about
Toon menu

Onze ontwikkelingshulp werkt niet. Of toch?

Francine Mestrum schrijft in 'Ontwikkeling en solidariteit' (Epo) dat onze ontwikkelingshulp onbruikbaar is: "In plaats van aan onrechtvaardige structuren te tornen, houdt ze het dikwijls bij liefdadigheid die het geweten sust." Op het eerste DeWereldMorgen debat gaven deskundigen van o.a. 11.11.11, FOS, Wereldsolidariteit, SP.A, Artsen Zonder Grenzen en de Verenigde Naties hun mening hierover.
woensdag 15 december 2010

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Francine Mestrum: "Vijftig jaar na de onafhankelijkheid van vele Afrikaanse landen is de kritiek op de ontwikkelingshulp dat ze averechts werkt en in plaats van aan onrechtvaardige structuren te tornen, houdt ze het dikwijls bij liefdadigheid die het geweten sust. Armoedebestrijding is liefdadigheid. In plaats van voor economische ontwikkeling te zorgen."

"We reageren enkel op de beslissingen van de financiële instituten - zoals het IMF en de Wereldbank - in plaats van hen tegen te houden. En er is het contrast tussen de bescheiden Millenniumdoelstellingen en de gigantische kapitalen die uit arme landen worden gesleept".

Broodnodige hervormingen op politiek niveau

De auteur houdt daarom een pleidooi voor een aantal broodnodige hervormingen op politiek niveau. Maar haar belangrijkste pleidooi is er een van méér solidariteit tussen Noord en Zuid. "Daarbij moet weer over sociale ontwikkeling voor iédereen worden gesproken, die hand in hand gaat meteconomische ontwikkeling. De bedeltocht van de NGO's is niet nuttig, tenzij ze ook een structurele boodschap brengen."

In de loop van het debat staven de andere leden van het panel haar analyse over de groeiende onrechtvaardigheid door toedoen van structurele problemen, het IMF en de Wereldbank met duidelijke voorbeelden.

Een sterkere overheid en stucturele oplossingen zoals een Tobintaks zijn nodig om sociaal-economische processen te versterken.

Over de stelling over de 'nutteloosheid' van de NGO's krijgt Mestrum negatieve kritiek. Zelfs de woorden 'gevaarlijk' en 'populistisch' vallen.

Annuschka Vandewalle (algemeen secretaris FOS-Socialistische Solidariteit) vindt niet dat het boek aanvoelt als kritiek, al erkent ze dat het meestal moeilijk is om het structurele verhaal te verkopen (behalve bij de lopende campagne 'Waardig Werk', die op twee jaar tijd wél resultaten opleverde).

"We krijgen intern ook al kritiek: liever concrete zaken, zoals medische 'kits' in plaats van diepgravende analyses. We zouden mensen wegjagen door te veel op de barricades te gaan staan of door door te drammen. Bovendien, een simpele teaser werkt ook: des te meer mensen meedoen, des te meer er verandert. Daarom moet de hulpverlening hier nog niet worden afgebroken. Wel dienen er meer rechten te worden afgedwongen en is de uitbouw van een sterke sociale pijler nodig naast de economische ontwikkeling."

In 2000 hebben de regeringsleiders van de 189 landen van de Verenigde Naties afgesproken om tegen 2015 de grootste wereldproblemen aan te pakken. Het resultaat waren de VN-Millenniumdoelen: 8 doelstellingen om armoede en ongelijkheid aan te pakken.

In een positiever daglicht

De Europese Unie tracht binnen haar budget ontwikkelingssamenwerking bij te dragen tot de realisatie van de Millenniumdoelen. Onafhankelijk onderzoeker Jan Vandemoortele (voormalige VN-staf, nauw betrokken bij de Millenniumdoelstellingen) verdedigt ontwikkelingssamenwerking door te stellen dat Mestrum de hulp in een positiever daglicht zou mogen bekijken: "Kijk naar verwezenlijkingen zoals een bijdrage in de daling van de moedersterfte."

Maar hij volgt haar kritiek op instellingen zoals het IMF: "Nationale leiders worden aan banden gelegd, kijk recentelijk maar naar Ierland."

Jean Bossuyt (hoofd Strategie bij het European Centre for Development Policy Management, Maastricht)stelt "dat de Verenigde Naties waardevol zijn, maar blijven hangen in het klassieke verhaal van behoeften, in plaats van rechten." En hij wijst ook op "de verpletterende verantwoordelijkheid van corrupte regimes. Die zaken komen te weinig aan bod in het boek."

Gorik Ooms (voormalig directeur van Artsen Zonder Grenzen, onderzoeker aan het Instituut voor Tropische Geneeskunde en de universiteit van Yale) is het grotendeels eens met Mestrum. Hij pleit voor een permanente herverdeling, door onder meer een Tobintaks in te voeren en meer regulering. "Het is fout te denken dat ontwikkelingshulp tijdelijk is en zichzelf overbodig maakt."

Miljoenen mensenlevens

Bogdan Vandenberghe (algemeen secretaris van 11.11.11, de koepel van de Vlaamse Noord-Zuidbeweging) ziet de campagne 'Waardig Werk' en de campagne voor de invoering van een Tobintaks als voorbeelden van werken aan structurele veranderingen. Hij wijst er tevens op dat een eventuele afschaffing van ontwikkelingssamenwerking miljoenen mensenlevens zou kosten.

"Onder druk van NGO's geraken eisen - voldoende middelen voor ontwikkelingssamenwerking, de Tobintaks - die nodig zijn om de Millenniumdoelstellingen te behalen, immers tot bij de politici. En het blijft zelfs nu nog erg onzeker of België in 2010 en de komende jaren de beloofde 0,7 procent van zijn Bruto Nationaal Product zal uitgeven aan ontwikkelingssamenwerking."

Als reactie op de negatieve kritiek verwijst Mestrum naar het boek en verduidelijkt: "Mijn boek is nochtans constructief: ik zeg niet tegen de NGO's 'stop ermee', maar zeg wel dat we de mondiale herverdeling niet langer mogen overlaten aan de mondiale markt. Dat we samen op zoek moeten gaan naar andere manieren om de transitie te versnellen. De bedoeling is om een nieuwe solidariteit vorm te geven die een oplossing biedt voor de ontwikkelingsproblemen van zowel Noord als Zuid. De structurele oplossingen hebben jullie, we moeten die aanbieden en er weer een écht strijdpunt van maken."

Sociale strijd ondersteunen

André Kiekens (algemeen secretaris van Wereldsolidariteit) pikt hierop in: "Wereldsolidariteit doet - na aanvankelijke twijfel - toch mee met de campagne over de Millenniumdoestellingen. Maar we geven tegelijk onze analyse mee: dat je enkel resultaten kan bereiken door waardig werk. Via arbeid kan je voor zelfontwikkeling zorgen."

Hij vindt dat acties zoals het Glazen Huis van Studio Brussel te simplistisch zijn en ontgoochelend werken. "Jongeren zijn niet dom, ze staan wel open voor een structurele boodschap! Lokale machten doorbreken kan bijvoorbeeld door stakingen te organiseren in de ontwikkelingslanden, door de sociale strijd daar mee te helpen ondersteunen. Dat soort ontwikkelingswerk wordt helaas niet vaak gesteund door ontwikkelingswerkers ter plaatse of NGO's."

Dirk Van der Maelen (volksvertegenwoordiger SP.A) pleit voor meer coherentie: "Ontwikkelingslanden verliezen in het huidige economisch syteem 13 maal meer dan dat ze krijgen door ontwikkelingssamenwerking. Bovendien is sinds de Washington-consensus van de jaren zeventig de rol van de staat geminimaliseerd." Maar hij haalt ook het Noorse voorbeeld aan, waaruit blijkt dat de strijd tegen kapitaalvlucht groeit. Fiscale paradijzen kunnen een verschil maken tussen leven en dood.

Jan Vandemoortele: "De kater is groot en wordt enkel groter: in 1989 dachten we geen overheid meer nodig te hebben, maar eind jaren negentig blijkt dat het verhaal niet klopt. Uit boeken als 'Dead Aid' en 'De prijs van een slecht geweten' blijkt dat wij het probleem zijn. Enkel donorschap als oplossing maakt de kater alleen maar groter."

Het panel is het erover eens dat er zeker lokaal veel moet veranderen: herverdeling door een sterke fiscale administratie, aanpak van corrupte regimes, een eigen geldpot ... En het panel beseft dat er niet zoiets is als één oplossing, één blauwdruk. Ieder ontwikkelingsland kent zijn eigen problemen, en oplossingen.

reacties

6 reacties

  • door Kristof Decoster op donderdag 16 december 2010

    Fundamenteel probleem is: hoe doe je dat, op de barricades staan, anno 2010 ? Betogen haalt weinig uit, daarvoor zijn de acties te gefragmenteerd en te weinig globaal, de ene keer betogen mensen in Brussel, dan weer in Griekenland, dan weer in Engeland of Frankrijk. Daar lacht de globale elite (en haar oproerpolitie) eens mee. Meer ideologische structurele analyses schrijven voor mainstream-kranten haalt ook weinig uit, want ze verdrinken – als ze de krant al halen – in economiekaternen die gedrenkt zijn in het ‘mainstreamdenken’. Wwetenschappelijke en andere technocratische top-bijeenkomsten gaan al evenzeer uit van zogenaamd neutrale – “de ideologie voorbij” – concepten, dus daar hoeven we op het eerste zicht ook weinig heil van te verwachten.

    Er lijkt weinig anders over te blijven dan (1) de elite proberen te treffen waar het pijn doet – iets wat Wikileaks nu aantoont (al blijf ik die Assange niet helemaal koosjer vinden) en (2) speculeren op het ineenstorten van het wereldwijde financieel-economische bestel, dat tenondergaat zou moeten gaan aan haar eigen contradicties. Probleem met die laatste optie: de chaos die dan ontstaat, zal allicht erger zijn dan het grove onrecht dat nu de wereld kenmerkt. Met andere woorden: dat is een scenario dat met alle macht vermeden moet worden, als het even kan. En dan komt structurele solidariteit toch weer om de hoek kijken, als ‘beste van de onvolmaakte’ oplossingen.

    • door Frederik Leenknecht op donderdag 16 december 2010

      Ik vermoed dat op de barricades staan en pleiten voor een meer structurele aanpak van de ontwikkelingssamenwerking in deze tijden van financiële en institutionele onzekerheden moeilijk ligt. Ik pleit voor een graduele verandering van binnenuit. Dit wil zeggen, het richten van de Westerse steun op de potentiële ontwikkelingen vanuit het ontwikkelingsland. Zo wordt niet enkel niet voorbijgegaan aan het lokale standpunt en kennis, maar worden structurele systemen opgezet, i.e. systemen die zichzelf in stand kunnen houden. Een aanzet kan in sommige gevallen voldoende zijn om een verdere spontane evolutie aan te moedigen. In die zin zit er toekomst in richten van onze financiële hulpmiddelen in de lokale economie (microcredits, educatie, ...). Tegelijk moet de uitbuiting van de natuurlijke rijkdommen door de internationale gemeenschap duidelijk aan banden gelegd worden en moet de lokale populatie hier meer weten uit te halen. . Dat het grootste deel van de government-to-government aid niet efficiënt gebruikt wordt weten we reeds langer dan vandaag. Ontwikkelingssamenwerking is en blijft een hypocriet verhaal in onze neo-liberale/globale samenleving waar de economie de plak zwaait en solidariteit en mensenrechten ver te zoeken zijn.

  • door Guy Denutte op donderdag 16 december 2010

    Jean Bossuyt (hoofd Strategie bij het European Centre for Development Policy Management, Maastricht) stelt "dat de Verenigde Naties waardevol zijn" en hij wijst ook op "de verpletterende verantwoordelijkheid van corrupte regimes.

    Wat corruptie betreft voert de VN - met haar "wereld-AIDS-dag" en haar millenniumdoelstellingen om AIDS te reduceren - de toon aan.

    Om te beginnen, als we de wetenschap serieus nemen en de postulaten van Koch toepassen, dan blijkt dat AIDS helemaal niet veroorzaakt wordt door een virus. Nochtans wordt het hele VN-apparaat gemobiliseerd, in haar zog gevolgd door NGOs, om deze leugens te verspreiden, waar uiteindelijk alleen Big Pharma beter van wordt, met haar "AIDS-remmers"...

    Dr Étienne de Harven schrijft het volgende in "Ten Lies about AIDS" : "In sub-Saharan Africa, the provision of clean drinking water, good public hygiene, improved sanitary installations and adequate food are the most important factors necessary for the eradication of what is currently called African AIDS."

    In Afrika worden ze niet beter van het opsturen van "AIDS-remmers". Daar worden alleen de farmaceutische bedrijven beter van. Vroeger stierven ze in Afrika van honger en ondervoeding, nu sterven ze blijkbaar aan AIDS...

    En de corruptie is zo groot dat lokale artsen aangemoedigd worden om de van oudsher bekende ziektes als tuberculosis nu op die manier te "interpreteren", namelijk zijnde "AIDS". Dr Peter Duesberg citeert in zijn boek "Inventing the AIDS virus" een journaliste die het volgende opmerkt:

    "You will never get these doctors to tell you the truth. When they get sent to these AIDS conferences around the world, the per diem they receive is equal to what they earn in a whole year at home". In Uganda, for example, the WHO allotted $6 million for a single year, 1992-93, whereas all other infectious diseases combined - barring TB and AIDS - received a mere $57,000."

  • door Vanhaverbeke Lieve op vrijdag 17 december 2010

    Ga maar eens kijken naar Afrika, en beweer dan eens dat er geen ziekte zoals Aids bestaat. Verklaar mij dan maar eens waaraan al deze jonge mensen sterven: na langdurig ziek zijn, en het is niet van de honger!!! het Aidsvirus , de theorie en het feit dat aidsremmers wel degelijk werken, bewijst maar overduidelijk dat het wel klopt. Maar ja, je bent niet verplicht erin te geloven. Een ding weet ik wel zeker: ook Afrikanen zijn niet dom, als ze merken dat de aidsremmers werken, gaan ze ze ook nemen. Net zoals ze al jaren naar malariapillen grijpen (chloroquine in den tijd) omdat ze ondertussen al lang gezien hadden dat dit werkte bij de kindjes met koorts, ook al geloven ze niet noodzakerlijkerwijs de theorie erachter. Net zoals ze met hun psychische problemen de toverarts raadplegen, want daar heeft de westerse arts geen antwoord op. Leve het gezond verstand!!

  • door Paul Hassing op zaterdag 18 december 2010

    Met belangstelling volg ik deze discussie in België. Ik moet bekennen met een zekere jaloezie omdat de gevestigde maatschappelijke organisaties in Nederlands het zwijgen ertoe doen. Bang als ze zijn om hun subsidie van de overheid kwijt te raken. Resultaat: ze hebben zich stil gehouden de afgelopen twee jaar en de bijdrage is recentelijk fors omlaag gegaan. Waar het mijns inziens om gaat (ik heb 21 jaar bij DGIS gewerkt, in Den Haag) is het moderniseren van ontwikkelingssamenwerking. Er zijn namelijk wel degelijk landen die geen hulp meer nodig hebben om hun nationale doelstellingen te verwezenlijken. Om er een paar te noemen: China, India, Botswana, Colombia, Vietnam en zelfs Indonesië. Waarom zou de internationale gemeenschap deze landen nog gratis geld geven. Ze kunnen prima zichzelf financieren en/of hun financiële behoefte op de kapitaalmarkt regelen. De huidige financiële crisis met al zijn gevolgen gaat aan hun voorbij. De gemiddelde economische groei is 7%, die voor Afrika gemiddeld 5%. Cijfers die onze ministers van Financiën doen likkebaarden. En een toenemend aantal landen hebben geen boodschap aan de MDG's, ze worden niet eens bediscussieerd in hun parlement. Maar wat dient de modernisering in te houden? Laat ik me beperken tot de rol van maatschappelijke organisaties. Wordt het niet tijd dat de mondiale elite zich verenigd als het om ontwikkelingslanden gaat. Dat de elite daar ook zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid neemt. Wordt het niet tijd dat Zuidelijke ngo's ophouden te bestaan als ze geen draagvlak hebben in het land. Zo bestaat in een land als Oeganda 2/3 van de lokale NGO's alleen en uitsluitend omdat de Noordelijke NGO's een counterpart organisatie nodig hadden om hun uitgaven te verantwoorden. Waarom moeten NGO's bijdragen aan de MDG's als duidelijk is dat het voornamelijk gaat om maatschappelijke en politieke veranderingen. Meer Aids remmers heeft geen invloed op dit maatschappelijke proces. Waarmee - voor alle volledigheid- ik niet gezegd wil hebben dat het niet zinvol is voor de mensen waarom het gaat. En wat is de rol in Nederland of België van de maatschappelijke organisaties als er op het gebeid van coherent beleid nog steeds honderden miljarden vanwege landbouw subsidies en belastingvoordelen van Zuid naar Noord gaan. Wat doen we daaraan. Kortom, moet het maatschappelijke middenveld doorgaan met projecten en programma's die wel een concrete bijdrage leveren in een bepaalde situatie maar niets bijdragen aan structurele veranderingen. Daar gaat het in mijn beleving om. Voor business as usual ondersteuning zijn toch geen maatschappelijke organisaties nodig. Dat kunnen de landen meestal toch prima zelf. De fragiele staten uitgesloten, zeker!

    • door Bastiaan Aerts op maandag 27 december 2010

      Beste Paul, goede punten die je daar aanhaalt. Zelf ben ik als ex-ledenwerver bij de NGO Artsen Zonder Grenzen meermaals geconfronteerd met het 'opdringerige' karakter van deze hulporganisatie. Vanuit een zekere Westerse neiging tot het absolute geloof in onze (naar eigen zeggen) door wetenschap en onderzoek onderbouwde medische kunde zien AZG en andere NGO's zichzelf graag als onmisbaar in bepaalde ontwikkelingslanden. In sommige gevallen doen ze inderdaad nuttig werk, denk maar aan het voorzien van tijdelijk onderdak na zware aardbevingen zoals in Haïti of Pakistan. Of medische posten voor kosteloze gezondsheidszorg in steden met weinig of geen medische voorzieningen. Dit zijn slechts tijdelijke oplossingen, structureel verandert er vaak weinig. Deze medische posten zijn vaak alleenstaande, kleine initiatieven die slechts een klein deel van de bevolking bereiken wegens ver afgelegen en niet ondersteund door nationale of lokale overheden. AZG is namelijk 'op papier' financieel onafhankelijk wat politieke overheidssteun betreft al ontvangt ze jaarlijks wel een aanzienlijke som van Europese overheidsinstellingen. Zijn ze werkelijk onmisbaar of wordt dit beeld enkel 'verkocht' aan een goedgelovig Westers publiek? Te oordelen naar de vele kritische bemerkingen die ik ontving aangaande de doeltreffendheid van in dit geval humanitaire noodhulp komt er toch verandering in de geesten. Handelen we inderdaad niet teveel vanuit neokolonialistische reflexen en de daarmee gepaarde gaande bekeringsdrang naar zogezegde hulpbehoevenden en achtergestelden? 'Neem ons (Westers) systeem nu maar over, dan komt alles goed.' Hiermee blijven NGO's als hulporganisaties verlengstukken van een neoliberaal, geopolitiek uitbuitingsverhaal, een door ons (België) en andere landen vlotjes toegepast politiek-economisch beleid. Kijk alleen maar naar Oost-Congo en je weet genoeg ondanks de complexe realiteit op het terrein. Zo blijft het ,naar ik vrees, dweilen met de kraan wijdopen. Tenzij NGO's hun krampachtige houding ten aanzien van een 'dubbele' Westerse moraal en ethiek jegens het 'ontwikkelingsverhaal' en zijn politiek-economische achtergrond opgeven en zo tevens de vrees om hun bestaansreden in vraag te stellen.

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties