Een nieuwssite die

reclamevrij
onafhankelijk
kritisch
en gratis is?

Dat kan!

Maar enkel dankzij jouw steun

Steun ons nu!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu

Vrijheid, meningen en schelden. De déja-vu van Benno Barnard

Jan Blommaert had de afgelopen week een echte déja-vu. Islam-bashers voeren blijkbaar om de zoveel tijd het zelfde debat. Het verschil is wel dat ze nu argumenten aansnijden die twintig jaar geleden enkel bij het Vlaams Blok te horen waren. Er wordt een beeld opgehangen van dreigende horden die vandaag, of misschien morgen, de macht gaan overnemen, om de sharia in te voeren.
woensdag 7 april 2010

Men moet in dit land een eindeloos geduld hebben. Om de paar jaar duikt hetzelfde thema op in het zogeheten publieke debat, en telkens weer hoort men precies dezelfde argumenten en standpunten – soms haast woordelijk dezelfde. Wie zich om de kwaliteit van het maatschappelijke debat bekommert raakt zo snel ontmoedigd. Mensen lijken niets te leren uit de voorbije debatten, er blijkt geen enkele vorm van collectief geheugen te bestaan, en men moet de steeds weerkerende déja-vu argumenten weerleggen met dingen die men al ontelbare keren heeft gezegd. Mensen lijken vooral niets te leren uit de stortvloed aan informatie die ze rondom zich ter beschikking hebben. De onwetendheid, of de onwil om te weten, lijkt in deze hoog-geëvolueerde informatiesamenleving nauwelijks afgenomen te zijn, en vooral dat is ontmoedigend.

Islam is al twintig jaar één van die regelmatig terugkerende themata van publiek debat, en het duikt al twintig jaar in precies dezelfde vorm op. Die vorm werd al in 1981 beschreven door wijlen Edward Said, in zijn Covering Islam – een boek dat iedereen absoluut zou moeten lezen, al was het maar om te concluderen dat de beeldvorming die Said schetst actueler is dan ooit. In Covering Islam stelt Said dat Islam geen subject in het debat is, maar een object: men praat niet mét de Islam, maar over de Islam, en men praat erover zonder de geringste kennis van zaken, uitgaande van irrelevante stereotypen en in een eenzijdig model waarbij elke Moslim die afwijkt van die stereotypen meteen afgedaan wordt als niet-representatief, of erger nog, als een huichelaar die zich open en democratisch voordoet maar onderhuids denkt in termen van Sharia en theocratie. Men heeft voor dit laatste nu een leuke naam gevonden, een naam die suggereert dat het hier om een Islamitische doctrine gaat: de taqqiya, de strategische huichelarij van de mujahedin die erop gericht is de ongelovigen te misleiden en zo de jihad te winnen. Deze tweeledige beweging – ‘goede’ Moslims als niet-representatief zien, of ze in termen van taqqiya als ‘mollen’ discrediteren – zorgt ervoor dat er geen enkele Moslim als een degelijk gesprekspartner wordt aanvaard. Gematigden spreken enkel voor zichzelf, anderen praten ons na om ons achteraf te misleiden, en enkel zij die de stereotypen uitdragen – denk aan de gebaarde en getulbande militanten van sharia4belgium – vallen binnen ons blikveld. Niemand is een echte Moslim, in de zin dat hij/zij spreekt voor alle Moslims of de Islam, tenzij hij/zij beantwoordt aan het beeld dat in ons kraam past, en dat beeld is dat van een vijand, erop uit ons te verpletteren, vernederen, en terug te drijven naar een atavisme dat wij beschouwen als de ontkenning van alles waar wij voor staan.

Uit de enorme hoop lectuur en informatie die er de laatste jaren is verschenen over Islam lijkt men om precies dezelfde redenen die werken uit te pikken die dit beeld bevestigen: de Fitna van Wilders, de boekjes van Ayaan Hirsi Ali, het nieuwe Vlaamse genre van Islam-bashing met toppers zoals Wim Van Rooy en Benno Barnard, en dieper in de stromen van het debat de constante voeding vanuit extreem-rechtse en radicaal-liberale hoek, aangevoerd door de Liberales-site van Dirk Verhofstadt. Men leest die dingen en neemt ze voor feiten aan; de werken van Lucas Catherine, Sami Zemni of Ico Maly leest men niét, want – hoe verrassend! – ze worden op hun beurt hetzij als een uiting van taqqiya gezien en dus als een deel van een pro-Islamitisch complot, of afgedaan als de praatjes van verblinde linkse intellectuelen die ‘achter de kar van de radicale Islam’ lopen. Zo ziet men de Moslimwereld door een smalle tunnel, en enkel wat zichtbaar is doorheen die tunnel wordt als feit aanvaard; de rest is argument, ideologie, leugen of verzinsel. Said beschreef dit patroon dertig jaar terug in het grootste detail. Ga gewoon eens na hoe toepasbaar het vandaag nog is, en heb begrip voor de moedeloosheid van zij die zich bekommeren om de kwaliteit van het maatschappelijke debat.

Dit alles is een lange aanloop om het even over het incident met Benno Barnard te hebben. Zoals gezegd, het is één grote déja-vu, want Barnard neemt in de huidige discussie zowel de plaats in als de argumenten over van mensen zoals Guy Verhofstadt, Paula D’Hondt en Johan Leman twintig jaar terug. Ook zij zegden onomwonden dat Islam zich enkel ‘gematigd’ in onze samenleving mocht nestelen en dat een orthodox beleefde Islam niet in onze cultuur en samenleving paste. Ook zij hadden het toen al over hoofddoeken en radicale imams, over fatwa’s (zoals die tegen Salman Rushdie) en over een cultuurbotsing. Wie daarvan bewijzen zoekt moet maar eens teruggaan naar enkele boekjes die ik lang geleden samen met Jef Verschueren hierover schreef: Het Belgische Migrantendebat van 1991 en Antiracisme van 1994. Men vindt er een ruime bloemlezing van uitspraken die vandaag haast woordelijk uit de monden van Barnard, Van Rooy en anderen rollen.

Er is één verschil: de bewoordingen waarin de huidige Islam-bashers vandaag bewegen waren twintig jaar terug exlusief eigendom van het Vlaams Blok. We zien dus Verhofstadt-iaanse argumenten gekoppeld aan een antiek Vlaams Blok taalgebruik. En dit mengsel moet dan doorgaan voor – ik neem een losse greep uit de bewoordingen die zijn gebruikt om het Barnard-incident te duiden – vrije meningsuiting, oproep tot debat, democratisch spreekrecht. De mannen-met-baarden van sharia4belgium, die Barnards uiteenzetting verstoorden en onmogelijk maakten, worden voorgesteld als ‘typische’ Moslims: gasten die tégen de vrije meningsuiting zijn, het publieke debat vermijden of onmogelijk maken en iemand zijn democratisch spreekrecht ontzeggen, net omdat ze radicale Moslims zijn. De Stad Antwerpen spant om die reden een kortgeding aan tegen hen, de Staatsveiligheid houdt hun activiteiten daarom al geruime tijd in de gaten, en Dirk Verhofstadt roept om die reden op om intolerant te zijn tegen die intoleranten en te reageren vooraleer het te laat is.

Te laat? Voor wat? Wie de afgelopen dagen hierover de debatten in de pers heeft gevolgd komt tot de verbijsterende conclusie dat velen in dit land echt schijnen te geloven dat er van deze jongens een reële dreiging uitgaat, een fundamentele (of fundamentalistische) dreiging dan nog, een gevaar dat men hier voor we het beseffen de macht overneemt en de Sharia invoert. En let op, niet enkel hier, maar in heel Europa. De dreiging is heel simpel: Europa staat (volgens Dirk Verhofstadt en de zijnen) voor een oorlogskeuze. We staan op de rand van de afgrond want mede door de sussende geluidjes van (‘wereldvreemde’) linkse intellectuelen en progressieve multiculturalisten, en dankzij het sluwe taqqiya-werk van Moslim-schijngematigden zoals Tariq Ramadan staan de radicale Moslims op het punt hun Jihad tegen onze waarden en ons systeem te winnen. Niemand zegt erbij wanneer die overwinning verwacht wordt: volgende week? Volgende maand? Volgend jaar? We blijven daarover gissen. Maar het feit dat het gaat gebeuren is onomstotelijk: lees (zoals Van Rooy en Barnard) de Koran, luister naar wat imams in moskeeën preken, kijk naar de Arabische satellietzenders – het wijst er allemaal op dat de Islamitische revolutie slechts een kwestie van tijd is, van korte tijd, en dus moeten we nu de verdediging organiseren. We doen dat door als eerste Westerse land de burka te verbieden, de hoofddoek te bannen uit openbare plaatsen, de Staatsveiligheid op pad te sturen om radicale Moslims in de gaten te houden, hun websites lam te leggen en hun Facebook accounts te infiltreren, zich akkoord te verklaren met de fascistoïde inreisvoorwaarden die de VS aan de rest van de ‘vrije’ wereld oplegt, op te roepen tot ‘dialoog’ wanneer Israel in weerwil van dozijnen VN-resoluties en vredesakkoorden beslist om zijn nederzettingenbeleid verder te zetten, en Abou Jahjah tot terrorist en dus persona non grata in het Koninkrijk uit te roepen.

We zijn nu slechter af dan twintig jaar terug, en zelfs Said had nooit kunnen vermoeden dat het allemaal die vorm zou aannemen. De redelijkheid is volkomen zoek, er worden karikaturale demonen opgeroepen en te lijf gegaan, en met wijst iedere vorm van deskundigheid af ten voordele van buikgevoelens, irrationele angsten en de rituele aanroeping van grote idealen.

Om met die redelijkheid te beginnen: wie kan nu in alle ernst geloof hechten aan de bewering dat we onder een reële dreiging leven? Dit doet denken aan het dorp van Asterix, waar men van niets of niemand bang is dan van het gevaar dat op een dag de hemel op hun kop zal instorten. Dit doet ook denken aan die leuke klein-linkse rituelen van destijds, waarin men met uitgestreken gezicht beweerde dat de proletarische revolutie slechts een kwestie van maanden meer was (“de revolutie is voor woensdag de 14de op de Groenplaats, en bij slecht weer in het Sportpaleis”!). Wie op dergelijke volslagen absurde beweringen en angsten een beleid baseert, of wie daar nog maar zijn of haar analyse op baseert, is – permettez-moi – een idioot, en dus weet men wat ik vind van mensen zoals Barnard, Van Rooy, Wilders, Hirsi Ali, de Verhofstadt Brothers en Etienne Vermeersch. Onder het mom van rationele analyse van ‘feiten’ schotelen zij ons de meest groteske irrationaliteit voor. We zouden moeten geloven dat de Islam-fundamentalisten eenzelfde type dreiging voor ons betekenen als destijds Hitler en zijn Nazi’s of Stalin, Beria en de Komintern. Hiervoor haalt men dan ‘de geschiedenis’ aan: een gepruts en een bricolage van feiten en hypothetische verbanden gecombineerd met een voorstelling van de Koran als een historisch niet-beweegbare doctrine die ons toelaat precies dezelfde motor te zoeken achter voorvallen uit de 13de eeuw en voorvallen uit de 21ste eeuw.

Wie dit gebrouw ernstig neemt is niet goed snik; hij of zij kan me ook niet uitleggen waarom ik niet erg bang zou moeten zijn voor, bijvoorbeeld, de Mormonen. De Mormonen zijn met meer dan de Moslimfundi’s, ze hebben al één Amerikaanse staat in handen, ze houden van iedereen ter wereld een stamboom bij, en ze sturen mensen uit die aan mijn deur komen bellen en me vragen (met een Amerikaans accent) of ik “een minuutje heb voor de Blijde Boodschap”. Of waarom ik niet bang zou moeten zijn voor radicale Joden: die laatsten zijn ook met meer dan de Moslimfundi’s, hebben atoomwapens ter beschikking, zitten in de regering van Israel, hebben stevige banden met de VS, en bezitten een robuuste wereldwijde economische macht. Of van die rabiate en gemilitariseerde Amerikaanse Christenen uit de Midwest. Die zijn allicht met minder, maar ze zijn bewapend, hebben de zware terreuraanslag in Oklahoma alsook talloze moorden op abortusdokters op hun conto, krijgen ruime politieke steun in de VS, en ze beschouwen het Verlichte Europa als hun vijand. Ik lees op de websites van die knapen dingen die niet fundamenteel afwijken van wat ik op sharia4belgium aantref.

Zijn dit dwaze vergelijkingen? Ik denk het niet. Wie zichzelf angsten wil bezorgen moet eens een nachtje op het internet surfen naar allerlei ideologische groupuscules. Men zal er Russische nationalisten aantreffen die een veroveringsoorlog willen starten die hun rijk uitbreidt van Vladivostok tot Oostende, Duitse neonazi’s die het Reich terug willen bevrijden van al wat niet Arisch is, Zionisten die het gebruik van atoomwapens tegen Iran aanbevelen zodat er na een Derde Wereldoorlog een veiligheidszone ontstaat rond de staat Israel die reikt tot Noord-India, Vlaamse fascisten die zweren dat Jan Blommaert ooit wel eens voorgoed de mond zal gesnoerd worden, en Jihadstrijders die elkaar instrueren in het maken van bermbommen.

Genoeg om nachten lang niet meer te slapen, een riot-gun te kopen en aan de kinderen cyaanpillen te geven voor het geval dat ze door die vele bedreigers in het nauw worden gebracht. Het feit is: de wereld is vol dreiging, en enkel een redelijk onderzoek kan uitmaken welke van die dreigingen ernstig is en welke niet. Om voor mezelf te spreken heeft zo’n onderzoek ertoe geleid dat ik me meer zorgen maak over extreem-rechts in de VS en over de Israelische Zionisten dan over Bin Laden en zijn broeders. De eersten zijn immers oorzakelijk verbonden met de laatste, en enkel wanneer er een verandering komt in de houding van de twee eerste is er hoop dat de derde zich koest zal houden. Dat is een redelijk standpunt en ik heb er een overdaad van sluitende argumenten voor. Ik ga dus niet mee in de stroom van onredelijkheid waarin men mij nu – en al zo lang – over de dreiging van de Islam wil meesleuren. De feiten zijn wat ze zijn: Islamfundamentalisten zijn een minuscule minderheid; bovendien zijn zij gebaseerd in de economische en politieke marges van de wereld (incluis die van onze eigen samenleving); en we zouden moeten weten dat stoere en opruiende taal van een minderheid niet noodzakelijk de meerderheid in beweging brengt. Indien dit wel zo zou zijn dan zou West-Europa zestig jaar geleden communistisch geworden zijn.

Ik maak me dus niet druk om sharia4belgium. Die jongens kunnen voor mij rustig hun hobby blijven beoefenen, ik vind ze niet per se erger dan Antwerp-supporters die er ieder weekend op uittrekken om anderen op hun gezicht te timmeren. Net zoals die Antwerp-supporters heb ik met hen geen enkele affiniteit, en vind ik wat ze doen onnozel en ergerlijk, zij het dat ik het niet de moeite vind om er grote drama’s rond te maken. Waarom vind ik dat? Omdat ik de erfenis van de Verlichting belangrijk vind en die erfenis verdedig. En hier kom ik tot een ander punt.

De werkelijke dreiging, een dreiging die ik ernstig neem en op geen moment wil onderschatten, ligt in de reactie op Moslimfundamentalisme in onze samenleving. De irrationele angst die ik zonet heb vermeld is al deel van die reactie. We reageren buiten elke proportie en in die reactie schuilt het gevaar. En het is op die manier dat we ons systeem, onze waarden en onze erfenis van de Verlichting te grabbel gooien. Wie de VS sinds 9/11 heeft bezocht weet waarover ik het heb. The Home of the Free is in twee decennia omgebouwd tot een verpletterende politiestaat, met een immigratie-controle die alle mogelijke fundamentele vrijheden overtreedt, een ‘rechtstaat’ waarin mensen zonder formele beschuldiging en zonder de gebruikelijke rechten van de verdediging kunnen opgepakt en vastgehouden worden, een maatschappelijk klimaat waarin verklikking, roddels en verdachtmakingen nu als patriottisch gedrag worden gezien, en ga zo maar voort. Op de Amerikaanse TV worden advertenties uitgezonden (en in scholen wordt die boodschap herhaald) die de mensen oproepen om bij ieder verdacht voorval of teken een noodnummer te bellen, uit hoofde (uiteraard) van ‘uw eigen veiligheid’. Da’s net hetzelfde dan wat de Stasi deed in de DDR. Zoals men weet bleek uit de Stasi-archieven dat 75% van de DDR bevolking ‘verklikker’ was van de Stasi – en men zag daarin het finale bewijs van het totalitaire karakter van de DDR. Wanneer men binnen enkele jaren de FBI-archieven opent, hoeveel Amerikanen zullen daar dan als ‘verklikker’ opduiken?

De VS is zoals we weten de staat die wereldwijd de idealen van democratie, persoonlijke vrijheid en sociale mobiliteit uitdraagt. Het land blijft dat enthoesiast doen en Amerikanen worden nog steeds tot tranen toe bewogen wanneer hun president die grote woorden uitspreekt. In naam van de vrijheid wordt daar echter de vrijheid van anderen geschonden, in naam van de veiligheid wordt die van anderen aangetast, in naam van de democratie is men ondemocratisch geworden. En dat, beste mensen, is het echte gevaar. Omwille van de vermeende, en volkomen buiten proportie opgeblazen bedreiging van onze erfenis van de Verlichting zijn we net die erfenis aan het vernietigen. De oude Liberale waarden – individuele vrijheid, gelijkheid voor iedereen, tolerantie, scheiding van kerk en Staat, vrijheid van meningsuiting – worden allemaal zonder omhaal opgegeven.

Opvallend: het zijn precies de hardcore Liberalen zoals Wilders, De Decker, Dirk Verhofstadt en Boudewijn Bouckaert die ze nu opgeven. En het is Links die ze nu verdedigt – en daardoor vanuit die Liberale hoek de verwijten krijgt die we eerder al aanhaalden. Het zijn mensen als Dirk Verhofstadt die er luidkeels voor pleiten de liberale vrijheden van radicale Moslims aan banden te leggen: hun vrijheid van meningsuiting, hun vrijheid van godsdienstbeleving door het dragen van een hoofddoek of een burka, hun vrijheid van politieke vereniging, noem maar op. Het was Patrick Dewael die na de moord op Theo Van Gogh meedeelde dat de websites van radicale Moslims nauwgezet gecontroleerd werden en dat zulke kerels niet moesten schrikken wanneer ze zouden worden opgepakt voor – voor wat? Voor een uiting van hun vrije mening? Voor een gedachten-delict? Het was de rector van de ULB die Tariq Ramadan verbood te spreken op zijn campus (want Ramadan beoefent de taqqiya, uiteraard), en het was de rector van de UA die na het Barnard-incident de banier van de vrije meningsuiting opstak om de vrije meningsuiting van sharia4belgium te veroordelen. Het zijn ook die figuren die de ‘wereldvreemde linkse intellectuelen’ er bestendig van langs geven omdat die laatsten ‘hun kop in het zand steken’, ‘multiculturele dogma’s’ verkondigen, of ‘politiek correct’ denken bepleiten en ‘taboes’ hanteren. Maar het was wel de opper-Liberaal Guy Verhofstadt die destijds in het Parlement stond te schreeuwen dat als er geen wet bestond waarmee men Abou Jahjah kon veroordelen, die wet maar terstond vervaardigd moest worden. En kijk, daarvan krijg ik kippevel. Want Verhofstadt verandert op dat ogenblik zijn rechtstaat in een totalitaire staat, en Verhofstadt had (in tegenstelling tot de boys van sharia4belgium) toen echte macht en invloed. De afschuwelijke gelijkenis tussen Verhofstadt en George Bush die ik toen zag was volkomen gerechtvaardigd, want ik hoorde het opperhoofd van mijn democratische en verlichte stam hier meedelen dat we niet langer democratisch en verlicht waren.

Dat is het echte gevaar van Islam. Het is een gevaar dat voortkomt uit hoe wij erop reageren; het is dan ook een gevaar van binnenuit, niet van buitenaf. We zijn al jaren bezig met het hanteren van twee maten en twee gewichten wanneer het over radicale Moslims gaat. Hun meningen zijn ongewenst en mogen gerechtvaardigd uit het publieke debat gehouden worden; die van hun even radicale tegenstrevers horen daar wel thuis en vormen geen enkel probleem. Barnard mag zijn lezing aankondigen onder de titel ‘Leve God, weg met Allah’, want het buikgevoel van Barnard moet uit hoofde van de vrije meningsuiting gewoon kunnen. Mensen die daardoor beledigd zijn moeten echter hun standpunt en hun emotie inslikken en zich ‘aan de democratische regels houden’. Wat die regels in de praktijk dan wel zijn is niet echt helder. In dit geval komt het erop neer dat één partij iets irrationeels mag zeggen en dat de andere partij daar enkel rationeel op mag reageren. Doen ze dat niet, dan ‘overtreden ze de democratische regels’, ‘ontzeggen ze spreekrecht’ aan degene die hen heeft beledigd, en vormen ze dan ook het doorslaggevende bewijs van datgene wat al jaren voor waarheid wordt gesleten: dat Moslims geen relativeringsgevoel hebben, geen grapje kunnen verdragen, op alle slakken zout leggen en daardoor dus intolerant zijn.

Men zou eindelijk eens moeten begrijpen dat we door het hanteren van die twee maten en gewichten de erfenis van de Verlichting belachelijk maken. Als de grote universele Liberale vrijheden waar we zo fier op zijn in de praktijk enkel blijken te gelden voor een deel van de burgers en niet voor anderen, dan bestaan die vrijheden niet meer. Ze zijn immers per definitie universeel, en het selectieve gebruik ervan heeft een naam binnen onze liberale democratie: het heet discriminatie. Het blijft me verbazen dat hardcore Liberalen die paradox niet blijken te begrijpen, en dat ze onnadenkend alles wat ze zeggen in dezelfde adem tegenspreken door de waarden, vrijheden en rechten die men inroept te ontzeggen aan degenen tegen wie men ze inroept. Surf naar www.liberales.be; op de frontpagina staat een tekst van Dirk Verhofstadt getiteld “We mogen niet langer tolerant zijn voor de intoleranten”. Dat net dàt een intolerant standpunt is lijkt deze grote ideoloog van wat dan nog een ‘progressief liberalisme’ wordt genoemd totaal te ontgaan. Dat net dàt standpunt op zichzelf de liberale waarden omvouwt tot instrumenten van discriminatie ontgaat hem eveneens. En dat we zo een einde maken aan de centrale plaats die de Verlichtings-ideeën in ons systeem innemen, daar lijken weinigen wakker van te liggen.

Ik vind die idealen nog steeds belangrijk, want ze garanderen mij spreekrecht, vrijheid van levensbeschouwelijke keuze en beleving, gelijkheid inzake rechten en plichten, en de mogelijkheid met anderen van mening te verschillen zonder dat ik daardoor juridisch in de problemen kom. Ik vind ze zo belangrijk dat ik opkom voor eenieder aan wie deze privileges ontzegd worden. En ik doe dat niet omdat ik sympathieën heb met Moslim-extremisten of wie dan ook; ik doe dat omdat ik door en door Westerling ben. Ik ben zo Vlaams als Filip Dewinter en Vlaamser dan Benno Barnard. Ik ben tevens een atheïst, wetenschapper en socialist – allemaal dingen die voortkomen uit de Verlichting. Ik vind die dingen essentieel en zal ze dus steeds verdedigen, ook al betekent dit dat ik me aan de zijde plaats van mensen met wie ik ideologisch, politiek of levensbeschouwelijk geen voeling heb – wiens visie ik zelfs in sommige gevallen weerzinwekkend vind. Die visie verdient in onze samenleving echter evenveel respect als de mijne of die van Dirk Verhofstadt, en ik heb op grond van de Verlichtingsidealen niet het recht mijn irrationele reflexen te laten overwegen op het rationele besef dat die rechten blijven gelden, zelfs voor mensen die ik haat en verafschuw. De Verlichting berust volledig op het primaat van de redelijkheid. Geeft men die op, dan geeft men zijn liberale vrijheden op.

Het is de hoogste tijd dat men dit begint te snappen: dat ons verschrikte en verwarde gedoe over Moslims ons systeem, onze waarden en principes bedreigt. En dat de echte strijd daarover gaat: over het intact houden van die waarden en principes. We gaan die strijd niet winnen door zelf die waarden en principes uit te hollen; we moeten ze net constant bevestigen en versterken. Wie het ernstig neemt met de vrijheid van meningsuiting zal ‘functionele beledigers’ zoals wijlen Theo Van Gogh, Geert Wilders, Filip Dewinter, Jean-Marie De Decker en Benno Barnard, maar even goed de jongens van sharia4belgium en andere radicale groupuscules erop moeten wijzen dat die vrijheid van meningsuiting onderworpen is aan regels – aan de regels van het debat, aan die van de redelijkheid en van het respect voor de tegenpartij. Die vrijheden bestaan immers maar indien ze worden gebruikt als instrument voor vrijheid, niet als instrument van macht, geweld en discriminatie. De diepe verruwing van het maatschappelijke debat, waarin men enkel nog een opinie lijkt te hebben wanneer die opinie rauw, ruw en radicaal is, maakt de vrijheid van meningsuiting tot een travestie van zichzelf. Schelden maar, de tegenpartij zal wel terugschelden – en dat noemen we dan een ‘democratisch debat’. Wie met de erfenis van de Verlichting inzit moet de vrijheden die er de uitkomst van zijn soigneren en koesteren, erover waken dat ze in goeie vorm blijven en in staat zijn te werken als instrumenten in een open en vrije samenleving. Als we die instrumenten laten roesten, of er stukken afhalen, dan wordt onze samenleving er niet beter door – ze wordt dan net wat we niet willen dat ze wordt. We worden dan met zijn allen minder vrij, minder open, minder democratisch. Een samenleving hangt immers niet aaneen van de schone principes – iedere samenleving stelt zichzelf voor als open, vrij, tolerant, hardwerkend, geestig en verstandig. Ze hangt aaneen van de manieren waarop we die principes in de praktijk brengen. Als die praktijken in schril contrast staan met de retoriek die we erom wikkelen dan moeten we er niet van schrikken wanneer anderen ons ongeloofwaardig, leugenachtig of zelfs ridicuul vinden. We zijn in de ogen van die mensen géén democraten, niét tolerant en open, en allerminst verlicht. Ze hebben gelijk. Dat permanente kritische zelfonderzoek is de kern van onze Verlichting, het is de permanente kwaliteitszorg voor onze waarden en principes, en het is zo zeldzaam geworden.

Ik heb dit alles al zo vaak gezegd, en me al zo dikwijls beklaagd over het feit dat men zich zo vaak laat leiden door irrationele en dwaze hersenspinsels en goed klinkende blabla in plaats van op redelijke overwegingen en argumenten. We gaan ons te buiten aan het uitvergroten van het statistisch insignificante feit van zodra dat triviale feit meer dan een pagina in Het Nieuwsblad vult en Yves Desmet er een editoriaal aan wijdt. Het is die uitvergroting die een fundamenteel probleem is. Mensen, hoeveel burka-dragers zijn er eigenlijk in dit land? Hoeveel kinderontvoerders waren er ten tijde van Dutroux? Hoeveel Ronald J’s zijn er? Of Kim de Gelders? Hoeveel terroristen telt ons land? En zet dat nu eens af tegen andere gegevens. Hoeveel werklozen zijn er? Hoeveel gepensionneerden die niet rondkomen met hun uitkering? Hoeveel verkeersslachtoffers? Hoeveel kinderen die in het onderwijs naar onderen worden door-georiënteerd? Hoeveel daklozen? Ik bedoel maar: moet ik me nu echt bezig houden met de persoonlijke angsten en nachtmerries van Benno Barnard of met de waandromen van de knapen van sharia4belgium? Moet ik bang zijn dat de hemel op mijn kop valt? Of moet ik me zorgen maken over veel belangrijker dingen die mijn wereld bedreigen, en die net door de uitvergroting van onbelangrijke zaken naar de marges van onze aandacht verdwijnen? U mag zelf de afsluitende zin schrijven.

ook verschenen op de site van KifKif

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

40 reacties

  • door Eddy Daniels op woensdag 7 april 2010

    'De Verlichting berust volledig op het primaat van de redelijkheid. Geeft men die op, dan geeft men zijn liberale vrijheden op' schrijft Jan Blommaert. Juist. Daarom verdedigt hij het recht van mensen om irrationeel te reageren op 'degene die hen heeft beledigd'. Maar wie heeft in deze kwestie wie beledigd? Ik dacht toch Benno Barnard Allah. Allah mag dus - in de logica van Blommaert - irrationeel reageren, en hij heeft natuurlijk een arsenaal ter beschikking, een bliksemschicht hier, een aardbeving daar, desgevallend een tsunamI. Maar Allah reageert niet, dus vinden de dwaze jongens van Sharia4 dat ze moeten reageren. Als mensen dan irrationeel reageren op die irrationele reactie, dan is het weer niet goed want Edward Said heeft dat al dertig jaar geleden al voorspeld. Van een gezagsargument gesproken. Bovendien wordt Lukas Catherine niet genoeg gelezen, beweert Blommaert zonder bewijs. Uitgeverij EPO is van zijn oplages nochtans tevreden, zo werd mij verteld. Al bij al lijkt Blommaerts reactie dus hoogst irrationeel. De sfeer in het debat wordt dus steeds irrationeler, de Verlichting lijkt alweer ver weg. En daar zou de Islam - en meer bepaald de Koranische weigering om over Allah in rationele termen te spreken - dus niets mee te maken hebben? Ik denk dat Jan Blommaert dwaalt omdat hij de redelijkheid heeft losgelaten en vervangen door emotionele vooroordelen. Hij zou misschien zelf best de Koran eens lezen, met daarnaast liefst de Hadith. Sura 47:4 is een aanrader.

  • door Stef op woensdag 7 april 2010

    Te zot voor woorden, wat een belachelijke, niet-onderbouwde lulkoek: als ik niet op de bek wil te worden getimmerd door Antwerp hooligans ga ik niet naar het voetbal - da's niet iets anders dan oproepen tot steniging van homo's of overspelige vrouwen. De Antwerp-hooligans staan 's avonds (of overdag) ook niet onze vrouwen lastig te vallen en onze kinderen te steamen...

    Als de woorden van het Vlaams Blok van 20 jaar geleden salonfähig geworden zijn en niet langer als extreem worden beschouwd dan is dat omdat er verdomme een écht probleem is!!

    • door Manu op woensdag 7 april 2010

      Ongeveer 15 jaar geleden heb ik Jan Blommaert eens een lezing zien geven in Antwerpen, op uitnodiging van de federatie van Marokkaanse verenigingen. Zijn woordgebruik was allesbehalve genuanceerd, maar extreem. Zo erg zelfs dat veel toehoorders van Marokkaanse origine, druppelsgewijs de zaal verlieten: zijn discours was echt niet om aan te horen, zo bij de haren getrokken en opruiend. Slechts enkelen hielden het uit tot het einde van de lezing, het merendeel van de Marokkaanse toehoorders had er reeds de brui aan gegeven... De realiteiten in een wereldstad zijn bovendien wel anders dan deze in een provinciestad als Gent en zeker verschillend van de afgescheiden cocon van een academicus, die maar wat zit te schrijven tussen de vier muren van een overbeschermd, vaak irreëel academisch wereldje.

  • door Boycott The War op woensdag 7 april 2010

    Dat 'onze' extreemrechtsen (en 'deftig-rechtsen' à la Barnard) gretig misbruik maken van de 'islamdreiging' om garen te spinnen is een feit, maar de reactie vanuit progressieve hoek leidt al te vaak tot een vergoelijking van de extreemrechtse islamisten. Ik heb het wel degelijk over 'islamisten' (salafisten e tuti quanti) en niet over moslims. Zelfs VB durft de fascistische taal van de islamisten niet meer te gebruiken. Het land zou in rep en roer staan als Dewinter over homo's of over communisten zou zeggen wat de islamisten zeggen. Progressieve moslims, linkse moslims, communistische moslims zijn niet blij met de vergoelijking vanuit 'onze' linkse hoek. Dat maakt het voor 'onze' racisten immers makkelijker om alle moslims in de verdomhoek te stoppen. Wie het echt meent met antiracisme en antifascisme moet elk fascisme even scherp veroordelen, ook het islamistische. Zie ook http://www.reformislam.org/ en http://www.mohamed-sifaoui.com/.

    • door Bart Desmedt op donderdag 8 april 2010

      Vanaf heden mag Benno Barnard provoceren wat hij wil, hij heeft de wet achter zich ! Waar gaat het eigenlijk over ? Stel, je ziet in een gezellig café een aardige dame, je gaat er naartoe en je begint met : “Weg met de vrouwen”. Dat is toch wel een heel slechte opener, behoorlijk lomp als je ’t mij vraagt. Hoeveel vrouwen zouden dit pikken, denk je ? Dat is eigenlijk wat mijnheer Barnard doet, hij wil een debat en hij opent met : “Leve god, weg met de Islam”. Hij begint dus meteen uit te dagen. Behoorlijk lomp als je ’t mij vraagt ! Niet moeilijk om aan ‘de andere kant van het spectrum’ evenwaardige reacties te krijgen, natuurlijk. Wat wil Benno Barnard eigenlijk bewijzen ? Kijk, ik lust die jongens van ‘sharia(h)4Belgium’ niet zo. Extremisme is aan mij niet besteed, laat dat duidelijk zijn maar relschoppers als mijnheer Barnard hoef ik evenmin. Schei er mee uit mijnheer Barnard ! Laten we dit non-event a.u.b. snel vergeten en overgaan tot meer prangende problemen als daar zijn : De toenemende kloof tussen arm en rijk in dit land, of hoe halen we die 55 % Turkse en Marokkaanse Belgen onder de armoedegrens uit . Laten we daar eens een debat over voeren maar dan wel een echt debat en geen ALS DEBAT VERMOMDE PROVOCATIE.

      • door Jeff VDA op donderdag 8 april 2010

        Je hebt gelijk Bart, we hebben dringend een debat over waar het echt om draait, en dat is ONGELIJKHEID. Als 1/10 van de Belgische bevolking continu wordt gestigmatizeerd, gestereotypeerd, bekritizeerd en vergeleken met bepaalde diersoorten, dan doemen in mijn geest historische vergelijkingspunten op.

        Wat Marx en religie betreft, zoals weer maar eens blijkt uit een nieuwe 'Companion to Capital' (van sociaal geograaf David Harvey, Verso Books 2010) was religie voor Marx vooral een non-issue, daar sociale ongelijkheid en arbeidsrelaties centraal stonden in zijn analyse. We moeten dus als links inderdaad een analyse maken van wat 'religie' inhoudt, maar ook wat de materiele realiteit ervan is (zoals Jan net zei: plaatsen van eerstelijnshulp bvb.) We gaan er bovendien vanuit dat religie, en dan in het bijzonder de Islam homogeen en statisch is, terwijl ook binnen de islamitische wereld klassenstrijd een dagelijkse realiteit is!

        • door Geert A. op vrijdag 9 april 2010

          "Als 1/10 van de Belgische bevolking continu wordt gestigmatizeerd, gestereotypeerd, bekritizeerd en vergeleken met bepaalde diersoorten, dan doemen in mijn geest historische vergelijkingspunten op."

          Ben je zo zeker dat Belgen te vergelijken zijn met een horde fascisten? Want die indruk geef je. Professor JB heeft me overtuigd dat de excessen van enkele wereldvreemde excentriekelingen uitvergroot worden tot een fobie. Maar hij stelt ook dat Islam inderdaad aan het politiseren is, dus het sabergeratel is er. Het totaal minimaliseren lijkt met onjuist. Als je de nodige solidariteit wil bereiken tussen bevolkingsgroepen helpt het inderdaad niet om verwijten naar een bevolkingsgroep te gooien, of angsten (hoe onredelijk ook) weg te betuttelen . "Sigmatizeer" ook liever de Belgen niet. Misschien moeten we eens duidelijk stellen op welke voorwaarden we solidariteit geven, voorwaarden die zowel voor alle partijen gelden. Is het onredelijk om een "cordon sanitaire" te eisen tov bepaalde ideologieën (zonder ze de mond te snoeren)?

          • door Jeff VDA op vrijdag 9 april 2010

            Ik minimalizeer, net zo min als Jan, de radicale islam. Ik zeg alleen: als je gelijke kansen schept voor iedereen, en mensen op den duur beter aan de samenleving kunnen gaan deelnemen, dan zal religie uiteindelijk vanzelf op de achtergrond verdwijnen. En indien niet zo is, dan zal het in elk geval een pak minder radicaal zijn. Zoals Jan aangaf, functioneert religie vaak als een soort materiele en sociale 'eerstelijnshulp'. Indien een maatschappij een aantal concrete maatregelen zou nemen ter bevordering van de gelijkheid van kansen (faciliteiten voor anderstaligen, inzetten van tolken, centra ter ondersteuning hiervan etc.) dan zouden we in de richting van een meer 'verlichte' samenleving evolueren. Wat zien we? Net het tegenovergestelde gebeurt: Minister Smet sluit dat centrum, en de artificiele eentaligheid wordt nog uitvergroot onder invloed van het BHV dossier. Zolang deze zaken niet structureel en in dialoog aangepakt worden, zullen sommige media (de meeste media) enkele 'wereldvreemde excentriekelingen', zoals je dat zei, blijven uitvergroten als een representatief staal voor de hele moslimbevolking.

            • door Geert A. op vrijdag 9 april 2010

              Jeff, ik dank je voor je reactie.

  • door marc beyst op woensdag 7 april 2010

    is inderdaad het gevoel dat bij mij opkwam bij het lezen van uw tekst. En als conclusie: iedereen die het niet met u eens is, is slecht geïnformeerd, lijdt aan tunnelvisie, houdt geen rekening met feiten en is kortom idioot. Een heel voorzichtige schatting leert me dan dat ruim meer dan twee derden van de bevolking hier idioot moet zijn. Gelukkig heeft u het licht gezien.

    • door J. Blommaert op woensdag 7 april 2010

      Heren, ik ben gewoon van bakken stront over mijn hoofd te krijgen wanneer ik mijn standpunten uitschrijf. Ik ben eveneens gewoon van achteraf, vaak heel veel later, gelijk te krijgen. De reden daarvoor is dat ik nogal precies de hoofdzaak van de bijzaak weet te onderscheiden. Ga het debat van de afgelopen twintig jaar na, en kijk eens grondig naar de feiten. Doe je dat niet, en daar ben je vanzelfsprekend totaal vrij in, slaap dan gerust voort.

      • door Stef op woensdag 7 april 2010

        Ah, nu bent u ook nog zo pedant om te zeggen dat u -op termijn- steeds de waarheid in pacht hebt... Wel, Ik kijk ook naar de feiten, al meer dan 20 jaar overigens, en ik constateer dat het objectieve aankaarten van socio-economische problemen door u meteen in een overdraagzame, extremisctische hoek wordt geduwd...

        • door han op woensdag 7 april 2010

          Misschien enkele deelnemers aan het debat hier toch eens wijzen op de spelregels:

          http://www.dewereldmorgen.be/gebruiksvoorwaarden

          @Manu de laatste keer dat ik Jan thuis ging opzoek wat dat in Antwerpen, maar dat geheel terzijde.

          Wat er wereldvreemd is aan volgende stukje uit het betoog hierboven mag iemand me eens proberen te verduidelijken.

          "We gaan ons te buiten aan het uitvergroten van het statistisch insignificante feit van zodra dat triviale feit meer dan een pagina in Het Nieuwsblad vult en Yves Desmet er een editoriaal aan wijdt. Het is die uitvergroting die een fundamenteel probleem is. Mensen, hoeveel burka-dragers zijn er eigenlijk in dit land? Hoeveel kinderontvoerders waren er ten tijde van Dutroux? Hoeveel Ronald J’s zijn er? Of Kim de Gelders? Hoeveel terroristen telt ons land? En zet dat nu eens af tegen andere gegevens. Hoeveel werklozen zijn er? Hoeveel gepensionneerden die niet rondkomen met hun uitkering? Hoeveel verkeersslachtoffers? Hoeveel kinderen die in het onderwijs naar onderen worden door-georiënteerd? Hoeveel daklozen? Ik bedoel maar: moet ik me nu echt bezig houden met de persoonlijke angsten en nachtmerries van Benno Barnard of met de waandromen van de knapen van sharia4belgium? Moet ik bang zijn dat de hemel op mijn kop valt? Of moet ik me zorgen maken over veel belangrijker dingen die mijn wereld bedreigen, en die net door de uitvergroting van onbelangrijke zaken naar de marges van onze aandacht verdwijnen? "

      • door pieter op donderdag 8 april 2010

        ik kan me wel vinden in de tekst, maar het is wel vervelend dat u hier een beetje de martelaar voor de waarheid uithangt, en de profeet die 'heel veel later' gelijk zal krijgen, en dat u iedereen die het daar niet mee eens is een slapende sufkop noemt - drie trucs uit de retorische trukendoos van Benno B. Déjà vu, quoi.

  • door Boycott The War op woensdag 7 april 2010

    Is het niet vreemd dat wie kritiek heeft op bijvoorbeeld de katholieke kerk of op het hindoeisme niet als katholiekbasher of hindoebasher worden afgedaan, maar dat wie iets negatiefs zegt over de islam meteen een islambasher is? In 'Introduction to a Contribution to the Critique of Hegel’s Philosophy of Right' schreef Karl Marx: 'Godsdienst is opium van het volk'. Mijns inziens had hij gelijk. Mocht hij nu leven dan zou hij waarschijnlijk een islambasher worden genoemd.

    • door han op donderdag 8 april 2010

      het antwoord staat eigenlijk in de tekst:

      "In Covering Islam stelt Said dat Islam geen subject in het debat is, maar een object: men praat niet mét de Islam, maar over de Islam, en men praat erover zonder de geringste kennis van zaken, uitgaande van irrelevante stereotypen en in een eenzijdig model waarbij elke Moslim die afwijkt van die stereotypen meteen afgedaan wordt als niet-representatief, of erger nog, als een huichelaar die zich open en democratisch voordoet maar onderhuids denkt in termen van Sharia en theocratie. etc...."

    • door A.S. op donderdag 8 april 2010

      Ah de o zo vaak geciteerde citaat van Dhr. Karl Marx. Deze citaat is echter geen uithaal naar religie. Het erkent eerder de kalmte, troost, steun, rust die religie kan bieden. Marx beoogde de rust van elders te halen en zich niet afhankelijk te stellen van de kerk. Maar nogmaals voor de slechte verstaander: hij erkent religie als functioneel voor een verdwaalde arbeidersziel. Functioneel in de zin dat het de arbeiders behoedde over te gaan tot waanzin en wanhoopsdaden, Maar tja, als je citaten uit hun context rukt maak je inderdaad capitale fouten.

      • door Jeff VDA op donderdag 8 april 2010

        Ik ben het eens met sam, in die zin dat het de bedoeling is om inderdaad een soort 'modus vivendi' te vinden die de ware ongelijkheid in de samenleving probeert op te lossen. Uiteraard kan dit niet door mekaar de mond te snoeren, wel door een open debat MET, in plaats van OVER de moslimgemeenschap. Eigenlijk zou dit debat dan ook niet enkel lokaal, maar nationaal moeten plaatsvinden. We leven tot nader order nog altijd in een land waar onderhand wel eens mag gedebatteerd worden over structurele oplossingen tegen reele ongelijkheid. Ik denk dan bvb. aan de invoering van faciliteiten voor de Arabische taal!

  • door Vrijdenker op donderdag 8 april 2010

    Blommaert heeft niet alleen de boeken van L Catherine gelezen, doch ook blijkbaar de Protocollen van Zion, want aan de 'radicale Joden' wordt 'een robuuste wereldwijde economische macht' toegeschreven. Inderdaad, een terloopse opmerking, doch net daarom o zo giftig. Een weldenkend mens heeft het instrumentarium van de 'critical discourse analysis' heus niet nodig om plat anti-semitisme te detecteren...

  • door Pieter Lein op donderdag 8 april 2010

    De reacties tonen onmiddellijk aan dat Jan Blommaert weeral eens gelijk heeft. En het valt me enorm op dat er op de laatste alinea geen enkele reactie komt. Dat zijn nochtans de vragen die we moeten beantwoorden!

  • door Paul Vanhooren op donderdag 8 april 2010

    De Islam : onverenigbaar met een moderne samenleving en met het socialisme ?

    Sinds vele jaren ben ik voorstander van een echt socialistische maatschappij, zelfs na een aantal mislukte ‘experimenten’. Als fervent tegenstander van het economisch liberalisme en van het kapitalisme meen ik dat ook de islam als een groot gevaar mag en zelfs moet bestempeld worden. Een aantal kenmerken van de islam-ideologie zijn :

    • antiwetenschappelijkheid • antisocialisme (prediking o.m. van verzoening van armen en rijken) • creationisme (tegen de evolutieleer van Darwin) • sharia (geen scheiding van religie en staat, wel religieuze wetten) • anti verlichting (cfr. de burgerlijke revolutie van 1789) • anti recht op vrijzinnigheid (filosofisch materialisme, agnosticisme, atheïsme) • grote vijandigheid tegenover andere godsdiensten zoals het christendom, zelfs tussen eigen sekten zoals soennieten en sjiïeten (zelfmoordaanslagen!) • ongelijkheid van mannen en vrouwen • anti abortus • anti euthanasie • anti homoseksualiteit (doodstraf!)

    Ik zie dan ook werkelijk niet in waarom sommige ‘linksen’ soortgelijke standpunten van vertegenwoordigers van de islam systematisch goedkeuren of goedpraten. Niemand kan natuurlijk ontkennen dat sommige van de hiervoor opgesomde kenmerken ook te vinden zijn bij andere godsdiensten zoals het christendom. Bij de islam komt nu wel een radicaal fundamentalisme meer en meer naar voor.

    Wat zou er gebeuren indien de islam aan macht en aan invloed zou winnen op mondiaal, Europees of Belgisch vlak ? We dienen natuurlijk wel te beseffen: onze huidige Europese maatschappij is liberaal-kapitalistisch met wat sociaaldemocratische en christelijke inslag. In West-Europa heeft het christendom 1789, de scheiding van kerk en staat en een zekere secularisering aanvaard, zij het noodgedwongen. Kan de huidige islam echter niet vergeleken worden met het christendom van de middeleeuwen en de daarop volgende inquisitieperiode ? Een weinig aanlokkelijke bedenking.

    Politieke en financiële steun - maar ook goedpraterij - aan fundamentalistische en rechtse bewegingen als Hamas, Al Qaeda, Hezbollah en Taliban lijken me dan ook uit den boze. Ook als we de imperialistische inmenging van de VS en van Israël totaal afkeuren. Steun kunnen we beter reserveren voor Cuba, Venezuela, Bolivië en andere links georiënteerde landen. Sommigen onder ons volharden echter in een redeloze naïviteit en schijnen te denken dat de islam – in strijd met de feiten – naar socialisme zou kunnen leiden. Inderdaad : de islam is opium voor het volk, ook en vooral voor Arabische en Perzische mensen, zowel in hun thuisland als in Europa.

    Paul Vanhooren, ex-hoofdafgevaardigde Agfa-Gevaert, LBC-NVK.

    • door Raphael op donderdag 8 april 2010

      "Een aantal kenmerken van de islam-ideologie zijn "... Indien u interesse toont hoe dat zich in werkelijkheid uit moet u even volgend boek lezen : "Hizbu'Llah: Politics and Religion" door Amal Saad-Ghorayab. Zal u merken dat de naîviteit van sommigen onder ons misschien wel onderbouwd is en niet rust op clichés die vandaag zeer trendy zelfs bij "socialisten"

    • door sam op donderdag 8 april 2010

      Hallo Paul,

      Wat je zegt kan wel waar zijn en tal van dingen die je aanhaalt sta ik achter hoor... Maar ik denk dat de bedoeling van JB commentaarstuk niet in essentie de verdediging van de islam is of welke stromingen daar ook in... maar eerder hoe deze thematiek wordt gebruikt om juist in functie van vrije meningsuiting en tolerantie, burgelijke vrijheden, politieke vooral intellectuele correctheid aan te vallen. Om in naam van de vrijheid de vrijheid te verdringen. Of hoe dat de echte problemen van deze wereld, de zaken die jij als syndicalist elke dag ziet, verdrongen worden door discussies in de media die niet de hoofddreiging zijn voor onze samenleving.... Maar waarbij dat bijvoorbeeld communeautaire issues, islamissues enzo... worden uitvergroot om discussies over rijkdomherverdeling, banken die opnieuw massawinst maken, toplonen en bonussen enz... geen plaats of tijd meer te geven in de publieke aandacht en te verwijzen naar de marge... :-)

      Enfin, ik heb maar een tipje opgelicht wat ik ervan denk. Voor de rest denk ik dat religie iets heel persoonlijk is, maar dat iedereen wel het recht heeft om zijn geloofsovertuiging in zijn persoon weer te geven als hij of zij dat wil... Zo'n beetje zoals die verschillende volkeren in de star trek serie :-) .. Allé nu hoop ik dat ik met dat laatste zinnetje mijn geloofwaardigheid van deze reactie niet heb ondermijnd.. lol.. Alvast bedankt voor het respect en allen die intellectuele eerlijkheid, respect en rationaliteit hoog in het vaandel dragen, en zelfs ook aan diegenen die spiritueel of gelovig zijn... Als we maar een "modus vivendi vinden :-)

  • door willy verbeek op donderdag 8 april 2010

    Als christen en syndicalist kan ik mij vinden in de tekst van Jan Blommaert. Het ganse debat wordt gevoerd rond alles wat extreem is. De media spelen hierin een slechte rol. Er zijn zovelen die verschillend in levensbeschouwing samen opbouwende dingen doen. Denk aan de arbeidersbewegingen waarbinnen men atheisten , christenen , moslims en......vul zelf maar aan terug vindt . Samen strijden ze voor een tolerante en verdraagzame samenleving. Uitspraken die beoordelend zijn over andere levensbeschouwingen moeten steeds genuanceerd gebeuren. Uitspraken doen over de beleving van iemand anders zijn godsdienst is riskant want men kan als christen bv nooit de koran echt begrijpen ,zoals de atheist de bijbel kan lezen maar nooit de beleving ten gronde kan begrijpen. Zolang men in zijn beleving de fundamentale rechten van de mens niet tekort doet is er geen probleem

  • door Geert Calis op donderdag 8 april 2010

    Meningen als deze van JB blijken steeds weer broodnodig. Getuige daarvan de walgelijke mediahetze rond dit voorval én de onprettige reacties op JB's opinie. Ook ik merk dat ik, door de steeds weerkerende hetze tegen o.a. de Islam, beïnvloedt wordt door deze voorvallen. Gelukkig heb ik sites als KifKif en DWM om de "andere "waarheid te lezen. Dus ... nog van dat, Jb en anderen !

  • door Lieven Vanhoutte op donderdag 8 april 2010

    Il was verontwaardigd dat de heren die dit debat organiseerden werkten in het Centrum voor Morele dienstverlening te Antwerpen en sat zij vanuit hun ijver om de media te halen hun vrijzinnige principes van verdraagzaamheid overboord kieperden

  • door Roger Mottard op donderdag 8 april 2010

    Graag even dit: Ik ben het volledig er mee eens dat we niet noddeloos moeten beledigen, grove taal gebruiken etc. Maar, het kan niet zo zijn dat ik mijn mond moet houden omdat anderen dit een belediging vinden. Indien ik vind (als voorbeeld) dat "god", "allah", "jaweh" en consoorten (indien ze bestaan) een bende inbecielen zijn indien je kijkt naar hun "creatie" dan heb ik het recht om dit te zeggen. Of iemand anders die ale een belediging voor zijn of haar godsdienst vindt is niet mijn zaak. Vrije meninguitting heeft wel degelijk iets te maken met het recht op beledigen, maar je moet dit dan wel vanuit het juiste perspectief bekijken. Ik vind tenandere dat deze vrijheid, zo absoluut mogelijk moet zijn: m.a.w. absoluut behalve daar waar ze iemand anders vrijheid ontneemt. (vb oproep tot moord, vervolging etc). Het is zeker niet mijn bedoeling godsdiensten te verbieden, maar ik ken geen enkele (monotheistische) godsdienst die niet onderdrukkend is. Indien dan nog godsdienst en politiek hand in hand gaan dan zijn we er helemaal, cfr onze eigen geschiedenis. Ik kan dus best begrijpen dat er een afkeer tegen de islam bestaat. Wie wil nu de vrijheden die wij verworven hebben door strijd (soms zeer gewelddadig) zomaar terug inleveren. Een van de elementen van onze "bevrijding" is dat godsdienst een privaat zaak. Ik weet wel dat we in ons "religieus" getint koninkrijk nog niet echt zover zijn, maar toch het gaat in de goede richting. Dus als iemand thuis de "appelboom" wil aanbidden dan heb ik daar geen bezwaar tegen, maar ik geef mijzelf het recht ook peren lekken te vinden.

  • door Fatiha Legrand op donderdag 8 april 2010

    Een zeer gedegen en uiterst interessante analyse van prof. dr. Jan Blommaert. Ik zou durven zeggen: indrukwekkend! Ik had deze tekst eind vorige week ook op Kif Kif.be gelezen, en had stieken gehoopt dat de tekst rijkelijk zou circuleren... Blommaert's analyses, boeken zijn altijd raak en bevatten veel stof om verder over na te denken!!

  • door Adrien Verlee op donderdag 8 april 2010

    De bodem in dit debat is het 'conservatisme' vraagstuk. Of je dus het conservatisme kan de baas worden door een ferme houding tegenover de islam (maar ook de idiotie van andere godsdiensten), of door meegaandheid. Ik heb geen idee of sociologen hier een eenduidig antwoord kunnen geven. Maar wel weet ik dat Links deze problematiek compleet mismeesterd heeft met de onduidelijkheid tussen tolerantie en permissiviteit. Dat is nu ook geen simpel onderscheid, om te maken.

    Wat ik ook weet is dat links hierover, het islamdebat, zwaar verdeeld is. Dat is verre van fijn. Zodanig zelfs dat als ik strik lees wat op een linkse site staat, ik nu een racist ben; daar ik de boerka en niqab veroordeel en ongewenst vind. Wel "bedankt" heren 'kameraden'!!!!!! Ondertussen is het 'conservatieve' van deze progressieve opstelling van die aard dat het zeker niet de mensen zal aantrekken, in grote aantallen, waarom het links juist te doen moet zijn. Het is zelfs zo 'aantrekkelijk' dat ik mij aan het afkeren ben van dat domme links. De massa's gaan zeker veroverd worden door de voorhoedepartij. Een teken aan de wand is wel dat PVDA of Vonk stil zijn betreffende de laatste heisa. Zij hebben natuurlijk een ander concept van massawerking.

    De vraag is dus: hoe win je best in deze zaak, door meegaandheid en blauw-blauw laten van een en ander; dat benepen conservatisme dat links overduidelijk kan missen. Of door op onze strepen te gaan staan? Met de huidige constellatie, denk ik dat een uitgesproken mening contra boerka en zo meer helpt, zo confronteert het het achterlijke conservatisme, dat anders met een zachte en begrijpende aanpak, niet bovenkomt en meedeint in het huidige rechtse klimaat. Natuurlijk is er naast deze tactische optie, de principiële: die duidelijk aangeeft dat godsdienst - welke ook - een ramp is voor de mensheid. En voor dezen die geil worden van canonieke geschriften: http://www.marxists.org/nederlands/trotski/1924/1924propaganda.htm Zoek misschien ook op deze site naar "Boehm" en "positieve zelfdiscriminatie"!

  • door Geert A. op donderdag 8 april 2010

    JB maakt ongetwijfelt een aantal ernstige en correcte analyses. Zo mogen we niet in de val trappen om de vrije meninguiting van sharia4belgium te ontnemen in naam van de bescherming van vrije meninguiting. Ik volg je in de redenering dat een overmatige reactie op de standpunten van sharia4belgium een gevaar op zich is. Maar wat me vooral opviel waren de etiketjes die JB zich veroorlooft tegenover andersdenkenden: om maar te zeggen "idioot", "dwaze hersenspinsels", enzovoorts. Dit is fout. Het versterkt me zelfs in m'n indruk de bekommernissen van "islam bashers" eerder terecht zijn. Je vraagt hoeveel "burka-dragers" er in ons land zijn? Wel, mijn antwoord is: ik heb er al een aantal gezien. In ieder geval méér dan ik Vlaams Belang aanhangers met hakenkruisen heb zien dwepen. Is daarom het VB misschien ook de nodige scherpe kritiek niet waard? Zou de pers misschien ook Filip Dewinter moeten negeren als nog maar eens aan zotte uitspraken waagt? Immers, het probleem is niet erger dan het aantal verkeersdoden. Sorry, meneer de professor, maar je argumentatie rammelt duidelijk. En je minachtende toon tast je geloofwaardigheid aan.

    • door J. Blommaert op donderdag 8 april 2010

      Allez, Geet A. heeft al "een aantal" burka dragers gezien. Kijk, hier zijn de feiten: niemand weet met hoeveel ze zijn, want niemand is daar ten gronde in geïnteresseerd. Er is de afgelopen decennia nauwelijks onderzoek gevoerd naar de reële omstandigheden waaronder Islam in dit land beleefd wordt. Er is wel een heel pak beleid en debat gevoerd, maar zonder dat deze ook maar de minste voet in de feiten hadden. Sta me toe dat ik debatten en beleid die op geen enkel grondig onderzoek van de feiten berusten afdoe als idiotie. Ik leef in een wereld - de academische ivoren toren, maar ik kom daar straks nog op terug - waarin dit gangbare praktijk is: je doet je mond slechts open wanneer je weet waarover het gaat; zoniet hou je je mond.

      Even een illustratie van waar we qua feitenkennis staan. Laatst hadden we in Tilburg een doctoraatsplaats voor onderzoek op Moslimgemeenschappen in Nederland - broodnodig, gezien de rol die Wilders daar in het debat speelt en alle lulkoek die dientengevolge in het debat belandt. Wel, we selecteerden een uitmuntende Marokkaanse kandidaat. In allerlaatste instantie werd die echter afgewezen door de referees, omdat hij een Moslim was. Men verdacht hem bijgevolg van 'subjectieve' reflexen. Voilà, daar zijn we dan: Islam mag enkel bestudeerd worden door niet-Moslims, want Moslims zijn per definitie bevooroordeeld. Sta me nogmaals toe dat ik zo een redenering idioot vind, en dat ik ze bovendien antisemitisch vind (Arabisch is, zoals we weten, even semitisch als Hebreeuws). Voor mij was dat alweer een déjà-vu, want ik had dergelijke dingen in het verleden al in Vlaanderen meegemaakt. Ik heb ook Said gelezen, dus zo'n dwaasheid - praten over Islam, niet met Islam - verbaast me niet.

      Wat de ivoren toren betreft: het is interessant te zien hoe vaak dat argument opduikt wanneer men een gebrek heeft aan inhoudelijke argumenten tegen een academicus. Ik ga geen apologie voeren, maar simpelweg enkele kleinigheden aangeven. Ten eerste, ik woon al vijftien jaar in Berchem - de "slechte" kant van Berchem, de kant van de Statiestraat. Kom me maar eens bezoeken; ik zal je vanuit mijn tuin de moskee laten zien die mijn achterbuurman is, en ik zal met jou eens een rondje doorheen mijn wijk maken. Misschien kom je tot de conclusie dat niet ik, maar vele anderen in een ivoren toren leven. Ik ben bovendien opgegroeid in Brussel - ook niet in de propere kante ervan - en heb tien jaar in de Gentse Muide-Brugse Poort gewoond. Tot zover mijn street credibility. Ze is futiel, maar misschien kan ze enkele stereotypen doorbreken.

      Ten tweede, ik doe al heel mijn leven onderzoek in omgevingen waar de meeste mensen enkel bange dromen van hebben: bij de armen in Muide-Brugse Poort, mishandelde vrouwen in Gent, de daklozen in Brussel, bij asielzoekers in België en Groot-Brittanië, hun kinderen in Antwerpse scholen, de slum-bewoners van Dar es Salaam, Tanzania, en de zwarte townships rond Kaapstad. Wat men moet weten is dit: er zijn inderdaad wetenschappers die hun labo of kantoor niet verlaten; er zijn daarnaast ook wetenschappers wiens werk steeds beide voeten heeft in de realiteit, en die enkel tot de bevindingen komen die ze zoeken door rond te lopen in die plaatsen waar men moet gaan zoeken. Als antropoloog behoor ik tot de tweede soort. Ook hier mag je jezelf als uitgenodigd beschouwen: loop eens rond wanneer ik op onderzoek ga, en trek dan je conclusies over wereldvreemde ivoren-toren bewoners die zomaar wat peroreren.

      Wat ik als wetenschapper geleerd heb is dat de doorsnee mens allerhande beelden en opinies heeft over delen van de wereld die voor hem/haar ten gronde volkomen onbekend zijn. Je kan niet geloven hoe weinig mensen echt kennen van de samenleving waarin ze leven. Ik beweer op geen enkel ogenblik dat ik die volledig ken. Maar mijn principe is wel: doe slechts je mond open wanneer je weet waarover je spreekt. Dat is mijn eigen deontologie in het publieke debat. En het is mijn eigen kleine bijdrage in het proper houden van dat debat.

      • door Jeff VDA op donderdag 8 april 2010

        Kijk, het is hoog tijd dat we, zoals Jan aangaf, maar zoals ook Sami Zemni in zijn excellente boek ('Het islamdebat, EPO) aangeeft, om een dialoog aan te gaan met de verschillende anderstalige gemeenschappen in ons land (tot nader order nog altijd Belgie, en niet Vlaanderen). Waarom is de voorgestelde 'dialoog van gemeenschap tot gemeenschap', zoals voorgesteld in het BHV dossier, enkel een dialoog tussen de Nederlands-, Frans- en Duitstaligen? Het Arabisch heeft bijna 50 keer meer sprekers dan het Duits in Belgie; nochtans zijn er geen enkele faciliteiten voorzien in deze taal. Men vindt het blijkbaar normaal dat Vlamingen op eender welk moment in het Nederlands kunnen worden bediend, maar weigeren Frans te spreken (nochtans de tweede taal voor Vlamingen: iedereen krijgt Frans vanaf de lagere school, en nog geen klein beetje). Toch is het dan weer niet gewenst dat mensen in hun eerste taal worden bediend wanneer het het Arabisch betreft. Hierbij zeg ik natuurlijk niet dat de eerste taal van de meeste moslims Arabisch is (voor velen louter een religieuze taal); wel dat ook diegenen die hier geboren zijn, en dus Vlamingen, en Belgen zijn, vaak een variant van het Nederlands spreken die negatief gestereotypeerd is. Uiteraard zou dit kunnen verholpen worden door extra aandacht en geld te steken in centra die dit bestuderen en ondersteunen. Geheel toevallig sluit minister Smet net dat centrum dat hieraan aandacht besteedde. Ik weet waarover ik spreek, want ik was in 2005-6 zelf betrokken aan de Ugent bij een project "forum voor taal en ideologie in het onderwijs", een zogenaamd "grassroots" initiatief dat kwam vanuit enkele zeer enthusiaste studenten met islamitische achtergrond. Uiteindelijk was de bedoeling van deze groep om een vak te installeren aan de Ugent dat studenten met taalmoeilijkheden, zowel vanuit allochtone als autochtone achtergrond zou helpen het genre van het academisch Nederlands te beheersen. Zoals ik eerder aangaf, zijn het dergelijke initiatieven die we in dialoog moeten bespreken met de moslimgemeenschap. Ik gaf hier enkele taalkundige voorbeelden (omdat dat toevallig mijn veld is, en waar ik niks van ken, daar zwijg ik liever over) maar uiteraard kunnen en moeten talloze velden aan bod komen.

      • door J. Blommaert op donderdag 8 april 2010

        Op de Dag van het Socialisme, 20 maart dit jaar in de Vooruit, kwamen we tot de volgende conclusie. Links heeft zich 150 jaar verstopt achter een volkomen uit zijn verband gerukte frase van Marx, dat godsdienst opium van het volk is. Dat stukje tekst, gecombineerd met de historische context waarin socialisme als ontluikende beweging sterk werd bestreden door de Kerk, en bijgevolg snel anti-Katholiek werd, heeft ervoor gezorgd dat Links in dit land nooit tot een matuur standpunt gekomen is over religie. Dat is jammer, want wanneer men Christelijke basiswerkers overal ter wereld ziet merkt men dat hun ideologie meer gemeen heeft met die van Guevara en Marx dan met Wojtila of Ratzinger. En als ik vandaag actie voer ten voordele van asielzoekers, dan bevind ik me heel vaak in het gezelschap van zo'n Christelijke basiswerkers, Katholiek zowel als Protestant. En voor mij zijn mensen die vechten voor gelijkheid en gelijke rechten Linkse mensen, of ze Christelijk zijn of niet.

        Dit gezegd zijnde - als we een echt links standpunt over religie willen ontwikkelen moeten we van ver beginnen. We moeten ten eerste een flinke brok klassenanalyse loslaten op religieuze vraagstukken. het feit dat Islam een godsdienst is van de marge van de wereld - socio-economisch zowel als politiek - speelt daarin een rol. Wanneer we radicalisering willen begrijpen moeten we vanuit dat soort standpunt vertrekken: dat religieuze radicalisering (en hier volgen we Marx) een gevolg is van armoede. Dat geldt voor Islam, maar even goed voor de radicalisering van Hindoeïsme en Christendom. Wie mijn buurt bezoekt moet weten dat de afgelopen vijf jaar zes nieuwe gebedsplaatsen geopend zijn in de Statiestraat in Berchem, allemaal Christelijk, en allemaal heel radicaal. We hebben onderzoek gedaan in die milieus, en we weten dat die nieuwe Christelijke Kerken (uiterst radicaal, zonder onderscheid, met gebedsgenezing en zo voort, goed voor aandoeningen die reiken van AIDS tot geldgebrek) een eerstelijns vangnet voor solidariteit vormen. Nieuwkomers gaan naar die kerken omdat niemand anders hen opvangt. Ze vinden er spirituele hulp, zeker, maar ook opvang voor de kinderen, een flat, een job, noem maar op. De rol van die religieuze netwerken is dus een rol die zowel geestelijke noden lenigt, als materiële.

        Dit patroon is al decennia bekend in de Islam in België: moskeeën zijn veel en veel meer dan enkel gebedsplaatsen. Ze zijn plaatsen van totale solidariteit, net zoals de Christelijke kerken. Via moskee-netwerken raken mensen aan werk, huisvesting en sociale opvang. En dit netwerk is krachtig. Jaren geleden werkte ik met mensen van Milli Görüs in Limburg. Toen Paula D'Hondt het decreet op de zelforganisaties gestemd kreeg vroeg ik die mensen of ze voor het statuut van erkende zelforganisatie zouden gaan. Ze lachten eens, en zegden: als zelforganisatie kunnen we 50.000BF per jaar krijgen, en we moeten zes centimeter papier invullen (en toelaten dat de Staatsveiligheid ons controleert van A tot Z). Ze voegden eraan toe dat ze afgelopen vrijdag een zakat hadden gehouden voor de verbouwing van een kantoor in Limburg; ze hadden vier miljoen BF binnengehaald op één vrijdag. Zolang men in dit land niet begrijpt dat moskeeën die functies hebben, en dat die functies essentieel zijn binnen de gemeenschap, zijn we gewoon nergens. Want wat in essentie een veel ruimer pakket is van sociaal-economische, culturele en religieuze functies reduceren wij met onze onnozele blik tot religieuze aangelegenheden. En we knopen daar allerhande gevolgtrekkeingen aan vast die kant noch wal raken, omdat ze die ruimere functies van religieuze netwerken over het hoofd zien.

        Dus dat is één: we moeten naar de harde relaties kijken, niet enkel naar de softe.

        Ten tweede, we moeten zien dat religie de afgelopen drie decennia ook van uitzicht is veranderd. Islam is gepolitiseerd, maar hand in hand met Judaïsme, dat eveneens geradicaliseerd en gepolitiseerd is (vergelijk de retoriek van Ben Gurion of zelfs Golda Meir met die van Sharon of Netanyahu) is, en het Christendom eveneens. Onder Reagan en alle daarop volgende presidenten is de VS verschoven van een liberale staat naar een agressief-godsdienstige staat, een heel veel soldaten in Iraq zitten daar omdat ze denken dat ze voor Gods werk strijden. Onder Wojtila en Ratzinger zien we een even sterke radicalisering in het Katholicisme (kardinaal Leonard sprak zich op Pasen in straffe bewoordingen uit tegen abortus, nochtans een wettelijk recht in dit land), en vergelijkbare dingen zien we in India na het failliet van de Congrespartij.

        Links staat dus voor een nieuwe uitdaging: hoe begrijpen we religie als sociale en politieke kracht, als ideologie met andere woorden? We hebben daar op dit ogenblik geen antwoord op. Maar Marx zei ons dat ideeën materiële krachten worden wanneer ze in de greep van de massa komen. Tijd om daarover na te denken nu, dacht ik zo.

        • door Willy VERBEEK op donderdag 8 april 2010

          Graag citeer ik jan: Dat is jammer, want wanneer men Christelijke basiswerkers overal ter wereld ziet merkt men dat hun ideologie meer gemeen heeft met die van Guevara en Marx dan met Wojtila of Ratzinger

          In de bijbel staat : ze hadden alles gemeenschappelijk. MAW ze hadden alles eerlijk verdeeld. daar wil ik samen met socialisten aan werken, zeker weten!!

  • door Geert A. op donderdag 8 april 2010

    Professor, ik dank je voor je reactie.

  • door Werner op vrijdag 9 april 2010

    Ik ben het 95% eens met het artikel van Jan Blommaert, iemand die ik trouwens al langer ken als degelijk en beginselvast.

    Ik heb wel een probleem met één aspect van zijn artikel, en dat is dat ik meen te lezen dat er geen grenzen aan vrijheid van meningsuiting mogen bestaan (of heb ik dat verkeerd begrepen). Daar ben ik het fundamenteel mee oneens. JB schrijft daarover:

    ------- begin citaat Wie het ernstig neemt met de vrijheid van meningsuiting zal ‘functionele beledigers’ zoals wijlen Theo Van Gogh, Geert Wilders, Filip Dewinter, Jean-Marie De Decker en Benno Barnard, maar even goed de jongens van sharia4belgium en andere radicale groupuscules erop moeten wijzen dat die vrijheid van meningsuiting onderworpen is aan regels – aan de regels van het debat, aan die van de redelijkheid en van het respect voor de tegenpartij ---------- einde citaat

    Juist, maar wat als dat "wijzen op regels" niet helpt? Ik meen dat het uitdrukken van bepaalde ondemocratische, discriminerende en bedreigende meningen niet mogen getolereerd worden in een samenleving. Aldus ben ik 100% voorstander van het cordon sanitaire, en vind ik dat elk democratisch tijdschrift bvb geen interviews met Vlaams Belang kopstukken zou mogen publiceren. Ik heb geen probleem met het feit dat de Staatsveiligheid groepen als Voorpost, maar ook Sharia4Belgium, in de gaten houdt. Hoe kun je anders werken aan het wegnemen van racistische vooroordelen als je deze groepen hun gang laat gaan? Dat is dweilen met de kraan open. Maar dit gaat dan duidelijk over een zeek kleine radicale en onverdraagzame minderheid van de moslims, die door de overgrote meerderheid van de moslims veracht wordt. Het is met deze overgrote meerderheid dat we in debat moeten gaan als volwaardige gesprekspartners, zoals JB overtuigend bepleitte.

    Voor wat betreft religie in het algemeen is het altijd mijn mening geweest, als overtuigd atheist, dat de enige manier om godsdiensten de wereld uit te krijgen drie dingen vereist: - de godsdienstbeleving zeker niet verbieden (dus ook niet hoofddoeken verbieden); - degelijk wetenschappelijk onderbouwd onderwijs; - zinnig en correct betaald werk voor iedereen.

    Proficiat dus Jan Blommaert, maar graag een reactie van jou kant over het al dan niet bestaan van grenzen aan vrije meningsuiting.

  • door J. Blommaert op vrijdag 9 april 2010

    Eddy Daniëls zegt over mij: "hij weigert de reële feiten te zien van een ideologie die langzamerhand - en via haar meest kwetsbare telgen - een gemeenschap onder controle krijgt, en van binnenin ondermijnt, tot ze een materiële kracht kan worden die de samenleving in haar geheel ontwricht." Kan hij me wat bewijzen geven voor deze "reële feiten"? Want ik heb nogal wat bewijzen van het tegendeel. En zolang zijn stelling geen bewijzen verdraagt is ze het soort van nonsens die ik in mijn stuk beschreef.

    • door J. Blommaert op vrijdag 9 april 2010

      Ik stel inderdaad met nadruk dat er grenzen zijn aan de vrije meningsuiting, net zoals er aan alle vrijheid grenzen zijn. Ik heb de vrijheid om met de wagen te rijden, maar ik moet mij bij het verkeersreglement neerleggen. Ik heb ook de vrijheid om te gaan stemmen tijdens verkiezingen, maar ik moet wel volgens de regels stemmen. Er is geen enkele vrijheid die niet aan regels onderworpen is, want het is het bestaan van die regels die de vrijheid, in een systeem zoals het onze, garandeert.

      Ik heb over de grenzen aan vrije meningsuiting een deel van 'De Crisis van de Democratie' gewijd (EPO 2008). Ik zal eens zoeken of er digitale versies van de relevante passages zijn, en zal een linkje plaatsen als ik er vind.

  • door Paul De Mont op vrijdag 9 april 2010

    Volmondig eens met Jan Blommaert! Kan dit niet als inzending in De Gedachte-rubriek van De Morgen? Het is echt nodig een tegenwind te lanceren.

  • door han op vrijdag 9 april 2010

    Het blijft reacties regenen op de mediagenieke provocatie van Benno. Wij houden het echter even voor bekeken en willen onze aandacht terug tenvolle richten op nieuws dat er toe doet. We sluiten het debat even af (op deze website).

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties