Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Opinie

Aleida Guevara en de 500.000 geschrapte publieke jobs

David Dessers reageert op het interview dat DeWereldMorgen.be publiceerde met Aleida Guevara, dochter van Ernesto 'Che' Guevara.
donderdag 7 oktober 2010

Op 25 september was Aleida Guevara te gast op Manifiesta, het festival van het weekblad Solidair. Aleida is de dochter van de legendarische revolutionair Ernesto ‘Che’ Guevara, ze is actief als kinderarts op Cuba en als ‘dochter van’ ook een PR-vrouw van het Cubaanse regime, die de wereld afreist om overal te spreken op solidariteitsmeetings. DeWereldMorgen.be publiceerde een interview met de Guevara-telg en daarin sprak ze het bericht van de Centrale van Cubaanse Arbeiders (CTC) tegen als zou de Cubaanse overheid 500.000 overheidsjobs schrappen tegen maart 2011. Bovendien etaleert ze een autoritaire kijk op de rol van de pers in een socialistische samenleving, wat haar er toch niet van weerhield om in straffe bewoordingen tekeer te gaan tegen de Westerse “medialeugens”. 

Kritiek leveren aan het adres van de Cubaanse overheid, de dochter van Che of el lider maximo himself, het levert je vaak de ban op van een schare amigos de Cuba, die voor alles wel een antwoord klaar hebben. Vandaar dat ik spontaan de behoefte voel om me een beetje in te dekken: ja, het handelsembargo tegen Cuba is een schandaal en moet opgeheven worden, nee, je hoeft geen politieke voorwaarden te stellen aan je solidariteit met het socialistische eiland en ja, wij kunnen heel veel leren van de experimenten die op Cuba plaatsvinden. Meer nog, de laatste tijd wijst Cuba zelfs een weg om relatieve welvaart te combineren met een hele kleine ecologische voetafdruk. En nog een toemaatje: de biecht van Fidel over de anti-homopolitiek in de jaren 60 en 70 was exemplarisch. Danneels en de paus kunnen een puntje zuigen aan zo’n openlijke zelfkritiek. Dit in de hoop dat ik hiermee niet meteen in het kamp van de contrarevolutie beland.

Mediazwendel

We citeren even Guevara over de 500.000 overheidsjobs die geschrapt zouden worden: “De Westerse media pakken met dergelijke straffe statements uit om de indruk te wekken dat het socialisme niet werkt. Het is niet waar dat de Cubaanse regering een half miljoen mensen zomaar op straat heeft gezet. Het is ergerlijk om te lezen hoe ze de uitspraak van Fidel Castro – tijdens een informele ontmoeting zei hij dat het Cubaanse model niet werkt - zo buiten zijn context halen”, zegt Guevara en noemt dit soort van quotes “medialeugens die soms subtiel en soms grotesk zijn.” Volgens haar heeft Fidel met zijn uitspraak ‘dat het Cubaanse model niet werkt’ nooit willen zeggen wat men hier graag de lezers wil doen geloven. “Laat me eens verduidelijken waarop deze uitspraak sloeg. Ten eerste zei hij dat tijdens een informeel gesprek. Ten tweede bedoelde hij dat het Cubaanse model niet noodzakelijkerwijze ergens anders zou werken. Dat wil zeggen dat ons model een unicum is. Hij zei dat in vergelijking met de situatie in Venezuela en andere Zuid-Amerikaanse landen”.

Ziedaar de grote mediazwendel. Fidel deed een controversiële uitspraak tijdens een “informeel gesprek”, die helemaal verkeerd geinterpreteerd werd. En het feit dat de Cubaanse overheid 500.000 overheidsjobs zal schrappen tegen maart 2011 is “niet waar”. Wat is er nochtans in de praktijk gebeurd?  In een interview dat het Amerikaanse maandblad The Atlantic – een conservatief maandblad rond internationale politiek en cultuur - op 8 september publiceerde met Fidel, werd hem de vraag gesteld of het Cubaanse model nog steeds geexporteerd diende te worden. Hij repliceerde: “Het Cubaanse model werkt zelfs niet meer voor ons.” Na publicatie van de quote stelde Castro dat hij verkeerd geïnterpreteerd werd en dat hij het tegenovergestelde bedoelde. Dat komt dus behoorlijk overeen met de uitleg die Guevara eraan geeft. De journalist in kwestie, gesteund door anderen die tijdens de ontmoeting aanwezig waren, beweren dan weer dat je de uitspraak van Castro moeilijk verkeerd kon interpreteren. Zij beweren dat Castro duidelijk een ballonnetje wilde oplaten, dat echter zoveel opschudding veroorzaakte dat het meteen tegengesproken diende te worden.

Mocht dit echter het enige zijn, dan spraken we allicht gewoon van een media-incidentje, waarbij het woord van Castro – “verkeerd geïnterpreteerd” - tegenover het woord van de journalist van een conservatief maandblad geplaatst wordt. Toch lijkt er meer aan de hand dan dat. Ook broer Raul deed een maand eerder reeds uitspraken die in dezelfde richting gaan. “Belangrijke beslissingen die een structurele en conceptuele verandering inhouden”, zo stelde de Cubaanse president Raul Castro op 1 augustus 2010 de maatregelen voor aan de Nationale Volksvergadering, die de raad van ministers genomen had om het aantal jobs in de publieke sector te verminderen, jobs die als “overtollig” werden omschreven. Hij noemde dat een “actualisering van het economische model”. Op 14 september, enkele dagen na de publicatie van het interview met Fidel in The Atlantic dus, kregen die plannen concrete vormen met de aankondiging van de Centrale van Cubaanse Arbeiders (CTC) dat er vijfhonderd duizend publieke jobs zullen geschrapt worden tegen maart 2011. In haar verklaring rechtvaardigt de Centrale deze beslissing door te wijzen op de “noodzaak om de productie en de kwaliteit van de diensten te verhogen, de enorme sociale uitgaven te verlagen en de ongepermitteerde gratis diensten en buitensporige subsidies te elimineren”.   Minstens tachtig procent van de actieve bevolking op Cuba krijgt een loon uitbetaald door de overheid, oftewel vier miljoen vierhonderd duizend mensen. Raul Castro meent dat 1 op 4 hiervan overtollig zou zijn. De hervorming die nu wordt aangekondigd, schrapt dus ‘slechts’ de helft van de overtollige jobs en velen vrezen dat het dus om een eerste stap zou gaan van wat hoe dan ook de grootste economische hervorming van de Cubaanse economie sinds de jaren '60 zal worden.

Risico op groeiende ongelijkheid

Het is eigenlijk onbegrijpelijk dat Aleida Guevara deze grote hervorming gewoon afschildert als een soort van medialeugen. Door te beweren dat “het niet waar is”, leren we niets, maar dan ook niets bij over het waarom van deze hervorming en waar het met Cuba naartoe zal gaan. En dat terwijl aan te nemen valt dat de Cubaanse overheid om uiteenlopende redenen vanalles zal ondernemen en stimuleren om te vermijden dat al deze mensen in de werkloosheid terecht komen. Net als over de quote van Fidel, kan je over de quote van Guevara discuteren. In het interview zegt ze dat het “niet waar is dat de Cubaanse regering een half miljoen mensen zomaar op straat heeft gezet”. Nu, om eerlijk te zijn, dat beweert ook niemand. Het is nog niet gebeurd, maar het gaat in de komende maanden wel gebeuren. Alleen zal dit gepaard gaan met het aanmoedigen van allerhande vormen van privaat en coöperatief ondernemerschap om die mensen zelf een inkomen bij elkaar te laten harken. Dat is een vorm van privatisering of liberalisering, Nieuwe Economische Politiek (voor wie dat nog iets zegt) of hoe je het ook wil noemen. 

De CTC stelde het als volgt in haar verklaring van 14 september: “Jobmogelijkheden zullen verhoogd en uitgebreid worden met nieuwe vormen van niet-publieke tewerkstelling, zoals het huren van land, coöperatieve en zelfstandige tewerkstelling, die in de komende jaren honderdduizenden mensen werk zullen bieden.” Hoe je het ook draait of keert, er zal dus meer ruimte gecreëerd worden voor de opstart van private zelfstandige activiteit op het eiland. Het schoolvoorbeeld zijn de kapperszaken, die geprivatiseerd zullen worden. Om meerdere redenen kijken nogal wat gewone en linkse mensen met bekommernis naar deze evolutie. Uiteraard vrezen velen dat de omvang van de ontslagen zo groot is, dat al deze mensen onmogelijk opnieuw aan de slag kunnen gaan, wat tot een nieuwe opdeling in de maatschappij kan leiden. Raul Castro had al lang aangekondigd dat hij de economie van Cuba grondig wilde hervormen, maar de omvang en het bruuske karakter van deze hervorming doen toch vele mensen schrikken. Ook draagt de grotere ruimte voor het private initiatief – zelfs zonder arbeidsuitbuiting - het risico op een groeiende ongelijkheid in zich, dat spreekt voor zich. Of het nu volgens Guevara “waar” is of niet, er worden 500.000 werknemers van de overheid ontslagen en ze worden via allerhande wegen aangemoedigd om in de toekomst hun eigen boontjes te doppen.

“Kritiek mag het volk niet schaden”

Dat een journaliste van DeWereldMorgen.be zich niet kritischer opstelt in een dergelijk interview, is teleurstellend. Een beetje jammer voor een website die zich terecht voorneemt om het kritische buitenbeentje van de media te zijn – en daar overigens vaak ook wonderwel in slaagt. Op het vlak van journalistiek, klinkt de visie van Aleida Guevara over media in een socialistische samenleving toch ook wel wat twintigste eeuws in de oren. Een citaat: “Kijk, men doet zijn uiterste best om Cuba als een dictatuur voor te stellen. Maar dat klopt niet. In Cuba is er ruimte voor kritiek, maar we hechten meer waarde aan constructieve kritiek. Dit soort kritiek is juist goed om te groeien en er beter van te worden”. Volgens haar moet kritiek oplossingsgericht zijn en het volk niet schaden (een begripvolle tussenwerping van de journaliste van DeWereldMorgen.be). “Als je kritiek geeft moet je de situatie goed kennen. Als men zomaar in het wilde weg kritiek geeft, dan verdenken we die mensen ervan een dubbele agenda te hebben. Sommige mensen doen zich voor als journalisten maar ze hebben geen journalistiek diploma en ze werken freelance. Tijdens een schoolbezoek zien ze een kapotte stoel. In plaats van zich af te vragen waarom de stoel kapot is, trekken ze snel de conclusie dat in het socialisme de stoelen kapot zijn en dat niemand ze herstelt. Dit soort artikelen wordt helaas vlotjes aangekocht. Zulke journalisten leveren op die manier diensten aan de grote mogendheden. Een berichtgeving zonder onderzoek is niets waard”. 

Misschien klinkt zo’n redenering wel heel normaal in de oren van mensen die ervan uitgaan dat een socialistische samenleving niet bestand is tegen tegenspraak en persvrijheid. Zij zullen aandragen dat je meteen een vijfde colonne van in journalist verklede contra-revolutionairen binnenlaat als je te ver gaat in het toelaten van kritiek. Maar er schuilt een bedenkelijke en erg autoritaire logica achter datgene wat Guevara beweert over de rol van journalisten. Wie zal immers bepalen wat aanvaardbare of constructieve kritiek is en wat niet? En waarom zou een wervend socialistisch project meteen omvergeknald worden door wat radicale, liberale kritieken? Wie bepaalt wie een dubbele agenda heeft en wie niet? Wie bepaalt wie een echte journalist is en wie niet? Socialisten in de 21ste eeuw moeten net radicaal breken met een dergelijke etatistische visie op de rol van de pers in een niet-kapitalistische samenleving. Er zijn al vele aanzetten gegeven om dat op een andere manier te organiseren. Niet-commerciële persinitiatieven zouden al naargelang hun aantoonbare groep lezers (abo’s of hits) kunnen rekenen op subsidies om hun werking te professionaliseren. Op die manier krijg je een onafhankelijke, niet-staatsgebonden en niet-commerciële pers van onderuit. Het is slechts een ballonnetje. Ook de gemeenschapsmedia van onderuit in Venezuela vormen een interessant experiment. De partijkrant die uiteindelijk het officiele staatsorgaan wordt en alle andere berichtgeving in de prak rijdt, kan onmogelijk nog een model zijn voor het socialisme van de 21ste eeuw.

Cuba blijft een interessant politiek experiment, waar we ook vandaag nog veel van kunnen leren. Het is echter met vele touwtjes verbonden met het socialisme van de 20ste eeuw: eenpartijsocialisme, met een grote sociale geborgenheid, maar een gebrek aan burgerrechten en –vrijheden. Aleida Guevara moet tot nader orde beschouwd worden als een woordvoerster van een regime en verdient dus op zijn minst een kritische aanpak bij een interview. Het zou haar eigen pleidooi trouwens enkel maar ten goede komen.

David Dessers

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

4 reacties

  • door Georges Spriet op vrijdag 8 oktober 2010

    Ik ben net terug van drie weken vakantie op Cuba.

    De Cubaanse economie heeft de laatste jaren zwaar geleden onder de wereldwijde economische crisis en onder de gevolgen van de orkanen van 2008. De toeristische sector brengt minder geld in het laatje en de prijs op de wereldmarkt van het belangrijkste exportproduct van Cuba, nikkel, is sterk gedaald. Ook de suikerprijs is laag. De verwoestingen van de orkanen werden op 3,5 miljard euro geschat (zo'n 20% van het BNP). Er werden meer dan 400.000 huizen getroffen waarvan er 63.000 echt vernield werden. Meer dan 200.000 mensen verloren hun woonst. Daar is met man en macht aan gewerkt. Met resultaat. Men heeft ook het elektriciteitsnetwerk gemoderniseerd en Cuba kent gaan stroomuitvallen meer. Het interstedelijk transport is zwaar verbeterd: Chinese bussen voor zowel de dollar-reizigers, bijv. Viazul of Transtur, als de reizigers in lokale munt met Astro.

    Raul Castro kondigde in een toespraak aan dat er economische hervormingen nodig zijn. Er wordt in Cuba hierover volop gediscussieerd en zeker over de 500.000 arbeidsplaatsen die tegen maart 2011 in de overheidssector worden geschrapt. Later volgen er wellicht nog 's zoveel. De overheid beklemtoont dat ze niemand in de kou zal laten staan. Er zijn een reeks begeleidingsmaatregelen getroffen zodat het inderdaad klopt dat de werknemers niet “zo maar op straat worden gezet”. Het gaat bijvoorbeeld over een gewaarborgd inkomen gedurende een periode die varieert naargelang het aantal gewerkte jaren, gegarandeerde sociale zekerheid, pensioenrechten, edm.

    De uitweg wordt onder meer gezocht in het openstellen van een reeks beroepen – granma publiceerde een lijst van 178 beroepen - voor het vrij ondernemerschap. Bij 87 ervan zal men ook personeel buiten de familie mogen aanwerven.

    Daarnaast wil men volop investeren in zowel de alternatieve energie (zonne- maar vooral windenergie) als in de petroleumontginning (joint-ventures met Canadese, Chinese en Spaans-Argentijnse ondernemingen), en in de herbebossing van het land. Er werden gronden aan de boeren gegeven.

    Via de vakbonden maar ook in andere geledingen – zoals de CDR – wordt er al maanden gesproken over de efficiëntiegraad en de 'overtewerkstelling'. Het lijkt ernaar uit te zien dat deze feiten door iedereen erkend worden (het werkritme is laag, teveel mensen voor het werk dat er is...) en dat men ook begrijpt dat er best iets aan gedaan wordt. Het hoofdcriterium bij ontslag lijkt de 'geschiktheid' (idoneidad) te zullen zijn. Raul Castro zou in een toespraak hebben gemeld dat partij- of vakbondsaanhorigheid geen criterium kan en mag zijn. De vraag is natuurlijk hoe er gereageerd zal worden als in detail bekend wordt gemaakt wie er ontslagen wordt.

    De afdankingen zouden destaatsondernemingen in staat moeten stellen om het loon van de overblijvenden gevoelig te verhogen.

    En hier situeert zich een cruciaal element, met name de vraag of de koopkracht van de Cubaan groot genoeg zal zijn om al die kleine zelfstandigen voldoende werk en inkomen te verschaffen.

    • door dan op zondag 10 oktober 2010

      Dat je door invoering van het profijtbeginsel makkelijker een hogere economische efficiëntie bereikt dan met altruisme ligt voor de hand, maar wel met de bijhorende ideologische gevolgen... Overal in Cuba zie je 2 soorten Cubanen; de gewone en zij die veel geld hebben(mogelijks nog best zichtbaar bij de kinderen)... en dat vele geld stroomt niet naar de restauateurs die in plaats van bruine bonen illegaal beefsteack en kreeft bakken in hun privé-restaurant maar naar de functionarissen die tegen betaling de kreeften en steacks uit hun depots loslaten... De zwarte markt is alomtegenwoordig (zo is bv. elke politiecontrolepost uitgerust met een soort vliegtuigtrapje om te kijken wat illegaal in de vrachtwagens ligt) en veel van de afgedankten zullen dan ook verder gaan met wat ze nu doen, nml. in het zwarte circuit werken... Diegenen die zich in de landbouw voor eigen rekening zullen gaan uitsloven hebben een minieme kans op slagen; alle hervormingen van de laatste jaren, die theoretisch mooi ogen, zijn eigenlijk weinig sucesvol zodat Cuba nu meer voedsel dan ooit moet invoeren. Gesloofd zal er worden, zeker nu het voor eigen rekening is, maar vooraleer het kan opbrengen moet er omkadering zijn in de zin van; kennis(boer zijn is zowat de meest polyvalente stiel die je je kan inbeelden), (kunst)mest, machines, olie, opslag,electriciteit, transport, distributie, enz... en daar mangelt het tot nu toe systematisch aan... met alle gevolgen vandien voor de staats, coöperatieve of privébedrijfjes in deze sector. Dit is niet ingerent aan een socialistische economie (cfr. hun succes inzake onderwijs en gezondheidszorg maar ook bv. biotechnologie) maar heeft alles te maken met een soort ideologische afkeer van de landbouw die maakt dat de planning en investering in die sector te wensen overlaat. Voor Cubaanse ouders is je kinderen in de landbouw laten werken zowat het grootste falen, zelfs ontslagen suikerrietarbeiders voelen zich te goed om de ploeg ter hand te nemen... Deze drempel overwinnen en de efficiënte planning van bv. de biotechnologiesector toepassen op de landbouw kan Cuba er economisch bovenop helpen... Maar of het socialisme de invoering van het profijtbeginsel zal kunnen overleven valt af te wachten.... Je hoeft bv. niet te gissen naar de toekomstige wereldvisie van diegenen die het, ondanks alle moeilijkheden, toch zullen maken in de landbouwsector... noch van diegenen die tot nu toe op een staats en een zwarte marktbeen liepen en het nu met slechts één been zullen moeten maken... en dan blijft nog de vraag hoe het grote aantal Cubanen die zich dagelijks inzetten voor de revolutie tegen het financieel succes van diegenen die voor zichzelf gekozen hebben en daarbij door de staat ondersteund worden, zullen aankijken?

  • door Camiel Delclef op maandag 11 oktober 2010

    Ik ben het helemaal eens met David Dessers.

  • door Max 13 op zaterdag 16 april 2011

    Er wordt altijd zo negatief gekeken naar Cuba en ‘Fidel’. Maar in feite is het een perfect land. Onderwijs en gezondheidszorg zijn voor iedereen toegankelijk! Alleen die stomme Amerikanen zorgen ervoor met hun handelsembargo dat Cuba zich niet verder kan ontwikkelen. Eigenlijk is elke socialistische staat beter dan zoals wij het nu hebben.In zeer moeilijke omstandigheden heeft Cuba vooraanstaande resultaten behaald op het vlak van onderzoek en ontwikkeling. De Cubaanse gezondheidszorg wordt gerespecteerd in de hele wereld,  en het Cubaansesysteem dient als model voor de ontwikkelingslanden. Cuba telt één arts per 170 inwoners,vergeleken met één per 416 in de VS.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties