Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu

Zet de bevolkingsfactor terug op de politieke agenda

Eind dit jaar zal de wereldbevolking de kaap van 7 miljard mensen bereiken, evenveel mensen als het aantal seconden sinds de Franse Revolutie tot nu. Op de ene Wereldbevolkingsdag, elk jaar op 11 juli, komen er meer dan 200.000 mensen op aarde bij. Dat is een stad zoals Gent.
woensdag 13 juli 2011

Het is allesbehalve evident om binnen 40 jaar 9,5 miljard mensen op een duurzame manier te voeden zonder de aarde te overbelasten. Het is duidelijk dat de bevolkingsgroei een bepalende factor is in zowat elk mondiaal milieuprobleem: verlies aan biodiversiteit, klimaatopwarming, uitputting van grondstoffen,… Het is bijzonder naïef om te geloven dat enkel technologische innovatie snel genoeg al die milieuproblemen kan oplossen. Want die technologie moet biologisch-fysisch haalbaar, financieel-economisch haalbaar, ecologisch duurzaam en ethisch verantwoord zijn. En er zijn nu eenmaal grenzen aan de snelheid van plantengroei, de efficiëntie van motoren, de kostprijs van sommige energiebronnen, de voorraden van grondstoffen,… Naast technologische vernieuwing is er daarom aandacht nodig voor ecologische gedragsverandering en het bevolkingsprobleem.

Maar een beleid van gedwongen geboortebeperking, zoals een één-kind-politiek of gedwongen sterilisaties in China en India, leidde ertoe dat men de laatste twee decennia het bevolkingsprobleem angstvallig ontweek. Er heerste een politieke stilte, men durfde het woord bevolking niet meer in de mond te nemen. Frappant is dat in internationale rapporten en verklaringen over klimaatopwarming en duurzame ontwikkeling er bijna met geen woord gerept wordt over het bevolkingsprobleem. De kritiek op dwangmaatregelen was zeker terecht, maar vreemd is wel dat er geen kritiek kwam op het aantal ongewenste zwangerschappen. Het aantal onvrijwillige zwangerschappen overtreft in veelvoud het aantal gedwongen sterilisaties.

In het westen daalde het geboortecijfer sterk tijdens een periode van economische groei. Mensen werden rijker en kregen spontaan minder kinderen. Door deze vaststelling hoopte men het bevolkingsprobleem te kunnen oplossen met economische groei. Maar als de bevolkingsgroei in een arm land groter is dan de economische groei, dan daalt het inkomen per persoon. Het kan dan uitdraaien in een vicieuze cirkel: eerst een bestrijding van de armoede of eerst een bestrijding van de bevolkingsgroei? Landen zoals India en China dachten uit deze vicieuze cirkel te ontsnappen door over te gaan tot dwangmaatregelen om de bevolkingsgroei te bestrijden.

Maar er is hoop, het kan ook anders: het creëren van rechtvaardige voorwaarden voor een vrijwillige geboorteregeling. Hierbij ligt de nadruk op de autonomie en rechten van vrouwen. 215 miljoen vrouwen hebben geen toegang tot goede diensten voor gezinsplanning, zoals gezondheidsklinieken en voorbehoedsmiddelen. In vele arme landen zijn er talrijke onnodige medische barrières voor vrouwen. Als ze er al geld voor hebben, moeten vrouwen aan allerlei belachelijke voorwaarden voldoen om een voorbehoedsmiddel voorgeschreven te krijgen. Er is veel desinformatie over seksuele en reproductieve gezondheid. Religieuze instanties zoals het Vaticaan zijn tegen condooms. In patriarchale culturen hebben vrouwen niets te zeggen over hun eigen lichaam. En door dit alles worden elk jaar 80 miljoen vrouwen onvoorzien zwanger. Bijna de helft van die zwangerschappen is ongewenst.

Het is jammerlijk om vast te stellen dat de angst voor het bevolkingsvraagstuk resulteerde in een daling van de westerse hulpbudgetten voor gezinsplanning in de armste landen. Misschien is dat wel de belangrijkste reden waarom het aantal ongeplande zwangerschappen in die landen minder snel daalde dan men had verwacht. De VN moest de bevolkingsprojecties voor de komende decennia naar boven bijstellen. Zo zal de bevolking in Kenia stijgen tot 83 miljoen in 2050 in plaats van de eerdere projectie van 54 miljoen.

Indien we nu massaal zouden inzetten op vrijwillige gezinsplanning, kunnen we uitkomen op een wereldbevolking van 7,8 miljard mensen tegen 2050, in plaats van 9,5 miljard bij een business as usual. Een verschil van maar liefst 1,7 miljard te voeden mensen.

Dat gezinsplanning werkt, blijkt uit talrijke voorbeelden uit het zuiden. Mede door het werk van organisaties zoals Marie Stopes International daalde in Addis Ababa (Ethiopië) het vruchtbaarheidscijfer tot 1,6 geboortes per vrouw. Dat is even laag als in Europa, en drie keer lager dan in andere Afrikaanse streken. Ook Iran trok in de jaren ’90 de kaart van de vrijwillige gezinsplanning, waardoor het vruchtbaarheidscijfer sneller daalde dan in China met zijn dwangmatige één-kind-beleid.

Investeren in gezinsplanning is een vijfdubbele winsituatie. Voor de vrouwen: één derde van de sterftegevallen van vrouwen op het kraambed kan vermeden worden door ongewenste of snel op elkaar volgende zwangerschappen te voorkomen. Dat zijn 150.000 vrouwen per jaar die gered kunnen worden. Vrouwen krijgen meer kansen als ze zwangerschappen kunnen plannen. Voor de kinderen: ongeveer een miljoen baby’s zouden per jaar gered kunnen worden als de opeenvolgende zwangerschappen bij een vrouw met minstens twee jaar gespreid worden. Voor de arme bevolking: 1 euro investeren in gezinsplanning kan 10 euro besparen in andere sociale uitgaven. Voor de toekomstige generaties: er zullen minder conflicten zijn rond water, voedsel en grondstoffen. En voor het milieu en het klimaat: 10 euro investering in vrijwillige gezinsplanning in het Zuiden kan een CO2-besparing van 1 ton opleveren.

De rijke landen hebben hierbij een dubbele verantwoordelijkheid. Niet alleen zijn het de rijke mensen die door hun overconsumptieve levensstijl een negatieve impact hebben op de arme bevolking en toekomstige generaties; het zijn tevens de rijke landen die de financiële en kenniscapaciteit hebben om de arme landen te ondersteunen in reproductieve gezondheidszorg. Het is hierbij belangrijk te vermelden dat we niet aan arme mensen gaan ‘vragen’ om minder kinderen te krijgen. Het gaat immers om ongewenste zwangerschappen.

We willen politici oproepen om het budget voor gezinsplanning in de ontwikkelingssamenwerking te verhogen, om de toegang tot anticonceptie wereldwijd te vergemakkelijken en om barrières tegen gezinsplanning te elimineren. We moeten de bevolkingsfactor opnieuw op de politieke agenda durven te plaatsen.


Stijn Bruers - De auteur is doctor in de wetenschappen en projectverantwoordelijke bij Ecolife. Hij verbleef enkele maanden in Afrika waar hij als vrijwilliger deelnam aan de voorlichtingscampagnes van het UNFPA rond seksuele en reproductieve gezondheid, in het bijzonder gezinsplanning en ongewenste zwangerschappen.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

10 reacties

  • door Greet Fleurackers op woensdag 13 juli 2011

    Sterke cijfers! Ik werk al acht jaar in een arme wijk van een stadje in het binnenland van Brazilië. Dagelijks serveren we een maaltijd aan een honderdtal personen, vooral kinderen maar ook aan zwangere vrouwen zieken en ondervoede volwassenen. Iedere dag weer hoor ik de verhalen van ongewenste zwangerschappen. Condoom en anticonceptiepil zijn voor velen onbetaalbaar en daarbij komt nog de sterke invloed van de (katholieke en protestantse) godsdienst die abortus en zelfs het gebruik van voorbehoedsmiddelen verbieden. Abortus is illegaal in Brazilië hoewel Dilma een versoepeling op haar agenda heeft geplaatst. De kerk spreekt hier veel luider dan de politiek. De kinderen hebben er geen schuld aan dat ze hierdoor moeten opgroeien in een kansloze situatie met alle gevolgen vandien. Zet de bevolkingsgroei op de agenda, is een oproep die serieus moet worden genomen. Zoals duidelijk wordt gemaakt in dit artikel is de overbevolking niet alleen een sociaal probleem, het gaat veel verder dan dat. Spijtig dat er zo weinig aandacht aan wordt besteed. Maar ja, het brengt niet rechtstreeks geld op, dus wie maalt erom.

  • door Steven Frans op donderdag 14 juli 2011

    Ik vind het toch gevaarlijk om deze toer op te gaan, uiteraard kan je bedenkingen hebben bij het feit dat velen in de 3de wereld niet eens de middelen hebben om nog maar aan gezinsplanning te denken, laat staan te doen maar het gevaar met dit waarschijnlijk goedbedoeld discours is m.i. dat sociaal-economische (en daarmee verbonden ecologische en technologische problemen) enkel nog vanuit het bevolkingsperspectief bekeken gaan worden.

    Er is genoeg eten op de wereld, maar niet iedereen kan het betalen; kindersterfte en sterfte van moeders op het kraambed zijn in het Westen bijna uitgeroeid, niet door gezinsplanning maar door betere medische voorzieningen, betere 'hygiëne'; ...

    Het probleem is vandaag (en in de nabije toekomst) niet dat er teveel mensen zijn op aarde (het Vermeersch-discours) maar dat de globale rijkdom ongelijk verdeeld is over al deze mensen (wat uiteraard niet wegneemt dat onze ecologische voetafdruk best niet als voorbeeld genomen wordt.)

    • door Stijn Bruers op donderdag 14 juli 2011

      het zou fout en dom zijn om te denken dat men alles vanuit het bevolkingsperspectief gaat bekijken als men meer aandacht gaat besteden aan gezinsplanning. Die gedachtengang snap ik niet. En uw laatste formulering (het probleem is niet A maar B) doet uitschijnen dat het een of-of verhaal is. Ik vind dat echt bizar: telkens als het over bevolking gaat, maakt men er precies zelf een of-of verhaal van en verwijt men de andere er een of-of verhaal van te maken. Kunnen we niet aanvarden dat er twee of meerdere problemen zijn? Een gelijkere verdeling van rijkdom gaat het probleem van overshoot nog niet oplossen. Er is overshoot, de mondiale voetafdruk is te hoog, de biodiversiteit daalt,... Het te veel aan mensen aanpakken gaat het probleem van sociale rechtvaardigheid nog niet oplossen. Wat we zeker weten is dat er te veel mensen te veel consumeren, en dat er een onrechtvaardige verdeling van consumptie is. Het goeie nieuws is dat investeren in gezinsplanning een vijfdubbele winsituatie is, dat zorgt voor ietsje meer inter- en intragenerationele rechtvaardigheid.

      De gemiddelde wereldburger heeft een te hoge voetafdruk, en er is echt wel een verschil tussen het voeden van 7,8 of 9,5 miljard mensen. De druk op ecosystemen is nu al zo hoog...

      • door Steven Frans op donderdag 14 juli 2011

        Heeft weinig betekenis in deze, toch? Het zijn de welvarende landen die continu biocapaciteit van de 3de wereld 'lenen' (of stelen, het is maar hoe je het ziet), onze consumptie en productie is de oorzaak van de overshoot, niet de aangroeiende Afrikaanse bevolking.

        Er zijn alternatieven maar die moet je politiek zoeken (cfr. Cuba bijv., ecologisch redelijk duurzaam maar wel sociaal rechtvaardig met nauwelijks bevolkingsaangroei), niet in focus op 'hulp' voor gezinsplanning. Al wil ik niet gezegd hebben dat uw voorstellen niet nuttig zijn, uiteraard ga je er iets mee bereiken maar het blijft m.i. morzelen in de marge, geen structurele oplossing maar ik kan me vergissen natuurlijk.

        En uiteraard is het en-en maar ik wil maar zeggen dat wij, als linkerzijde, niet de doekjes voor het bloeden voor het mondiale kapitalisme moeten gaan aanreiken, en daar schuilt volgens mij met uw verhaal het gevaar.

        • door Stijn Bruers op zondag 17 juli 2011

          de verwijzing naar de gemiddelde wereldburger is wel degelijk relevant, want dat wil immers zeggen dat als we de huidige consumptie rechtvaardiger (gelijker) zouden verdelen, er nog onduurzaamheidsproblemen zijn. Een vijdublle winsituatie zou ik niet "morzelen in de marge" durven noemen. Hoeveel maatregelen ken jij die vijfdubbele winst opleveren? En gezinsplanning is geen doekje voor het bloeden voor het kapitalisme. Kapitalisme (als economisch systeem) heeft eigenlijk weinig te maken met het bevolkingsvraagstuk en gezinsplanning. (bevolkingsgroei en gebrek aan gezinsplanning is niet noodzakelijk de schuld van het kapitalisme) Men moet zowel voor antikapitalisme als gezinsplanning strijden, en wel om verschillende redenen

    • door Yvon Princen op donderdag 14 juli 2011

      Beste, ik ben het niet eens met het feit dat er niet teveel mensen op aarde zijn, wel met het feit dat er een extreme ongelijke verdeling is. Stel u echter eens voor wat de problemen voor de draagkracht van de aarde zouden zijn met miljarden mensen op aarde als de armsten allemaal een heel stuk meer koopkracht zouden hebben. Dan zou het rap duidelijk zijn dat we effectief met veel te veel zijn. Beide feiten zijn uitermate ernstig en het is al lang 5 na 12. Laat ons dan ook de koe bij de beide horens vatten en niet denken dat aan één horen sleuren genoeg zou kunnen zijn. Of wil je leven op een aarde waar elke m² aan industriële agrarische en andere productie wordt besteed met een biodiversiteit van minder dan 1000 soorten voor de gehele planeet?

      Bevolkingsvermindering op wereldvlak te beginnen in de rijkste landen (stoppen met fertiliteitsfaciliterende of bevorderende maatregelen hier en anticonceptie maximaal faciliteren in de armere landen) want die hebben de grootste ecologische voetafdruk en verhoging van de rijkdom van de minst bedeelden tesamen dat is de enige weg met toekomst.

      • door Matthias L op maandag 18 juli 2011

        Ik ben niet tegen gezinsplanning, en ben al helemaal voor het empoweren van vrouwen in het zuiden om baas te worden over hun eigen lichaam. Maar als ik zie dat blanke rijke mannen uit Europa arme Afrikaanse vrouwen gaan onderrichten, dan begint mijn nekhaar wel recht te staan. De nieuwe missionarissen zijn opgestaan. Als je iets wil doen tegen klimaatsverandering, vecht dan tegen het vaticaan, de ongelijke economische verhoudingen, het economisch groeimodel, de fossiele brandstoffenindustrie. De bevolkingsproblematiek is een element in de strijd tegen klimaatsverandering, maar er hét centrale thema van maken, is gewoon fout, en dreigt tot reactionaire conclusies te leiden.

        Typisch dan ook dat het artikel vol staat met problematische passages: "Naast technologische vernieuwing is er daarom aandacht nodig voor ecologische gedragsverandering en het bevolkingsprobleem." En wat met maatschappijverandering? Typisch: verandering gaat enkel over technologie, individuele gedragsverandering en bevolkingsprobleem. Dat is het rechtse antwoord op klimaatsverandering. Het linkse dat is: vechten tegen het groeimodel, voor meer sociale zekerheid, tegen het Vaticaan, tegen het kapitalisme en voor feminisme.

        "Frappant is dat in internationale rapporten en verklaringen over klimaatopwarming en duurzame ontwikkeling er bijna met geen woord gerept wordt over het bevolkingsprobleem." Natuurlijk niet: het gros van de emissies van de 20ste eeuw komt van landen waar de bevolking de hele eeuw stabiel was! Stijgende emissies worden niet veroorzaakt door bevolkingsgroei maar door kapitaalsaccumulatie.

        "In het westen daalde het geboortecijfer sterk tijdens een periode van economische groei." Onzin: dat gebeurde in periodes van toenemende sociale zekerheid.

        • door Stijn Bruers op maandag 18 juli 2011

          dat ik (of andere hulpverleners) toevallig een blanke huid en een penis heb, is in wezen niet relevant in deze kwestie. Het zou racistisch en seksistisch zijn om daarop te wijzen en te zeggen dat dat een probleem is. Antiracisme en antiseksisme impliceren dat we op dit vlak blind zijn voor geslacht en huidskleur. Ik kan wel begrijpen dat voor arme afrikaanse vrouwen die racistisch of seksistisch denken, het moeilijk is om hulp te aanvaarden. Maar dan kan Miss Benin wel helpen. In ieder geval kunnen die arme vrouwen niet zichzelf helpen en onderrichten op vlak van gezinsplanning. Daar ligt net het probleem. En rijke mensen hebben nu eenmaal meer middelen en toegang tot kennis, dus hebben rijke mensen dan de plicht om armen te helpen. Dat is geen klassisme ofzo, want het is relevant om kennis en middelen te hebben.

          De verwijzing naar missionarissen begrijp ik ook niet, want ik zie relevante verschillen tussen wat hulpverleners voor reproductieve gezondheid nu doen en wat religieuze missionarissen vroeger deden.

          Ik zie niet in hoe het bestrijden van ongelijke economische verhoudingen iets kan doen aan de klimaatverandering (ik bedoel op het vlak van mitigatie; op vlak van adaptatie kan ik me nog wel een link voorstellen). Klimaatverandering is immers een gevolg van de som van alle emissies, en het doet er dus niet toe of op sommige plaatsen (bij rijken) meer emissies zijn dan op andere plaatsen (bij armen). Het gaat om totale emissies; de verdeling van emissies is niet bepalend voor de klimaatopwarming. Ik zou gewoon die ongelijke verhoudingen bestrijden omwille van een ander probleem: intragenerationele sociale rechtvaardigheidscrisis. En ik zou de andere dingen die je opnoemt (fossiele brandstoffenindustrie, groei,...) aanpakken om het probleem van klimaatverandering op te lossen. Als je onder bestrijden van ongelijke economische verhoudingen verstaat dat men werk maakt van seksuele opvoeding en sociale zekerheid en toegang tot anticonceptie enzo, dan zie ik wel een link, want dat zijn dingen waardoor de bevolkingsgroei gaat afremmen.

          De bevolkingsproblematiek is niet het centrale thema van klimaatverandering, maar één van de drie factoren. Neem de IPAT vergelijking I = totale impact = totale emissies P= bevolking A = gemiddelde consumptie per persoon T = gemiddelde milieu-impact per gemiddeld geconsumeerd product Een voorbeeld: P groet met 0,7% per jaar, C (BNP/capita) groeit met 1,4% per jaar, T (koolstofintensiteit; kg CO2-eq per euro BNP) daalt met 0,7%. Klimaatdoelstelling (IPCC): de impact I zou moeten dalen met minstens 5% per jaar. (Tim Jackson, welvaart zonder groei). Merk op dat de bevolkingsgroei (0,7%) alleen al al de huidige inspanningen voor een daling van T teniet doet. Ik zou dan zeggen dat we zowel P, C als T moeten aanpakken. het zou onverstandig zijn om ons te beperken tot enkel C of T.

          Ivm de klimaatcrisis is maatschappijverandering gewoon een interessante strategie (middel) om tot gedragsverandering te komen. Individuele gedragsverandering (consuminderen (daling van A) en consumanderen (daling van T)) is dan nog wel het doel. Door maatschappijverandering maakt men gedragsverandering gemakkelijker (men kan gemakkelijker dingen kopen met een lagere T) en mogelijks sociaal wenselijker (zodat men A gaat dalen). Dus ik vermelde niet expliciet maatschappijverandering, omdat dat reeds onder gedragsverandering viel. Gedragsverandering is gelijk aan daling van de factor A (en een beetje T).

          Dat er in rapporten niets vermeld wordt over bevolking, is vreemd, omdat de factor P aangroeit met 0,7% per jaar, en daardoor wordt het moeilijker om I te doen dalen met 5%. Enkel economische herverdeling gaat er niets aan veranderen, omdat daardoor A niet daalt (want A is een gemiddelde, waardoor consumptieverschillen niet relevant zijn: 5+5 = 1+9). Het blijft een feit dat de bevolkingsfactor één van de drie factoren is. En als men kijkt naar de ecologische voetafdruk en beschikbare biocapaciteit per capita, dan zie je dat bevolkingsgroei in arme landen wel degelijk zeer bepalend is.

          In het westen daalde het geboortecijfer in periodes van economische groei en van toenemende sociale zekerheid, omdat in de periode dat het geboortecijfder daalde er zowel groei als toenemende sociale zekerheid was.

  • door AnneleenK op maandag 18 juli 2011

    Hoe komt het toch dat blanke mannen steeds opnieuw plots 'de bevrijders der onderdrukte vrouwen' worden als die bevrijding voor iets anders aangewend kan worden? In Afghanistan, m.b.t. het hoofddoekendebat, en nu blijkbaar zelfs in het bevolkingsdiscours, ... Vrouwenemancipatie, en daarbij horende controle over het eigen lichaam en de eigen reproductieve gezondheid, is essentieel, en een prioriteir doel OP ZICH. Als het aangewend wordt om eigenlijk iets anders te bereiken, lijkt het eerder een nieuwe vorm van disciplinering, dan van daadwerkelijke emancipatie ...

    • door Stijn Bruers op maandag 18 juli 2011

      Anneleen, kun je me zeggen wat de relevantie is van "blanke" en "mannen", opdat je er expliciet naar verwijst? We kunnen toch gewoon stellen dat die blanke mannelijke hulpverleners niet racistisch en seksistisch mogen zijn? Maar op zich kan bv ik er niet aan doen dat ik blank ben en een penis heb. dat is niet mijn schuld, en het wil niet zeggen dat ik nu niet meer bepaalde plichten tot hulpverlening heb.

      Ook voor de rest weet ik niet wat je precies bedoelt. Laten we gewoon blij zijn dat we een vijfdubbele winsituatie hebben en vervolgens gewoon investeren in gezinsplanning. Het lijkt me of je het ergens moeilijk mee hebt, maar ik snap niet wat. Of misschien wil je weten wat we ethisch zouden moeten doen als gezinsplanning wel goed was voor milieu maar niet voor vrouwen?

      Het doet me sterk denken aan een andere belangrijke vijfdubbele winsituatie: veganisme. dat is goed voor de dieren (minder soortisme en schending van dierenrechten), de consument (gezondheid), de natuur (hoge milieu-impact van veeteelt), arme bevolking (voedselzekerheid; verspilling van voedsel in veeteelt) en toekomstige generaties (slachtoffers van klimaatopwarming,...). Nu zou ik nooit zeggen dat het niet goed is om veganisme te promoten omwille van milieu omdat daardoor de eerste reden (dierenrechten/dierenbevrijding) reeds als doel op zich staat.

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties