Een kleine en betrokken geschiedenis
Journalisten die hun werk goed doen, visten begin juli 2011 uit dat een aantal organisaties de oprichting van een nieuwe coöperatieve bank bestuderen.
Met Global Society vzw (1) zitten we zelfs van voor de start op de eerste rij en behoren we tot de allereerste kleine kern van initiatiefnemers.
Dat maakt het makkelijker om het verhaal te vertellen… al is het dan een verhaal dat nog lang niet volledig is en zelfs onvoldoende afgerond om vandaag al mee te mobiliseren. Wij, en anderen, zullen nog hard aan de kar moeten trekken.
Het goede nieuws is dat zulke coöperatieve bank – net als het initiatief DeWereldMorgen.be – kan lukken, tenminste als alle bouwstenen tijdig op hun plaats vallen. We serveren graag een betrokken verhaal.
Prelude – de aanloop
Half maart 2008, nog ruim voor de financiële crisis echt losbarst in ons land, schreef ik in PALA.be en ook in de krant De Standaard de opinie ‘Andere banken graag’ met daarin de vraag: ‘waar zijn onze coöperatieve en overheidsbanken?’ Er komen nogal wat reacties op.
Dat pleidooi voor nieuwe coöperatieve en overheidsbanken herneem ik met meer kracht in het boek Van eiland tot wereld. Appèl voor een menselijke samenleving dat in september 2008 verschijnt. Daarin staan nog heel wat andere voorstellen, bijvoorbeeld om autonome bewegingsmedia op te richten.
Omdat op dat ogenblik ook bij ons de bankencrisis volop losbarst en onze systeembanken Fortis, Dexia en KBC in elkaar tuimelen – en alleen maar overeind kunnen blijven dank zij massale overheidssteun - is er in de samenleving groeiend oog en oor voor de optie van alternatieve banken.
Alleen de media hebben daar op dat ogenblik nog altijd niet veel oren naar en blijven grotendeels gevangen in de neoliberale waan dat enkel de markt een oplossing zou kunnen bieden… onbegrijpelijk op een ogenblik dat de markt vooral in de Verenigde Staten en Europa compleet faalt en tal van privégrootbanken de boeken en de kantoren letterlijk dicht zouden moeten doen zonder de hulp van honderden miljarden euro aan fiscale middelen van ons allemaal.
Het begin
Na een voordracht ‘Van eiland tot wereld’ op 4 februari 2009 in Leuven met een opvallend pleidooi voor nieuwe coöperatieve en overheidsbanken, volgt er nog een lang gesprek op café. Daarin vind ik me met GH die vurig van oordeel is dat we uit onze pijp moeten komen om dat idee ook echt te gaan realiseren.
In de late en ook al vroege uurtjes is er de allereerste brainstorming. We beogen een initiatief om te komen tot een nieuwe coöperatieve bank, gedragen door oude en nieuwe sociale bewegingen, en door een steeds groeiende schare van klanten-coöperanten. GH verkiest voorlopig niet bij zijn volle naam bekend te zijn. Maar als dit bankinitiatief staat waar het vandaag staat, is dat in heel grote mate aan hem te danken.
De volgende dag al stelt GH alvast een naam voor, in twee talen. Het is het begin van veel meer.
Voortgang – trekkersgroep van vijf
Vooral GH toetst dan enkele maanden het idee af, maakt zijn huiswerk, legt interessante contacten en verzamelt op 19 mei 2009 een eerste kring van bijkomende trekkers: Marc Bontemps, DC (die ook liever onbekend blijft) en Michel Genet. Dan zijn we, samen met GH en mezelf, met vijf. We denken volop aan een nieuwe Bacob (2) of ASLK (3).
DC legt het door de groep geboetseerde projectvoorstel eind juli 2009 in de uiteindelijk juiste plooi. Van 19 mei tot september zijn er, vaak op aangeven van of onder impuls van Michel Genet en Marc Bontemps, gesprekken met heel veel mensen uit vooral de financiële wereld, in wisselende samenstellingen (naargelang wie kan). Marc Bontemps manifesteert zich nu als de stevigste trekker.
De initiatiefgroep breidt uit
Na de zomer zijn de plannen voldoende rijp om er nog andere organisaties bij te betrekken, in de eerste plaats de organisaties die anders willen omgaan met geld, Netwerk Vlaanderen en de tegenhanger Réseau Financement Alternatif. Dat gebeurt op een vergadering in Leuven op 11 oktober 2009. Het initiatief wordt op nogal wat enthousiasme onthaald. Van beide organisaties komen er mensen bij.
Vooral Bernard Bayot van Réseau Financement Alternatif zal een dynamische rol vervullen en als medetrekker een flinke aanwinst betekenen. Ook YM en MC doen volop hun intrede, hun grote kennis van de financiële wereld is heel waardevol.
Op dat ogenblik ben ikzelf, samen met Han Soete, al enkele maanden bezig om tal van sociale bewegingen, verenigingen en ngo’s te overtuigen om partner te worden van een nieuw medium, het latere DeWereldMorgen.be – dat effectief van start zal gaan op 1 maart 2010, een datum die dan al vastligt.
Op vergelijkbare wijze inventariseer ik voor de bancaire kerngroep de mogelijkheden om de boer op te gaan om partners te betrekken bij het initiatief voor een nieuwe coöperatieve bank. En de meest actieve leden gaan inderdaad op pad, vooral Marc en ook ikzelf aan Nederlandstalige kant, Bernard Bayot aan Franstalige zijde. Zijn organisatie blijkt zodanig ingebed in het maatschappelijk weefsel dat onder andere daarom de dynamiek binnen de initiatiefgroep meest intens wordt aan Franstalige kant.
Moeizame vorderingen
Het enthousiasme raakt nooit verloren, maar het is wel zo dat de vorderingen in 2010 moeizaam verlopen. Niet zonder redenen.
Het overtuigingswerk voor een project dat bij vele bewegingen en organisaties als (te) ambitieus overkomt, vergt tijd. Er zijn inderdaad contacten geweest over de overname van een andere bank, en daar is trouwens het laatste woord nog niet over gezegd.
Er zijn diverse contacten geweest met het oog op samenwerking met andere financiële spelers, in binnen- en buitenland. En voortdurend is er verder gewerkt aan het meest haalbare zakelijk model.
De nieuwe bank is er dus nog lang niet, maar het proces is wel ver genoeg om in 2011 een belangrijke stap te zetten met een pak nieuwe partners: heel diverse vakbonden, ngo’s en verenigingen.
Oprichting van een coöperatie
Op 6 mei 2011 lukt het om eindelijk met vierentwintig organisaties en personen de Europese coöperatieve vennootschap NewB op te richten. Doel is de oprichting van een nieuwe coöperatieve bank in België voor te bereiden, ‘een bank van hier, voor ons, van ons’. De basiswaarden zijn geplukt uit het vele voorbereidende werk.
En nu?
Eén en ander is vrij duidelijk.
Alle betrokkenen in dit initiatief moeten doordrongen raken of blijven van de ‘sense of urgency’. Want het rommelt nog altijd minstens even sterk op de financiële markten, en een zo mogelijk nog zwaardere financiële crisis is allerminst uit te sluiten. Zeker aan Vlaamse kant moet er aan dynamisme worden herwonnen om te slagen in het opzet.
Dus… vliegensvlug het huiswerk maken dat nog rest om de haalbaarheid in te schatten… het nodige kapitaal verzamelen… een startticket verwerven… en vooral een brede populaire beweging opstarten die de nieuwe coöperatieve bank wil omarmen en groot maken.
Met Global Society vzw hebben we, onder andere ook op basis van de ervaring met DeWereldMorgen.be, vrij goede ideeën over hoe we die bank mee op de sporen kunnen zetten. Niet voor niets hebben we al die tijd mee hard aan de kar getrokken.
Maar eer we zover zijn, is het wel zien en inschatten hoe hard het middenveld echt in beweging wil komen voor die nieuwe coöperatieve bank, hoeveel samenwerking erin zit met andere financiële initiatieven en hoeveel engagement er reëel wordt genomen. We gaan niet oproepen voor die nieuwe bank als we daarvan onvoldoende zeker zijn. We zullen ook blijven aandringen om samenwerking te blijven zoeken met min of meer gelijkgestemde financiële spelers.
De ervaring vertelt me dat het heel nuttig zal zijn om, aanvullend op de gevestigde organisaties, mensen in beweging te krijgen vanuit veel jongere initiatieven als Global Society.
Ik hoop dat iedereen in dit verhaal - van dichtbij of van verder betrokken - zijn of haar verantwoordelijkheid neemt, zodat we nog op tijd komen met dit initiatief. De tijd dringt om de macht over het geld en het geldwezen terug in de handen van de samenleving te krijgen - en om opnieuw volop te bouwen aan een duurzame economie waar iedereen goed van kan leven.
Dirk Barrez is de auteur van 'Van eiland tot wereld. Appèl voor een menselijke samenleving' en lid van Global Society vzw - deze bijdrage verscheen ook in de nieuwsbrief PALA
(1) Global Society is de vzw achter PALA.be en samen met Indymedia.be de initiatiefnemer van DeWereldMorgen.be
(2) Bacob is de voormalige zelfstandige coöpertieve bank van de christelijke arbeidersbeweging die in 2001 opging in Dexia
(3) ALSK of Algemene Spaar- en Lijfrentekas was een overheidsbank tot ze werd verkocht aan de prvésector en in Fortis 'verdween'
