about
Toon menu
Reportage

Politieke impasse in Macedonie

Corrupte politici en nationalistische retoriek: de politieke crisis in Macedonië blijft zich verdiepen. Nu de president ook de vorming van een nieuwe regering tegenhoudt, dreigt de jonge staat zelfs te desintegreren. Macedonië, tot 1991 nog een deel van Joegoslavië, dreigt zonder functionerende overheid te vallen.
dinsdag 11 april 2017

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

De tv staat hard in een hamburgertent in Sjutka, een voorstad van Skopje, met eeen grotendeels etnisch Albanese moslimbevolking. Het parlementaire debat wordt hier live gevolgd. De blikken zijn vol minachting. Terwijl de uitbater een goed gevuld broodje klaarmaakt, voor nog geen euro, schudt hij moedeloos zijn hoofd. "Het wordt alleen maar nationalistischer in de politiek", legt een van zijn klanten uit.

Buiten klinkt de oproep tot gebed, maar de moslimbevolking in Sjutka lijkt er niet echt van onder de indruk. Een Romavrouw met roodgeverfd haar staat in haar marktkraam met spijkerbroeken, voor tien euro per stuk. Een man met lange salafistenbaard en gebedsbroek verkoopt prullaria, van gezichtsmaskers en wierook tot Korans in het Albanees, onder een parasol van Zlatan Dab Pils, een lokaal Macedonisch bier.

Filibuster

Het lijkt geneuzel, wat er op tv gebeurt, maar dat is het niet. Wat we zien is een zogenaamde filibuster, bekend uit de VS. Daarbij kunnen politici de besluitvorming stilleggen door continu aan het woord te blijven. De rechtse partij VMRO-DPNME wil niet dat er een linkse regering wordt gevormd omdat die te veel rechten zou geven aan de Albaneessprekende minderheid.

Dit heeft een desastreus effect op het land dat een paar jaar geleden nog een veelbelovende toekomst leek te hebben. Er waren sinds het uiteenvallen van Joegoslavië nauwelijks echte spanningen tussen de etnisch Macedonische orthodoxe meerderheid (ongeveer anderhalf miljoen) en de etnisch Albanese moslimminderheid (ongeveer half miljoen), op beperkte gevechten in 2001 na.

De corruptie groeide echter, evenals de nationalistische retoriek, tot een mini-Watergateschandaal uitbrak: een lek van de geheime dienst zou aantonen dat de VMRO-premier twintigduizend mensen had afgeluisterd, voor persoonlijke doeleinden. Na grote demonstraties en druk van de EU kwamen er eindelijk nieuwe verkiezingen in december 2016.

De VMRO won echter opnieuw. Een coalitie vormen lukte echter niet. De kleinere Albanese partijen besloten – daartoe aangespoord door buurland Albanië – een coalitieakkoord te sluiten met de sociaaldemocraten. President Gjorge Ivanov, zelf lid van de VMRO, reageerde met een veto,waarop de VMRO-parlementariërs hun filibuster begonnen. Hun drijfveer, zeggen ze, is dat de nieuwe coalitie het Albanees officieel gaat erkennen als tweede taal en dat mag volgens hen nooit gebeuren.

Gevangen staat

"Het ging heel goed met Macedonië", zegt Samuel Zjbogar, ambassadeur namens de EU in Skopje, "maar de laatste paar jaar gaat het achteruit. We zeggen nu zelfs dat het een "captured state" is geworden, dat wil zeggen dat politici de staatsinstellingen zoals de rechtspraak voor zichzelf gebruiken."

De EU is voor een deel zelf debet aan deze ellende. Jarenlang is Macedonië een mogelijk lidmaatschap voorgehouden, maar Griekenland gebruikt keer op keer zijn veto zolang het land zich 'Macedonië' noemt, uit angst dat het land aanspraak maakt op de gelijknamige provincie Macedonië in Griekenland1. "Mensen hier zijn diep gekwetst", zegt een bron binnen de Europese vertegenwoordiging. "Ze zijn nu al jaren kandidaat-lid maar komen geen steek verder." Het is een uitnodiging voor landen als Rusland om in het gat te stappen.”

Nep-meerderheid?

Duizenden mensen komen dagelijks bijeen in het centrum van Skopje om steun te betuigen aan de president. "Ma-ke-donia! Ma-ke-donia!" scanderen ze, met rood-gele vlaggen, opgezweept door nationalistische liederen. "We demonstreren hier tegen de nep-meerderheid", zegt een jonge demonstrant, gekleed in rood-geel en met een baret op zijn hoofd van een rebellenbeweging tegen de Ottomanen, 130 jaar geleden.

"De Albanese partijen worden aangestuurd door Albanië. We kunnen toch niet een buurland laten bepalen wat er bij ons gebeurt? Ze willen een Groot-Albanië creëren, ze willen dat de Macedonische natie verdwijnt. Dat kunnen we nooit toestaan."

Volgens Nasser Selmani, de etnisch Albanese voorzitter van de Macedonische Vereniging van Journalisten, is dat onzin. "Ik ben Macedoniër, dit is mijn land. Ik wil niet bij Albanië horen, ik hoor hier." Toch zou het voor hem nog niet het ergste zijn als het land uiteenvalt, zegt hij. "Wij hebben Albanië nog, maar wat hebben de Macedoniërs? Denken ze dat ze bij Griekenland mogen horen, of Bulgarije2? Die gaan hen echt geen eigen identiteit geven."

Het uiteenvallen van de staat is niet ondenkbeeldig. Door de patstelling kunnen noodzakelijke besluiten niet meer worden genomen. Eind dit voorjaar staan lokale verkiezingen gepland. Als die niet doorgaan, verliezen ook lokale overheden hun legitimiteit.

Wat ook verloopt, in juni, is het mandaat van de Speciale Aanklager die onderzoek mag doen naar de afluisteraffaire. Kwatongen beweren dat daarin de echte reden ligt waarom de politici het land kapen: ze zouden koste wat het kost vervolging willen voorkomen.

"(Etnisch Macedonische) politici wakkeren de angst voor de (etnische) Albanezen aan", zegt Selmani. "Dat doen ze uiteindelijk alleen maar voor hun eigen belang. Het nationalisme wordt ook omarmd door de orthodoxe kerk. Sterker nog, de demonstraties beginnen tijdens het avondgebed van de kathedraal van Skopje."

Geen stemadvies van de kerk

In de kathedraal zelf is het vredig. Het avondgebed wordt bijgewoond door vier vrouwen, verder niemand. Het is waar dat de Macedonische kerk bekendstaat als zeer nationalistisch. Maar demonstranten zijn er niet.

Een jonge orthodoxe priester in Skopje wil wel uitleggen wat hij van de situatie vindt, als hij maar anoniem mag blijven. Hij serveert thee met stukjes Turks fruit. "We hebben een scheiding tussen kerk en staat. We roepen hier niet op tot demonstreren en we geven al helemaal geen stemadvies. Dat is zelfs verboden.”

“Als je mij persoonlijk vraagt, vind ik dat het Albanees niet officieel erkend mag worden. Ik kom oorspronkelijk uit een regio zonder Albanezen. Wat als alle ambtenaren daar ineens Albanees moeten leren omdat dat een verplichte taal is? Dat kan niet. Onze enige taal is het Macedonisch."

Achter hem hangt een oranje-zwart Sint Jorislintje, een Russisch nationalistisch symbool. Maar hij lijkt eerder aartsconservatief dan radicaal. "Ik hoop dat de crisis snel weer voorbij is", zegt hij. "Dat we weer in vrede met elkaar kunnen leven, zonder dat de politiek tussen de bevolkingsgroepen staat."

Wederzijdse vooroordelen

Veel ngo's willen niet samenwerken met de conservatieve bevolkingsgroepen, zegt Aleksander Krzjalovski. Hij is van het Macedonische Centrum voor Internationale Samenwerking, de op één na grootste ngo van het land. "We werken niet samen met fascisten, zeggen ze dan. Wij willen echter juist bruggen bouwen. We willen verschillende bevolkingsgroepen bij elkaar brengen."

“Het is echt niet zo dat alleen de rechtse politici de schuld zijn van alles”, zegt hij, de sociaaldemocraten zijn heel polariserend en de Albanezen blijven ontevreden, hoeveel rechten ze ook krijgen. In de strijd in 2001 speelden ze een dubieuze rol. Er zijn mensen die hun huis drie keer hebben zien afbranden door Albanese rebellen. Als je dan bedenkt dat de etnische Albanezen meer kinderen krijgen dan etnische Macedoniërs, dan is het best begrijpelijk dat mensen bang zijn."

“Dat betekent niet dat we corruptie door de vingers moeten zien. Er moeten mensen gestraft worden, de straffeloosheid moet verdwijnen, maar laten we niet één partij de schuld geven. En laten we eerlijk zijn: door lidmaatschap voor Macedonië keer op keer tegen te houden, heeft de EU het probleem voor een groot deel zelf gecreëerd."

1  Deze kwestie verhindert tevens het lidmaatschap van de NAVO. Officieel heet het land niet Macedonië maar 'FYROM', wat staat voor Former Yugoslav Republic of Macedonia. Het dispuut over de naam verbergt een diep historische vete. In Griekenland werd de Macedonische minderheid zwaar onderdrukt en grotendeels verdreven. De ouders van Nikola Gruevski, leider van VMRO en voormalig eerste minister, zijn gevlucht uit Grieks Macedonië. Net als meerdere andere Macedoniërs claimen zij nog steeds eigendomsrechten in Grieks Macedonië. In Griekenland noemt men het buurland 'Skopje' (naar de hoofdstad). Wie Macedonië verlaat krijgt aan de Griekse kant onmiddellijk een bord te zien 'Welcome in Macedonia'.

2  Macedoniërs en Bulgaren zijn etnisch nauw verwant. De Macedonische en Bulgaarse taal zijn in feite identiek, maar dat wil geen etnisch Macedoniër ooit openlijk erkennen. Ondanks deze etnische band zijn de verhoudingen met buurland Bulgarije dus ook niet goed.

reacties

Eén reactie

  • door Jean Van den Bosch op woensdag 12 april 2017

    WOW wat een titel, kan je dat eens uitleggen?

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties