about
Toon menu
Opinie

Individuele gedragsverandering en klimaat

Ik ga naar de copyshop en vraag of ik op gerecycleerd papier kan kopiëren. Dat hebben ze niet. Stel nu dat ze het wel zouden hebben en ik kopieer ecologisch. Maar de 99,9 procent andere klanten vragen niet naar gerecycleerd papier en kopiëren dus niet-ecologisch. Moet elke consument bij élke handeling die hij stelt een extra inspanning leveren, vraagt Neal Michiels zich af.
maandag 22 november 2010

Die 99,9 procent valt niets te verwijten. Moet elke consument bij élke handeling die hij of zij stelt een extra inspanning leveren die bovendien vaak meer kost (de trein i.p.v. het vliegtuig, bioproducten i.p.v. producten uit de voedingsindustrie, ...)?

En ook nog eens weerstaan aan al die reclame die hem of haar van alle kanten overvalt (zelfs de Brusselse openbare fietsen maken reclame voor onderbroeken, skireizen, ...).

Die groene consument moet wel goed gek zijn. Neal the low impact man (om de magische naam te gebruiken) een oplossing voor klimaatverandering? Nee, ik ben niet gek.

Ik eet bio, omdat dat gezonder is. Ik rijd met de fiets, omdat ik niemand wil doodrijden en het een aangenaam en sportief vervoermiddel is. Ik drink geen flesjeswater, omdat ... absurd gewoon, flessenwater dat we in de supermarkt kopen, met de auto naar huis rijden om dan op 10 meter van de kraan op te drinken.

En ik eet ook geen vlees, inderdaad om een signaal te geven en een impact te hebben op de klimaatverandering. Dat geldt ook voor het fietsen, het flessenwater, en zoveel meer.

Maar mijn energieleverancier is Electrabel. En mijn huis is niet geïsoleerd. En mijn toilet werkt op drinkwater. Als ik dat allemaal moet veranderen, ben ik full time bezig. 

Vormt het aanmoedigen en imiteren van consumptiegedrag van low impact-mannen en -vrouwen wel een oplossing voor het probleem van de klimaatverandering? Of moeten we een andere oplossing bedenken?

Klimaatverandering wordt veroorzaakt door een economisch systeem waarvan de naam taboe is, maar die ik toch even vermeld: kapitalisme. Het is een syteem dat draait op de kortetermijnbelangen van bedrijven en dat erin slaagt een hele samenleving mee te slepen.

"Klimaatverandering wordt veroorzaakt door een economisch systeem waarvan de naam taboe is, maar die ik toch even vermeld: kapitalisme"

Als we de boodschap moeten geloven die low impact-mensen, overheden, NGO's, ... ons brengen, moeten we niet zo ver denken in de richting van systeemverandering, maar gewoon ons individueel consumptiegedrag wijzigen.

De laatste minuten van Al Gores film brengen deze visie. Het is een boodschap die erg 'convenient' is voor bedrijven die rustig kunnen verderdoen zoals ze bezig zijn. 

Het wijzigen van individueel consumptiegedrag is echter een valse oplossing. (De term 'valse oplossing' wordt in de klimaatbeweging gebruikt om te verwijzen naar marktgebaseerde oplossingen voor klimaatverandering die het diepere economische probleem - namelijk kapitalisme - ontwijken en geen oplossing brengen zoals biobrandstoffen, genetisch gewijzigde organismen, reclamefietsen, kernenergie, CO2-opslag, emissiehandel, 'groene' auto's, ...) 

Als de mensen die bereid zijn iets te doen aan klimaatverandering hun energie nu eens kanaliseerden in het bedenken van een nieuwe economie (voortbouwend op ideeën die komaf maken met het kapitalisme, zoals het ecosocialisme) die ook socialer is dan het kapitalisme (de 300 rijksten bezitten meer dan de 3 miljard armsten) en het nadenken over een strategie om deze verandering te bewerkstelligen (want ja, een revolutie dringt zich op!) en tenslotte de daad bij het woord voegen en in actie schieten (geweldloze directe actie kan een aanzet zijn), in plaats van het eigen dagelijkse leven op duizenden punten te veranderen zonder een perspectief om iets te bereiken?

"Als de mensen die bereid zijn iets te doen aan klimaatverandering hun energie nu eens kanaliseerden in het bedenken van een nieuwe economie"

Neal Michiels

Neal Michiels is masterstudent politieke wetenschappen aan de Vrije Universiteit Brussel. Hij heeft vooral interesse voor klimaat, mobiliteit, asielzoekers, economie, mensenrechten, ... Hij is actief in de beweging voor klimaat- en sociale rechtvaardigheid

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

16 reacties

  • door Marc Puyol op maandag 22 november 2010

    Vooral omdat het ingaat tegen de individualistische logica van het kapitalisme, ook voor wat betreft het onbestaande 'groene kapitalisme'. Maar een paar opmerkingen: -Kapitalisme is en mag ook geen taboe zijn. Dit is meer dan ooit het geval, zeker vanaf eind september 2008. Noem het gerust bij naam, en verbind een ecologisch programma ook duidelijk met een sociaal-economisch programma.

    -Collectieve oplossingen worden niet genoeg benadrukt. Als het nutteloos is dat individuen tijd steken in hete druppels die structureel niks bijbrengen en zelfs contraproductief werken omdat ze valse illusies werken, dan kunnen individuen afzonderlijk ook niet een maatschappij op zich veranderen, ook al houden ze zich bezig met nuttiger zaken en ook al zijn ze even bewust als jou. Organisatie is de sleutel, en het streven naar ecosocialisme kan niets meer en niets minder zijn dan de noodzaak om een beweging te helpen bouwen die niet-ambigu écht socialisme in de praktijk verdedigt. Door massale actie, door zich te organiseren, mensen te informeren, etc.

    Voor de rest: keep it up! Had ik niet meteen verwacht van iemand uit Gras-kringen ;)

  • door Frank Duerinck op dinsdag 23 november 2010

    " In plaats van eigen leven te veranderen zonder perspectief " schrijf je. Toch denk ik dat het ene (individuele gedragswijzigingen) het andere (eco-socialisme) niet uitsluit. Het is geen of/of maar een en/en verhaal. Interaktiviteit tussen individueel gedrag (als voorbeeldfunctie) en politieke samenwerking.

    • door Marc Puyol op dinsdag 23 november 2010

      Op individueel vlak is het inderdaad niet slecht om zelf ook je best te doen, zolang het niet interfereert met andere prioriteiten. Je kan dat vergelijken met b.v. de idee om volksvertegenwoordigers een gemiddeld arbeidersloon te betalen. Maar op grotere schaal moeten keuzes gemaakt worden. Je kan immers niet in het huidig systeem vragen dat mensen allemaal individueel hun steentje bijdragen én dat ze zich organiseren tegen een vervuilend systeem, maar ook het valse, commerciële ecologisme dat vandaag domineert en deel uitmaakt van dat systeem. Die twee zijn wel degelijk tegengesteld, en dat geldt ook voor bewustzijn. Individueel bijdragen promoten wekt immers de illusie dat er ook structureel iets verandert op die manier. Terwijl dat doorgaans gewoon niet kan. Ik denk dat je deze discussie ook kan doortrekken naar NGO's, en het algemene debat over politieke eisen en mobilisatie voor structurele verandering vs. kortetermijn veranderingen op individuele basis (vaak als 'realistischer' bestempeld). Inderdaad, abstract gaat het vaak om 'de grote verhalen' tegenover een postmaterialisme dat zich volledig thuis voelt in de kapitalistische samenleving. Zonder meer een tegenstelling.

      • door Frank Duerinck op dinsdag 23 november 2010

        Voorlopig heeft het kapitalisme, ondanks de interne paradoxen waarop Marx wees, zich kunnen standhouden door toegevingen aan de arbeidersklasse & aan de vakbonden en tegelijk de exploitatie te verleggen naar de Derde Wereld en de uitbuiting van de natuur: voorbeelden genoeg: diefstal van grondstoffen, delokalisatie naar lage loonlanden, export van 'ons' afval naar ontwikkelingslanden. Maar nu neemt de natuur wraak en dit is de ultieme grens. Gelukkig beginnen sommige vakbondsmensen dat nu ook in te zien. Ook enkele oude communisten en zelfs de PVDA (België) beginnen dit te begrijpen. Nu enkel nog die oude verzuurde en gefrustreerde communisten overtuigen dat frontvorming met de ecologische beweging noodzakelijk is.

        PS: ik verkondig dit al sinds 1980...

  • door Dennis Van Dyck op dinsdag 23 november 2010

    Wie zijn precies "die mensen die bereid zijn iets te doen"? Dat vraag ik me al jaren af. Toch ben ik dat in de eerste plaats zelf en de overtuigingskracht die ik wil opbrengen om anderen te overtuigen van een autoloze, vegetarische, passief wonende, consuminderende attitude. (tot groot ongenoegen van mijn drie kinderen) Een willekeurige misschien nutteloze poging om mensen te intoxiceren met "andere" levensstijlen. In zijn voorwoord uit "Groene Levenskunst" schrijft Wilhelm Schmid: "Levenskunst is een poging om juist te leven in een verkeerde wereld; de poging dus om door zelf na te denken, je eigen leven de richting te geven die de juiste lijkt; ook wanneer de samenleving om je heen de verkeerde weg mocht volgen." Kanaliseren in nieuwe economie, brengt voor mij opnieuw al die economische profit-redeneerders of politieke stemschooiers in stelling, voor mij te ver weg van een persoonlijk eco-ethiek, als je dat wenst . Ethos begint nog altijd bij jezelf en de belangrijke vraag "What are you doin' to participate?" (citaat, Tim Kerr, punkicoon uit Austin Texas)

    PS. Boeken die me hierbij geholpen hebben in willekeurige volgorde: Robert en Brenda Vale "Time to eat the dog? The real guide to sustainable living" Wilhelm Schmid "Groene levenskunst" Book your own fucking live! DIY-attitude:A worldwide resource guide for the punk and hardcore DIY community (van 1989 tot heden) Mark & Virginia Messina "The vegetarian way" Tom Hodgkinson "Leve de vrijheid; hoe ontkom ik aan de cultuur van het moeten"

    • door Marc Puyol op dinsdag 23 november 2010

      Het systeem heeft op economisch vlak misschien afgedaan, maar de politieke, ideologische en filosofische destructie is en blijft niet te overzien.

  • door ddhuyvet op dinsdag 23 november 2010

    Ik denk dat een antwoord hierop geboden word tin het boek "Welvaart zonder groei" ("Prosperity without Growth") van Tim Jackson. Dit is een idee over een "andere" economie. Of dit een ander soort kapitalisme is of een post-kapitalisme, dat is me niet helemaal duidelijk. Het huidige kapitalistische systeem moet in ieder geval veranderd worden. Dus zeker "sytem change, not climate change". Wat er in de plaats moet komen, daar kan men verschillende kanten mee uit, maar het is duidelijk dat het huidige idee van "groei" er niet in thuis zal horen.

    • door Marc Puyol op dinsdag 23 november 2010

      Dat is volgens mij één van dé zwaktes in de ecologische beweging: de idee dat groei moet verdwijnen. In sommige extreme gevallen wordt dan toevlucht gezocht in Malthusiaanse ideeën. Dat is ronduit reactionair. Het is op zich correct dat 'groei' zoals we het nu kennen compleet moet veranderen. Dit betekent de overgang van een kapitalistische economie naar een soort geplande economie. Het is ook correct dat daarvoor geen vastliggende blauwdrukken kunnen zijn, maar een duidelijk idee hebben van hoe of wat kan wel nuttig zijn. Want ja, stellen dat de toekomst moet bestaan uit 'een ander soort kapitalisme zonder groei' of iets dergelijks, daar zijn we in feite niks mee. Kapitalisme zonder groei betekent immers miserie voor miljarden mensen. Of beter gezegd: nog veel ergere miserie dan wat we nu al kennen. Kortom: wil je van groei af zoals we dat nu kennen, dan is het streven naar een economie ten dienste van de bevolking, waarin groei op andere vlakken (sociaal, ecologisch, technologisch) absoluut noodzakelijk zal zijn om bepaalde zaken te kunnen verwezenlijken. Meer zelfs: om te kunnen afgeraken van niet-ecologisch verantwoorde groei, zal deze op sommige vlakken verder moeten getolereerd worden. Zolang de doelstelling maar duidelijk is. Een voorbeeld is het Europees fonds voor de steenkoolmijnen. Vervuilend? Absoluut. Veel groenen vinden het niet kunnen dat die sector gesubsidieerd wordt. Maar als dat stopt, zitten niet enkel mensen zonder werk, maar zal de steenkool gewoon van elders komen. Want échte reconversie kan niet zomaar binnen dit systeem. Die gebeurt vandaag enkel als er geld uit te slaan valt en kortetermijnwinst bereikt kan worden. Dat betekent: meestal "too little, too late".

      • door Bram op dinsdag 23 november 2010

        Je hebt gelijk . Men moet het individu niet nodeloos belasten . Het is aan de politiek om de nodige en vereiste maatregelen te nemen opdat er verantwoordelijk met het milieu wordt omgesprongen . Zij moeten paal en perk stellen aan verkwistende productiesystemen , zorgen dat er slechts duurzame verantwoorde producten op de markt zijn . Alle produkten die schadelijk zijn of schadelijk kunnen zijn voor mens of milieu streng reglementeren of gewoon verbieden , de producenten voor de kosten laten opdraaien van reeds veroorzaakte milieuschade . Maar nee ze ( de politiekers ) willen de kool en de geit sparen , en dan maar alles afwentelen op het individu . Ook het minst ontwikkelde geschoolde individu moet met gemak zijn weg kunnen vinden zonder dat er een kans is dat hij dingen doet die het milieu schade berokkenen . Mijn verantwoordelijkheid is maar heel klein , en ook al zwem ik met alle macht tegen de stroom in , toch wordt ik gewoon meegesleurd .

  • door Tom Willems op dinsdag 23 november 2010

    klimaatverandering aanpakken vraagt een dubbele verantwoordelijkheid.

    Enerzijds moeten de overheden (regeringen) een bindend kader opstellen op basis van internationaal overeengekomen principes: - rijke landen geven het voorbeeld door te investeren in technologie die de eigen uitstoot drastich vermindert (tot -90% in 2050) - hulp aan armere landen inzake overdracht van schone technologiën, financiële steun voor behoud van bossen en biodiversiteit en hulp voor adaptatie - een bindend internationaal kader voor drastische CO2 reductie in de industrie, bijvoorbeeld via 100% veiling van emissierechten - een CO2 taks voor de bevolking in welvarende landen - een hele rist productnormen die voorkomen dat weinig energie efficiënte producten op de markt komen - ... De politici moeten de bevoking ook informeren over de noodzaak van deze veranderingen. Ze hebben de verantwoordelijkheid om te werken aan een draagvlak voor duurzame ontwikkeling, waarbij het begrip ecologische duurzaamheid strikt wordt ingevuld: aanvaarden dat er absolute grenzen zijn aan het aardse ecosysteem. Anderzijds moet ook de consument bereid zijn om een minder materialistisch leven te leiden. Welvaart zal anders ingevuld moeten worden: meer welzijn, meer mogelijkheden tot ontplooiing in een minder materialistische maatschappij. Dit vraagt een mentaliteits- en gedragsverandering.

    Het gaat hier om een wisselwerking. De politici die het bovenstaand klimaatbeleid moeten vorm geven, worden immers verkozen door de consument. De consument moet bereid zijn meer te betalen voor vervuilende producten en diensten, zodat hij continu geprikkeld wordt zijn gedrag aan te passen. Het inividuele consumptieniveau moet waarschijnlijk naar benenden. Een groter deel van het nationaal inkomen moet gaan investeringen in publieke goederen. Het is aan de overheid om de geldstromen te sturen naar deze duurzame investeringen. De inkomsten uit de veiling van emissierechten en de CO2 taks kunnen hiervoor gebruikt worden. Tegelijkertijd kunnen de lasten op arbeid verlaagd worden en moet een beleid van herstructurering en arbeidsherverdeling doorgevoerd worden. UIteraard moet de financiële sector onder curatele worden geplaatst: democratisch toezicht om te garanderen dat het lange termijn belang voorrang krijgt op de korte termijn winst.

    Met andere woorden: op korte termijn hebben we nood aan een New Green Deal Extra Large, waarbij rijke landen massaal investeren in infrastructuur die een CO2 neutrale energievoorziening voor de toekomst garandeert. Een nieuw sociaal contract, waarbij enerzijds de bevolking bereid is in te leveren op materialistisch vlak (o.a. door een herverdeling van de welvaart tussen arm en rijk), een waarbij anderzijds de overheid werkgelegenheid creëert en veiligheid garandeert via een doortastende aanpak van de klimaat- en energieproblematiek. Via investeringen in sociaal kapitaal moeten mensen de kans krijgen om deel te nemen aan het sociaal leven op een minder materialistische wijze.

    Op termijn moeten de welvarende landen zich verlossen van de 'groeidrang' : het huidige economische systeem dat enkel stabiliteit biedt wanneer het groeit. Het is immers onmogelijk dat het economisch subsysteem blijft groeien in het biofysisch beperkt ecosysteem van de aarde, waarvan het economisch syteem uiteindelijk afhankelijk van is.

    In plaats van ideologische scherpslijperij is er nood aan een pragmatische aanpak, een transparant kader zonder achterpoortjes, waarbij iedereen gedwongen wordt zijn verantwoordelijkheid op te nemen. Er is daarbij voldoende werk aan de winkel om iedereen een duurzame job te geven.

    • door Marc Puyol op dinsdag 23 november 2010

      Maar rest de vraag hoe hiervoor gestreden moet worden. In feite wordt geen systeemverandering voorgesteld, terwijl sommige doelstellingen niet zonder kunnen. Langs traditionele kanalen werken, zoals Groene partijen nu doen (en daarbij de werkende klasse stelselmatig verraden) levert zo goed als niks op en werkt zelfs contraproductief. De ecologische beweging, of althans delen ervan, die vaak op zich goeie voorstellen hebben, moeten ook durven de politieke stap zetten die nodig is... en dat is nog niet alles, want 'system change, not climate change', moet ook van inhoud voorzien worden. Welk systeem pakken we aan en naar welk systeem willen we gaan? Schuif die vraag (liefst mét antwoord) duidelijk naar voor, en dàn pas begint de kans te bestaan dat er een voldoende krachtsverhouding kan zijn op termijn, die zaken kan veranderen.

  • door Braeckman Wouter op donderdag 25 november 2010

    Ik ben volledig akkoord met het gegeven dat au fond de structuur van onze maatschappij niet goed zit, dat we dit moeten veranderen om tot een echt andere maatschappij te komen. Maar daar komt u in een gevaarzone. Namelijk het idee van, waarom zouden wij ons gedrag veranderen, dat doet toch niets uit. En wat er uiteindelijk uit de bus komt is, men noemt dat trouwens diffusie van verantwoordelijkheid denk ik, is juist niets. Iedereen wacht op iedereen. Een vorm van fatalisme? Waarom zijn er geen bindende afspraken rond klimaat gemaakt in Kopenhagen? De VSA deed niets omdat de opkomende groeimarkten niets deden (de zogenaamde BRIC-landen), en Europa deed dan ook niets. De industrie, de gevestigde waarden, zal het productieproces aanpassen als ze voelen dat de vraag daarnaar groot is. Als de individuele consument zegt, nu is 't genoeg! En en masse hun levenswijze gaan veranderen. Is dat dan culpabilisering of responsabilisering? Het is maar waar je de lijn trekt natuurlijk. Maar ik weet wel één ding, direct de top van de samenleving aanpakken lijkt het meest efficiënts, en als het lukt is dat iets fantastisch, maar het gaat serieus wat voeten in de aarde hebben.

    • door Marc Puyol op donderdag 25 november 2010

      Het is inderdaad een moeilijk evenwicht. Pas op, ik kak ook op SUV's die mij de pas afsnijden aan het Zuid in Gent; ik denk dat we allemaal bewust genoeg zijn om ons steentje bij te dragen en individueel proberen om de zaken minimaal te veranderen, maar vooral om ons bewustzijn ook te onderhouden. Het gaat hier echter om welk programma van verandering je wil voorstellen: één van individuele of één van collectieve oplossing. Eén dat milieu loskoppelt van het politieke en sociale (en daardoor spreekwoordelijk aanspraak op subsidies maakt) of de problematiek plaatst in de context waarin deze thuis hoort... Dus ook de kwestie van een afhankelijk, systeembevestigend instrument, of een onafhankelijk instrument, etc. Het is een lange discussie en de voorbeelden van ideeën of contexten waarin keuzes moeten gemaakt worden en nuanceringen aangebracht dienen te worden, zijn groot. Maar al bij al komt het neer op: waar leg je je prioriteiten, waar wordt energie in gestoken en wat is de dialectiek tussen doel en actie(middel).

    • door ddhuyvet op donderdag 25 november 2010

      Behalve eigen gedrag aanpassen en dit uit dragen naar anderen, denk ik dat het nog belangrijker is mensen te overtuigen van de noodzaak van een verandering in het systeem. Van politici, bedrijven, klassieke middenveld organisaties hoeven we niet veel te verwachten. Wat we wél kunne doen is mensen rondom ons aan te sporen hier actie in te ondernemen, ook mensen die in politiek, bedrijfsleven of verenigingen zitten. Pas als er een brede beweging is die vraagt, of nog beter roept om drastische veranderingen in het systeem is er een kans dat die er ook komen. Belang van het individu is dus groot, maar zeker niet enkel in eigen (consumptie) gedrag aan te passen.

  • door Adinda Minnebo op zondag 28 november 2010

    Terra Reversa probeert zo'n alternatief systeem uit te werken : http://www.terrareversa.be/content/wat-terra-reversa Het mooie is dat zij niet beweren dat ze de oplossing al gevonden hebben, maar dat ze mensen aansporen om mee na te denken.

    Eén van de grootste problemen is m.i. het creëren van een draagvlak voor de ingrijpende veranderingen die een systeemwissel onvermijdelijk met zich meebrengt. Voorlopig zijn erg weinig mensen bereid om in te boeten aan "comfort" en luxeproducten die men als een verworven recht is gaan beschouwen. Je zou eens het bezit van een eigen auto moeten proberen verbieden...

  • door Carel CLEMENT op zaterdag 15 september 2012

    Volgens mij bent u de student, die betoogd heeft tegen de GAS boetes. Dat u bent gaan betogen is uw goed recht en uw reactie tegen de willekeur is dan ook terecht. Het gaat een beetje naar de DDR ruiken in Belgie. Die gasten, die het plezant vinden een GAS boete uit te schrijven zou men eigenlijk Gastapo's moeten noemen zolang de willekeur voortduurt.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties