Een nieuwssite die

reclamevrij
onafhankelijk
kritisch
en gratis is?

Dat kan!

Maar enkel dankzij jouw steun

Steun ons nu!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Opinie

Wie heeft schuld aan populisme?

Nationalistische, eurosceptische en populistische partijen hebben de wind in de zeilen in Europa. Op de Europese feestdag (9 mei) gaf Europees president Herman Van Rompuy op Radio 1 nog eens de gangbare verklaring daarvoor: mensen zijn angstig voor het vreemde, en de Europese Unie en globalisering worden als vreemd aangezien.
donderdag 12 mei 2011

Daardoor plooien mensen op zichzelf terug en zijn ze vatbaar voor boodschappers die de schuld steken op het onbekende en de vreemden: de EU, de Grieken, globalisering, migranten, enzovoort.

Wiens schuld is dat? Van de angstige Europeaan, die de voordelen van Europese integratie en globalisering maar niet wil begrijpen? Is het de schuld van de media die verlekkerd zijn op de korte, brute en gemakkelijke boodschap?

Of heeft Geert Mak het bij het rechte eind (De Morgen, 7 mei 2011), dat onze Europese politici verpletterend medeverantwoordelijk zijn voor het oprukkend euroscepticisme en nationalisme, niet alleen door slecht te communiceren, maar ook door hun slappe handelen?

Wil niet horen, wil niet voelen?

Is het abnormaal dat een deel van de bevolking zich tegen het Europese project en globalisering kant? De Europese integratie heeft vele belangrijke verdiensten zoals een uitzonderlijk lange periode zonder oorlog in (West-)Europa en enkele decennia van ongekende welvaart.

Maar sinds het einde van de Koude Oorlog (1989) is instabiliteit en angst voor materiële achteruitgang terug van weggeweest. De maatregelen die de euro stabiel moesten maken, drongen staten besparingen op in de jaren negentig. Dat blijkt nu toch onvoldoende om die euro recht te houden. De oplossing van de Europese leiders: nog veel grotere besparingen.

De uitbreiding van de EU zorgde voor concurrentie uit de nieuwe lidstaten. Er werd lustig geprivatiseerd en gedereguleerd om de Europese interne markt voort te voltooien. Ondertussen ging ook globalisering vooruit met steeds meer concurrentie vanuit opkomende economieën en vooral vanuit China.

Arbeiders zagen hun fabrieken dus almaar meer naar het oosten trekken, eerst van Europa en dan van de wereld. Niet getreurd, menen sommige economen, meer vrijhandel zorgt voor meer welvaart voor alle landen.

Dat dit ten nadele van de laagste inkomenscategorieën gaat in onze economieën moet dan door binnenlands beleid gecompenseerd worden. Echter, is het ook niet Europa dat dwingt om onze uitgaven te beperken? En is het niet (het mom van) de competitieve druk die globalisering veroorzaakt waardoor de belastingen moeten worden verlaagd en dus de beschikbare budgetten voor herverdeling krimpen?

Is het dan abnormaal dat sommige groepen, die twee keer verliezen van Europese en mondiale economische integratie door loon- of jobverlies en vervolgens doordat er minder geld is om hen te compenseren, zich tegen Europa en globalisering keren?

Willen ze, blind en verdoofd van angst, de voordelen niet begrijpen en voelen? Of begrijpen en voelen ze deze maar al te goed? Al wie wil vermijden dat bevolkingen zich afkeren van globalisering moet ervoor zorgen dat de vruchten ervan inderdaad eerlijk worden verdeeld, het volstaat niet te argumenteren dat zo’n eerlijke verdeling theoretisch mogelijk is.

"Is het dan abnormaal dat sommige groepen, die twee keer verliezen door loon- of jobverlies en vervolgens doordat er minder geld is om hen te compenseren, zich tegen Europa en globalisering keren?"

En mag het verwonderen dat burgers de Europese constructie niet begrijpen, laat staan er warm van worden? Hoeveel mensen weten precies wie in Europa bevoegd is voor wat? Ook in de reactie op de crisis ging enorm veel energie naar discussies over wie verantwoordelijk moest zijn voor wat, en anderen op de vingers mag kijken en tikken.

Vaak leek bijvoorbeeld Europees Commissievoorzitter José Manuel Barroso meer bezorgd over het respecteren van de regels van de interne markt en het in stand houden van de communautaire methode dan over de echte gevolgen van de crisis, die door de burgers worden gevoeld.

Gezocht: ideologie (m/v)

Europa heeft nood aan een project, hoor je vaak, en terecht. Maar wie zou vandaag met dat project moeten komen? Bovenstaande kritiek op Barroso is geen aanval op de persoon, want het is net de belangrijkste taak van de Europese Commissie om het respecteren van de interne marktregels en van de verdragen te controleren.

De Europese Commissie heeft nauwelijks bevoegdheid, noch budget, om te investeren in de toekomst of te zorgen voor echte solidariteit. Dat blijft de taak van de nationale staten, maar die worden door Europa en de globalisering dan weer beperkt in hun budgettaire mogelijkheden.

En hun voorkeuren zijn vaak te verschillend om te beslissen dan maar op Europees niveau te investeren en te herverdelen. En dus zijn het niet de burgers, maar onze politici die het eigenlijk niet meer weten.

"En dus zijn het niet de burgers, maar onze politici die het eigenlijk niet meer weten"

Als alle centrumpartijen er niet in slagen om in deze complexe context een maatschappelijk project voor te stellen omdat ze niet weten hoe (met welke budgettaire ruimte en onder welke spelregels) ze eraan zouden beginnen, is het niet verwonderlijk dat zij die zich niets aantrekken van haalbaarheid en accuraatheid van voorstellen, maar deze wel vastberaden brengen, succes oogsten.

Daar moeten de centrumpartijen lessen uit trekken. Het is echt meer dan tijd om het ideologische blik weer open te trekken. Het bedenken van een aantrekkelijk verhaal moet absolute prioriteit krijgen.

Vervolgens nadenken op welk niveau dat moet gebeuren, en welke belemmeringen op vrije markten daarvoor nodig zijn, mag geen taboe zijn, dat is net wat we ooit politiek noemden. Vaak zal het antwoord op de eerste vraag trouwens Europa zijn. En in deze volgorde zullen burgers dat misschien nog begrijpen ook.

Poliargus

Poliargus is een onafhankelijk forum binnen de democratisch socialistische en ecologische beweging. Het forum komt op voor vrijheid, democratie en solidariteit.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

4 reacties

  • door Le grand guignol op vrijdag 13 mei 2011

    Interessant artikel, maar niet in de val trappen i.v.m. het gebrek aan ideologie. Het neoliberalisme heeft de neiging om alles wat nog maar de geringste vorm van (een) ideologie doet vermoeden 'af te zweren', terwijl het neoliberale gedachtegoed eveneens ideologisch gefundeerd is. Bijgevolg is het naar mijn mening niet het gebrek aan een 'groot' verhaal, dan wel de keuze van het blik dat geopend werd. En daar zijn inderdaad de politici verantwoordelijk voor. Jammer genoeg is het huidige verhaal zodanig gevorderd dat mijns inziens enkel een nieuw boek kan bijdragen aan het sociale Europa waar men de bevolking, reeds lange tijd, in heeft laten geloven - en dat dienst doet als rookgordijn voor het huidige asociale Europese beleid.

  • door Jan Buelinckx op vrijdag 13 mei 2011

    Het grootste probleem van Europa - en daar heeft Geert Mak recentelijk ook op gewezen - is het democratisch deficit. En niet alleen de Europese instellingen zijn schuldig (het Europees parlement kan bvb zelf geen wetten voorstellen, de eigenlijke macht ligt bij de Europese Raad), maar ook de 27 lidstaten gaan nogal lichtzinnig met de 'democratie' om. Herinner u hoe het Verdrag van Lissabon (de vroegere Europese Grondwet) door de strot van de Europese burgers is geramd. Door de nee-stem van de Nederlandse en Franse bevolking veranderden de EU-leiders de Europese Grondwet in het sexier klinkende Verdrag van Lissabon (met grotendeels dezelfde inhoud). Dat Verdrag werd enkel nog in Ierland aan de bevolking voorgelegd. Daar werd het weggestemd, maar dat was natuurlijk tegen de zin van van het establishment en dus moest er een tweede referendum georganiseerd worden, waarbij de Ieren uiteindelijk overstag gingen. Het Verdrag van Lissabon en het recent opgelegde Competitiviteitspact zijn heel grote barrières voor een sociaal Europa. Het is aan vakbonden, sociale bewegingen en linkse partijen om niet alleen het asociaal karakter van de opgelegde maatregelen aan te klagen, maar ook om op te komen voor democratie, voor inspraak en voor referenda over verdragen en pacten die onze levens zo ingrijpend (zullen) veranderen.

  • door dzirzinsky op vrijdag 13 mei 2011

    Het EU-project is op economisch vlak facistisch. Het Economische en sociale beleid van de EU is zeer eenvoudig samen te vatten: een omgekeerde herverdeling van arm naar rijk. En dan maar zagen dat we bang zijn voor het onbekende. We zijn niet bang en weten maar al te goed wat de EU-kleptokraten voor ons in petto hebben. En het is niet meer dan normaal dat de mensen daartegen zijn (masochisten uitgezonderd)

    • door Le grand guignol op vrijdag 13 mei 2011

      Dat klopt, maar het neoliberalisme blijft niet beperkt tot louter het economische vermits het eveneens het principe van de vrije markt wil toepassen op het sociale domein. Met dien verstande tracht men 'de burger' om te vormen tot 'een ondernemer', tot iemand die zelf de volledige verantwoordelijkheid draagt voor zijn sociale situatie - ongeacht bvb. een financieel-economische crisis, ziekte,... - door zichzelf te profileren (als 'sterk' merk), door te anticiperen op de toekomst en door de gepaste keuzes en beslissingen te maken/nemen. Vandaar dat 'de burger' in eerste instantie tot een consument gedegradeerd wordt (vb. privé-verzekeringen afsluiten), om vervolgens uit te blinken in ondernemerschap (vb. het durven nemen van risico's, permanente creativiteit). In dat opzicht wil men de bevolking laten geloven dat onzekerheid nog de enige zekerheid vormt in een snel veranderende en complexe wereld. Die illusie zorgt er enerzijds voor dat de vrijemarktwerking en competitiviteit niet belemmerd worden. Daarnaast zorgt het voor een eindeloze consumptiespiraal, waarbij het consumeren an sich het doel vormt en niet het bevredigen van aanwezige behoeften. De 'drive' (drift, drijfkracht) die daarmee gepaard gaat en voortdurend opgewekt wordt, komt in wezen neer op 'craving' (i.e. het onophoudelijk zoeken naar bevrediging bij een verslaving).

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties