Iedereen zal moeten bijdragen, is de ernstige eis van VOKA, bij monde van Luc De Bruycker, en hij herhaalt de boodschap die vele financiële experts, journalisten, bankiers, beleggingsspecialisten, via radio, TV en bladen verspreiden. Iederéén, of maakt VOKA een uitzondering voor de gezinnen die nu al onder de armoedegrens leven? Europees Commissievoorzitter Barroso wil zelfs sancties tegen regeringen die niet streng genoeg zijn voor hun bevolking.
Concreet zal soberheid neerkomen op, bijvoorbeeld, verder terugdraaien van het brugpensioen, verlaging van de ambtenarenwedden, overslaan van indexaanpassingen, beperken in de tijd van de werkloosheidsuitkeringen, verlaging van toekomstige pensioenen (door meer dienstjaren te eisen, meer 3de pijler ...), schrappen van allerlei programma’s met overheidssteun in de bouw, groene energie, cultuur, onderwijs, gezondheidszorg, transport, overheidsinvesteringen ...
Een tweede, terechte, waarschuwing die hier recent aan toegevoegd wordt, is dat besparen de consumptie zal drukken. Met het gevolg dat de economische productie zal worden teruggeschroefd; en dus zal de recessie worden versterkt en langer duren. Afdankingen en werkloosheid zullen nog verder toenemen. Deze laatste verlagen verder het verbruik. Men herkent de vicieuze cirkel.
Een merkwaardige bijdrage aan de verplichte soberheid komt van de Europese Commissie: die legt herstructurering op aan een bedrijf dat 'oneerlijke' overheidssteun kreeg. Wegens deze regel moet de Royal Bank of Scotland (de eerste bank die dreigde in liquiditeitstekort te geraken, en door de regering van Gordon Brown genationaliseerd werd) zich opsplitsen, en schrapt ze 22.600 banen. Zie http://www.tijd.be/nieuws/ondernemingen_financien/RBS_haalt_nogmaals_snoeimes_boven.8913654-433.art
Paniek
Op de beurzen heerst paniek, dat herhaalt iedereen. Hiermee wordt bedoeld dat vele koersen zakken als gevolg van het massaal verkopen van effecten. Niet vergeten natuurlijk dat de koersen eerst, op 10 mei, na de bekendmaking van 750 miljard overheidsgaranties, sterk gestegen waren, wat euforische krantenkoppen had opgeleverd.
Door de verkopen komen miljarden cash op de rekeningen van ...ja, van wie? Banken, beleggingsfondsen, hefboomfondsen, pensioenfondsen, wie weet misschien de Chinezen? Op de beurs zijn de transacties anoniem, althans ze worden geheim gehouden. Wanneer de koersen gezakt zijn, kunnen geweldige zaakjes gedaan worden, door opnieuw aan te kopen tegen een lagere prijs.
Ook bedrijven doen dat, zoals Solvay dat 143.203 eigen aandelen inkocht sedert februari (De Tijd, 10 mei). Wat de nieuwsmakers paniek noemen, zou wel eens héél veel adrenaline kunnen zijn vanwege de schuivende miljarden èn het juiste moment om toe te slaan.
Indien de FTT, de financial transaction tax, of global transaction tax (zogenaamde Tobin) nu al had bestaan, zouden er ook miljarden middelen geoogst zijn door de overheden, om dringende problemen van begrotingstekorten, armoede, en milieu en klimaat aan te pakken.
Wellicht komt die taks er nog, indien Sarkozy, Merkel, Juncker, en enkele Europese commissarissen nog wat kwader en ongeruster worden. Zie de bijeenkomst van de ministers van Financiën, blz 7 van: http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ecofin/...
Maar er is nog meer geld.
Bedrijfswinsten
Ofschoon we officieel in een economische crisis zitten, en steeds meer arbeidsplaatsen geschrapt worden, brengen de bedrijfsresultaten meestal heel aantrekkelijke tot fantastische cijfers op.
In 2009 maakten de Belgische beursgenoteerde bedrijven alleen al samen 14 miljard euro nettowinst, waaruit ze 3,82 miljard aan dividenden uitdelen (cijfers uit De Tijd, 20 feb 2010). Er is 3,93 miljard nettowinst bij AB Inbev; Dexia 1,09 miljard; Delhaize 514 miljoen; Solvay 516 mijoen; UCB 513; Bekaert 151,8; Belgacom 904; Telenet 233; Mobistar 260; CMB 118,9; Fluxys 103,2; Umicore 73,8; Elia 84; Omega Pharma 76,7.
In het buitenland kennen we Goldman-Sachs: 13,8 miljard dollar nettowinst; Nestlé: 10,4 miljard euro netto; Barclays Bank 9,39 miljard Britse pond (verdubbeling tegenover 2008); IBM kocht eigen aandelen in voor 7,5 miljard dollar; BNP Paribas boekte 5,83 miljard euro nettowinst (708 miljoen te danken aan Fortisbank); Deutsche bank: 5 miljard euro; Rio Tinto: 4,87 miljard; GDF Suez: 4,48 miljard; Axa: 3,6 miljard; Iberdrola: 2,82 miljard; Nintendo 1,95 miljard euro; Pepsico: 1,43 miljard dollar over Q4; Kraft: 710 miljoen dollar over Q4; Danone: 1,41 miljard euro; Air-Liquide 1,23; Dexia 1,010 miljard; ING-België 1 miljard; Lafarge 736 miljoen; Sainsbury 585 miljoen pond; Société Générale 678 miljoen; Solvay 553 miljoen; RTL keerde 541 miljoen aan dividenden uit; Wolter Kluwer 427; Dell 334 miljoen dollar; Nutreco 90,3; Sipef Antwerpen 60 miljoen dollar; Kinepolis 22,2 miljoen.
Soms ook verliezen: Duits toerismebedrijf TUI AG 102,8 miljoen euro verlies door minder boekingen; en door afwaarderingen van slechte beleggingen, of aflossing van vroegere schulden. Boekhoudkundig verlies kan samengaan met een grote reserve aan liquide middelen, zodat de werking van het bedrijf niet in gevaar is.
Het eerste kwartaal van 2010 is niet minder briljant
De omzet zit bijna steeds in de lift. Nissan verwacht dit jaar driemaal meer winst. IBM verhoogt zijn dividend, en zal voor 10 miljard dollar eigen aandelen inkopen; Shell maakte in Q1 5,48 miljard dollar nettowinst (+ 57 procent); Citigroup 4,4 miljard dollar; Honda 2,88 miljard dollar; Koreaanse Samsung 2,7 miljard euro; Intel 2,4 miljard dollar (beste Q1 ooit!); Cisco 2,2 miljard dollar (+63 procent); BNP Paribas 2,28 miljard, dit is een stijging met 46,5 procent, te danken aan de overgenomen Fortisbank; Bank of America 2,834 miljard dollar; Total 2,3 miljard euro; Pfizer 2,03 miljard dollar; Solvay 1,732 miljard euro; ING 1,326 miljard; Barclays Bank 1,07 miljard pond; Unilever 1,06 miljard euro; AB InBev 891 miljoen dollar (dankzij 15,9 procent stijging in Brazilië na verhoging minimumloon); Commerzbank 708 miljoen euro (na meerdere verliezen); Crédit Agricole 470 miljoen; KPNederland 449 miljoen (plus 42 procent); KBC 442 miljoen; eBay 398 miljoen dollar; SAP 387 miljoen (+97 procent); BMW 324 miljoen; Merck 298,8 miljoen dollar (erg laag door overname Schering-Plough); Delhaize 130 miljoen euro (o.m. door winststijging in Griekenland); Compagnie Maritime Belge 118,9 miljoen euro; ASML 107 miljoen; EADS (Airbus) 103 miljoen (en een reserve van 3,3 miljard wegens vertraging van het nieuwe militaire toestel A400M); Mobistar 68,5 miljoen; Carlsberg 63,3 miljoen (lager door accijnsverhoging in Rusland waarmee de overheid drankmisbruik wil tegengaan); Adecco 57 miljoen (verdubbeling); Sony-Ericsson 21 miljoen, na vroeger verlies; Mattel 25 miljoen; Telenet stijgt van 8,6 tot 13,3 miljoen; Barco 4,1 miljoen (na eerder verlies); ThromboGenics had op het einde van het eerste kwartaal nog 69,4 miljoen euro in kas.
Er zijn ook verliezen: bij Alcatel-Lucent (525 miljoen verlies); Tessenderlo 5,2 miljoen verlies; Lufthansa 298 miljoen verlies (inbegrepen Austrian Airlines en SWISS, maar de vrachtafdeling maakt wat winst); RBS 248 miljoen pond verlies (meeste afdelingen maken winst, maar er zijn nog steeds waardeverminderingen van de rommelinvesteringen); Ageas (oud-verzekeraar Fortis) 271 miljoen verlies (maar de verzekeringen maken winst, het verlies komt door afwaarderingen o.m. van BNP Paribas aandelen, zo werkt een boekhouding, zie: http://www.tijd.be/nieuws/ondernemingen_financien/Ageas_lijdt_verlies_van_209_miljoen.8914303-433.art).
Er zijn ook opnieuw overnames, waarvoor flinke bedragen worden neergeteld. Bijvoorbeeld gaat het Duitse SAP Sybase kopen voor 5,8 miljard dollar. Vedanta Resources, de mijngroep gecontroleerd door de Indische miljardair Anil Agarwal, neemt zinkmijnen over van Anglo American in Afrika en Ierland voor 1,4 miljard dollar. Vedanta koopt de mijn Skorpio in Namibië, de mijn Lisheen in Ierland en een participatie van 74 procent in Black Mountain Mining in Zuid-Afrika (De Tijd, 10 mei). Hewlett Packard koop Palm voor 1,2 miljard. Peugeot Citroën betaalt 1 miljard aan overheidssteun terug; evenals Renault ontvingen het bedrijf een lening van 3 miljard euro van Sarkozy.
Winst wordt door de media als tegenvaller gemeld
Bedrijfsresultaten worden in de financiële media afgewogen tegenover 'de verwachtingen van de analisten'. Daardoor scheppen die analisten de perceptie van doem en catastrofe bij beleggers en publiek. Zoals: "Daarbovenop waren er tegenvallende resultaten van de Franse bank Crédit Agricole woensdag na beurs in Parijs. De bank zag de nettowinst wel verdubbelen in het eerste kwartaal tot 470 miljoen euro, maar daarmee haalde Crédit Agricole de analistenverwachtingen nog niet.” (De Tijd, 14 mei).
Winst Telefonica onder verwachting. Telefonica heeft de nettowinst in het eerste kwartaal van 2010 licht zien stijgen. De zwakkere resultaten…” (De Tijd, 13 mei). Het gaat dan over 1,66 miljard winst …
“Nokia keldert na teleurstellende cijfers. De Finse telecomreus Nokia heeft in het eerste kwartaal van 2010 een nettowinst van 349 miljoen euro gehaald. Dat is beneden de verwachtingen: analisten gingen gemiddeld uit van 409,6 miljoen euro” (De Tijd, 22 april).
Het is onduidelijk of dit journalistieke beroepsreflexen zijn (hoe méér drama hoe beter), dan wel of dit een ideologische achtergrond heeft, zoals: hoe meer catastrofe, hoe meer geld er kan worden verdiend.
Wat gebeurt met al die nettowinsten?
In principe kan nettowinst worden uitgedeeld aan de aandeelhouders. Immers, alle kosten van lonen, materiaal, bonussen, belastingen zijn al eerder afgetrokken. Bedrijven verschillen in het procent dat ze als dividend uitkeren. Ze kunnen ook nieuwe aandelen cadeau doen, of eigen aandelen inkopen, waardoor op termijn hun koers hoger wordt.
Telenet en Mobistar keerden over 2009 zelfs een hoger dividend uit dan er winst was gemaakt (105 procent). De holding van Albert Frère GBL boekte in 2009 verlies, door daling van de koersen (dat is boekhouding!), maar betaalde toch een flink dividend, vanuit zijn enorme cash reserve.
Solvay keerde slechts 48 procent uit, Bekaert 38,4 procent (De Tijd, 27 februari 2010). Er wordt dan niet meegedeeld in de pers wat met de rest gebeurt; mogelijk overgedragen naar volgend jaar, of versast naar een rekening op de Kaaimaneilanden en andere belastingparadijzen. Het wordt niet door het bedrijf geïnvesteerd, want investeringen zijn vooraf al geboekt, vandaar 'netto'.
Wat is de economische impact van deze dividenden? Kleine aandeelhouders ontvangen enkele honderden euro’s, grote aandeelhouders natuurlijk meer. Families die onder of juist boven de armoedegrens leven, zullen die dividenden met open armen ontvangen en meteen weer uitgeven, of hun schulden afbetalen aan de bank, de garage, de supermarkt ...
Maar gezinnen rond de armoedegrens: hoeveel aandelen zouden die bezitten? In praktijk zijn het de betere inkomensklassen, wier inkomen al jaren hoger is dan hun consumptie, die de dividenden zullen ontvangen.
Zeer grote aandelenpakketten zitten bij personen met grote vermogens, en bij beleggingsfondsen, banken, private equity, dus spelers op de financiële markten. Méér of minder aandelen is voor hen geen bron van méér consumptie – die is verzadigd - maar één element in hun beleggingsstrategie. Ze kunnen wachten om op de beurs te kopen, op een gunstige koers voor een derde leegstaande villa in Dubai; of meteen met een default swap gokken op de daling van de Griekse, Portugese, Spaanse staatsobligaties; of 10 aandelen bijkopen van Berkshire-Hathaway (Warren Buffett), want dat kost al 1.159.000 dollar.
Economische impact van een herverdeling
Wat zou de economische impact zijn van een andere bestemming van de miljarden nettowinsten, bijvoorbeeld naar nationale en internationale overheden, ter delging van schulden en begrotingstekorten, om de minimum uitkeringen op te trekken tot boven de armoedegrenzen, om onderwijs en gezondheidzorg te versterken, of in te voeren in de vele landen waar onderwijzers en verpleegsters niet meer betaald worden? Kortere arbeidstijden in plaats van collectieve afdankingen, zou ook een nuttige herverdeling zijn.
Zouden de aandeelhouders die minder, of zelfs niets meer ontvangen, in de armoede belanden? Zouden ze wel merken dat hun inkomen in die specifieke maand iets minder gestegen is dan vorig jaar (toen waren de dividenden trouwens lager)? Ze zouden het natuurlijk merken als de verenigde commerciële media schandaal zouden roepen.
Daarentegen zou de verhoging van de laagste inkomens meteen een boom in de consumptie uitlokken, want daar zijn er grote, jarenlange niet-ingevulde behoeften.
Middenstanders zouden versteld staan van de stroom klanten die niet meer 'op de poef' moeten kopen, en van de nieuwe klanten. Bedrijven zouden ongerust worden van de stijging van de bestellingen, en Suzanne van hun uitzendkantoor bellen om bijkomende man/vrouwkracht. Bedrijfseconomen en financiële goeroes zouden aan Katleen Cools en Phara komen zeggen dat het een tijdelijke verspilzucht is, u weet wel: de krekel en de mier. Zonder soberheid kunnen de bedrijven geen winst maken, ze zullen naar China delokaliseren.
Maar waarom zouden bedrijfsleiders hun kip met de gouden eieren naar China of Kosovo verhuizen (wat toch geen sinecure is) zolang hun eigen bonussen, ontslagpremies en pensioenen onaangetast blijven?
Wat is de economische noodzaak om nettowinsten uit de delen? Antwoord: zonder dividenden, zullen de rijke mensen geen aandelen meer kopen, en dus zal de financiering van de bedrijven opdrogen. Argument op een slecht moment, want aandelen worden nu dagelijks gedumpt, ondanks de dividenden.
Bedrijven kunnen ook zichzelf financieren, uit hun eigen welvaartscreatie; en door leningen: wat ze toch nu al massaal doen. De belangrijkste verliezers zouden de beurzen zijn, en de mannelijke traders die nu het universum denken te beheersen, terwijl ze eerder een zelfmoordmachine aan de gang houden, zonder het te weten.
Misschien moeten we daar eens over nadenken. Alleszins is het ethisch niet verdedigbaar dat miljarden winsten worden uitgestrooid, terwijl 'iedereen' nu 'de broekriem moet aanhalen'.
