about
Toon menu

De crisis van het kapitalisme: een andere economie is noodzakelijk én mogelijk

In een lezing op 28 april 2011, tijdens een conferentie te Rome, georganiseerd door de ‘Rosa Luxemburg Stichting Brussel’* schetst Marc Vandepitte de contouren van een ander economisch model.
zaterdag 20 augustus 2011

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Het kapitalisme wordt geconfronteerd met een ernstige crisis op verschillende fronten.i De wereld heeft daarom dringend behoefte aan een andere economische orde. Vertrekkend vanuit de meest fundamentele tegenstelling van het kapitalisme maken we eerst een diagnose van wat er fout gaat. Daarna formuleren we enkele krachtlijnen voor een mogelijk alternatief. Omwille van het belang ervan gaan we dieper in op de kwestie van economische groei versus ontwikkeling. We concluderen met enkele praktische en concrete voorstellen voor een alternatief economisch programma.

Inleiding: gebruikswaarde en ruilwaarde

De meest fundamentele tegenstelling van de kapitalistische economie is het onderscheid tussen gebruikswaarde en ruilwaarde is.ii Elk product of dienstverlening heeft zowel een gebruikswaarde als een ruilwaarde, maar het is uit de ruilwaarde dat winst wordt gegenereerd. En winst, dat is de bron van kapitaalaccumulatie.

Om die winst en ook de accumulatie te maximaliseren, reduceert elke economische speler de goederen en diensten tot hun ruilwaarde en probeert hij zoveel mogelijk ruilwaarde te genereren. Deze maximalisering is geen kwestie van ambitie of ondernemerszin, het is een noodzaak omwille van de ijzeren wet van de concurrentie.

De maximalisering van winst en accumulatie veroorzaakte in het verleden, en veroorzaakt nog steeds vandaag, een immense historische dynamiek – een dynamiek die werkelijk alles in de wereld heeft veranderd en waardoor de geschiedenis in een stroomversnelling is gekomen. Het kapitaal heeft de wereld veroverd met de kracht van een tsunami.

Waarom dat gebeurd is valt eenvoudig te begrijpen. Omwille van de winstmaximalisatie probeert het kapitaal namelijk elk product, elke dienstverlening, elke menselijke activiteit en zelfs de activiteiten van de natuur, om te zetten in ruilwaarde. Dat transformatieproces is echter een radicaal en alles behalve eenvoudig proces. Het veronderstelt immers dat het kapitaal alle goederen en activiteiten die het wenst om te zetten in ruilwaarde, domineert, onderwerpt en instrumentaliseert en daarbij ondervindt het heel wat weerstand. Het is daarom een eindeloos proces van onderwerping en onderschikking.

Om dit historisch proces te beschrijven gebruikte Karl Marx in De Grundrisse de term subsumptie. Subsumptie, afgeleid van subsumeren, is het samenbrengen of insluiten van iets onder datgene dat het bevat en verheft. De term is afkomstig uit de logica maar krijgt bij Marx een maatschappelijke en zelfs ontologische betekenis. Het is de act waarin een onderliggende, inferieure vorm wordt opgenomen, ondergebracht en omgevormd in een hogere vorm.

De subsumptie-beweging bevat twee componenten: subordinatie en assimilatie. De superieure entiteit eigent zich een lager wezen toe en transformeert het conform met zichzelf; het is de reductie en assimilatie van de mindere tot de meerdere.iii

Het gaat verder dan het omzetten van goederen in koopwaren. Dit proces gaat over het kneden en reconstrueren van de hele planeet, de hele samenleving en alle sociale relaties en ideeën, in functie van de behoeftes van het kapitaal. Het kapitaal handelt m.a.w. als een permanente demiurg (schepper) van de samenleving.

Het basis economisch paradigma is duidelijk: prioriteit van ruilwaarde over gebruikswaarde. Daar moeten we van af. Maar indien we op zoek gaan naar een alternatief paradigma, dan is het belangrijk om te zien dat dit basis economisch paradigma een onlosmakelijk onderdeel is van een overweldigende dynamiek. Men kan het ene niet los maken van het andere.

Als we het economisch paradigma willen wijzigen of transformeren dan zullen we de allesomvattende dynamiek moeten stoppen en breken. Als je wil vliegen dan moet je de gravitatiewetten neutraliseren of uitschakelen.

Subsumptie: een vraatzuchtige dynamiek

Ongelijkheid en machtsconcentratie

De eindeloze accumulatie van kapitaal – gebaseerd op de uitbuiting van arbeid – heeft de productie van rijkdom op gang gebracht op een nooit geziene schaal en snelheid. Maar het onderliggend mechanisme van die accumulatie berust op tegenstrijdige belangen: hoe lager het loon, hoe hoger de winst.

Polarisatie is dus inherent aan het systeem met als gevolg dat rijkdom sterk geconcentreerd wordt in de handen van hen die de productiemiddelen bezitten. In België bezitten de tien procent rijksten meer dan 50% van alle vermogens. In de VS bezitten de één procent rijksten zelfs 30% van alle rijkdom.iv

Maar rijkdom betekent ook macht. De concentratie van rijkdom gaat gepaard met de concentratie van macht. In elk kapitalistisch land ligt de echte macht in de handen van een kleine elite. Zij hanteren de hefbomen in de economie en de financiële wereld, zij controleren de media en leggen de krijtlijnen van de politici vast. Het zijn deze mensen die hun jaarlijkse hoogmis vieren in Davos.

Dit mechanisme van concentratie en polarisatie binnen de landen heeft zich herhaald op internationaal niveau, met name in de uitbuiting van het Zuiden door het Noorden. Om de transfer van rijkdom van Zuid naar Noord te garanderen werd de internationale arbeidsverdeling opgezet en uitgebouwd.v

Samir Amin stelt terecht dat het Noord-Zuid conflict (Centrum-Periferie) een onlosmakelijk onderdeel is van de geschiedenis van het kapitalisme.vi

Op wereldschaal is de polarisatie tussen rijk en arm ongelofelijk. Het gezamenlijk inkomen van 950 multimiljonairs overtreft het inkomen van 40% van de wereldbevolking.vii Het zelfde is waar voor de (militaire) krachtsverhoudingen. Met 4,6% van de wereldbevolking besteden de VS 43% van de totale militaire uitgaven wereldwijd.viii

Arbeid

De bron van meerwaarde (winst) en accumulatie is arbeid. Daarom is het de waar bij uitstek waar de ruilwaarde de overhand heeft gekregen op de gebruikswaarde. Enkel verloonde arbeid – dus met een ruilwaarde – wordt als arbeid gezien. We kunnen enkel overleven – en bestaan dus enkel – indien we onze arbeid ruilen op de arbeids‘markt’.ix

De onderschikking van arbeid aan kapitalistische behoeftes heeft geresulteerd in belachelijke lonen (850 miljoen arbeiders, of 28% van het wereldtotaal, worden beschouwd als ‘working poor’x), vervreemding, onmenselijke werkomstandigheden of ontoelaatbare stress, informele arbeid (tussen 52 en 78% in het Zuidenxi), of structurele werkloosheid (nog eens 7% wereldwijdxii).

Activiteiten gericht op de reproductie (opvoeden van kinderen, huishouden), meestal uitgeoefend door vrouwen, worden noch betaald noch naar waarde geschat.

De markt

Het kapitalisme heeft de markt niet uitgevonden. De markt, zowel lokaal als internationaal, bestond reeds eeuwen voordat het kapitalisme het licht zag. Het kapitalisme schafte de markt ook niet af, maar gebruikte en transformeerde die wel in functie van zijn noden, en meer specifiek in functie van de noden van de sterkste speler op de markt.

De kapitalistische markt heeft evenwel niets van doen met de ‘vrije’ markt. Het is een oligopolide en gestuurde markt. Dat betekent dat in elke sector een handvol multinationals het geheel domineren en er – met hulp van ‘hun’ staatsoverheden of internationale instellingen – de regels opleggen: concurrentie wordt uitgeschakeld of beperkt wanneer het schadelijk is en opgelegd wanneer het voordelig is. Kapitalistische bedrijven zelf zijn één voor één planeconomieën, waarvan de schaal die van nationale staten in heel wat gevallen overtreft.

Tot zover de ‘reële’ markt, de markt van goederen en diensten. Maar de overheersing van ruilwaarde over gebruikswaarde heeft ook de kapitalistische markt zelf grondig aangetast en getransformeerd.

Normaal wordt ruilwaarde gecreëerd door het verkopen van producten of diensten die een gebruikswaarde hebben. Maar eigenlijk is dat een omweg. Met het productieproces kan er heel wat misgaan, vooral met de verkoop. Het creëren van ruilwaarde zonder goederen of diensten te produceren, dus zonder de omweg van de gebruikswaarde, dat is het summum. En dat is nu precies wat financiële markten doen.

Het punt is nu dat deze financiële markten zodanig geëxpandeerd zijn dat ze t.o.v. de markt van de reële economie absurde en gevaarlijke proporties hebben aangenomen.

Zelfs de beurskrant Financial Times moet toegeven dat ‘het meest opvallend en dodelijk voorbeeld van deze waanzin, de groei is geweest van de ongereguleerde derivatenmarkten,xiii die opgezwollen zijn tot 600.000 miljard dollar’.

Deze speculatiemoloch is veertig maal groter dan de wereldhandel van goederen en diensten. Het is ook het equivalent van bijna tien jaar economische wereldoutput en komt neer op bijna 100.000 dollar per persoon van deze planeet.xiv Inderdaad pure waanzin. Het zijn deze speculanten die de beurzen doen kelderen, de financiële markten ontregelen en landen economisch wurgen.

De staat

Een belangrijk onderdeel van het subsumptieproces is de ‘stille overname’ van de staat door het kapitaal.xv In een kapitalistisch systeem bestaat de rol van de overheid niet echt in de verhoging van het algemeen welzijn. Haar prioriteit ligt niet in het verschaffen van een fatsoenlijk leven aan al haar burgers of het bevorderen van hun culturele of sociale ontwikkeling.

Haar eerste prioriteit bestaat in het voorzien van de best mogelijke voorwaarden voor het bedrijfsleven om te kunnen bloeien: infrastructuur, lage kosten, lage belastingen, lage lonen, gegarandeerde afzetmarkten, controle van de wereldmarkt, enz. Indien dat oorlog vereist, dan betekent dat ook oorlog, zoals af te leiden is uit de bombardementen van de VS sinds 1945.

DeWereldMorgen.be

De ‘Europese staat’ is ook een goede illustratie van die stille overname. Via de Ronde Tafel van Industriëlen, Businesseurope en andere instellingen heeft het bedrijfsleven een ijzeren greep op de Europese commissie, het hoogste politieke orgaan van de EU.xvi

Het Europarlement heeft praktisch geen macht, en voor elke europarlementair zijn er zes lobbyisten.xvii De financiële crisis en de herhaalde schokken achteraf tonen de complete onderwerping van de politici aan de dictaten van de financiële markten.

De kolonisering van het bewustzijn

Om de macht te kunnen uitoefenen is de steun van de publieke opinie essentieel. Die publieke opinie wordt meer en meer gekneed door de massamedia, en die massamedia is nu bijna volledig in de handen van het grootkapitaal. Ook hier was er een ‘stille overname’. Zelfs de militaire industrie was niet afwezig bij deze overname. Dassault, een Franse wapenindustrieel, is een goed voorbeeld.

De volgende uitspraak van Marcel Dassault, de stichter van het bedrijf, spreekt voor zichzelf: ‘Mijn groep moet een blad hebben om zijn opinies bekend te maken en om te reageren op sommige journalisten die onprettige dingen over de groep hebben geschreven. Ik heb er genoeg van dat sommige bladen mij beledigen, er zijn al te veel onbekwame lieden die de problemen niet kennen. Ik wil daar dus kunnen op antwoorden.’xviii

Vandaag is de arme man eigenaar van meer dan 70 nieuwsbladen of tijdschriften. Het is juist één voorbeeld. Volgens sommige berekeningen is de Franse geschreven pers momenteel voor 70% in handen van wapenfabrikanten.xix

Het gevolg van deze overname is dat het publiek debat niet meer gehouden wordt door de burgers, maar gehouden (of juist niet) én gecontroleerd wordt door de commerciële media. En men moet toegeven dat die commerciële media echte experts geworden zijn in het ‘fabriceren van goodwill’.xx

Het hoeft niet te verwonderen dat, zelfs kort na de debacles in Afghanistan en Irak, de elites er vlot in geslaagd zijn om de publieke opinie warm te maken voor een nieuw militair avontuur. Als dat waar is om ten oorlog te trekken, dan geldt dat ook voor andere aspecten van de samenleving.

Het fabriceren van smaak en identiteit

Normaal zou je mogen verwachten dat een economie datgene produceert wat consumenten nodig hebben of wensen. Maar het kapitalisme heeft dat op zijn kop gezet.

De productie wordt georiënteerd op de winstmaximalisatie van de producenten en niet op de behoeftes van de consumenten. Dit stimuleert de productie van overbodige goederen en goedkope producten van lage kwaliteit met een korte levensduur. Het resultaat is de tirannie van modecycli, een wegwerpcultuur en een afvalberg.xxi

Maar het gaat verder dan het kneden of manipuleren van de smaak. Tot en met de persoonlijke identiteit wordt aangetast door deze inversie (van productie en consumptie). Zoals God in de bijbel, creëerde het Kapitaal een Nieuwe Man en een Nieuwe Vrouw naar zijn eigen beeld. Het is een man of vrouw waarvan de bestaanswijze van het hebben de overhand heeft over de bestaanswijze van het zijn.xxii

De identiteit van de Nieuwe Mens wordt nagestreefd door het verwerven van consumptiegoederen, m.a.w. door bezit. Om die Nieuwe Man of Nieuwe Vrouw te creëren werd een gesofisticeerde verleidingsindustrie op poten gezet.

Men kan deze catering van onze onderbewuste en irrationele wensen beschouwen als de luchtmacht van het kapitalisme. Men moet beseffen dat de totale uitgaven aan marketing en publiciteit de militaire budgetten wereldwijd overstijgen.xxiii

Greep op het klimaat

De subsumptie van de natuur door het kapitaal heeft een aanzienlijk en gevaarlijk impact op het klimaat. Het wordt meer en meer evident dat het onmogelijk is om de klimaatopwarming binnen de kapitalistische logica een halt toe te roepen. Men zal dus moeten kiezen: het klimaat redden of het kapitalisme redden.

Het lijkt er nu – helaas – op dat de kapitalistische elite gekozen heeft voor het laatste. The Economist, misschien wel het meest invloedrijke tijdschrift ter wereld en spreekbuis van de economische elite zegt het onomwonden:

‘Wereldwijde actie zal de klimaatverandering niet stoppen. Het gevecht om de globale opwarming te beperken tot gemakkelijk aanvaarde niveaus is dus voorbij.’ (sic) We moeten de klimaatopwarming niet proberen een halt toe te roepen, de wereld moet gewoon harder zijn best doen om te zien ‘hoe we er mee kunnen leven’.

De zeespiegel zal wellicht meer dan een meter stijgen, misschien zelfs twee. Daar moeten we ons bij neerleggen en er ons op voorbereiden door dijken te bouwen, tientallen miljoenen mensen te laten verhuizen naar hoger gelegen gebieden, de geneeskunde af te stemmen op tropische ziektes, enz.

Pech voor de landen van het Zuiden: zij zullen het meest worden getroffen en hebben het minst middelen om zich daarop ‘voor te bereiden’. Maar, maak je daar niet te druk over, want de klimaatopwarming creëert nieuwe opportuniteiten voor de businesswereld. Constructiefirma’s die dijken bouwen en verzekeringsbedrijven bijvoorbeeld zullen gouden zaken kunnen doen. Ook aan emissierechten valt nog een flinke stuiver te verdienen. En uiteraard bieden de groene technologie– en energiesector enorm veel mogelijkheden.xxiv

Tot zover The Economist. Onze Europese Commissaris voor klimaat, Connie Hedegaard, zit helemaal op deze golflengte. In het verleden had ze het nog over ‘morele verantwoordelijkheid’ en over het ‘voortbestaan van de mensheid’. Dat is nu niet langer haar prioriteit. Nu staat business en concurrentiestrijd voorop.

Naar aanleiding van de klimaattop in Cancún zei ze: ‘Zij die uiteindelijk de energie-efficiëntie verbeteren alsook de innovatie, zullen meer geld sparen. Zij die dat niet doen, riskeren te worden voorbijgestoken door Chinese concurrenten.’xxv Greg Baker, de Britse minister van klimaatverandering zei dat de deal in Cancún een ‘sterk signaal van vertrouwen zou zenden naar de zakenwereld die miljarden investeert in de nieuwe groene economie’. Volgens de Financial Times verwelkomde de businesswereld inderdaad de resultaten van de klimaattop…xxvi

Hiërarchie tussen de levenssferenxxvii

Het kapitalisme luidde een radicale breuk in met alle voorafgaande maatschappijvormen. Vanaf ongeveer vijfhonderd voor Christus werden alle bestaande maatschappijen, behalve de primitieve in afgelegen gebieden, gekenmerkt door een zelfde hiërarchie tussen de verschillende levenssferen.

De Griekse filosoof Aristoteles heeft het ideaaltype van zo'n maatschappij haarfijn geanalyseerd: de economie (oikos) stond helemaal onderaan en was ondergeschikt aan de politiek (polis). Maar ook de politiek, verantwoordelijk voor de verdeling van de rijkdom en de sociale ordening, stond niet op zichzelf, maar was – juist zoals de economie – ondergeordend aan iets anders.

Beslissingen in die sfeer waren niet alleen een kwestie van meerderheid of machtsoverwicht, maar werden zelf bepaald en georiënteerd door een geheel van waarden, idealen en ideeën, of korter gezegd door het streven naar het goede leven (eudamonia).

We moeten de antieke samenlevingen niet idealiseren. In de maatschappij die Aristoteles beschreef waren de burgers vrijgesteld van arbeid, dat gebeurde door slaven. Ook hadden vrouwen een ondergeschikte positie. Toch biedt zijn beschrijving een interessant model omdat de hele maatschappij gericht is op het meest kostbare wat er is: het goede leven.

Het kapitalisme keerde de hiërarchie tussen de sferen helemaal ondersteboven. Bovenaan kwam de economische sfeer te staan: oorspronkelijk kleine kapitalistische familiebedrijven, vandaag transnationale giganten die de wereldmarkt domineren en nooit geziene hoeveelheden kapitaal en productiemiddelen concentreren.

Zoals we hierboven zagen is de politieke sfeer volledig onderworpen aan die economische macht. De sfeer van de waarden en ideeën tenslotte, is volledig afgestemd op de economische belangen. De topwaarden die gepromoot worden, zijn consumentisme, prestige, zelfontplooiing, het ieder voor zich, het recht van de sterkste, de superioriteit van het blanke ras en de Westerse beschaving, ... Het cynisme en pragmatisme vieren hoogtij. Mensen of volkeren die opkomen voor een betere wereld worden afgedaan als dromers en sukkelaars.

DeWereldMorgen.be

Tegendynamiek

Om een nieuwe economische orde in te stellen moet de dynamiek die we hierboven beschreven, een halt worden toegeroepen en moet er een nieuwe, andere dynamiek worden gestart. In zekere zin is zo een nieuwe dynamiek of logica een spiegelbeeld of antipool van de oude.

Het goede leven

De meest fundamentele taak is het herstellen van de hiërarchie tussen de levenssferen. Hierbij is de analyse van Aristoteles hierboven zeer bruikbaar, met dien verstande dat in zijn visie de dimensie van natuur en milieu ontbreekt.

We moeten deze vitale dimensie toevoegen, en daarbij kunnen inheemse tradities – bvb. Pacha Mama – zeer nuttig zijn. Het goede leven (eudamonia) moet vervolledigd worden met het respect voor de natuur. Deze combinatie komt heel dicht bij het inheemse concept ‘buen vivir’.xxviii

In de eerste plaats moet de economische sfeer ondergeschikt worden aan de politieke sfeer. De allocatie van kapitaal en de distributie van het economisch surplus, de handel, het geldwezen, enz. moeten gericht worden op de prioriteiten en noden van de huidige gemeenschap en die van de toekomstige generaties.

Dit veronderstelt de regulatie van de economie binnen een democratisch kader, d.w.z. waarbij de belangrijke economische oriëntaties ter goedkeuring worden voorgelegd aan de burgers.xxix

Ten tweede moeten zowel de economische activiteiten als de politieke besluitvorming doordrongen zijn van waarden als gelijkheid, solidariteit, samenwerking, verantwoordelijkheid, respect, waardigheid, tederheid, zorgzaamheid (t.a.v. mens en natuur), …xxx

De oktoberrevolutie (1917) en de Chinese revolutie (1949) waren de eerste breuk met het kapitalistisch systeem en zijn logica. Beide revoluties braken met de kapitalistische hiërarchie van de sferen. In de Sovjet-Unie (en later in de Oostbloklanden) werd de economische sfeer opnieuw ondergeschikt aan de politieke sfeer, meer bepaald aan de communistische partij. Om diverse redenen werd de sfeer van de ideeën en idealen naderhand verwaarloosd. De bevolking herkende zich op den duur niet meer in de politieke koers. Er gaapte een kloof tussen de leiding en de bevolking, en het systeem stortte uiteindelijk in elkaar.

De Chinese revolutie maakte de economie ook ondergeschikt aan de politiek, maar probeerde een stap verder te gaan. De Culturele Revolutie (1966-1976) was een poging om de revolutionaire ideeën en waarden te laten primeren op al de rest, met verwaarlozing van de economische sfeer. Het was echter een geforceerde en brutale poging, die volledig mislukte. De revolutie zette noodgedwongen een stap terug: de economische sfeer werd meer ruimte gegeven en de sfeer van de waarden en ideeën werd bijna gereduceerd tot puur pragmatisme.

In zekere zin is het islamitisch reveil van de laatste decennia ook een poging om een betere hiërarchie tussen de levenssferen herin te voeren. Maar die pogingen zijn in zekere mate anachronistisch, vertonen vaak een democratisch deficit en zijn niet echt een breuk met de kapitalistische logica.xxxi

We moeten ALBA-landen als Cuba, Venezuela, Ecuador en Bolivia zeker niet idealiseren, maar het is mijn overtuiging dat deze landen interessante pogingen ondernemen om de hiërarchie tussen de levenssferen op een bevredigende manier te herstellen. Het is daarom geen toeval dat deze landen in meerdere of mindere mate het mikpunt zijn van moddercampagnes.

Ik beperk mijzelf tot Cuba, dat ik het best ken. Inspiratiebronnen voor de Cubaanse revolutie waren Marx en Lenin, maar ook José Martí. Het resultaat is een originele mix waarin het bewustzijn, ideëen, ethiek en zelfs utopieën een prominente positie innemen. Dat staat in contrast met het klassieke marxisme, waar deze aspecten niet expliciet aanwezig zijn, vaak een marginale positie innemen, of zelfs geweerd worden.

De re-integratie van de ethische en utopische dimensie is volgens mij de belangrijkste bijdrage van de Cubaanse revolutie aan het marxisme.xxxii Ook het milieu krijgt in Cuba veel aandacht. Reeds in 1992, op de Conferentie van Rio, waarschuwde Fidel Castro – als eerste staatshoofd – dat het overleven van de mensheid in het geding was.xxxiii Duurzaamheid is een topprioriteit, en het is geen toeval dat een Cubaanse ingenieur de Goldman Environmental Prize (gekend als de ‘groene Nobelprijs) ontving in 2010.xxxiv

In deze tekst vermeld ik Cuba driemaal als een voorbeeld. Om misverstanden te vermijden: ik heb niet de minste intentie om de Cubaanse revolutie te idealiseren. Zij die mij daarvan zouden verdenken raad ik aan om mijn artikel te lezen over de gigantische uitdagingen waar de Cubaanse maatschappij vandaag voor staat.xxxv

Ook heb ik absoluut niet de bedoeling om Cuba als model te presenteren. Een van de grootste fouten van de twintigste eeuw bestond erin om bepaalde landen of revoluties als na te volgen modellen op te vatten, of die revoluties zelfs te exporteren. Als ik Cuba vermeld is het als een illustratie, als een bron van inspiratie of als een bewijs dat iets mogelijk is.

Geëmancipeerde arbeid

Het voorrang geven van gebruikswaarde t.o.v. ruilwaarde moet in de eerste plaats worden toegepast op arbeid. Arbeid kan niet langer gezien en geïnstrumentaliseerd worden als een ‘ding’, als een koopwaar, gekocht en verkocht op een markt. Arbeid moet geëmancipeerd worden, de kwaliteit van arbeid moet hersteld worden. Dat veronderstelt het einde van vervreemding en de afschaffing van uitbuiting. Werkende mensen moeten hun arbeidsomstandigheden zelf kunnen bepalen en meester zijn over hun eigen voortgebrachte producten.

Geëmancipeerde arbeid veronderstelt zowel persoonlijke als materiële autonomie.xxxvi

Ten eerste moeten we een einde maken aan de dominantie van de eigenaars van de productiemiddelen over mensen die, om te overleven, niets anders kunnen dan hun arbeidskracht te ‘verkopen’.

Het zijn de werkende mensen zelf die moeten beslissen over het hoe en wat van hun arbeid en levensactiviteiten. Het moeten m.a.w. ‘vrije’ producenten worden, al dan niet in collectief verband.

Ten tweede moet er een einde komen aan de dominantie van de productie over de producent. In de woorden van Foster e.a.: ‘Het ultieme doel is de rijke ontwikkeling van de individuele menselijke mogelijkheden. … Dit vereist dat er vrije, beschikbare tijd wordt gecreëerd, en dat de samenleving afstand neemt van de tredmolen van de productie.’xxxvii

Om dat te bereiken moet het privébezit van de belangrijkste productiemiddelen ongedaan gemaakt worden. Zonder dat is geëmancipeerde arbeid onmogelijk. Dat houdt geenszins een totale staatscontrole in, maar wel dat de economie gecontroleerd wordt door een (verkozen) politiek orgaan en niet door privé-eigenaars. Het betekent dat de economische logica ondergeschikt wordt aan de staat en niet omgekeerd.

Wezenlijke gelijkheid en het einde van dominantie

Het kapitalisme heeft een kloof geslagen tussen rijk en arm zoals nooit te voren in de geschiedenis. Het ongedaan maken van deze schandalige ongelijkheid is essentieel. Mészáros geeft terecht aan dat, enkel op die basis ‘het mogelijk is om de noodzakelijke harmonieuze relaties te bereiken tussen mensen op alle niveaus, op een historisch duurzame wijze’.xxxviii

Het gaat om gelijkheid op alle mogelijke opzichten: Noord/Zuid, rijkdom binnen nationale grenzen, productierelaties (zie vorig punt), gender, seksuele voorkeur, etniciteit, geloofsopvatting, enz.

Zolang de mensen uit het Zuiden de slachtoffers zijn van het systeem, terwijl de mensen van het Noorden ervan profiteren, is de economische orde onaanvaardbaar.xxxix

Het zelfde geldt voor de andere vernoemde ongelijkheden. Wilkinson en Pickett tonen overtuigend aan dat de ongelijkheid binnen rijke landen een heleboel nadelige effecten veroorzaakt. Het verkort o.a. het leven van mensen en maakt ze ongelukkiger, het verhoogt criminaliteit, tienerzwangerschappen, drugsverslavingen, en het stimuleert overmatige consumptie.xl



DeWereldMorgen.be


Om dit te bereiken zullen de bestaande machtsblokken moeten ontmanteld worden. Ik gebruik doelbewust ‘ontmantelen’, omdat zolang die machtsblokken bestaan, er van een ‘veralgemening van democratie’ geen sprake kan zijn.xli

Het zijn de hoofdkwartieren van het kapitaal die hele economieën in hun greep houden en miljarden mensen veroordelen tot miserie en armoede, die ons in oorlog storten, die politieke apathie en vals bewustzijn cultiveren, en die het milieu om zeep helpen. Het zijn deze hoofdkwartieren die zullen beslissen wat we (niet) zullen doen i.v.m. de klimaatopwarming. In de woorden van Hedges, zij zijn de ‘dodelijke vijanden die moeten verslagen worden’.xlii

We zullen de drie MIC’s moeten ontmantelen: het Marketing Industrieel Complex, het Media Industrieel Complex en het Militair Industrieel Complex. En uiteraard ook de Navo en alle militaire bases in het buitenland. We zullen de financiële en industriële juggernauts en al hun collaborerende internationale instellingen moeten onttronen.

Planning

In het verleden was de zorg voor het milieu niet opgenomen in de socialistische planeconomieën.xliii De socialistische planning bevatte ook nog andere belangrijke tekortkomingen. Maar dit is geen reden om planning als zodanig af te schrijven. De planeconomie in de Sovjet-Unie was het eerste experiment om de markt ondergeschikt te maken aan de noden van de burgers. Er zaten dan ook heel wat constructiefouten in.

Belangrijk is op te merken dat het hier over een particuliere poging gaat, niet de enig mogelijke dus. En het zelfde kan gezegd worden over China. Anders gezegd, andere wijzen van planning zijn wenselijk en mogelijk, en vooral, ze zullen noodzakelijk zijn. Ze zullen noodzakelijk zijn om het hoofd te kunnen bieden aan de immense en dringende ecologische uitdagingen. Ze zullen ook nodig zijn om de basisbehoeftes van elke planeetbewoner te kunnen vervullen en om de hierboven opgesomde ongelijkheden te kunnen verminderen. Ze zullen wenselijk zijn om het cultureel peil en de levensstandaard van iedereen te verhogen.

Dat de markt niet in staat is om de basisbehoeftes te vervullen kan gemakkelijk aangetoond worden in twee sleutelsectoren: voedsel en gezondheid.

FAO, de Voedsel en Landbouworganisatie van de VN, berekende dat een jaarlijkse publieke investering van 24 miljard dollar, aangevuld met privé-investeringen, zou resulteren in een verhoging van het jaarlijkse bruto wereldproduct met 120 miljard dollar.

De reden is dat de betrokken mensen dan langer en gezonder leven en dus meer kunnen produceren. Het omgekeerde is ook waar, omwille van de honger verliezen arme landen elk jaar 450 miljard dollar.xliv

Het te investeren bedrag is niet meer dan 8% van wat de boeren uit het Noorden jaarlijks aan subsidie ontvangen. Een subsidie, die tussen haakjes de markten in het Zuiden ontwrichten en daardoor honger veroorzaken…

Een jaarlijkse meeropbrengst van 120 miljard op basis van een investering van 24 miljard, dat is een return van 500 procent! En dan hebben we het nog niet over de miljoenen mensenlevens die zouden kunnen gespaard worden.

Het te investeren bedrag is bovendien zeer bescheiden: 24 miljard dollar, dat is 0,004% van het zakencijfer van de derivatenmarkten. Maar toch is het systeem er blijkbaar niet toe in staat om de evidente en noodzakelijke investering te doen.

De gezondheidssituatie is al even hallucinant. Volgens de Wereld Gezondheidsorganisatie volstaat een jaarlijkse investering van 35 miljard dollar – of ongeveer 1% van de wat Europa en de VS jaarlijks uitgeven aan gezondheidszorg – om elk jaar 8 miljoen mensenlevens te redden. Het zou bovendien een return geven van minstens 360 miljard dollar.xlv

Een ding is zeker, de honderden miljoenen zieke mensen van deze planeet zullen niet genezen worden door de Onzichtbare Hand.xlvi

Men zou economische planning kunnen definiëren als de mogelijkheid om democratisch overeengekomen doelstellingen op te leggen die gericht zijn op een duurzame economische ontwikkeling.xlvii

Er zijn verschillende gradaties van planning. We zijn het helemaal eens met Mészáros dat planning in de praktijk moet gebracht worden op een kwalitatieve wijze, meer bepaald gericht op de vitale menselijke noden en dat bureaucratische planning moet vermeden worden. Dat kan op zijn beurt enkel worden vermeden als de arbeid geëmancipeerd zal zijn (zie hierboven).xlviii

Groei of ontwikkeling?

De meeste economische scholen stellen ontwikkeling of vooruitgang gelijk met economische groei. Het staat buiten kijf dat we dankzij de kapitaalaccumulatie in het verleden een ongekende vooruitgang hebben gekend en dat er een reusachtige ontwikkeling heeft plaatsgevonden, zij het dat die zeer ongelijk is verlopen.

Die ontwikkeling en creatie van rijkdom is zonder twijfel de verdienste en historische rol van het kapitalisme. Maar, op een bepaald momen

reacties

35 reacties

  • door vavli op maandag 22 augustus 2011

    Vraag: is deze tekst ook beschikbaar in het Engels?

    • door danielverhoeven op dinsdag 23 augustus 2011

      Er staat een link naar de Engelse versie in http://rosalux-europa.info/userfiles/file/common_good_of_humanity.pdf

      Wat mij echter meer interesseert is een vertaling naar een taal die iedereen begrijpt. Ik heb het geluk gehad te kunnen studeren, heb Marx 45 jaar geleden voor een deel in het Frans en voor een deel in het Duits gelezen. Ik ben deze tekst beginnen lezen, en het lijk mij een getrouwe weergave van de Marxistische theorie, dus voor mij geen probleem om hem te begrijpen... maar ik vrees dat dit een tekst is die maar in een klein clubje zal kunnen gelezen worden.

  • door Henri Christiaen op dinsdag 23 augustus 2011

    Dag Marx, een knappe en gefundeerde bijdrage, waaruit nogmaals de 'meerwaarde' van het Marxistische denkkader blijkt. Wat de toegankelijkheid van de tekst betreft, heeft Daniël een punt.

    Een Ernest Mandel zou hoogstwaarschijnlijk de huidige crisis vlijmscherp geanalyseerd hebben. In deze context, zie " La crise 1974-1978. Les faits, leur interprétation Marxiste". Uitgegeven bij Flammarion.

    • door Henri Christiaen op dinsdag 23 augustus 2011

      Marc, een zetduiveltje is onbedoeld in je naam geslopen.

  • door orthelius op dinsdag 23 augustus 2011

    Wat denk je, Marc, over een Onvoorwaardelijk Basisinkomen? Lijkt mij ook een bijdrage leveren aan de economie die jij beschrijft.

  • door Marc Vandepitte op dinsdag 23 augustus 2011

    Ik maak al een kleine dertig jaar analyses en met de leesbaarheid of toegankelijkheid ervan heb ik zeer diverse ervaringen. De meeste problemen qua leesbaarheid hebben lezers met het theoretisch (en abstract) niveau. Het gaat dan over onderliggende en vaak niet direct waarneembare structuren. In deze tekst is dat het geval in het begin met het onderscheid tussen ruilwaarde en gebruikswaarde en met het onderscheid tussen de levenssferen (Aristoteles). Een theoretisch kader is inderdaad soms een probleem temeer omdat het vaak nieuw en ongekend is. (Tussen haakjes: ik ben nog niet zo zeker of Marx akkoord zou gaan met het gebrachte onderscheid tussen de levenssferen.) De rest van de analyse zit op het niveau van het zichtbare. Ik denk niet dat daar veel problemen mee zijn, behalve dan eventueel met grafieken. Ik geef zelf wiskunde aan tieners en ik heb nog nooit een leerling uit het regulier onderwijs tegengekomen die niet in staat zou zijn om dergelijke grafieken te begrijpen. Ik heb het hier over tso- en bso-onderwijs. Maar ook hier is dat weer een kwestie van er niet vertrouwd mee te zijn of van een minimale moeite te doen. Tenslotte, het is niet het diploma dat bepalend is voor het begrijpen van dergelijke teksten. Om één voorbeeld te geven. Ik heb in het verleden meegemaakt dat verschillende universitairen me zegden dat een bepaalde tekst toch wel heel moeilijk was, terwijl diezelfde tekst door een postbode (die enkel gestudeerd had tot haar veertiende) kritisch becommentarieerd en aangevuld werd. De persoon in kwestie was vakbondsafgevaardigde en was door haar werkervaring en haar vorming binnen de vakbond blijkbaar beter gewapend dan die licentiaten (masters tegenwoordig). Wat het basisinkomen betreft. Dat kan verschillende vormen aannemen. Met het principe ben ik het volkomen eens. Maar een veralgemeende basisinkomen veronderstelt m.i. dat de problematiek van de schaarste overwonnen is, m.a.w. dat we een niveau van zeer hoge productiviteit bereikt hebben en een verregaande vorm van herverdeling van de rijkdom. Daar zijn we helaas nog niet aan toe. Het idee van een basisinkomen is aanlokkelijk, maar binnen de kapitalistische logica is het idee m.i. niet direct een oplossing en eventueel zelfs een stap achteruit. Dit klinkt misschien heel theoretisch. Maar als je het in de praktijk wil zien, dan kan dat bvb in Cuba. Daar kon je tot voor kort m.o.m. spreken van een veralgemeend basisinkomen (in de vorm van gratis diensten en een quotum van sterk gesubsidieerde goederen per persoon). Dat zijn ze nu aan het herbekijken en van deze vorm van ‘egalitarisme’, zoals zij dat zelf noemen, willen ze nu juist af. Als je daar iets over wil lezen zie: ‘Half miljoen jobs sneuvelen in de Cubaanse staatssector’, http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2010/09/16/half-miljoen-jobs-sneuvelen-de-cubaanse-staatssector. Of een meer diepgaandere analyse: ‘Wat met de Cubaanse revolutie na Fidel Castro?’, http://www.mo.be/fileadmin/pdf/MO-paper40_cuba.pdf. Ik vind de kwestie van het basisinkomen zelf al bij al een vrij complexe kwestie. Ik ben er nog niet helemaal uit, ik heb nog geen argumenten tegengekomen die me overtuigden van het nut in de huidige situatie. En uiteraard is hierover het laatste woord zeker nog niet gezegd. Ik sta open voor nieuwe inzichten daarover.

  • door Wies De Troch op dinsdag 23 augustus 2011

    Beste Marc

    uw bijdrage is volgens mij helemaal de kern van de zaak. Naar aanleiding van het debat over de film van Al Gore over de opwarming (2008), verwoordde ik toen ook al volgende stelling: "De kapitalistische productie en consumptie staan lijnrecht een sociale en een ecologische economie in de weg"

    Het privé-bezit van de productiemiddelen, de concurrentie en het streven naar maximale winst van elke kapitalist, zijn de echte oorzaken van de chaotische en onefficiënte organisatie van de economie, wereldwijd. Om niet te spreken van de enorme ravage teweeggebracht door oorlogen en bewapening, fenomenen die eveneens hun wortels hebben in het kapitalisme.

    De ideeën en voorstellen van maatregelen die momenteel in progressieve kringen circuleren voor een algemeen maatschappelijke aanpak van de milieuproblemen (opwarming, achteruitgang biodiversiteit, …) zijn zeker waardevol : drastische aanpak van energieverspilling, investeren in kringloopenergie, alternatieven voor het wegvervoer, enz. Het realiseren van deze maatregelen is op zich al een reusachtige opgave, waarbij een systeem dat “leeft” van verspilling (de petroleummultinationals, de kernenergiebedrijven, e.a.) een taaie vijand zal zijn.

    Toch zitten we met deze voorstellen volgens mij nog maar in de “buitenste schil” van het systeem. Je zou het kunnen vergelijken met het verminderen of het CO2-neutraal maken van het energieverbruik van een wagen.

    De doelstelling bijvoorbeeld om alle auto’s om te schakelen naar een laag energieverbruik en het wegverkeer CO2-neutraal te doen worden, wat in acht genomen het gigantische aantal auto’s die er in de heersende economische logica mondiaal wellicht nog zullen bijkomen niet haalbaar lijkt, gaat eigenlijk niet verder dan symptoombestrijding. Met zo een maatregel doe je niets aan het energieverbruik, direct en indirect (de productie van de stukken, de assemblage, maar ook de energie en het transport nodig voor de grondstoffen, de verkoop, de publiciteit,…) van de autoproductie op zich. Bovendien is het bestaan van tientallen merken en types, die na enkele jaren uit de mode zijn, waarvan de wisselstukken niet onderling uitwisselbaar zijn en waarvan de ontwerpers hun octrooien omwille van de privé winsten geheim houden, op maatschappelijk vlak een gigantische verspilling. Niet alleen een verspilling van maatschappelijke arbeidstijd, maar ook van grondstoffen en energie enz.

    Dit voorbeeld is echter maar een glimp van de gigantische chaos en verspilling die eigen is aan het kapitalisme.

    Hetzelfde verhaal, in wellicht honderden verschillende aspecten en schakeringen, kan je inderdaad ophangen voor de voedselproductie en –consumptie, voor de hele distributiesector, voor de gezondheidszorg, het onderwijs, de ruimtelijke ordening : irrationeel, chaotisch, …

    De kern van elk verhaal is steeds: in de huidige economische realiteit valt de gebruikswaarde van een waar niet samen met de ruilwaarde van een waar.

    De te nemen maatregelen moeten dus veel verder en veel dieper gaan dan zuiniger toestellen, biobrandstoffen, meer isoleren, enz, hoe noodzakelijk die maatregelen op zich wel zijn. Het gaat om een fundamentele, collectieve, andere organisatie van productie en verbruik, in functie van de echte noden, die samen hangen met en volgen uit echte cultuur en beschaving. Een eenvoudige maar vér gaande consequentie daarvan is dat we ons bezinnen over de stelling: “we werken om te leven, we leven niet om te werken”.

    Alleen daardoor kan een einde gesteld worden aan de huidige “heersende” chaos en anarchie die verspilling teweeg brengt, omdat ze “wortelt” in en “leeft” van verspilling.

    In een nieuwe economie, weliswaar mogelijk gemaakt door de huidige hoog ontwikkelde productiekrachten, met collectief bezit van productiemiddelen als fundament en met democratische besluitvorming over productie en consumptie als instrument, kan steeds en enkel “de beste en de meest duurzame koop” geproduceerd worden (= de aanpak van testaankoop, maar dan veel consequenter en helemaal geïntegreerd in het hele systeem).

    Onderzoek en ontwikkeling zijn daarin niet langer een versnipperd gebeuren, maar worden, uitermate versterkt door de mogelijkheden van het internet, wereldwijd gebundeld. Uitwisseling, samenwerking en versterking komen in de plaats van afscherming, van individuele bescherming en van zinloze concurrentie.

    Wisselstukken zijn wereldwijd onderling uitwisselbaar, recyclage is de algemene regel. Mobiliteit wordt efficiënt georganiseerd, met een goed openbaar vervoer als ruggengraat en met collectieve verhuur van individuele vervoermiddelen (auto) als aanvulling (ledematen). Aldus is het individuele bezit van personenwagens in dergelijk systeem niet meer de algemene regel.

    Reclame (in de huidige context per definitie misleidend en manipulerend, bovendien duur en verspillend) wordt vervangen door unieke, controleerbare en toegankelijke productinformatie.

    Is dit alles eerder een blauwdruk van een nooit verwezenlijkbaar Utopia ? Neen, want de tijd dringt en enkel een duidelijke en absolute keuze voor zo een economie zal de mensheid en de aarde een stap verder brengen. Om de mensen massaal in beweging te brengen moet het alternatief ook echt mobiliserend zijn!

    Immers, zich enkel concentreren op enkele % CO2-uitstoot minder –die hoe dan ook niet gerealiseerd zullen worden gezien de context - zonder na te denken over de grondslagen, zoiets zou pas illusies creëren.

  • door Bram Snoek op dinsdag 23 augustus 2011

    Ik vind dit een heel goed stuk. Het geeft mij hoop voor de toekomst en wel omdat ik zie dat Jo Versteijnen en ik niet meer alleen staan in ons denken. Jo en ik gingen nog twee stappen verder, te weten de opschoning en de eco. De opschoning is dan de theoretische onderbouwing door Jo Versteijnen van het verwijderen van geld uit de economie. De eco, als een soort wetreldmunt, is daarbij het ecologisch verantwoorde betaalmiddel, het werkt als ruilmiddel, zoals geld, maar kan niet accumuleren. Dat voorkomt de winstzucht.

  • door Herman Luyckx op dinsdag 23 augustus 2011

    Alweer een knappe analyse (dat meen ik echt) van het zieke en schadelijke kapitalisme en dan ook nog een goed doordachte beschrijving van hoe een betere economische wereldorde er zou kunnen uitzien (dat is zeldzamer), maar wat ik altijd mis: wat is de politieke strategie die politici, vakbondsmilitanten, mediamakers enz. kunnen volgen - of ontwikkelen - om België, Europa en de rest van de wereld (ook in Cuba en China) op korte, middellange of lange termijn tot een rechtvaardig, dus antikapitalistisch economisch beleid te brengen? Met andere woorden: hoe mobiliseer je binnen het perspectief van een lang mensenleven (want ik leef niet voor het hiernamaals) veel meer dan 1,5% van de kiezers rond jouw ideeën? Of zal de geïnspireerde voorhoede genoeg hebben aan de woede, de moed en de hoop van de heilige Augustinus?

    • door Marc Vandepitte op dinsdag 23 augustus 2011

      Bedankt voor de appreciatie Herman en dat geldt uiteraard voor de overigen ook. Je vraag is zeer pertinent, het gaat over de kwestie van hoe een tegenmacht uitbouwen. Op mijn blog schreef ik daarover een aantal principes neer (te lang om hier te publiceren). http://www.dewereldmorgen.be/blog/marc-vandepitte/2011/08/23/opbouwen-van-tegenmacht-enkele-principes. Je hebt gelijk dat in het hart kapitalisme (hier dus) op dit moment slechts een klein percentage wil breken met het systeem. Dat heeft o.a. te maken met veel illusies over het politiek systeem, allerhande recuperatiemechanismes, een relatieve welstand en een ijzeren greep van de commerciële media (in handen van het grootkapitaal) op de publieke opinie. Soms kan het lang duren vooraleer grote delen van een bevolking in beweging komen. Maar het kan soms ook heel snel gaan, denk maar aan de Arabische lente. De linkse golf in Latijns-Amerika en de Arabische lente zijn mede een antwoord op het neoliberaal offensief van de jaren tachtig en negentig. Dat trof de landen in het Zuiden heel hard. Maar we zien nu dat de crisis en gelijkaardige maatregelen het hart van het kapitalisme aan het treffen is, om te beginnen in de periferie van Europa (Griekenland, Ierland, Portugal, Spanje). Dat kan in de nabije toekomst vergelijkbaar verzet teweegbrengen als in Latijns-Amerika en in de Arabische wereld. Dat zal mee van ons afhangen. In het licht daarvan ben ik dus geneigd om de gevleugelde woorden te gebruiken: ‘de tijd staat aan onze kant’.

      • door danielverhoeven op dinsdag 23 augustus 2011

        Ik ben het er mee eens dat het kapitalistisch systeem idd op zijn laatste benen loopt omdat er voor het kapitalistisch systeem geen uitweg meer is, er is geen expansie meer mogelijk, het kan niet meer dieper in onze leefwereld binnendringen. Het ganse terrein is ingenomen, nu kunnen ze alleen nog naar de maan.

        De economisch e ineenstorting zou er zelfs vrij vlug kunnnen komen. Een tweede vertrowenscrisis zoals na het bankroet van Lehman zal banken en nationale rekeningen doen ineenstorten als kaartenhuisjes. De vraag is wat komt er dan. een militaire dictatuur? Geleidelijke zelfverbnietiging van mens en milieu? Ik weet het niet.

        Wachten op die ineenstorting vind ik een te groot risico. Sommige mensen zien die ineenstorting als lanceerbasis voor een omwenteling, ik vind dat enorm riskant.

        Goed ik heb dan eens diagonaal de strategieën bekeken die Marc in zijn Blog voorstelt. Weinig nieuwe dingen. Hij baseert zich voornamelijk op het verleden. Maar de zaken zijn veranderd. De mensen denken anders, leven anders dan toen. En dat is net de zwakte van de Marxistische economische analyse. Marx was daar super in, is in feite nog niet verbetert, maar op het vlak van de sociologie (die in zijn tijd nog niet bestond, Max Weber komt pas later), sociaal psychologie, socioneurologie en democratische politiek was, excusez moi le mot, achteraf bekeken Marx een dikke nul.

        Je kan hem dat niet verwijten, want de wetenschap is intussen echt ontploft. Hij heeft alles gebruikt wat beschikbaar was toen maar onze kennis groeit de laatrste jaren niet meer lineair maar exponentiëel. Daarvan vind ik weing terug in de strategische voorstellen van Marc.

        Er zijn actueel nochtans strategieën, die ontwikkeld worden mbv collectief verzamelen van kennis, die wel werken, die massa's kunnen begeesteren en mobiliseren, geweldloos bovendien (tot nu toe). Het zijn de strategieën die ontwikkeld worden door bvb de Spaanse Indignados. Je kan een uiteenzetting van hun strategie lezen in een vertaling die ik gemaakt heb van een van hun belangrijkste teksten. Zie http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2011/08/23/horizontale-organisatiestructuur-kenmerkt-spaanse-indignados.

    • door Jan Gooris op dinsdag 23 augustus 2011

      Ik zit met dezelfde besognes. Ik begrijp de tekst, en ik sta zelfs achter het links elitaire - links is overduidelijk, elitair gebruik ik zonder pejoratieve bijklank, face it, deze discussie is moeilijk in te kaderen in het dagelijkse leven van een mens - gedachtegoed, maar het is m.i. dromerig en niet realistisch. Vanuit Wallersteins centrum-periferie bril bekeken stel ik vast dat de OESO landen, waar België toch wel een schoolvoorbeeld van is, tot de kern behoren. Nu moet je mij eens uitleggen hoe in onze alomgeprezen democratie (die is opengebloeid onder de vleugels van het kapitalisme en trots haar gelijk enigszins wat bevestigd zag bij de implosie van de Sovjet-Unie) een politiek idee als hetgene hier beschreven wordt, voet aan grond kan krijgen?

      Leg maar eens aan de Belgische boeren uit dat subsidies en handelsbelemmeringen zullen wegvallen, de volgende week bezetten ze Brussel met hun rollend kapitaal en moeten we met harde hand uitleggen dat onze historische schuld primeert op hun leven... om het maar bij een voorbeeld te houden. (Niet dat ik akkoord ga met het huidige Europese landbouwbeleid! Noch Piet Vantemsche geen politiek opportunist vind)

      M.i. is er slechts één prioriteit vandaag en dat is het onder controle krijgen van financiële markten. Als er ergens sprake moet zijn van planeconomie of global governance wegens een democratisch deficit (in de zin van mondiaal democratisch deficit) is het daar wel. Als die financiële stromen gekanaliseerd kunnen worden in de richting van de waarden hierboven beschreven zal het al een ongelooflijke overwinning zijn. Een succes dat mijn cynisme maar mogelijk acht bij 500$ per vat olie en een zeespiegel die de OESO menig ramp heeft voorgeschoteld.

      of met andere woorden: we leven in een symptomatische democratie en we hebben meer ziektesymptomen nodig om de geesten in het parlement te rijpen.

  • door oswald noppe op dinsdag 23 augustus 2011

    een inspirerende tekst met cijfers die me schokken maar het voornaamste is inderdaad de hoop.

  • door André Bequé op dinsdag 23 augustus 2011

    Het mobiliseren van voldoende burgers die niet wachten tot de politiek hen weer een voorstel voorlegt ter goedkeuring maar die hun politici echt bewust kiezen en sturen met de doelstellingen die zij voor ogen hebben kan alleen maar gebeuren door een goede maatschappelijke opleiding. De tekst van Marc geeft aan het einde wel aan welke maatregelen nationaal en internationaal moeten worden genomen maar die komen er niet zolang de burgers hun politici er niet toe brengen om die maatregelen te verdedigen en te realiseren die met het Eudamonia in overeenstemming zijn. De leesbaarheid van de tekst van Marc is niet zo een groot probleem voor wie maar enige moeite wil doen. Zoals hij zelf aangeeft is het wel zo dat een lezer die nog niet met de materie vertrouwt is moeite kan hebben omdat hij/zij zich niet 'de onderliggend en vaak niet waarneembare structuren' kan voorstellen ... en dus het kader / de kapstok mist om kennis gestructureerd aan op te hangen. Het economische realiteit systeem (ERS) - te vinden op WWW.ECREALSYS.ORG - biedt nét wel zo een kader om het maatschappelijke bestel te overzien en te begrijpen hoe en waar moet worden ingegrepen. Zoals ook al uit de analyse van Marc duidelijk wordt moet als allereerste de speculatieve economie worden aangepakt, d. w.z. alles wat boven het dienende karakter van de financiële economie uitsteekt. Pas als dat mijnenveld voor de fysieke economie geruimd is kan echt zinvol werk worden gemaakt van het weer (meer) in dienst stellen van de mens van de economie. We krijgen de poitici die we verdienen en als er geen inspanningen worden geleverd om de jeugd beter, grondiger en objectiever op te leiden in maatschappelijk opzicht dan blijft het dweilen met de neoliberale economie die ons overstroomt.

    • door Herman Luyckx op dinsdag 23 augustus 2011

      Beter onderwijs dus. Dat zou ik ook wel willen. Maar om iets te veranderen (om betere politici te kunnen verdienen) moeten er dus met de hoogste spoed duizenden leraren worden gevormd (door wie?) van het kaliber van Marc die bereid zijn en bekwaam om de weg te wijzen naar de economische en maatschappelijke veranderingen die hierboven bepleit worden. Vind je het vreemd, André, dat ik dat niet realistisch acht, als ik zie met welke paradigma's de huidige universiteiten, hogescholen en academische denktanks de studenten en toekomstige leraren en opiniemakers om de oren slaan?

    • door AdrienD op dinsdag 23 augustus 2011

      Een alternatieve oplossing is Communalisme ( http://en.wikipedia.org/wiki/Communalism_(Political_Philosophy) )

      "Communalism proposes a radically different form of economy – one that is neither nationalized nor collectivized according to syndicalist precepts. It proposes that markets and money be abolished and that land and enterprises be placed increasingly in the custody of the community – more precisely, the custody of citizens in free assemblies and their delegates in confederal councils. How work should be planned, what technologies should be used, how goods should be distributed are seen as questions that can only be resolved in practice. The maxim "from each according to ability, to each according to need" is taken as a bedrock guide for an economically rational society, provided to be sure that goods are of the highest durability and quality, that needs are guided by rational and ecological standards, and that the ancient notions of limit and balance replace the capitalist imperative of "grow or die"."

      Deze oplossing vereist ook participatie van de meerderheid van de bevolking maar is dan ook 'grassroots' en bottom-up i.p.v. top-down.

      • door tim verheyen op dinsdag 23 augustus 2011

        Mijn filosofie bestaat eruit dat er terug moet gegaan worden naar 'het maatschappelijk denken'. In deze wirwar van economische perspectieven, depressies, devaluaties,... moet er eens terug gekeken worden naar het verleden. En in dit geval is terugkijken naar waarom bepaalde zaken zijn opgesteld een must, dan zal men zien dat het systeem van overconsumptie waar we nu in leven al ver voorbij gestreven is en faalt op alle vlakken! Waarom niet naar het Marxisme of zorgen dat iedere burger meestreeft naar een MAATSCHAPPIJ of terug naar landelijk/regionaal niveau van living = import/export nefast! (fundamentals)

        Veel fora, veel vzw's, veel geschreven tekst,.... stillekes tijd voor actie ....en hiermee bedoel ik geen lenterevolutie.

        Mvg

  • door Klaas E. Meijer, Amsterdam op dinsdag 23 augustus 2011

    Marc, Ik heb nog geen gelegenheid gehad dit bijna-boek grondig te lezen. Toch een eerste reactie: 1. Allereerst proficiat voor en dank aan jou en de Rosa Luxemburg Stichting Brussel (ik neem aan de EG-dependance van de Stiftung van Die Linke, waarmee ik veel heb samengewerkt) om dit werk gratis toegankelijk op Internet te zetten. Heel belangrijk in een tijd waarin vele linksen moedeloos het hoofd laten hangen. There IS an alternative! 2. Verder een oproep om deze aanzet uit te werken tot: - een door vele organisaties (partijen, vakbonden, etc) gedragen Europees alternatief, eventueel zelfs dikker en grondiger, - maar met een beknopt populair Manifest, een update van de beruchte voorganger uit 1848, die van dat rondwarende Spook, - dat met zoveel mogelijk pubicitair geweld wordt gelanceerd. 3. Graag lever ik binnenkort op deze pagina een aanzet tot wat aanvullingen.

    Groet, Klaas Ernst Meijer, Lid PvdA, Amsterdam

    • door Jo Versteijnen op dinsdag 23 augustus 2011

      Een uitstekende analyse van het onvermijdelijk onheil van het kapitalisme, en aansprekende doelstellingen van een andere economie. Maar Marc, er bestaan al vele van zulke analyses en aansprekende doelstellingen. Ik zeg dit zonder jou voordracht tekort te willen doen. Maar zijn het niet vooral voorstellen waarvan de realisering de inrichting van een nieuwe economie veronderstelt? Welke economisch structuur het meest geschikt is voor de realisering van die doelstellingen? Is dat het niet, wat wij/de wereld vooral nodig hebben? Heb jij misschien toch in gedachten dat die nieuwe economie ook weer een geldeconomie is/moet zijn? Bij mijn weten zeg je in ieder geval niet dat het niet zo zou moeten zijn. Lopen we bij een nieuwe economie, die ook een geldeconomie is, niet het gevaar dat de geschiedenis zich weer herhaalt en dat ook daar geld weer een machtsfactor wordt? Een ervaringsgegeven is immers dat ieder economisch stelsel, met een structuur waarin de maatschappelijke betekenis van de productiefactor arbeid en de geproduceerde goederen en diensten wordt omgevormd en uitgedrukt in geldwaarde, onvermijdelijk een samenleving voortbrengt, gekenmerkt door groeidwang en door productieverhoudingen, die steeds meer en onherroepelijk de ontwikkeling van de productiekrachten zullen remmen en economische crises zullen veroorzaken, die uiteindelijk het einde van dat economisch stelsel inluiden. Hoe is het de oktoberrevolutie (1971) en de Chinese Revolutie (1949) vergaan? In ons boek (Versteijnen, Snoek, Snip, Als markt en regering falen, 2010, Soest) doen we zo'n voorstel voor een geldloze economie, en hoe die gestalte zou kunnen krijgen. Overigens kan ik me herkennen en is het ook mijn ervaring dat als je opkomt voor een betere wereld je als dromer en vaker nog als sukkelaar wordt afgedaan.

      Succes met je werk!

  • door ARQ op woensdag 24 augustus 2011

    Marc, voorwaar een boeiende en heldere analyse van de kapitalistische economie. In de aangereikte oplossing mis ik evenwel realiteitszin. Alle ingrepen die je suggereert zouden vast onze wereld drastisch kunnen veranderen. Maar wie zal die ingrepen ooit willen/kunnen doorvoeren? Dat is onmogelijk te realiseren op lokaal niveau (en dan zou het wellicht niet veel uithalen), laat staan op nationaal of internationaal vlak. In die zin lijkt de transitiebeweging (www.transitie.be) me veel realistischer. Het gaat uit van de kleine gemeenschappen die het lokale beleidsniveau kunnen stimuleren en aansporen tot duurzame maatregelen. Het lijkt me ook de beste manier om de gewone man te overtuigen van de nood aan verandering. Door de praktijk van lokale projecten zal die verandering zijn nut bewijzen en nog meer mensen overtuigen. In principe maakt transitie gebruik van de bestaande structuren om een andere manier van samenleven op te bouwen. Je zou het als volgt kunnen bekijken: Door het aanpassen van de lokale economie krijg je invloed op het lokale beleid dat (onbewust) zijn waarden en ideeën zal aanpassen. De transitiebeweging erkent als het ware de bestaande werking van de sferen maar gebruikt ze in omgekeerde richting. Wat realistischer lijkt dan de hiërarchie van de sferen om te keren. Toegegeven, zelfs dan wordt het een werk van lange adem. Maar het is een pak geloofwaardiger dan te hopen dat de politici van deze wereld plots de juiste beslissingen zullen nemen.

  • door dan op woensdag 24 augustus 2011

    slaat niet op dit artikel maar op mijn reactie... Enerzijds zou ik op m'n blote knieën naar Scherpenheuvel gaan zodra de meerderheid van landgenoten bovenstaande zou onderschrijven maar anderzijds zal ik ook niet verder lezen dan het artikel hierboven. Tijdsgebrek zou ik kunnen inroepen, maar dit is dan enkel een dekmantel voor het feit dat ik er niet in geloof. Laten we met het voorgerecht starten: 'k weet dat er vernieuwende analyses moeten komen en 'k weet dat voorbeelden van wat kan daarbij een troef zouden moeten zijn. Maar daarbij naar Cuba en Kerala verwijzen is nu net een brug te ver.... Zelf was ik dit jaar tijdens de verkiezingen in Kerala en vorig jaar in Cuba. Ondanks alle sympathie voor deze relaxe mij is het tevens een voorbeeld van een repressiemij waar het verschil tussen mensen met geld en zonder van Havana tot in het kleinse dorp op te merken is. De mooie cijfers die Cuba inderdaad kan voorleggen zijn er gekomen tegen de wens van regering en bevolking in: onderconsumptie wegens de gekende redenen en als je van Havana naar Santiago rijdt zie je de grootste ecologische bijdrage van het land: kms en kms marabu, verwilderde grond die ooit landbouwgrond was en die er de oorzaak van is dat, ondanks alle hervormingen, Cuba steeds minder en minder zijn eigen bevolking kan voeden… In Kerala verloor het linkse blok de verkiezingen en bij mijn weten is er een groot staatsdeficiet en wordt de relatieve welstand hoofdzakelijk in stand gehouden door input uit de Malaysische gemeenschap, uit het Midden Oosten en net als in Cuba uit het toerisme, zowat de minst ecologische dienstensector die je kan vinden.

    Hoofdbrok is dat je het kapitalisme benadert langs de aanbodzijde. Maar er is ook een vraagzijde. Sinds ik nog een korte broek droeg hoorde ik dat de US op de terugweg was en dat de domino’s gingen vallen. En inderdaad, ze zijn gevallen totdat er op de US lijst van ML-staten enkel nog Noord Korea en Cuba overblijven. De US mag dan mogelijk op de terugweg zijn, het kapitalisme daar en tegen is springlevend! Wereldwijd worden rijken rijker en armen armer, rijven multi’s nooit gezien winsten binnen en omspant hun netwerk nu de ganse wereld. Ga om het even waar ter wereld (uitgez. Noord Korea) en observeer eens een uurtje wat er voorbij rijdt, wat er voorbij wandelt en dan vooral ook de jeugd (hun kleding en gedrag) en je weet dat het kapitalisme een stralende toekomst tegemoet gaat. Op hun huidige waarden afgaand zou de 21ste eeuw wel eens de eeuw van het ongebreidelde materialisme kunnen worden! GDP-isme is allesbepalend en niet alleen voor landen geldt “business first”, ook voor de bevolking. En nergens is dit meer uitgesproken dan in de BRICS-landen, uitzondering gemaakt voor Vietnam die de kroon spant en waar elke cm voetpad een handelsruimte is. Overal ter wereld streeft de bevolking er de droom van de “American way of life” na en ze hebben er lak aan of dit al dan niet sustainable is. Ook bij ons. Toen de domino’s nog niet gevallen waren hoorde ik Marcel Liebman in m’n eerste lesuur bij hem stellen: revolutie komt er pas als de meerderheid van de bevolking ervan overtuigd is dat er geen individuele uitweg meer is voor hen… Zelf heb ik geen tweede wagen, geen gsm, zal ik vandaag geen Gorgonzola eten maar jonge Gouda uit de Lidl… Maar dat doe ik uit vrije keuze, niet uit economische noodzaak… Ford en Keynes wisten het al, geef diegenen die het krap hebben 1 € meer en die zal dubbel en dik geconsumeerd worden tot meerdere rijkdom van de kapitaalkrachtigen.

    Ons dilema is dat, net als de superrijken in de karikatuur aan de rand van hun zwembad die de bevolking oproepen de buikriem aan te snoeren, wij vanuit eenzelfde luxepositie, met kennis van zaken, de minder bedeelden eigenlijk niks anders te bieden hebben…. Geen wonder dat ze daar geen oren naar hebben, geef hen maar de American way of life! En wie zijn wij, die daarvan reeds genieten, om hen hier en ginder te ontzeggen waarvan wij met volle teugen dagelijks reeds genieten? Menig marketeer heeft op minder z'n tanden stukgebeten!

    • door danielverhoeven op woensdag 24 augustus 2011

      Hier ben ik ook bang voor... maar er is wel de enorme jeugdwerkloosheid (boven de 40%) in Spanje, Griekenland en zelfs bij ons in Brussel. Als we Saskia Sassen mogen geloven is dit een blijvend fenomeen in de wereldsteden, structureel in het laatste stadium van het kapitalisme.

      Het feit dat werkomstandigheden voor wie wel nog werkt, voortdurend degenereren, niet alleen in de industriele productie, maar ook in diensten en landbouw. Mensen worden behandeld als wegwerpgoederen. Ik ken mensen die op een bepaald moment pionier waren in hun vakgebied, bejubeld en vet betaald werden om wat ze deden... tot ze vervangbaar bleken en net niet in de goot eindigden.

      Dit is een structureel probleem dat het kapitalisme niet meer kan oplossen. Met andere woorden, ze zouden misschien wel willen, maar het kan niet meer. Om dat aan te tonen is natuurlijk meer nodig dan deze paar lijntjes, maar de lectuur van het werk van Saskia Sassen is daarbij wel een aanbeveling.

      Ik denk/hoop dat dit structureel defect de basis wordt voor een geleidelijk aan massale verwerping van het systeem

      • door dan op woensdag 24 augustus 2011

        'k vrees dat dit helemaal ingecalculeerd is... Eind vorig jaar stonden de winsten van de US bedrijven op NYSE Euronext genoteerd op een zenith... "If it ain't broke why fix it" zal mijns inziens dan wel hun motto zijn.... Die Europese vakman, die verdient geld als slijk terwijl er in bv. China duizenden zijn die daar maar een fraktie van verdienen en die op het punt staan evenveel Cola te slurpen als die Europees. 4 Mijard USD naar China is de boodschap van Coca-Cola en daarbij schuiven we ook wat kruimels naar de regering toe: we organiseren er Coca-Cola scholen voor de armsten.... Ooit was GM de grootste US autoproducent die ook in ons land auto's monteerde. Te dure productiekosten en te weinig vraag? Dan laten we het US bedrijf maar failliet gaan en starten we er een nieuw op, zich volkomdend concentrerend op China waar het als kruimels dan ook maar de officiële partijfilm sponsert. En dan krijgt het er ook het monopolie om hun electrische auto te laten rondrijden in de "stad van de toekomst"... Graag kreeg ik de naam van de laatsdte multinational die niet van oordeel is dat China hun toekomstmarkt is, of zal worden. Wat te doen? Dat haal je uit de geschiedenis. Eenheid van de arbeiders over de grenzen heen, vroeger was dat over de stadsmuren heen, later over de taalgrens of de nationale grenzen en nu heeft de kapitalistische globalizering er wereldgrenzen van gemaakt! Zolang die loongelijkheid niet verworven is hoef je niet eens aan offensieve acties te denken!

        • door danielverhoeven op woensdag 24 augustus 2011

          Raar dat iemand met zo'n geactualiseerde visie op het huidige systeem, klakkeloos de oude versleten recepten van 1848 bovenhaalt. Drop de term arbeider a.u.b. De top-wetenschappers in China noch de arme boeren daar beschouwen zichzelf als arbeiders... maar dat is niet de essentie van mijn kritiek, die is dat vandaag niemand meer onder de verticale structuren van vroeger wil werken. Internatioaal OK, maar dan horizontaal ipv vertikaal. Zie http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2011/08/23/horizontale-organisatiestructuur-kenmerkt-spaanse-indignados

          • door dan op woensdag 24 augustus 2011

            Helaas beschik ik niet over recepten, laat staan dat ik er zou gebruiken. De term arbeiders staat gemeenzaam voor alle loontrekkenden en voor deze laatsten zijn de bedrijven die gekend zijn om hun horizontale niet hierarchische structuur het meest verslavend omdat die ongemerkt hun werknemers omvormen tot workaholics...

            • door danielverhoeven op woensdag 24 augustus 2011

              Nog nooit in een groot bedrijf gewerkt blijkbaar. De massa van de 'loontrekkenden' werkt onder ene stalinistische cultuur. Bedrijven die gekend zijn om hun horizontale en niet hiërachische structuur zijn verslavend dus?

              Heb ik niets van gemerkt, en aangezien je geen referenties aanhaalt - dus gratuit kunt beweren wat je wil - noch de moed hebt om onder uw echte naam te reageren, stop ik met debatteren en zal ik zelf ook niet de moeite doen om referenities te geven. Met iemand die totaal niet zoekt naar een consensus, maar alleen cynisch uit is op zijn eigen gelijk uit is, valt niet te praten.

              Die naamloze bijdragen, zou ik, als ik DWM was, er af gooien. Het sop is de kool niet waard.

  • door André Bequé op woensdag 24 augustus 2011

    Beste Herman De weg via het opleiden van duizenden leraren zou inderdaad veel te veel tijd vragen, en ... ga maar eens op zoek in de boekhandel naar een goed toegankelijk en zo objectief mogelijk boek over structuur en werking van de samenleving(en): je verhongert voor je er een gevonden hebt. Als gevolg daarvan verwacht vrijwel niemand in onze samenleving om teksten over dit onderwerp te vinden die dan ook nog voor de doorsnee burger toegankelijk zijn. Ik heb er over nagedacht hoe snel en over een heel breed front tienduizenden mensen kunnen worden bereikt met een nieuw paradigma. Daarom heb ik ervoor gekozen om een uitgebreide inleiding van mijn economische realiteit systeem (ERS) op een website beschikbaar te stellen. Iedereen die bereid is een beetje tijd uit te trekken kan via die weg gratis en volledig op het eigen ritme vertrouwd raken met een andere manier om naar de maatschappelijke werkelijkheid te kijken. Uiteraard gaat het om meer tekst dan de zoveelste commerciële folder die gewoon iets aankondigt en zitten er enkele schema's bij. Er is bovendien (op het einde) een contactpagina voorzien waar alle mogelijke vragen en opmerkingen kunnen worden gesteld. Het is in principe heel goed denkbaar om nog voor het einde van dit jaar in tientallen of meer scholen discussiegroepen te hebben over de in het ERS geformuleerde model.

    • door Herman Luyckx op woensdag 24 augustus 2011

      OK, we hebben alleen al in deze discussie, tot hier toe - en op gevaar af de suggesties van sommige deelnemers niet op gelijke voet te hebben gewaardeerd - drie (3) min of meer uitgewerkte voorstellen tot oplossing van de praktische problemen rond de opbouw van een tegenmacht: - de gisteren geposte blog van Marc Vandepitte ('http://www.dewereldmorgen.be/blog/marc-vandepitte/2011/08/23/opbouwen-van-tegenmacht-enkele-principes' - eigenlijk de magerste van de drie, want na een uiterst beknopt historisch overzicht van de arbeidersbeweging in België komt hij, met alle respect, niet verder dan het volgende besluit: "Om [de recuperatie in al zijn vormen] te vermijden is een radicale democratisering, zowel politiek als syndicaal, nodig en een vertegenwoordiging die correspondeert met de samenstelling van de bevolking"; geen woord over de wijze waarop die radicale democratisering vorm kan krijgen - de ecologische 'transitie'-beweging van ARQ en - de ERS-aanpak van André Becqué. Alle drie met veel vlijt, inzicht en enthousiasme gelanceerd, maar zonder enig onderling verband.

      Ik veronderstel dat er alleen al in België, nog afgezien van het rijk geschakeerde palet aan klein-linkse partijtjes die al of niet als vijanden van elkaar aan politieke verkiezingen deelnemen, honderden van die filosofisch/maatschappelijk/economisch/ecologisch gefundeerde online-mobilisaties met elkaar concurreren om de aandacht te krijgen van wat er overblijft aan linkse en progressieve burgers met actiehonger. Ik wens ze stuk voor stuk veel succes toe, maar is er niemand die ziet hoe krachteloos zo'n versnippering is? Het internet heeft van de 'ieder-zijn-zeg-democratie' een onbruikbaar kluwen van eencellige ambities gemaakt. Zoveel egootjes die erop rekenen dat hun allerindividueelste verlichte inspiratie zal uitgroeien tot de onontkoombare horizontale beweging die de geschiedenis zal ingaan als de lang verwachte, bevrijdende lente waar een rechtvaardige nieuwe wereldorde uit is voortgekomen...

      • door dan op woensdag 24 augustus 2011

        "atomiseren" noem ik dat, de oppositie van couch potatoes die alle gevestigde machten zich dromen... Merkten waarnemers niet op dat na het internetverbod in Egypte plots veel meer volk aanwezig was op het Tahrirplein....

      • door ARQ op zaterdag 27 augustus 2011

        Herman,

        Je hebt best gelijk over dat rijk geschakeerde palet aan progressieve initiatieven. Er zijn er veel en ze zijn versnipperd. Dat zit me ook al een tijdje dwars. Uiteraard gaat daar geen kracht vanuit. Moesten al die mensen zich achter één project scharen, zou onze maatschappij er vast heel anders uit zien. De vraag is hoe we zoiets georganiseerd krijgen? Opnieuw lijkt de transitiebeweging daar best een logisch antwoord op. Omdat het onderliggende idee universeel is: op lokaal niveau werken aan een samenleving die niet langer afhankelijk is van olie. Daar kunnen dus allerlei projecten aan bod komen, projecten die nu onder verschillende versnipperde initiatieven terug te vinden zijn. Veel van die kleinere en grotere initiatieven kunnen perfect in het transitieverhaal worden opgenomen. Het grote voordeel van transitie lijkt me nog altijd dat het realistisch is en in praktijk kan omgezet worden. Er zijn genoeg praktijkvoorbeelden te vinden. Ik zeg niet dat het gemakkelijk is, maar het is haalbaar. Een theoretische benadering zoals het economische realiteit systeem (http://www.ecrealsys.org/) is heel boeiend, en kan zeker als inspiratie dienen bij transitieprojecten. Maar het vraagt gewoonweg te veel moed van te veel (versnipperde) politici waardoor het simpelweg een utopie zal blijven. Om het anders te zeggen: in de politiek heeft men altijd een 'draagvlak' nodig voor beslissing. Een brede transitiebeweging kan volgens mij voor de juiste draagvlakken zorgen.

  • door Jons op donderdag 25 augustus 2011

    Er zijn heel wat problemen met deze tekst (kuisvrouwen en kinderopvang bestaan blijkbaar niet), maar de twee grootste tekortkomingen zijn:

    1) het niet goed definiëren van wat nu kapitalisme is. Zo wordt op een bepaald moment gesproken over de overheidsuitgaven in de gezondheidszorg om aan te tonen dat het kapitalisme het geld niet efficiënt verdeeld. 2) het niet aantonen waarom meer planning een beter alternatief is. Zelfs al deel je het eerste deel van de analyse, dan nog is daarmee niet aangetoond waarom centrale planning beter is. Of het moet Cuba zijn, een dictatuur die dreef op subsidies van de USSR, maar waar de overheid nu langzaamaan moet liberaliseren. Nog in het begin van deze maand moest Cuba toegeven dat ze woningmarkt gaan liberaliseren, omdat de overheid niet meer kon volgen. Tja.

  • door Thom Holterman op zaterdag 27 augustus 2011

    [title]Destructieve kracht Een[/title]Destructieve kracht

    Een interessante beschouwing die parallellen vertoont met een artikel dat ik over ‘de schaarste voorbij’ schreef en publiceerde op de site van De AS. Ik vermoed dat we het zelfde bedoelen als de een spreekt over een ‘vraatzuchtige dynamiek’ en ‘tegendynamiek, en ik over ‘indringende destructieve kracht’ en ‘paradigmawisseling’. De beschouwing is echter van een meer economische aard dan waartoe ik in staat ben om die te produceren. Het verheugt me dus uit de beschouwing te kunnen opmaken dat een ‘nieuwe economie’ tot de mogelijkheden behoort. Ik ben zo vrij een directe link te verschaffen naar mijn artikel; zie:

    http://tijdschriftdeas.wordpress.com/2011/08/27/sociale-ecologie-de-schaarste-voorbij/

  • door Tom Willems op dinsdag 30 augustus 2011

    Een overzichtelijke en bondige analyse. Toch enige bedenkingen bij mogelijke oplossingsstrategieën: - de nadruk wordt te veel gelegd bij rol van de staat > mag niet te dirigistisch worden, gevaar voor corruptie en belemmering van initiatief, democratisch deficit, ... - te weinig aandacht voor rol van de consument > is niet alleen een weerloze speelbal maar ook mee verantwoordelijk in het systeem van consumentisme In oplossingsstragegie zou daarom meer aandacht moeten gaan naar het coöperatief ondernemen volgens de ICA principes: - productie-eenheden blijven dan eigendom van de gebruikers van de diensten - de maatschappelijke meerwaarde primeert boven de winstgevendheid - democratische besluitvorming (vele kleine aandeelhouders, geen enkele dominante) noopt tot volkomen transparantie in het beleid > geen ingewikkelde financiële constructies Overheden moeten daarom een kader scheppen dat coöperatief ondernemen (volgens ICA principes) ondersteunt.

    • door Wim Vereeken op dinsdag 30 augustus 2011

      Het lijkt me inderdaad de meest haalbare oplossing die alle ruimte laat voor consensus. Coöperatieve structuren kunnen perfect ontstaan en fungeren naast de hedendaagse kapitalistische structuren. Het is zelfs zo dat ze perfect in verbinding met elkaar kunnen staan. Het verschil is dat de burgers die zich in coöperaties verenigen sterker zullen staan om te condities af te dwingen op de globale markt. Ook zijn coöperaties veel minder gevoelig voor conjunctuurschommelingen en crisissen. Ik verwijs naar de vele coöperaties die de vakbonden weleer hadden opgericht en een quasi parallelle (internationale) economie vormden. Vandaag is het hoog tijd dat wij burgers opnieuw zoiets opbouwen. Coöperatief ondernemen kan ecologisch, sociaal en economisch duurzaam zijn. Vandaag is de energiesektor het meest besproken als het op coöperaties aankomt, maar eigenlijk kan je enorm veel: bakkerijen, vlees, supermarkten, geneeskunde, apotheek, verzekeringen, banken, garages, klusjesdienst voor huis en tuin... voor zeer veel alledaagse dingen kunnen coöperaties opgericht worden. (Tip: steun RESCOOP en landelijke cvba's zoals ECOPOWER en plaatselijke projecten als vzw PajoPower: www.pajopower.be of steun www.facebook.com/pajopower).

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties