizenden betogers probeerde te overtuigen dat ze de verkeerde kant opgingen. Drie dagen later was ik getuige van de val van 'De Muur'. Hoe viel de Muur? Waarom? Toen ik 'n paar jaar later in Cuba was (niet voor vakantie!) was ik redelijk enthousiast precies over die 'human development' verwezenlijkingen plus een aantal aspecten die niet in cijfers uitgedrukt worden. Ik ken veel ontwikkelingslanden en weet goed wat die cijfers betekenen. In die tijd sloeg ook de val van de Sovjet Unie in combinatie met de VS blokkade het ergste toe. De taaie volharding vd Cubanen was zeer bewonderenswaardig, heldhaftig zelfs. (Ook critici van de regering deelden daarin...) Toch liep ik rond met een ongemakkelijk gevoel, 'n 'gut feeling'. Toen kreeg ik plots een zeer aantrekkelijke baan aangeboden aan de universiteit. In feite zocht ik naar zoiets in Afrika of Latijns-Amerika. Ik vroeg bedenktijd. Salaris en moeilijke levensomstandigheden konden me niet schelen. Binnen enkele slapeloze uren wist ik het antwoord. Ik voelde me 'n halve verrader, maar het was duidelijk: ik wilde niet in Cuba wonen. Of misschien kón ik dat zelfs niet, ik heb een grote mond... Zuid-Afrikaanse kameraden hadden trouwens dezelfde ervaring. Waarom? Jij mag het zeggen. Ik geef je alleen een tip: bij mij heeft het iets te maken met een groot, vaag woord dat rommelt in je buik: 'vrijheid'.

          • door Marc Vandepitte op dinsdag 11 oktober 2011

            Vrijheid is inderdaad een zeer vaag begrip. Het is tezelfdertijd concreet en tastbaar maar heeft ook een zeer mythisch gehalte. Ik ga daar geen filosofische discussie over beginnen. Ik heb daarover ook geen eindoordeel. Wel wil ik enkele elementen daarover aangeven. Cuba verschilt op vele vlakken grondig van ex-socialistische landen van Centraal-Europa. Het is een endogene revolutie en het maatschappelijk draagvlak is er vele malen groter. Dat verklaart o.a. waarom Cuba, dat in de meest kwetsbare positie zat van allemaal, overeind is gebleven terwijl de landen in Europa één voor één de overstap maakten naar het kapitalisme. Waarom er, op enkele schermutselingen na in de zomer van 1994, geen grootschalige of gewelddadige opstanden uitgebroken zijn, geen hongerrellen gekomen zijn of burgeroorlogen zoals in bijna alle andere landen van Latijns-Amerika de laatste 60 jaar. Mijn boek ‘De gok van Fidel’ van 1998, worstelt precies met de vraag waarom de revolutie, die statistisch gesproken uit elkaar had moeten spatten, intact gebleven is en zelfs een zeer grote legitimiteit bewaard heeft. Nog enkele andere overwegingen in dat verband Nagenoeg alle Cubaanse intellectuelen die na ’59 naar Cuba gekomen zijn, zijn er ook gebleven. Gezien de schandalige en cynische migratiepolitiek van de VS, het gigantisch verschil van koopkracht tussen Cuba en de VS, alsook de korte afstand tussenbeide (180 km, met een motorboot heel snel bereikbaar), is het aantal mensen dat illegaal de oversteek maakt (nog geen 5.000 per jaar) heel klein in vergelijking met wat bijvoorbeeld vanuit Latijns-Amerika via Mexico de VS binnenkomt. In Puerto Rico, een ander latino eiland, van waaruit vrij verkeer met de VS mogelijk is en waar ‘vrijheid’ is, zijn 42% van de bevolking vertrokken richting VS. Cuba is steeds het Mekka geweest van politieke vluchtelingen uit heel de wereld, voornamelijk vanuit Latijns-Amerika. Zo zijn heel wat Chilenen na ’73 naar Cuba getrokken. Heel wat Cubanen in de VS hebben de intentie om terug te keren naar hun vaderland om daar hun oude dag door te voeren. Ik ken persoonlijk een journalist die heel negatief over het eiland schrijft en er steeds opnieuw op afgeeft o.a. over de ‘vrijheid’, maar al alles tevergeefs ondernomen heeft om er een verblijfsvergunning te krijgen en er definitief te gaan wonen. En ik heb heel wat andere kennissen die er dolgraag zouden gaan wonen. Mijn engagement ligt hier en ik heb zelf niet de minste intentie om andere plekken op te zoeken, ook al vind ik het daar eventueel leuker. Maar mocht het hier niet meer mogelijk zijn en ik op Cuba de kans zou krijgen, ik zou zelf geen seconde aarzelen. Maar ik begrijp wel jouw aarzeling en misschien had je die reuzekans toch moeten grijpen.

          • door Vanglabeke Noël op dinsdag 11 oktober 2011

            Als ik het goed versta is er zeker een tegenstelling tussen Marc en Helene in het al of niet nog geloven in Socialisme of een vorm van Socialisme als maatschappijvorm . Marc gelooft erin denk ik en Helene is meer dan sceptisch eerder negatief ,ook over Cuba . Ik denk dat Helene in 1989 vrijkwam in Zuid-Afrika en hier in België overal kwam spreken . Heb haar indertijd in Kortrijk de vraag gesteld of de afschaffing van de apartheid nu tot een menswaardiger leven zou leiden voor het gros van de bevolking .Dat ik daar mijn twijfels over had . En ik verwees daarbij naar vele landen in de derde wereld waar er geen apartheid bestond maar waar er evenveel of nog meer honger en ellende aanwezig was . Allen landen met een kapitalistisch economisch systeem . Ik meen mij te herinneren dat Helene beaamde dat de afschaffing van de apartheid niet de zekerheid gaf op een andere meer menswaardige samenleving . En ik denk dat ook zij toen ergens van mening was dat Socialisme of een vorm van Socialisme een oplossing zou kunnen bieden voor Zuid-Afrika en vele andere landen . Helene brengt veelvuldig het woord democratie naar voor. Maar waar is er democratie ??Zeker niet bij ons waar steeds meer en meer de Europese commissie macht over nationale staten verwerft. Heb de indruk dat Helene ontgoocheld is over landen waar er een vorm van Socialisme is of bestaan heeft ,maar wat dan gezegd van onze zogenaamde Westerse democratieën . Ik weet niet of Helene het een pluspunt vind dat bvb de DDR niet meer bestaat . Om 2 redenen vind ik het spijtig dat de DDR en het Oostblok in het algemeen niet meer bestaat . Ten eerste is de levensstandaard van de mensen in het voormalig Oostblok sterk naar beneden gezakt, maar ook bij ons is er na het wegvallen van de zogenaamde vijand de laatste 20 jaar een aanval zonder voorgaande op alles wat sociaal is . Ik heb 40 jaar in een fabriek gewerkt en was ook één van de vele arbeiders die door delokalisatie van de productie naar Oost-Europa zijn werk verloor . Behoorlijke lonen, goede werkomstandigheden en een sociale zekerheid die naam waardig worden steeds moeilijker in stand gehouden .Als ik over iets sceptisch ben dan is het wel over de toekomst van de gewone kleine man in onze Westerse democratieën . Gewoon eens naar Duitsland kijken is genoeg om een slapeloze nacht te hebben . Mischien nog even over die grote mond ,ik had die in zekere zin ook, stond altijd op de barricaden,ze hebben mij niet in den bak gegooid of nog slechter vermoord maar ik heb wel de vrijheid gehad om regelmatig eens op straat te staan,waarbij het achteraf niet gemakkelijk was om ergens opnieuw aan de bak te komen .Zo zie je dat vrijheid in de fabriekswereld een zeer relatief begrip is .

            http://www.bbtkmechelen.be/index.php?page=nieuws&action=artikel&id=596

            • door Helene P op dinsdag 11 oktober 2011

              Dag Noël, bedankt dat je toen zo geduldig naar mij geluisterd hebt en dan een zeer goede vraag gesteld hebt. En ik vind het erg dat je zo je job hebt verloren. Ja, ik geloof wel degelijk in het socialisme, maar ook dat er is mis was met de vorm waarin het tot nu gegoten werd. Het is Gorbatchov eigenlijk niet 'mislukt' om het te hervormen (zoals ik hierboven schreef), hij kwam tot de conclusie dat het niet hervormd kon worden zoals het was. Dat was het probleem. Het resultaat was dat het uit elkaar spatte, niet meer verder kon. Met de gevolgen die we kennen. In China proberen ze het nu, dat zou ik 'ns beter moeten volgen. Toen ik indertijd in de DDR was, heb ik dezelfde dingen gezegd als jij in gesprekken met jongeren die me vertrouwden, net voor de val van de Muur. Hun verhaal was dat ze fans waren van Rosa Luxemburg (en daarvoor gevangen hadden gezeten!). Dus absoluut geen fans van het Westen of beïnvloed door Radio Freedom. Dan heb ik naar mensen op straat geluisterd die aanschoven om de grens over te gaan naar het Westen op de dag vd val van de Muur. Die wilden vooral gaan kijken, gewoon de mogelijkheid hebben om de grens over te gaan. Ze kwamen 's avonds weer thuis. Sommigen hadden alleen bananen gekocht (die op de een of andere manier in de DDR niet te krijgen waren) en de rest van de Deutsche marken die ze van de DDR regering hadden gekregen voor het uitje, in hun zak gestoken voor een volgende keer. Ik herinner me dat ik, ik weet niet hoe vaak, geroepen heb: wat 'n stomme idioten, hoe kunnen ze al die mensen opsluiten!! Ik was echt heel erg kwaad, kwam net zelf uit de gevangenis, dus je kunt je voorstellen! Ik ben zeker dat heel veel Oost-Duitsers geen unificatie wilden, zeker niet als ze geweten hadden wat het zou betekenen. Maar ze wilden ook niet op de oude leest doorgaan. Dat is wat ik bedoel. In Cuba ligt het iets anders, denk ik. Het is een fier, latijns eilandvolk dat met de blokkade onder 'n soort van belegering ligt en die koppig weerstaat. Het is ook een heel solidair volk, ik heb met verschillende mensen gepraat die echt als vrijwilligers naar Angola waren gegaan in die tijd, verplegend personeel o.a. Fantastische mensen en geen enkel slecht verhaal over Angola. Zo zijn er ook Cubaanse artsen overal. Maar wat daar zal gebeuren als die blokkade opgeheven wordt, weet ik niet... Misschien ben ik een 'utopische socialiste', maar dan ben ik niet de enige. Ik praat er ook over met Zuid-Afrikaanse kameraden die heel hard werken op hoe het wél kan en ook hoe ze dat in een (tot nu toe Westers, gebrekkig soort, ok) democratie kunnen bereiken. Ze werken op economische en sociale alternatieven. Voorbeeld: hun eerste bevinding, al rond 1990, was dat de 'markt' de gewone, aloude manier is van uitwisseling van producten (met geld of ruil) tussen mensen en nooit afgeschaft had moeten worden. Dat afschaffen had fundamentele problemen in de Sovjet economie veroorzaakt. Dan moet je dus denken hoe je de nadelen en uitwassen van de markt kunt uitschakelen of bestrijden, maar de kern behouden. Idem nationalisatie. Ze vonden dat er geen reden was om daar een dogma van te maken, dat er andere manieren bestonden om hetzelfde doel te bereiken (bijv. gedeeltelijke nationalisatie met regulering). Zo wordt er ook over ontwikkeling nagedacht en geëxperimenteerd. Dankzij jarenlang hard werk van de vakbonden, de SACP en delen vd civiele maatschappij wordt het economische beleid nu omgebogen naar een ander model waar de staat meer leiding geeft (zgn 'groeipaden' en 'ontwikkelingsstaat'). De overtuiging wint steeds meer veld dat we over de grenzen van de oude modellen moeten durven denken. Maar altijd met de basisideeën van het socialisme als doel. Kijken wat ongegrond dogma was geworden en wat aan het Sovjet model mis was. En nieuwe ideeën zoeken. De vroege socialisten deden dat ook, maar later is dat ideologisch gestold en de vreselijke gevechten tussen de verschillende 'kerken' heeft de rest gedaan. (Een 'kerk' werkt met geloof, niet met rede. Zelfs niet met realiteit...) Zoals ik al zei, ik denk dat links denken veel teveel op twee sporen blijft zitten: kapitalisme en Sovjet of Cubaans type socialisme. Koude Oorlog-denken. Heeft het menselijk wezen zo weinig verbeelding, kunnen we echt niets beters bedenken? Kijk naar de enorme variatie van culturen en economieën in de wereld voordat het Westen overal zijn systeem oplegde. We hebben oogkleppen op! Sommigen pleiten voor een socialisme aangepast aan de cultuur, bijv. een Afrikaans socialisme. In Afrika kun je bijv steunen op een nog levende traditie van gemeenschapsleven (niet hetzelfde als coöperatieven). Hun vraag is moet socialisme op iedere 'ondergrond' hetzelfde zijn? Enzovoorts...

              De Zuid-Afrikanen na de apartheid? Een menswaardiger bestaan zeker. Hun waardigheid is hersteld, ze kunnen zich vrij bewegen, miljoenen hebben nu een behoorlijk basishuisje gekregen, de grote meerderheid heeft nu drinkwater, electriciteit, ook communicatie. Maar bij velen zijn die basisdiensten nog niet toegekomen, mn in nieuwe krottenwijken door de uittocht van het platteland. Of blijken te duur. En die mensen worden terecht erg ongeduldig. Er is een minimumpensioen voor allemaal en kindertoelage. Een begin van werkloosheidverzekering, een goede arbeidswetgeving. Maar het is nog lang niet genoeg. De werkelijke werkloosheid ligt rond 40% en bij jongeren nog hoger. De allerbitterste armoede is teruggedrongen, maar bittere armoede is nog wijdverspreid en de ongelijkheid toegenomen. Veel te weinig land is nog herverdeeld en de landhervorming staat sowieso opnieuw in de steigers, want ze was niet goed ontworpen. Een nationaal systeem voor gezondsheidzorg wordt eindelijk in gang gezet. En zo is het met veel aspecten van het beleid: het moet herzien worden, bijgesteld, aangepast enz. Er bestond geen kant-en-klaar model hoe het moest, dus is het vallen en opstaan. Transformatie blijkt een zeer lang en moeilijk proces waar veel meer haken en ogen aan zitten dan men aanvankelijk dacht of hoopte. Zuid-Afrika lijkt een ontwikkeld land, maar dat is het in feite niet. Dus is veel een kwestie van ontwikkeling, emancipatie en opleiding, dwz heeft te maken met structurele oorzaken van armoede en achterstand. Er zijn ook veel fouten gemaakt, dingen en mensen ontspoord, nalatigheid, profiteurs, noem maar op. Je kunt - zoals overal? - evenveel kritiek hebben als lof voor andere dingen. Maar het is al een ander land en dat is fantastisch. (Er komt begin 2012 een boek van mij over uit, zul je op DWM wel van horen.)

              • door Vanglabeke Noël op woensdag 12 oktober 2011

                Merci Helene voor dat wel heel lang maar verhelderend antwoord met stellingen maar ook met twijfels of bedenkingen . Zoals het eigenlijk moet denk ik . Niet vastgeroest in dogmas .Integendeel , positieve ontwikkelingen naar een meer rechtvaardige maatschappij zo goed als het kan kritisch volgen of opvolgen . Ook kritisch belichten wat er misloopt of kan mislopen .

  • door BernardDewitte op maandag 10 oktober 2011

    Che mag dan wel een icoon zijn, intussen is de praktijk van Mahatma Gandhi vanonder het stof gehaald, en verlopen de meeste revoluties nu op geweldloze manier (hoewel Gandhi niet als icoon wordt bovengehaald). Who's changing the world ?

    • door Helene P op dinsdag 11 oktober 2011

      Bernard, je hebt gelijk. Gandhi is trouwens nog wel degelijk een icoon in andere landen. En dat niet alleen voor zijn geweldloos verzet, maar ook zijn ideeën over samenleven en gemeenschap. En bovendien m.i. een heel wat beter icoon dan bijv de Dalal Lama, die mooi praat, maar uiteindelijk een ethnisch-religieus politiek systeem vertegenwoordigt waar politieke macht is gebaseerd op de goddelijke natuur van de Dalai Lama, die bovendien levenslang regeert, en het onbetwiste geloof daarin van de onderdanen. (Stel je voor dat de Paus alles voor het zeggen had! En die is nog ergens verkozen, krijgt maar één, in vergelijking minieme 'goddelijke' eigenschap aangemeten - de onfeilbaarheid in geloofszaken - en kan bovendien nooit zo lang heersen.) Wel zijn er enkele aantekeningen nodig in de discussie over geweldloos vs gewapend verzet. Zoals we onlangs hebben gezien in Tunesië, Egypte, Lybië, Yemen, Syrië..., zijn er soldaten en legers die zoals de imperiale Britse troepen in India in de tijd van Gandhi, weigeren om op burgers te schieten. Andere hebben daar helaas geen moeite mee en dan is gewapend verzet soms onvermijdelijk, hoewel normaliter altijd in combinatie en liefst coördinatie met geweldloos volksverzet. (Ze vullen elkaar aan en er bestaat een wisselwerking.) Dat is het grote verschil met de 'foco' theorie van het guevarisme waarover Marc en ik hierboven debatteerden. Met 'focos' (= revolutionaire haarden') gaat het andersom: men begint men met gewapende actie door groepjes guerrillas om burgers aan te zetten tot verzet. Gewapend geweld tegen burgers is de definitie van terrorisme. Dat kan staatsterrorisme zijn zoals in het geval van Israël, Kadhafi, het apartheidsregime, Pinochet enz. Of terrorisme door verzetsgroepen, bijv. Hamas. Het verschil tussen legitiem gewapend verzet en terrorisme wordt duidelijk uitgespeld in de Conventie van Genève en de aangehechte zgn 'protocols' voor situaties van burgerverzet en zgn 'asymmetrische oorlog' (tussen gewapend verzet en een staand leger). Hetgeen overigens niet wegneemt dat iedere gewapende actie 'collateral damage' kan veroorzaken, maar het verschil ligt erin of het doelwit gewone burgers zijn of niet. (En ook of het gebruikte geweld 'proportineel' is tav het legitieme doelwit.) Er zijn ook internationale richtlijnen over de omstandigheden waarin gewapende rebellie legitiem is, ook al is dat vaak onderwerp van hevig debat. Anderzijds is aldus gedefinieerd terrorisme nooit legitiem.

      Je kunt dus heel goed tegen gewapend geweld zijn en toch op een zeker moment ertoe gedwongen worden. Zoals bijv. de Weerstand bij ons in de 2de Wereldoorlog. Er komt in vele gevallen van onderdrukking en gewelddadige repressie een moment dat men moet kiezen tussen zich onderwerpen of terugvechten. Anders wordt je mooie principe van geweldloos verzet al vlug passiviteit ingegeven door lafheid of angst. Wat moet je bijv. denken van de vele mensen die "het niet eens" waren met Hitler en de Nazi bezetter, maar toch geen vinger uitstaken om eerst de discriminatie, dan de deportatie van de Joden te verhinderen? In dat voorbeeld zie je ook dat men heel goed ongewapende actie kan nemen (bijv. Joden verbergen of administratieve sabotage) zelfs wanneer je medestanders ook gewapende acties uitvoeren, die in die tijd ook heel belangrijk en nodig waren.

      Maw iconen of niet, je moet je in de meeste gevallen hoeden voor de dichotomie gewapend/ongewapend verzet. Hoewel je wél kunt stellen dat ongewapend verzet op z'n minst altijd geprobeerd moet worden en ook (zo mogelijk, want mensen moeten ook niet als slachtvee dienen) door moet gaan ondanks daarnaast ook legitieme gewapende actie. Kun je daarmee eens zijn?

      PS De Lybische 'rebellen' hebben m.i.in zekere zin de foco-theorie toegepast, hoewel de militaire interventie van de NATO het een speciaal geval maakte. Ze hebben bijna meteen alles op gewapende actie gezet. Je ziet daar nu de nadelen van. Ongewapend verzet is een sterke politieke 'meester' en leidt tot een (min of meer) coherent gezamenlijk politiek programma. Als het goed gaat: met instemming van een meerderheid van de bevolking. Dat kost tijd, veel moeite en organisatie. Maar je ziet nu dat alles zetten op gewapend verzet in Lybië allerlei, bovendien weinig gedisciplineerde, gewapende groepen tot gevolg heeft en op politiek en ideologisch vlak het hele verzet steunt op enkele lichtgewicht ideeën. Tégen zijn is gemakkelijk, maar lang niet voldoende voor 'revolutie' of positieve omwenteling. Je moet weten waar je vóór bent, bovendien in overeenstemming met heel veel mensen als je bovendien een democratie wilt.

  • door Richard op maandag 10 oktober 2011

    Dat er een verdraaide beeldvorming over Cuba heerst staat buiten kijf. Maar tegelijkertijd zou links ook eens mogen stoppen met Cuba stelselmatig af te schilderen als een communistisch paradijs.

    Ondanks alle fouten in onze samenleving, denk ik toch dat wij hier in België een hogere levenskwaliteit hebben dan de Cubanen. Liever een Colruyt en een Delhaize dan een rantsoenkaart.... .

    Akkoord dat er in het rijke (Noord) Westen een staat van overconsumptie heerst. Maar in Cuba heerst dan een totale afwezigheid van consumptiegoederen: geen auto's, geen pc's, geen gsm's, geen internet, vervallen infrastructuur, etc... .

    Waarom heeft de VS een (half) zwarte president en wordt Cuba nog steeds bestuurd door een blanke gerontocratie? Terwijl het merendeel van de bevolking jong en van gemengde afkomst is. Ik denk dat er hier in België nog altijd meer sprake van een democratie is.

    • door Vanglabeke Noël op maandag 10 oktober 2011

      Ik denk dat men in Cuba met schaarse middelen toch probeert van iedereen op menswaardige manier te laten leven . Ja is waar, wij hebben hier veel meer, maar wie zijn die wij ????? Zijn dat de 88.000 Euro miljonairs of zijn dat de nu al 1,5 miljoen mensen onder de armoedegrens die noodgedwongen moeten besparen op veel levensnoodzakelijke zaken . Wat heeft men aan een Colruyt of een Delhaize net om de hoek als men de middelen niet heeft om er te gaan kopen .

      • door Frank Solidariteit op maandag 10 oktober 2011

        Mooi artikel en sterke reacties! Ik hoop dat jullie , net als ik jaarlijks Cuba bezoeken . En niet om op hotel te gaan...ik leef er samen met de Cubanen als Cubaan en ben er dan super gelukkig. Ik zie ginds ook meer lachende mensen dan hier in Belgie waar we veel zorgen hebben om alle dingen die we hebben, luxe vooral ! Ik probeer er zoveel mogelijk te helpen, wetende dat het leven niet eenvoudig is.Ook ik loop soms een halve dag rond om de zaken te vinden die ik nodig om s' avonds voor 14 mensen te koken... Ik weet dat veel Cubanen die in Miami zitten liever in Cuba bij hun familie zijn, maar ze moeten kiezen tussen echte vrijheid In hun kleine land of de spiegel van vrijheid die hun wordt voorgehouden in de USA ! Ik hoop dat ik in de toekomst nog veel meer tijd bij deze geweldige mensen mag verblijven !! Met onze kleine organisatie stuurden we in het verleden , in samenwerking met ICAP heel wat medisch materiaal, schoolgerieg, kleding speelgoed enz naar ginder. Wel hielpen er heel wat scholen , ziekenhuizen, gehandicapten instellingen enz . Misschien een druppel op een hete plaat, maar wij DEDEN tenminste iets waar de mensen ginds beter van werden ! Het land loop al jaren gebukt onder het juk van het embargo door de USA , een echte schande dat dit nog kan !! Ik stelde vroeger steeds de vraag bij het einde van een film over Cuba die we vertonen... Wie denkt de president van de USA wel dat hij is , dat hij zomaar kan beslissen dat kinderen in Cuba moeten zoeken naar medicijnen als ze die dringend nodig hebben !!

        Stop het embargo en je zal zijn wat Cuba echt kan, en maar de mensen toe in staat zijn !!

        VIVA CUBA !

        Frank

        • door Patrick Hens op dinsdag 11 oktober 2011

          Mooi gezegd, Frank. Recht uit het hart. Viva Cuba!

    • door svdl op maandag 10 oktober 2011

      Op zijn minst voor anderhalf tot 2 miljoen belgen zou de gemiddelde levenskwaliteit op Cuba een aanzienlijke verbetering zijn voor hun levenskwaliteit en voor die van hun kinderen, niet in het minst wat betrfet, gezondheidszorg, onderwijs, zekerheid, rust, gezondere arbeid, respect, depressie en stress verlaging, sociaal contact, groeps/thuis-gevoel, etc... Dat het internet in Cuba idd vaak nog op 64Kbit/sec draait, ja ok... Dat PC's geen Dell latitudes zijn of HP Pavillions, of Sony Vaio's maar AMD athlons of pentium 4's, ook een feit, dat een gsm gesprek in rurale gebeiden kan wegvallen, tja idd... Dat nog altijd heel wat gebouwen schrreeuwen om een lik verf... Ook waar... Maar "geen internet, geen wagens, geen PC's, vervallen infrastructuur (in de perceptie van massa gebouwen die op instorten staan met leegstand) DAT zijn propagandistische leugens... Je kan heelgoed weten dat dit niet waar is. Ik ben teleurgesteld in zo weinig intellectuele moeite om dit na te trekken. Iemand kan altijd natuurlijk naarstig op zoek gaan naar juist dat voorbeeld dat de regel contrasteert en dan het valselijk voorstellen als gemeen voorval. 'Be my guest' als je hiermee wil vezrder gaan, maar besef wel dat je dan het pad van de intellectuele eerlijkheid en het respect van je toehoorders verlaat. (Aan den toog noemen ze dat "plat liegen", maar goed...) Dat er geen problemen zijn in cuba, is niet waar. Natuurlijk zijn er problemen, Grote én kleine... Het gaat nog steeds om een samenleving met mensen, met typische menselijk problemen... Cubanen zullen niet zeggen dat hun land HET paradijs is, die arrogantie is niet aan hun besteed, maar ze zijn fier op hun land op hun natie, op hun revolutie en op alles wat ze samen hebben opgebouwd en reeds verwezenlijkt. Ze hebben idd wel een trots een fierheid die niet draait om cubaan zijn op zich maar op hun samen zijn, hun smaen dingen verwezelijken en vooruitgaan op de manier die zij zien als vooruitgaan (wat Niet noodzakelijk daarom hetzelfde is als wat sommige hier verstaan over vooruitgang... Dat is een kleine hint om even over na te denken en te blijven stilstaan... vanuit meerdere aspecten.)

      Hier in België, bij ons: Wat ben je verder ook met een tot de nok gevulde colruyt, wanneer je met je schamel pensioentje toch de bulk van de mogelijkheden moet passeren op zoek naar het Winny merk van juist enkel datgene op je schamele boodschappenlijstje, zodoende dat je het einde van de maand haalt? Wel voor minstens anderhalf milioen mensen in België is dit dagelijkse realiteit!

      Daarbij, alles van producten in cuba slechts herleiden tot een boodschappenlijstje, is wederom een vuile valse verdraaiing van de werkelijkheid. Ik merk op dat de propaganda-machine wederom goed haar best heeft gedaan. Je kan maar betere eens een inleefreisje plannen naar Cuba om zelf te gaan zien hoe plat "propaganda" te keer kan gaan.

      Wat Democratie in Cuba betreft en de verschillende niveau's van bevoegdheden, verantwoordelijheden, organen en strcuturen, zou ik de kritikasters van het thema "democratie" eerst toch even aanraden om dit te bestuderen vooraleer ongefundeerde platitudes te verkopen in aard van "de huidskleur van de regering", "de baard van Castro", etc...

      Je hebt het reeds in je eerste zin gehad over verdraaide beeldvorming over Cuba, wat des te meer verbasend is in samenstelling met de beweringen die daarop volgden. Enfin, beste Richard, één, goede raad (be-)studeer eerst - of beter - bezoek het land eerst, voorlaeer je met dit soort "zwetserige toogpraat" ten berge komt.

      • door Richard op maandag 10 oktober 2011

        Ok het klinkt een beetje als toogpraat MAAR ik heb nergens gezegd dat ik akkoord ben met de huidige situatie hier in België (en in Europa bij uitbreiding). Ik heb zelfs (impliciet) gezegd dat Cuba zelf het slachtoffer is van karaktermoord in de Westerse pers. Ik ben het gewoon beu dat Cuba altijd wordt afgeschilderd als het land van melk en honing. Een kapitalist (of een neoliberaal) kan evengoed verwijzen naar Taiwan, Zuid-Korea, Japan, Hong Kong en Singapore.

        • door svdl op woensdag 12 oktober 2011

          Beste Richard, Wie schildert het dan af als 'het land van melk en honing'? Is het misschien de perceptie die men of u overhoudt nadat u of men een opsomming leest van de prestaties en cijfers op vlak van gezondheid, ontwikkeling, scholing etc....? Nochtands is er ook genoeg informatie onder voorbeeld van om. artikels die het hebben over de moeilijkheden van dagdagelijks in Cuba... over tekorten, over moeilijkheden in supply, over organisatieproblemen, over sociale problemen, etc... Onlangs nog het hele debat over de afgelopen jaren in Cuba en haar economie -- en als gevolg de invoering van beperkte kleinzelfstandigen, vrije beroepen... Enfin, een heel grote maatschappelijk discussie die de moeilijkheden, euvels en problemen heus niet onder stoelen of banken stopten. Integendeel, hier is een voorbeeld van democratie aan de dag gelegd die zulke problemen bespraken tot op het niveau van elke cubaans gezin en beroep. U kan natuurlijk 'voorbeeld van democratie' opnieuw percipieren als "aha! opnieuw 'melk en honing' retoriek", maar ik vraag me af of dit nog zo zou denken nadat u dit Cubaans debat en haar aspecten even zou bestuderen "in depth".

          Ik wil u er toch nog even op wijzen dat een perceptie relatief is. Ik wil maar bedoelen dat voor miljoenen mensen in bepaalde Latijn Amerikaanse landen, Cuba idd een perceptie krijgt van het "land van melk en honing"... En nogal wiedes indien hun enige referentiepunt, de uitzichtloze armoede is waarin ze zich met hun familie dagdagelijks bevinden.

          Nu, alle gekheid op een stokje: laten we vooral niet "filosoferen" maar de cijfers onder ogen zien, goed en slecht, maar ook vooral dan de "overall resultaten"... Ook de progressie is belangrijk. Vanwaar komt een land in heel wat aspecten en op welke tijdsspanne. (Dat noemen ze in fysische termen 'de versnelling' --> Ook dat is een belangrijke parameter) Ook de omstandigheden, het refrentiekader, waarin resultaten worden geboekt, of problemen naar boven komen, is een belangrijke parameter in de de overweging naar beschouwing van beleid. Laten we hierin vooral de feiten bestuderen. Als we het bijvoorbeeld hebben over een aspect als 'de werking van democratie in Cuba', kunnen we het reeds allebei eens zijn dat we alleszinds hiervoor niet bij onze mainstream westerse massamedia moeten zijn, niet? Laten we ook de termen van "melk en honing laten vallen" (al dat 'emo' gedoe :-)) en dus gewoon nuchter beoordelen op de data die we statisch en wetenschappelijk kunnen verzamelen (of reeds voor ons verzameld zijn... nog beter)

    • door david op dinsdag 11 oktober 2011

      de verdraaide beeldvorming

      kan best zijn maar is de staat van oorlog met de USA sinds het conflict van de Varkensbaai ooit officieel beeindigd? en by the way in Duitsland kunnen een hoop mensen zich zelfs de Aldi niet meer permitteren misschien moeten de gematigde centrum democraten ook eens ophouden met onze westerse schijndemocratie stelselmatig als een democratisch paradijs af te schilderen 'de westerse overconsumptie' is dat geen eufemisme voor onverantwoorde roofbouw op mens en milieu ? hoeveel mensen ontberen consumptiegoederen, auto's, pc's, gsm's, internet, een dak boven hun hoofd, onderwijs, medische hulp, kans op zelfontplooiing, een baan, al dan niet zinvol? misschien ben ik wel een paranoide samenzweringstheorieadept maar volgens mij hebben de VS een zwarte president omdat dat een goeie marketing was na de Bush-raid,

  • door Helene P op woensdag 12 oktober 2011

    Marc: ken jij dat boek van de Chileense schoonzoon van? Niet van Fidel maar wel in die hoogste cirkels. Heb het zelf niet en te lang geleden gelezen om namen, titel enz te herinneren. Maar mooi was 't niet... Heb jij het of de referentie?

    • door Helene P op woensdag 12 oktober 2011

      Sorry, heb de referentie teruggevonden. Het is "Nuestros años verde olivo" van Roberto Ampuero, ex-schoonzoon van Fernando Flores Ibarra. Ken je het?

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties