about
Toon menu

Het basisinkomen verdient betere tegenstanders

Als je als linkse tegenstander van het basisinkomen niet verder komt dan 'dat is onbetaalbaar', laat je het hele debat over aan rechts.
woensdag 29 maart 2017

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Sign of the times. Het debat over één van de belangrijkste hervormingen van de sociale zekerheid ooit werd in Ter Zake gevoerd door Jean-Marie Dedecker en Noël Slangen. Van links was geen spoor te bekennen. Behalve met de bizarre redactionele keuzes van de VRT-nieuwsdienst heeft dat ook te maken met de houding van een groot deel van links tegen het basisinkomen. Uiteindelijk wijzen de meesten van hen het basisinkomen af met hetzelfde hoofdargument als Dedecker: ‘onbetaalbaar’. In een tijd die snakt naar toekomstdromen is het treurig dat net dat uitgemolken TINA-argument een discussie moet beslechten.

Het basisinkomen is geen voorstel dat plots uit de lucht komt vallen. Het is een reactie op reële bekommernissen. Die bekommernissen neem je best ernstig voor je het voorstel van tafel veegt. Het is ook geen modieus ideetje geopperd in rapporten die gedoemd zijn om binnenkort weer stof te vergaren op de boekenplank van wereldvreemde professoren. Het voorstel is ouder dan de eerste kiemen van de sociale zekerheid en gezien de almaar aanwassende en zeer heterogene coalitie van hedendaagse voorstanders zal het nog lang meegaan.

Wie het wil bestrijden zal met sterke argumenten op de proppen moeten komen en zal vooral een antwoord moeten bieden op de verzuchtingen die aan de basis liggen van de groeiende populariteit van het basisinkomen. Hieronder enkele tips.

1. Schiet nooit een voorstel af omdat het ‘te duur is’. Laat TINA over aan de krenterige boekhouders van de Europese Commissie. De generatie die in 1945 ‘never again’ zei en de sociale zekerheid uit de grond stampte, deed dat niet met de rekenmachine in de hand. Het ging hen om principes en dromen. Het ging hen om de hoop op een wereld die er totaal anders uitzag dan de ellendige onstabiliteit en massale werkloosheid met de bekende catastrofale gevolgen van de jaren 30.

2. Vergeet nooit dat een aantal Belgen nu al een fabelachtig basisinkomen heeft. De rente-inkomsten uit financiële producten zijn goed voor 20 procent van alle inkomens. Dan hebben we het nog niet eens gehad over huurinkomsten of over de meerwaarden die geboekt worden op de kapitaalflitsmarkten. Eén vijfde van alle inkomens gaat dus naar mensen die daar geen druppel zweet moeten voor laten.

3. De wereld gaat ten onder aan al die renteniers. Of Carlos Slim, vaste gast in de lijst van rijkste mannen ter wereld, hard werkt, weet ik niet. Maar dat hij zijn inkomen niet waard is, staat wel als een paal boven water. Met het fortuin dat hij elk jaar op zijn rekeningen gestort krijgt, kan hij 2 miljoen Mexicanen in dienst nemen. En hij is slechts één van de acht Mexicaanse miljardairs. Renteniers vind je overal. Weet u hoe Slim aan dat fortuin komt? Via een vriendendienst kreeg hij het geprivatiseerde telecommunicatiebedrijf van de overheid in handen. Hij verhoogde meteen de prijzen en doordat hij 90 procent van de markt controleert (dat maakte deel uit van de vriendendeal), hoeft hij zich geen zorgen te maken over concurrenten. Ooit gehoord van Gilead? Dat bedrijf is eigenaar van het patent op één van de bekendste medicijnen tegen hepatitis C. Dat medicijn werd ontwikkeld aan universiteiten, met overheidsgeld dus, maar Gilead verkoopt het voor 84.000 dollar per behandeling (waarvan een groot deel opnieuw betaald wordt door de overheid in de vorm van de ziekteverzekering). De productiekost van één zo’n behandeling bedraagt 140 dollar. Tel uit hun rentenierswinst. Ik zal het voor u doen: Gilead verdiende op een paar jaar tijd 10 miljard dollar aan dat ene medicijn. Onbetaalbaar? Dat is het argument van mensen die dromen met een blinddoek. Pak dat gestolen geld terug van de renteniers en daarna kan de 99% beslissen wat er mee aan te vangen. Investeren in onderwijs en gezondheidszorg? Waarom niet. Een basisinkomen voor iedereen? Dat zullen we dan wel zien. Zo zie je ook dat het argument ‘ja, maar moeten we Marc Coucke dan een basisinkomen geven?’ totaal naast de kwestie is. Doordat hij in België geen belasting moest betalen op zijn meerwaarde van 1,2 miljard euro die hij boekte, kreeg hij van de overheid al een basisinkomen van pakweg 300 miljoen euro.

4. Laat u niet vangen door de binaire tegenstelling tussen sociale zekerheid en basisinkomen. Dat is de framing van de neoliberale aanhangers van het basisinkomen. Wijs er op dat een basisinkomen het best deel uitmaakt van de sociale zekerheid. Meer nog: de sociale zekerheid bevat al veel elementen van een basisinkomen. Het brugpensioen gaf decennialang uitgebluste, kapotgewerkte of aan de kant geschoven werknemers de kans om lang voor de officiële pensioenleeftijd hun autonomie te herwinnen. Het tijdskrediet bood werknemers de gelegenheid om even aan de ratrace te ontkomen. De werkloosheidsuitkering was ooit veel onvoorwaardelijker zonder sanctiemallemolen. En wie heeft die experimenten met het basisinkomen afgeschaft? Juist, de partij van Nele Lijnen en Noël Slangen.

5. Leg uit dat een basisinkomen van 500, 700 en zelfs 1000 euro geen droom is maar een nachtmerrie. Voor de werknemers dan, want voor de werkgevers is het een paradijs. Dan kunnen ze mensen in dienst nemen die ver onder het bestaansminimum werken. Een basisinkomen wordt dan een loonsubsidie. Met andere woorden, de overheid betaalt dan het grootste stuk van het loon. Zoals ze nu trouwens ook al doen. Denk aan de dienstencheques die de overheid 3,1 miljard euro per jaar kosten, ongeveer driekwart van de totale kost. De totale loonkostensubsidies in België bedroegen in 2014 al 12,1 miljard euro.

6. Laat u niet vangen door de discussie of robots al dan niet jobs vernietigen. Elke robot die de totale hoeveelheid werk verlicht is een aanwinst. De nieuwe robot SAM metselt bijvoorbeeld zes keer sneller dan een menselijke metser. Dat is fantastisch. Sam vernietigt geen jobs maar creëert potentiële vrijheid. De noodzakelijk arbeid moet zoveel mogelijk gereduceerd worden. Of zoals Oscar Wilde het zegt: “It is mentally and morally injurious to man to do anything in which he does not find pleasure, and many forms of labour are quite pleasureless activities, and should be regarded as such. To sweep a slushy crossing for eight hours, on a day when the east wind is blowing is a disgusting occupation. To sweep it with mental, moral, or physical dignity seems to me to be impossible. To sweep it with joy would be appalling. Man is made for something better than disturbing dirt. All work of that kind should be done by a machine.”

7. Nu we toch Wilde aan het citeren zijn: “One man owns a machine which does the work of five hundred men. Five hundred men are, in consequence, thrown out of employment, and, having no work to do, become hungry and take to thieving. The one man secures the produce of the machine and keeps it, and has five hundred times as much as he should have, and probably, which is of much more importance, a great deal more than he really wants. Were that machine the property of all, every one would benefit by it.” Om het in hedendaagse woorden uit te drukken: neem de machine van Slim af en je kan al 2 miljoen Mexicanen een basisinkomen geven.

8. Verdedig de principes van de sociale zekerheid maar wees realistisch over de tekortkomingen van de reëel bestaande sociale zekerheid. Veel mensen die oreren over de sociale zekerheid lijken er zelf zelden mee in aanraking te zijn gekomen. De helft van de werklozen krijgt minder dan 1000 euro per maand. Het gemiddelde wettelijke pensioen van een werknemer bedraagt 950 euro voor een man en 710 euro voor een vrouw. Werklozen en zieken worden in een administratief labyrint gestuurd waarin de bewijslast wordt omgekeerd. Je bent per definitie een fraudeur die geen recht heeft op een uitkering en moet er alles aan doen om te bewijzen dat dat niet zo is. Bij jongeren wier wachtuitkering geschrapt is, hoef je ook niet af te komen met een lofzang op de sociale zekerheid. Zij werden (nota bene door een door socialisten gedomineerde regering) op die manier overgeleverd aan de grillen van platformkapitalisten als Uber en Deliveroo. Als je nog eens een fietskoerier met zo’n reusachtige groene kubus ziet voorbijsnellen, weet dan: dit is een slachtoffer van die maatregel.

9. Schrijf een ode aan ondernemen. Verbaas je er over dat parasieten als de eigenaars van het hepatitis C-medicijn ondernemers genoemd worden. Als we willen vermijden dat dit stuk planeet door de klimaat-, de financiële en de haatcrisis een hel wordt hebben we honderdduizenden nieuwe ondernemers nodig. Ze zullen repaircafés oprichten, tuinstraten, volkskeukens, alternatieve cultuurcentra en nieuwssites, hun buren overtuigen om een windmolen te kopen, burgerinitiatieven om autostrades dwars door de stad tegen te houden, hun collega’s op de werkvloer organiseren en mobiliseren, voor hun zieke ouders of kinderen zorgen. Sommigen zullen er in slagen om daar een beetje aan te verdienen, maar de meesten zullen dat onbezoldigd doen. De N-VA-regeringen haalden de machete door de subsidies voor dergelijke initiatieven. Jonge mensen die de planeet willen redden, worden zo voor de keuze gesteld: verzaken aan hun dromen en hun lijf en ziel verkopen aan zielloze bedrijven of in armoede leven. Hebben de tegenstanders van het basisinkomen een oplossing voor die groep? In vakbondskringen werd jaren geleden gespeeld met het idee van een ‘maatschappelijk inkomen’, een soort basisinkomen voor mensen die zich inzetten voor hun medemensen.

10. Het grote verschil tussen links en rechts is dat het basisinkomen bij links ingebed is in een groter verhaal. Een verhaal met belangrijke hoofdstukken over radicale democratie, nieuwe eigendomsverhoudingen met vernieuwde aandacht voor de commons, nieuwe arbeidsverhoudingen met extra aandacht voor arbeidsduurvermindering en een hedendaagse visie op migratie en grenzen. Maar dat hadden we al uitgelegd in ons boek Dit is morgen.

reacties

12 reacties

  • door dr alami op woensdag 29 maart 2017

    Het basisinkomen is een SOCIALE zaak. Wie ECHT SOCIAAL DURVEN DENKEN DOEN hanteert, moet daarvoor opkomen.De motieven voor basisinkomen zijn echter veel meer dan de kritieken daaromtrent en kunnen ze in grote lijnen als volgt samengevat zijn: fundamentele mensenrechten (recht op leven, aandeel in natuurlijke rijkdommen);idealistische motieven (vrijheid, lossere band tussen werk en inkomen, inkomensnivellering);sociale motieven (armoedebestrijding, vermijding van stigma's, tegengaan van uitbuiting);economische motieven (bevordering kleinschaligheid, evenwichtigere arbeidsverdeling, stimulering lokale economie);emancipatoire motieven (waardering van traditioneel door vrouwen verrichte werkzaamheden);ontwikkelingsmotieven (basisinkomen als ontwikkelingshulp, universeel basisinkomen); praktische overwegingen (eenvoud, vermijding van willekeur en bureaucratie);nog meer praktische overwegingen: minder ziektekosten.Dit betekent dat o.a. behalve de centrale overheidsbank moeten alle private banken echter verdwijnen.Een centraal geleide economie zoals in de voormalige Sovjet-Unie moeten komen. Zo'n economie dient gekenmerkt te worden door staatscontrole over de investeringen, staatsbezit van industriële activa, macro-economische stabiliteit, verwaarloosbare werkloosheid en een hoge baanzekerheid waarbij economische input in evenwicht moest zijn met geplande economische output en de economische planmakers moeten hun best om de wensen van consumenten vast te stellen.Dat was toch het geval voor lang tijd tot kort voor het uiteenvallen van de Sovjet-Unie eind 1991 en ALLES was OK zonder enig probleem. Zelfs bijna alles wat de burger nodig heeft is helemaal GRATIS en de Sovjet-Unie had geen enkele hulp nodig en zo was het verenigde en machtige land ooit.

  • door antond op woensdag 29 maart 2017

    Als u zo'n voorstander bent van democratie als u zegt te zijn, ga dan kiezers mobiliseren die achter uw plannen staan! Voorlopig althans, lijkt de Vlaamse kiezer nog niet overtuigd van de noodzaak van een radicaal links beleid. U zult de kiezer moeten respecteren waar die anders denkt dan u. En dat lijkt voor het merendeel van de kiezers het geval!

  • door Rikke op woensdag 29 maart 2017

    Vanuit mijn individueel standpunt ben ik ook voor een basisinkomen. Het is een ideale basis om te beginnen ondernemen of om op reis te gaan en voor mezelf te zorgen. Maar er zijn wel enkele negatieve effecten te verwachten. Zo hebben we eigenlijk dringend nood aan de afschaffing van de mechanismen die geld vanzelf van arm naar rijk doen stromen. Basisinkomen doet het tegenovergestelde. Wie een inkomen uit werk heeft krijgt het er immers bovenop maar wie betaald wordt om wervingsreserve te zijn ziet zijn werkloosheidspremie niet cumuleren met het basisinkomen. Verder zal er zonder afdoende maatregelen op de immobilienmarkt niet veel overblijven van dat basisinkomen voor diegenen die geen huis bezitten. Huurprijzen en koopprijzen zullen nog meer de pan uitswingen dan nu al het geval is. Kijk maar naar t effect van de woonbonus op de huizenprijzen...

  • door Jean Van den Bosch op woensdag 29 maart 2017

    Een eenvoudige rekensom leert totaal iets anders. in de veronderstelling dat er 8 miljoen volwassen zijn in België x 500 Euro per maand, kom je uit op 4 miljard per maand. Het systeem is inderdaad onbetaalbaar. Of ga je alle andere vergoedingen afpakken zoals dop, kinderbijslag, pensioen enz.enz. Dan ga je wel een hele hoop mensen letterlijk in de armoede storten.

    Ik heb de minderjarige kinderen doelbewust uit de berekening gehaald, daar deze al kindervergoeding krijgen. Een systeem waar ik geen tegenstander en ook geen voorstander van ben. Begin met gratis geld (500 Euro) uit te delen aan iedereen, dit gaat voor een aanzuigeffect zorgen. zodat heel de wereld naar ons landje wil komen. Dan beginnen met uitzonderingsregels, maar je moet en zal enz. En waarom je steeds Mexico erbij wilt halen, we leven HIER wel in België.

    Je artikel is wel heel coherent geschreven (??), om het te begrijpen ben ik begonnen bij de laatste paragraaf en zo terug naar de eerste. Moet je zelf ook eens proberen.

  • door janu op woensdag 29 maart 2017

    Het basisinkomen is bijna de enige manier om een menswaardige leven ,loon,vrijheid te geven aan de 5 miljard armen/slaven in de rest van de wereld.De mensen zijn nog steeds onwetend,onbewust ,onvolmaakt. De Europese kolonialisten hebben aan de rest van de planeet, op een extreem gewelddadige manier, een economische dictatuur "de vrije uitbuiting", opgedrongen.Vrijheid voor de kolonialisten,meester van slaven om zoveel mogelijke winst te maken en de vrijheid om zo weinig mogelijk te betalen aan de slaven,Untermenschen in de rest van de wereld. 5 miljard (Unter)mensen leven in concentratie werkkampen waar ze onder de dagelijkse terreur van een honger loon. Het christelijke westen, meesters van slaven, kolonialisten ,machthebbers,elite zijn kwaadaardig en ziekelijk hebzuchtig ,ze zullen nooit een menswaardig wereldwijde minimum loon aanvaarden. Het basisinkomen is bijna de enige manier om een menswaardige leven ,loon,vrijheid te geven aan de 5 miljarden armen/slaven in de rest van de wereld. De mensen en NGO's met goede wil en bedoelingen moeten streven naar het instellen van een wereldwijd maandelijkse minimumloon van 350 euro voor 40 uur werk/week? En ook streven dat de wrede wereldoverheersers Europa en de V.S. & partners een maandelijks leefloon van 250 euro betalen aan de miljarden mensen zonder werk ? Dit is een peulschil vergeleken bij de kost van de wrede en genadeloze imperialistische agressieoorlogen tegenover de zwakkere anderen voor uitbuiting. Ze moeten ook streven naar de afschaffing van het vetorecht van de 5 mogendheden in de werelddictatuur van Veiligheidsraad van de V.N. De leden van de Veiligheidsraad van de V.N. moet uitgebreid worden van 15 tot ongeveer 30 leden. De wereld heeft een democratische Veiligheidsraad nodig, één land, één stem.

  • door Jan Hertogen op woensdag 29 maart 2017

    Voor een (nog altijd) verfrissende kijk op het basisinkomen, zie m'n artikel voor sampol, http://www.stichtinggerritkreveld.be/index.php/samenleving-en-politiek/zoeken-in-sampol/185-2015/maart-2015/1854-waarom-het-basisinkomen-geen-goed-idee-is

    De inleiding is voorwaar een echte teaser: "Het volk brengt zelf de religie tot stand om uitbuiting te weerstaan. Daarom is religie ‘van’ het volk. Religie zal maar verdwijnen als een eind komt aan de uitbuiting. Niet zo met het Basisinkomen. Dat is een academisch liberaal concept dat moet toelaten geen claim (meer) te leggen op de ongelijk verdeelde eigendommen maar deze te accepteren tegen een zekere kostprijs, namelijk een Basisinkomen. Het Basisinkomen is daarom opium ‘voor’ het volk, om het volk af te houden van een revolutionair en socialistisch perspectief, terwijl religie daar volgens Marx een onontkoombare tussenstap voor is. De vervangingsinkomens zijn een deel van het solidaire verzet van de arbeidende bevolking tegen de ongelijke arbeidsverhoudingen en niet van de acceptatie ervan in het Basisinkomen."

  • door Carlos Pauwels op woensdag 29 maart 2017

    Dream on boys and girls.

  • door Jan Willems op donderdag 30 maart 2017

    Op de keper beschouwd gaat 'basisinkomen' NIET over geld! Het gaat om de wijze, waarop we ons samen leven organiseren. Of zoals Francine Mestrum zeer terecht opmerkt: “Wat vooral ontbreekt en waar het m.i. toch in wezen om draait: solidariteit. Dat is wat sociale bescherming biedt en wat het basisinkomen niet kan doen. Het is geen toeval dat dit één van de concepten is die je nooit in een neoliberaal discours zal tegenkomen.” http://www.uitpers.be/artikel/2017/03/29/de-loterij-van-het-basisinkomen/

    .

  • door JohanGroenroot op donderdag 30 maart 2017

    Zoals terecht gesteld weten mensen die nooit met de SZ in aanvaring kwamen zelden over wat ze spreken. Jean Marie Dedecker gelooft tegen beter weten in nog altijd dat het een blanco cheque annex hangmat is zoals bleek uit Terzake.Dan is er nog een vrij groot deel van links die blindelings gelooft dat de 's''z' een systeem is dat ten dienste staat van 'de mensen'. Veel van hun bezwaren tegen het momenteel niet toepasselijk basisinkomen klinkt als een masochistische kritiek op de reeële SZ. De SZ en voor het vuile werk hun talrijke privé-partners zijn verworden tot een disciplineringsinstrument dat mensen de armoede en neoliberale slavernij induwt. Mensen hebben in feite niets meer te zeggen over hun eigen leven. Wie niet akkoord gaat met de van bovenaf opgelegde voorwaarden kan fluiten naar zijn aalmoes (het leefloon voor een alleenstaande bedraagt 857€/maand). Voor wie tegenspartelt staat een leger psychopedagoochelaars klaar die 'werkonwilligen' 'uitnodigen' om een halve dagje walt dysney filmpjes te bekijken en alzo spelenderwijs de neoliberale waarden implementeren in de hoofden van 'de mensen'. Brainwashen dus. De uitkerings'gerechtigden' verkeren in een volstrekt machteloze situatie waar hun grondrechten met de voeten getreden worden.Talloze zelfmoorden, misdaad, ziekte, familiedrama's zijn hier dan ook aan te linken.

  • door Frank Roels op donderdag 30 maart 2017

    Propagandisten van het basisch inkomen willen de bestaande sociale zekerheid afschaffen en vervangen door een basisinkomen; maar het mag niet méér gaan kosten! Zelfs 500 eur per maand is al te duur. Moeten we daar niet heel duidelijk over zijn; in plaats van het te mengen met voorstellen voor een miljonairstaks, schrappen van belastingsvoordelen voor bedrijven, enz ?

  • door dr alami op donderdag 30 maart 2017

    De tussenpersoon heeft van oudsher eigenlijk 2 taken: adviseren en bemiddelen. Dat de 2e taak is vooral nu niet meer nodig is. Maar voor de complexe zaken als basisinkomen, pensioenen, hypotheken,...kan DE OVERHEID zelf alles perfect doen. Derhalve hebben de maatschappijen echter geen tussenpersonen voor nodig en er is geen reden om niet positief over tussenpersonen te zijn. Verzekerings- en Financiële tussenpersonen zijn echter overbodig terwijl ze kosten veel, laten de overheid krap zitten krap en voor de burger hebben geen toegevoegde waarde. Waarom wil DE OVERHEID de basisrechten o.a. basisinkomen aan de burger van geboorte tot dood direct zonder tussenpersonen niet automatisch toekennen en verder al het nodige i.v.m. de complexe zaken als pensioenen en hypotheken garanderen en verzekeren? Dat is wel eens haalbaar en toch in haar voordeel !!!!

  • door Mike Verhaeghe op maandag 3 april 2017

    mijn vraag is altijd bij dit debat: Waarom het éne of het andere? Het is toch niet omdat je een basis inkomen invoert dat alle sociale zekerheden moeten wegvallen.

    Dat er een grondige hervorming nodig is van het sociaal systeem is bij iedereen ondertussen wel al duidelijk. Het enige waarover er moet gediscuteerd moet worden is hoe je die hervorming moet doen. Kan het basisinkomen daar een rol inspelen? Misschien.

    De meesten zijn ondertussen wel al overtuigd dat we onmogelijk nog naar een systeem van volledige tewerkstelling kunnen gaan. Veel werk word (vaak terecht) geautomatiseerd. Dus dat zijn jobs die verloren gaan. Als we volgens de meest negatieve rekeningen tegen 2050 met een werkloosheid zitten van 50% (en volgens de positieven met 30%) dan denk ik toch dat er moet een manier komen om die mensen onvoorwaardelijk een kans te geven op een deftig leven (ja zonder dat ze er moeten voor werken) Zolang er voor iedereen werk is, kan je inderdaad wel zeggen van: je moet uw best doen om werk te vinden en te werken voor uw inkomen. Maar wat doe je eens er geen werk meer is? moeten die mensen dan ook aan hun lot over gelaten worden. Hoe ga je in dergelijke maatschappij dan nog bepalen wie wel en niet recht heeft op een uitkering?

    Ik ga ook zeker akkoord dat het excuus van het is te duur, niet de reden mag zijn om het debat stil te leggen. het invoegen van de sociale zekerheid was ook "te duur". Idem met het experiment van de 30 uren week in Zweden. Natuurlijk is dit economisch geen winst. Maar dat was de invoering van de ondertussen 38 uren week ook niet. In dit debat moet het vooral gaan om wat belangrijker is. Het sociale aspect of het financiële.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties