about
Toon menu
Opinie

Waarom kapitalisme gedoemd is om te verdwijnen

Hoe een zuiver-wetenschappelijke analyse verklaart waarom het kapitalisme gedoemd is om te verdwijnen.
maandag 7 mei 2018

De meeste politieke discussies en politieke teksten hebben een heel sterk antropocentrisch perspectief: wij, wij, wij (en zij, zij, zij) ... het equivalente van het egoïstische ik, ik, ik. Politieke literatuur gaat 99,9 procent over onszelf, onze interacties met onze vrienden en vijanden, wat we doen en niet doen, onze menselijke (psychologische) attributen, enz.. Diezelfde literatuur zwijgt hoofdzakelijk over atomen, het heelal, de natuur en haar natuurwetten, alsof die "externe" realiteit weinig belangrijk is. Maar we weten allemaal dat een perspectief verbreden of gewoonweg een heel ander perspectief opgedrongen krijgen, inzichten kan doen ontstaan.

Ik pleit hierbij dat fundamentele wetenschappelijke kennis te weinig in politieke discussies aan bod komt. Ter illustratie wil ik hier uitleggen hoe een strikt zuiver-wetenschappelijke analyse (niet een menswetenschappelijke analyse, ter verduidelijking) kan concluderen dat kapitalisme gedoemd is om te verdwijnen. Voor de lezers die misschien een afkeer van wetenschap hebben voeg ik er snel aan toe dat de rest van dit artikel geschreven is met zulke lezers in gedachte.

Iedereen heeft een intieme kennis en bewustzijn van zijn eigen lichamelijke realiteit, waarbij voedsel met de regelmaat van de klok omgezet wordt in uitwerpselen. Dag in, dag uit eten en drinken wij hopen voedsel en drank die continu omgezet wordt in afval (en en passant een mensenleven mogelijk maakt). Iedereen is er zich ook van bewust dat elk van ons kritisch afhankelijk is van ademhaling. Ademhaling gelijkt goed op voedselconsumptie in de zin dat de adem die wij uitademen ook afval bevat die niet aanwezig is in de lucht die we inademen: CO2. Wat hebben die fysiologische realiteiten met politiek te maken? Fundamenteel veel!

In de biologie spreekt men van metabolisme: de biochemische processen in onze weefsels en cellen die ons in leven houden. Metabolische processen gaan altijd gepaard met de productie van afval, die op één of andere manier afgestoten moet worden, zodat het organisme door haar eigen afval niet vergiftigd of verstikt wordt. Onze dikke darm, urineblaas, mond- en neusgaten zijn duidelijke anatomische bewijzen van deze biologische wet.

Elke samenleving functioneert op dezelfde principes als een enkel biologisch individu: om te leven moet er gemetaboliseerd worden. Onze lokale, nationale en globale economische activiteiten zijn niets anders dan metabolismen op schaal van de menselijke samenleving. Men kan zich nu afvragen welke de onvermijdelijke afvalproducten zijn van dit metabolisme op grote schaal, van onze samenlevingen? Indien men even de menselijke drama's van de wereldwijde industriële uitbuiting van mensen, talloze arbeidsongevallen, burn-out gevallen, en andere mens-centrische voorbeelden van "economische afval" buiten beschouwing laat, dan zijn onze collectieve emissies koolstofdioxide (CO2) het allerbelangrijkste.

Hier zullen we niet ad nauseam herhalen welke menselijke activiteiten allemaal bronnen van CO2 uitstoot zijn; de lijst is quasi oneindig, en tegenwoordig kent iedereen de belangrijkste bronnen. Wat belangrijk is om te verstaan is dat kapitalisme een menselijke obsessie is die geen enkele rekening houdt met de biologische realiteit dat een organisme niet kan overleven indien het er niet in slaagt om zijn eigen metabolisch afval te beperken tot concentraties die het organisme zelf niet in gevaar brengen. Met andere woorden, kapitalisme houdt geen rekening met een natuurwet. Dit is niet minder absurd dan wanneer kapitalisme de wet van de zwaartekracht, of gelijk welke andere natuurwet, zou verloochenen.

Biologen weten dat de explosieve groei van in het labo gekweekte bacteriën altijd afgeremd en uiteindelijk gestopt wordt door de opeenstapeling van metabolische afvalproducten die die bacterie-culturen zelf gemaakt hebben. De mensheid heeft zich tot nu toe bijna over heel de aardbol verspreid, zoals bacteriën in een hermetisch gesloten glazen flacon in een labo. De concentratie CO2 in onze atmosfeer is zo hard aan het stijgen dat we, zoals de bacteriën, ons enig ecosysteem (de aarde) aan het vergiftigen zijn. En zoals die laboflacons, onze aarde is ook hermetisch gesloten: onze uitstoten kunnen we spijtig genoeg niet de ruimte in sturen.

Hierin ligt dus een "hard wetenschappelijk" bewijs om te voorspellen dat kapitalisme gedoemd is om te verdwijnen. Want het kapitalisme erkent de metabolische realiteit niet dat onze (kapitalistische) economische activiteiten een onvermijdelijk facet van zelfvernietiging in zich dragen. Alle vrije markt-economische activiteiten produceren CO2 waarvan de concentratie in de atmosfeer alleen maar stijgt.

De klimaatopwarming alleen heeft het potentieel om de mensheid de afgrond in te duwen, maar die globale CO2-afval die het kapitalisme ons opdringt zal nog andere "negatieve feedback" op ons afsturen (verzuring van oceanen is minstens even dramatisch). Dit zijn allemaal tekenen dat we als diersoort onze absoluut begrensde omgeving aan het verstikken zijn met ons eigen metabolisch afval. Zoals men in het Engels zegt "The signs are on the wall".

Alvorens de lezer dit wetenschappelijk-geïnspireerd perspectief op kapitalisme te laten verwerken, nog één laatste wetenschappelijk feit: de CO2 die wij uitademen is giftig. In duikboten en ruimteschepen is het verwijderen van CO2 die matrozen en astronauten uitademen even belangrijk als het handhaven van een minimum hoeveelheid zuurstof. Hoe ironisch is het niet dat de mensheid met ditzelfde kleurloze en geurloze gas de hele planeet aan het ondermijnen is?

Zal de mensheid in de decennia die komen zó hard in het kapitalisme blijven geloven dat het met het kapitalisme zelf ten onder zal gaan, of zal de mensheid er in slagen om het kapitalisme van zich af te werpen als een op-leven-en-dood transitie om te overleven? De eeuwenoude klassenstrijd kan zich dus tegenwoordig niet meer beperken tot een eerlijke verdeling van rijkdom en macht tussen de mensen, of een nieuwe samenleving bekomen dat alle mensen respecteert. Dat waren historische prioriteiten die vandaag op een tweede plaats moeten komen, na de nieuwe top-prioriteit om als diersoort ons eigen collectief gedrag te overleven.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.