Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu

Atoomcentrales dicht: Duitsland toont de weg

Waarom kan Duitsland nu al wat alle andere landen later moeten doen? Hoe doorbreken we de prietpraat in eigen land dat we atoomenergie niet zouden kunnen missen? Hopelijk wacht België niet om de Duitse beslissing te volgen tot Doel mondiaal een even bekende naam wordt als Fukushima vandaag. Een bijdrage van Aviel Verbruggen, gewoon hoogleraar aan de Universiteit Antwerpen.
dinsdag 31 mei 2011

De Duitse regering heeft de knoop doorgehakt. De 7 atoomcentrales die zijn stilgelegd na de catastrofe in Fukushima blijven dicht, samen met de ene die al langer uit dienst was. Tegen 2021 sluiten er nog 6, en tegen 2022 de 3 laatste. Dan gaat het licht uit voor de productie van nucleaire stroom in Duitsland. Spijtig genoeg betekent dit niet het einde van de nucleaire problemen.

Nog eeuwen moet ook Duitsland zorg dragen voor de foute keuze ooit te zijn begonnen aan het atoomavontuur. Het nucleaire afval baart hen inderdaad grote zorgen.

In dit verband het vermelden waard: Denemarken en Oostenrijk zijn al vroeger tot de jaren van het verstand gekomen. Deze landen hebben de atoomenergie geweigerd nog voor de nucleaire besmetting er plaats vond.
In Oostenrijk was het op het nippertje: daar hebben ze een afgewerkte reactor in Zwentendorf nooit opgestart. Zoiets als later Duitsland, Nederland en België hebben gedaan met de miskleun van de miljarden kostende kweekreactor in Kalkar.

Waarom kan Duitsland nu al wat alle andere landen later moeten doen? Hoe doorbreken we de prietpraat in eigen land dat we atoomenergie niet zouden kunnen missen? Nog veel meer vragen kunnen deel uitmaken van een ernstig debat over de toekomst van de energievoorziening in Europa en in België.

1. Prijzen en kosten zijn verschillende zaken

Geen enkel probleem kan goed worden aangepakt zonder de juiste variabelen voldoende precies te meten. Dit is zo voor het besturen van een voertuig. Dit is zeker waar voor het besturen van de belangrijkste maatschappelijke problemen, zoals de energievoorziening er een is. Voortdurend haspelen we twee grootheden dooreen als zouden ze identiek zijn: prijzen en kosten.

Prijzen is wat we voor een eenheid van iets betalen, zoals voor een kilowattuur elektriciteit uit het stopcontact. Die kilowattuur van de andere kant aan het stopcontact leveren, brengt kosten met zich mee, zoals de bouw van elektrische centrales, de uitbating ervan, de zorg voor het afval, enz. Een deel van die kosten heeft ook een prijs, en zo berekenen bedrijven hun uitgaven.

Die uitgaven zijn in het geval van de levering van elektriciteit maar een deeltje van de totale kosten. Een belangrijk deel van de kosten veroorzaakt door de productie van elektriciteit betalen we vandaag niet. Ik vestig hier vooral de aandacht op de kosten van atoomrisico’s en van klimaatrisico’s. Omdat we die risico’s niet hier en nu onmiddellijk ervaren, schuiven we die onder de mat: fluiten in het donker.

De kosten van risico’s zijn echte kosten. Fukushima bewijst dit nogmaals ten overvloede voor de atoomrisico’s. De kosten van de groeiende instabiliteit en onvoorspelbaarheid van het klimaat komen sluipender aanzetten maar zijn ook van onvoorstelbaar grote omvang.

Wie met het inzicht dat de echte kosten van atoomenergie veel groter zijn dan de prijs ervan, weer maar eens de kranten en columns in onze pers leest over de Duitse beslissing, ziet dat het licht bij die pers niet kan uitgaan want het schijnt er niet.

Duitsland ziet nu wel in dat de echte kosten van atoomenergie veel hoger zijn dan wat vandaag tegen frauduleuze prijzen wordt aangerekend. Het is tekenend dat een Duitse minister die tot voor Fukushima de kernuitstap bestreed, ruiterlijk toegaf dat hij blind was geweest voor de echte kosten van de atoomrisico’s. Wanneer zal dit licht in België beginnen schijnen?

2. Fukushima was een duw in de rug van de Duitse energietransitie

Even lachwekkend was de commentaar in de Belgische pers als dat de Duitsers een emotionele beslissing zouden hebben genomen na Fukushima. Duitsland werkt al meer dan tien jaar met serieuze vaart aan de energietransitie. Sinds de oliecrisis van de jaren 1970, met een dip in het midden van de jaren 1980, maar sinds de Tjernobyl catastrofe in 1986 zonder ophouden, hebben groepen in de Duitse samenleving in steden en gemeenten, in de industrie, in de universiteiten, in de administratie, in de politiek, het energieverhaal ernstig genomen.

“De energieommekeer is mogelijk” was de titel van een boek uit 1986, en sommigen hebben daar hun levenswerk van gemaakt, bijvoorbeeld de in 2010 overleden politicus Hermann Scheer die de zonneënergie fervent mee op de kaart heeft gezet.

Vanaf begin jaren 1990 heeft Duitsland een beleid voor de ontwikkeling van hernieuwbare energie in gang gezet, en dit in 2001 grondig aangescherpt en uitgebreid. Sindsdien groeit de enige duurzame vorm van energievoorziening gestadig.

Dit is geen verhaal van rozen zonder doornen. Integendeel. Er zijn vele momenten van vallen en opstaan bij, van discussie, van tegenslagen, van overmacht van het oude denken en van de oude oplossingen.

Maar de groei van hernieuwbare energie in Duitsland is onstuitbaar geworden omdat het steun krijgt vanuit politieke en bestuurlijke middens, de technologische wereld, en meer en meer de economische wereld. In die werelden blijven veel tegengestelde belangen, contradicties en conflicten bestaan, maar de duurzame energie heeft daar de kritische drempels overschreden, en kan zich ontwikkelen tot het duurzame alternatief voor de toekomst. Er is er trouwens geen ander. Ik heb al enkele jaren in detail aangetoond dat hernieuwbare energie en atoomenergie wederzijds uitsluitend zijn, en dat atoomenergie niets met duurzaamheid te maken heeft, van geen kanten.

Fukushima heeft Duitsland een trede hoger doen nemen op het transitiepad, maar er was en is een transitiepad. Dit verklaart waarom Duistland doet en kan doen wat dient te gebeuren, en dat landen als het Verenigd Koninkrijk, Nederland, België, en andere nog in het duister tasten.

3. Gevolgen voor de energiezekerheid

Waar de kenmerken, grootheden en verbanden van een duurzame energievoorziening niet ernstig worden bestudeerd, schiet men nogal snel vanuit de losse pols met een of ander los kruit als er iets beweegt in energieland.

Er wordt snel met los kruit geschoten

Nu is het los kruit dit van de bedreigde zekerheid van de bevoorrading met elektriciteit. Zoals in het begin van deze bijdrage betoogd, zou het erg veel helpen van precies te omschrijven wat we onder een “verzekerde bevoorrading” dienen te verstaan. Niet gemakkelijk, maar verzekerde bevoorrading bevat een tijdsdimensie (korte en lange termijn), alle bestanddelen van een duurzame ontwikkeling zijn van belang om ‘verzekerd’ te begrijpen, een onderscheid tussen energiediensten en primaire energie is nodig, energieprijzen is niet hetzelfde als energiefacturen, en dit is nog verder te verfijnen. De zekerheid van de bevoorrading in elektriciteit is ook een Europees verhaal.

Op langere termijn is de enige echte zekerheid de ombouw van de risicovolle praktijken van vandaag naar een duurzame elektriciteitsproductie waarin efficiëntie en hernieuwbare energietechnologie de oplossingen leveren.

In Duitsland praat men niet alleen over transitie, men doet eraan.

De Duitse beslissing is een erg bemoedigende stap die aantoont dat die ombouw aan het gebeuren is in wellicht de meest dynamische en zorgvuldige economie van de wereld (ook al denken sommige architecten van de Belgische poespas daar anders over). In Duitsland praat men niet alleen over transitie, men doet eraan.
Ik vind dit een stuk belangwekkender dan het Nederlandse gepalaver over ingewikkelde transitieconstructies, waaruit alle bloed van de politieke economie is getrokken zodat er geen aandacht is voor de feitelijke belangen in een maatschappij en voor wat die belangen uitspoken om hun belangen af te schermen.

Op korte termijn kan het zijn dat de Duitse elektriciteitssector binnen Europa gedurende bepaalde perioden van het jaar elektriciteit zal importeren in plaats van er te exporteren. Maar tegen 2022 zal dit wel zijn rechtgezet. Dan zal Duitsland zijn oplossingen, technieken en producten wereldwijd exporteren, en de buren helpen hun stroomvoorziening veilig te stellen.

Hopelijk wacht België niet om de Duitse beslissing te volgen tot Doel mondiaal een even bekende naam wordt als Fukushima vandaag.

Hopelijk zal Duitsland heel veel kunnen leveren, aan vooral die buurlanden die zich vandaag koppig en blind vastklampen aan de atoomenergie en haar risico’s als antwoord op de klimaatrisico’s: Frankrijk op kop en België in het zog ervan. Want hoeveel Nucleaire Fora, Saatchi&Saatchi’s en tutti quanti deze wereld ook bevolken, de werkelijkheid van de atoomenergie als een versleten en levensbedreigende technologie is niet weg te gommen. Atoomenergie heeft geen toekomst.

Op een dag moet België de Duitse beslissing volgen, en op een dag zal ook Frankrijk dat moeten doen. Hopelijk wachten ze niet tot Gravelines, Chooz of Doel even bekende namen worden op wereldvlak als Fukushima vandaag.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

9 reacties

  • door dana op woensdag 1 juni 2011

    Duitsland stapt uit de kernenergie. Ik geloof het allemaal niet. Die kerncentrales komen in wit-rusland en oekraine, lijntje doortrekken en klaar is kees. Zo verdienen die landen ook wat. Al die electrische wagens zullen de vraag naar stroom ernstig doen stijgen, dat vang je niet op met windmolens of zonneparken.

  • door Joeri op woensdag 1 juni 2011

    Inderdaad, ze willen de energievraag met nog 10% doen dalen in Duitsland, maar net nu komen elektrische auto's opzetten (denk aan de Q-music actie).

    Los daarvan, de energie zekerheid is wel degelijk een belangrijk punt in deze discussie, aangezien windmolens en zonnepanelen heel leuk zijn, maar NOOIT zekerheid kunnen bieden. Ook kunnen grote hoeveelheden energie niet efficiënt opgeslagen worden, en ik wil wel eens weten wie het niet erg vind als zijn tv of microgolf plots niet meer werkt omdat het toevallig windstil is... Laat staan het alarmsysteem als je op vakantie bent... Ook heb je voor elke kerncentrale x-aantal elektriciteitscentrales op organische bronnen nodig, met een immense CO2 uitstoot tot gevolg. Kernafval is zeker een zeer slechte zaak, maar de kerncentrales pompen wel niets de lucht in dat schaadt..

    Als men bekijkt hoe complex het momenteel al is om elektriciteit te verzekeren aan de bevolking van zo'n klein landje, met de permanente grotere leveranciers die continue leveren (de kerncentrales) - de middelmatige traditionele elektriciteitscentrales die dagelijks worden opgestart indien de energievraag hoog genoeg is - en energie geleverd door de stuwkracht van water voor direct schommelingen op te vangen, oa wanneer de traditionele elektriciteitscentrales opstarten en deze periode overbrugt moet worden.

    Ik was ook groot voorstander van zoveel mogelijk puur groene energie, tot als ik dit jaar een mooie uiteenzetting kreeg van één van mijn professoren over dit onderwerp (ik studeer Burgerlijk Ingenieur-Architect) en hoe onrealistische en onstabiel een energievoorziening op enkel deze bronnen wel is... Groen zijn is goed, maar een beetje realisme is ook gewenst graag.. En anders is het inderdaad gewoon een verschuiving naar andere landen binnenkort, zoals ook wij onze groene gezonde lucht kopen in het buitenland, maar waardoor het milieu ook niet gespaard wordt, noch onze longen!!

    • door bram op woensdag 1 juni 2011

      Joeri,

      Ik kom uit de werktuigkunde en ik kan na enkele jaren ervaring +phd hopelijk het volgende zeggen: 1. Those who cant, teach...de lage lonen voor proffen in belgie zijn volgens mij een grote factor die hier spelen. Je merkt het verschil in kaliber op internationale conferenties. 2. Vergeet niet dat de labos/onderzoeken niet alleen gesubsidieerd worden door de overheid maar ook gelden mogen ontvangen van andere partijen e.g.: kernlobby(GDF). Onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek naar kernenergie bestaat gewoon niet in belgie. daar maak ik mij al lang geen illusies meer over 3. ik ga akkoord met jou ivm buffercapaciteit. Maar ik zie eerder heil in de DC netten (die al in uitvoering zijn), om de verschillende zones te verbinden en op die manier een buffer in te bouwen. de potentiele nergie in een waterkrachtcentrale is bv op elk moment beschikbaar. trouwens wanneer er momenteel pieken verschijnen op het net, schakelt men ook fossiele brandstoffen in om die op te vangen --> kerncentrales hebben dus weinig te maken met het buffer aspect..

  • door Ward op woensdag 1 juni 2011

    "Op korte termijn kan het zijn dat de Duitse elektriciteitssector binnen Europa gedurende bepaalde perioden van het jaar elektriciteit zal importeren in plaats van er te exporteren. Maar tegen 2022 zal dit wel zijn rechtgezet"

    Echt onderbouwd of bemoedigt klinkt dat niet. Het zal wel zijn rechtgezet. De Duitsers rekenen op 10% elektriciteitsbesparing, ik vraag me af hoe realistisch dat is en of je daar eigenlijk wel mag vanuit gaan...

  • door Edward L op woensdag 1 juni 2011

    Wanneer de laatste Duitse kerncentrale sluit zal de pro-nucleaire lobby slechts één morele strohalm resten namelijk het ontbreken van de mogelijkheid tot de snelle ontwikkeling van kernwapens. Niet alleen de veiligheids- en milieuaspecten spelen mee in de Duitse beslissing maar ook de jobcreatie waar ook hier België de boot aan het missen is.

  • door Johan Sebrechts op woensdag 1 juni 2011

    Prachtig artikel is dit! Duidelijk geschreven door iemand met kennis van zaken! Ik kan alleen maar beämen alles wat hier geschreven staat!

    Kernenergie is de allerduurste vorm van energie die de mensheid ooit maakte en ook zal maken! De kosten als het misloopt, en de kosten en de last die duizenden generaties na ons er mee zullen hebben zijn gewoonweg niet in te schatten! Al deze kosten worden gewoon niet meegeteld in de prijsberekening. Daarom heeft kernenergie zo'n lage prijs. Iedereen weet dit! Maar bijna iedereen verzwijgt het! Nog nooit tevoren heeft de mensheid zo diep zijn kop in het zand gestoken!

    Het tijdperk van kernsplijting moet stoppen en liefst zo vlug mogelijk! De mensheid zal duizenden jaren vloeken op ons mensen, die leefden in het tijdperk van kernsplijting. Alles moet vandaag in het werk gesteld worden voor de transitie naar een veilig en duurzaam toekomstig alternatief! Duitsland heeft dit ingezien en vooral ook toegegeven! En ik heb goed vertrouwen dat zij er ook in zullen slagen! Vroeg of laat (maar liever vroeg!) zullen alle andere landen die bezig zijn met kernenergie ook moeten toegeven! Het is alleen te hopen dat daar geen tweede Fukushima meer voor nodig zal zijn!

    Het is een grote schande dat de mensheid kernsplijting ooit heeft gaan gebruiken voor energieopwekking! Wie dit nu na Fukushima nog altijd niet inziet is gewoonweg blind! En... Wie het wel inziet maar zijn kop in het zand steekt is evenmin waard homo sapiens te heten!

  • door Loots Eric op woensdag 15 juni 2011

    Bram zegt "Those who can't, teach".

    Ik kon alvast niet weerstaan aan de verleiding om een fout in je tekst te verbeteren. Afgezien van dit detail wil ik toch even de volgende opmerkingen maken rond jouw drie punten:

    1. "Those who can't, teach". Wel, als we deze redenering volgen moeten we iemand als Richard P. Feynman, de beroemde fysicus die o.a. les gaf aan Cornell University, dan als een "niet-kunner" bestempelen ? Ik denk het niet. Je reactie typeert de trend op deze forums om iedereen die kritisch staat t.o.v. kernenergie te classificeren als een domme geitenwollen sokken drager. De auteurs van zulke reacties sprenkelen dan nog nog wat termen zoals Wetenschapper, Master, PHD, ... in het rond om zich een aura van expert te verschaffen en klaar is kees.

    Wat dat expert betreft kan ik iedereen aanraden om eens te luisteren naar wat Noreena Hertz te vertellen heeft rond dit onderwerp:

    http://www.ted.com/talks/lang/eng/noreena_hertz_how_to_use_experts_and_when_not_to.html

    18 luttele minuten van je kostbare tijd volstaan.

    2. Nochtans wordt er in het SCK in Mol onderzoek verricht naar, als ik met niet vergis, 4-de generatie kernreactoren.

    3. HVDC lijnen vormen inderdaad een belangrijke component in het realiseren van het elektriciteitsnet van de toekomst. Dit om toe te laten om lokale onbalansen in de productie te kunnen opvangen én energie te transporteren van windmolenparken in zee en in Noord-Afrika (DESERTEC project). Zie bvb:

    http://uk.ibtimes.com/articles/20110502/first-hvdc-transmission-projects-beginning-globally.htm

    Merk in dit artikel de referentie op naar Siemens: vandaag reeds realiseert dit bedrijf een gigantisch zakencijfer door het investeren in de technologie en de verkoop van HVDC componenten en projecten over de hele wereld.

    Kijk ook eens naar het volgende wat onze buren doen:

    http://www.fraunhofer.de/en/press/research-news/2010-2011/04/green-electricity-storage-gas.jsp

    Ok, het is een proefproject op beperkte schaal, maar ze doen tenminste iets!

    Dit in tegenstelling met zichzelf als wetenschapper bestempelende (of naar hun universitaire titels refererende) individuen wiens belangrijkste bijdrage erin lijkt te bestaan om anderen af te breken of alternatieven voor kernenergie in diskrediet te brengen.

    Zoals ik soms al eens met een boutade stel: indien alle (negatieve) energie die de gemiddelde belg besteedt aan het kankeren over dit onderwerp nuttig zou kunnen worden aangewend dan was het Belgische energievraagstuk al lang opgelost"

    Slaap zacht!

  • door Wim Vereeken op woensdag 22 juni 2011

    Beste Joeri, professoren zijn mensen met een academische titel wiens ego en eergevoel, en niet minder vaak ook hun financieel belang hun drang om te streven naar de juiste informatie in de weg staat. Uw prof spreekt voor zijn winkel en zal u niet vertellen met welke bedrijven hij rechtstreeks of onrechtstreeks belangen heeft lopen. Realisme ivm kernenergie, kernafval en kernongevallen is bovendien zo eenvoudig te vatten dat zelfs een kind het kan begrijpen. Bijna heel het zuidelijk halfrond doet het zonder kernreactoren. Waarom zouden wij het niet kunnen??? En stel dan nog dat het niet zou kunnen, geeft ons dat dan het recht om de planeet te vernietigen? Want dat is wat we doen, of er nu een ramp gebeurt of niet, dat afval zal binnen enkele generaties onze nakomelingen vernietigen. Omdat wij - de luttele tijd dat onze beschaving zal zijn - de arrogante verwende snotneuzen moeten uithangen en beweren dat het zonder niet kan... Wat kan er dan niet??? Elektriciteit maken??? Doe er iets aan zoals wij, en zoek draagvlak voor de bouw van windturbines. Wij richtten een vzw op om mensen te sensibiliseren: PajoPower. Je vindt ons terug op Facebook: www.facebook.com/pajopower of www.pajopower.be

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties