about
Toon menu

Verdachte dood corruptierechter vergroot politieke impasse Brazilië

De Braziliaanse opperrechter die het corruptieschandaal Carwash leidt is in verdachte omstandigheden omgekomen in een vliegtuigcrash. Hij stond op het punt de opheffing van de parlementaire onschendbaarheid van meerdere politici waaronder president Temer te bevelen. Critici eisen een onafhankelijk onderzoek naar de oorzaak van de crash.
donderdag 2 februari 2017

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Op 19 januari 2017 is de 68-jarige rechter Teori Zavascki omgekomen bij een vliegtuigcrash in zee op 200 kilometer ten noorden van Rio de Janeiro. Zavascki was voorzitter van het Braziliaanse Hooggerechtshof sinds 2012. Daar was hij benoemd door president Dilma Rousseff.

Het toestel, een Hawker Beechcraft C90GTi, die maximaal zeven passagiers kan vervoeren, had naast piloot Osmar Rodrigues ook zakenman Carlos Alberto Fernandes Filgueiras aan boord, eigenaar van hotelketen Emiliano en van het toestel. Therapeute Maira Lidiane Helatczuk Panas en geneesheer Maria Ilda Panas, die Zavascki's rugproblemen behandelden, vlogen ook mee. Allen kwamen ze om bij de crash. Het federale ministerie van justitie heeft de teruggevonden geluidsbanden van het toestel opgeëist, evenals de onderhoudsdocumenten van het toestel.

Een Hawker Beechcraft C90GTi (WikiMedia Commons)

Zavascki was als voorzitter van het Hooggerechtshof hoofd van het corruptie-onderzoek Lava Jato (Carwash) dat Brazilië al jaren teistert. Politici en hoge functionarissen mogen in Brazilië enkel door het Hooggerechtshof worden verhoord en vervolgd. Hij stond daarom aan de leiding van dat onderzoek. Het gaat daarbij over vaststellingen van grootschalige omkoperij door grote bedrijven voor contracten bij het staatsbedrijf voor petroleum Petrobras. 

(De naam Carwash kreeg het onderzoek omdat het startte met bewijzen van witwasoperaties van crimineel geld vanuit een gebouw in de hoofdstad Brasilia, waar zich ook een garage met carwash bevindt)

Strafvermindering in ruil voor getuigenissen

Rechter Zavascki moest in de loop van februari 2017 een beslissing nemen over het verzoek van 77 stafleden van het bouwbedrijf Odebrecht om in ruil voor volledige bekentenissen en getuigenissen een verminderde straf te krijgen.

Het Braziliaanse Odebrecht is het grootste bouwbedrijf van heel Latijns-Amerika. Het bedrijf heeft tientallen politici en ministers omgekocht voor lucratieve bouwcontracten voor haveninstallaties, olie-opslagplaatsen en allerlei infrastructuur in opdracht van Petrobras. In totaal zouden Odebrecht en andere Braziliaanse bedrijven voor een totaalbedrag van meer dan 6,4 miljard reis (ongeveer 2, 5 miljard euro) aan steekpenningen hebben uitbetaald.

Commentatoren gingen er van uit dat de beslissing van Zavascki zou leiden tot nieuw verhoor en eventuele aanhouding van meer dan 200 federale en provinciale parlementsleden, voormalige en huidige ministers, waaronder minister van buitenlandse zaken José Serra en president Michel Temer zelf. 

President Michel Temer (psol50.org.br)

Zelfs de notoir conservatieve en Temer-gezinde grote media stellen zich vragen bij dit 'ongeval' en sluiten zich aan bij de eis van een onafhankelijk onderzoek van de crash. Wat de zaak nog meer macaber maakt is dat het aan president Temer is om een opvolger van Zavanscki in het Hooggerechtshof te benoemen.

 Men gaat er van uit dat Temer het niet gaat aandurven om snel-snel een "poedel" te benoemen in het Hooggerechtshof. Een nieuwe benoeming zal daarom waarschijnlijk maandenlang aanslepen en ondertussen het corruptieonderzoek blokkeren. 

Niet de eerste keer

Politieke moorden zijn geen uitzondering in de Braziliaanse maatschappij, meestal door regelrechte moordaanslagen, vermomd als straatcriminaliteit, maar ook enkele malen door 'vliegtuigongevallen'.

In 1992 kwam politicus Ulysses Guimarães om het leven, tijdens een vlucht met een privé-helikopter. Hij was één van de drijvende krachten van de oppositie tijdens de militaire dictatuur (1964-1985).  De afzetting van president Fernando Collor de Mello (1990-1992), eerste verkozen president na de dictatuur, was zijn werk. Collor zelf is sinds 2006 gerehabiliteerd door zijn verkiezing tot senator, wat hij nog steeds is. Hij is een van de senatoren die wordt genoemd in het Carwash-schandaal. In 2014 kwam presidentskandidaat Eduardo Campos om het leven, eveneens in een privé-toestel.

Rechter Zavacski werd met de dood bedreigd vanaf de eerste dag dat hij het corruptieonderzoek Carwash in handen kreeg. In een aantal van de fameuze gelekte telefoontapes bespraken toppolitici met elkaar het 'probleem' dat Zavascki 'niet open stond' voor deals in het corruptieonderzoek (zie meerdere artikels in het Dossier Brazilië onder dit artikel).

Cármen Lúcia, hoofd van het departement justitie, zou de zaak kunnen overhevelen naar een collega van Zavascki in het Hooggerechtshof op basis van een wet die in noodsituaties van toepassing is. Dat zal in ieder geval leiden tot een aanzienlijke vertraging van het onderzoek, omdat die zich dan volledig moet inwerken in het volledige dossier, dat ondermeer 900 uitgebreide verhoren bevat.  Márcio Anselmo, een van de hoofddetectives van het onderzoek verklaarde na de crash dat “de ziel van het onderzoek was weggerukt”.

Eike Batista

Eike Batista

Op 31 januari 2017, enkele dagen na de crash van Zavascki is zakenman Eike Batista naar Brazilië teruggekeerd om zich over te geven aan de politie. Batista verbleef al enige tijd in de VS om vervolging te ontlopen. Aanvankelijk werd gevreesd dat hij naar Duitsland zou vluchten (hij heeft de dubbele Duitse nationaliteit) maar dat bleek toch geen optie te zijn.  In 2012 stond Eike Batista nog op de 8ste plaats van de Forbes-lijst van rijkste mensen ter wereld. Zijn spectaculaire rijkdom en levensstijl was in 2016 nog onderwerp van het boek Brazilionaires (zie "Brazillionaires": de peetvaders die het Olympisch dorp bouwden").

 President Michel Temer bevindt zich met de dood van opperrechter Zavascki in een complete politieke impasse.  De protesten tegen zijn regering zijn sinds zijn controversiële eedaflegging op 23 september 2016 - na de afzetting van president Dilma Rousseff - nog steeds niet afgenomen. Amper vier maand later wordt de roep om zijn eigen afzetting steeds luider. 

Bronnen: 

reacties

12 reacties

  • door Coolsma op donderdag 2 februari 2017

    Volgens mij vergist u zich: u schrijft over 'Cármen Lúcia, hoofd van het departement justitie'. Maar Carmen Lúcia is momenteel voorzitter van het Hooggerechtshof, het Supremo Tribunal Federal (STF). Misschien is Teori Zavascki eerder voorzitter geweest (het is een roulerende functie), maar op het moment van zijn dood was hij het niet. Ik woon zelf in Brazilië en ik merk niets meer van de grootschalige protesten. Ook een vriend in São Paulo liet mij weten verbaasd te zijn over de gelatenheid die zich van veel Brazilianen meester lijkt te hebben gemaakt.

    • door Lode Vanoost op donderdag 2 februari 2017

      Zou kunnen dat ik me vergis. Dat zijn de functies die ik las in de artikels. Aan de essentie verandert het niets. De president benoemt de leden van het Hooggerechtshof.

      • door Coolsma op vrijdag 3 februari 2017

        Het verandert toch wel iets aan de essentie. Vandaag begreep ik dat STF-president Cármen Lucía, die een zeer goede naam heeft en die zelf door Lula da Silva of Dilma Rousseff is benoemd, uit de andere leden van de STF iemand heeft benoemd in de functie van de overleden rechter.

        • door Lode Vanoost op maandag 6 februari 2017

          Er moet dus nog altijd een nieuw lid van het Hooggerechtshof worden benoemd door de president.

  • door dan maertens op vrijdag 3 februari 2017

    Sleutelpion "coup" 't Ja; als dit geen ongeluk is.... wie zou daar dan kunnen achter zitten... hij was namelijk ook de sleutelpion in de zogenaamde "coup" tegen de Arbeiderspartij van Lula en Roussef en vele andere functionarissen van deze partij in operatie Carwash...

  • door Andre Smeets op zondag 5 februari 2017

    Teori Zavascki was een van de 11 rechters van het 'Supremo Tribunal Federal', het hoogste Braziliaanse gerechtshof. Hij werd aangebracht door de afgezette presidente Dilma Rousseff. Hij was nooit voorzitter van dat gerechtshof, enkel de 'relator' in het onderzoek van het corruptieschandaal Lava Jato waar zowel linkse als rechtse politici, en een pak zakenlui bij betrokken zijn. Carmen Lúcia is de huidige voorzitster, de vorige was Ricardo Lewandowski. Het is gewoon onzin om te verkondigen dat het macaber is dat Michel Temer een opvolger moet aanduiden. Het is gebruikelijk dat de president een rechter aanduidt voor het STF, net zoals Dilma dat deed voor Zavascki. Eenmaal aangeduid moet een kandidaat zich nog onderwerpen aan een niet te onderschatten 'sabatina' in de Braziliaanse senaat. Edson Fachin is nu de nieuwe relator in het Lava Jato schandaal. Hij heeft een vergelijkbaar profiel als Teori Zavascki, ernstig, toegewijd, bijzonder technisch en discreet. Zavascki heeft nooit een onderscheid gemaakt tussen een links of rechtse beklaagde, Fachin zal dat ook niet doen. Het is wellicht tijd dat buitenlandse commentators zoals u ophouden met de indruk te geven dat de Brazilianen en masse tegen de nieuwe regering protesteren. Dit is slechts het geval op geisoleerde momenten en dito plaatsen. Een meerderheid van de Braziliaanse bevolking zucht en kreunt onder de gevolgen van de economische crisis, voor een groot deel veroorzaakt door het totaal onverantwoord economisch beleid van Temer's voorgangers, niet in het minst dat van Dilma Rousseff. Hiermee wordt niet gezegd dat Temer onschuldig is; misschien wel, misschien niet. Vrijwel alle Braziliaanse politici hebben boter op het hoofd Mr. Vanoost, wees aub volledig.

    • door Lode Vanoost op maandag 6 februari 2017

      Zoals u in het artikel kan lezen is het inderdaad wettelijk voorzien dat de leden van het Hooggerechtshof door de president worden voorgelegd aan de Senaat. Het macabere hieraan is dus helemaal niet deze procedure op zich, die vrij frequent is in meerdere staatssystemen, maar het feit dat het de huidige president Temer is die dat nu mag doen, een man met heel veel boter op het hoofd. Dat vind ik dus inderdaad zeer macaber.

      De juiste functie van Zavascki heb ik inderdaad verkeerd begrepen, maar dat verandert niets aan de inhoud van het artikel, namelijk dat hij de man was die vanuit het Hooggerechtshof Lava Jato leidde.

      Uit alle opiniepeilingen voor en na de afzetting van Rousseff blijkt dat Temer even onpopulair is als zijn voorgangster. Mediacommentaren zijn in het huidige commerciële medialandschap van Brazilië niet bepaald een voorbeeld van objectieve, laat staan, neutrale journalistiek. Zij geven bijna uitsluitend een visie weer van de witte upper class. Dat een deel van de middenklasse zich daar door aangesproken voelt is een feit. Dat het standpunt van de arme bevolking daar niet aan bod komt of belachelijk wordt gemaakt is eveneens een constante.

      Dilma en Lula hebben zeker veel fouten gemaakt, maar hebben wel miljoenen vanuit de armoede naar de middenklasse gekregen, iets waar Temer en consoorten nu komaf mee maken. Zij willen terug naar het semi-feodale model, waarin de arme bevolking vreselijk wordt uitgebuit en hun eigen ellende nog verweten krijgen ook.

      Dat heel wat (niet 'vrijwel alle') Braziliaanse politici, Temer incluis, maar ook van de PT, boter op hun hoofd hebben komt meermaals aan bod in de artikels van ons dossier: http://www.dewereldmorgen.be/dossiers/brazilie-coup

      • door Andre Smeets op maandag 6 februari 2017

        Lula & Dilma verheven miljoenen vanuit de armoede naar de middenklasse, u zegt het. Langs de andere kant is diezelfde middenklasse de pineut, luister maar eens naar het gedaas van partijfilosofe en PT-aanhangster Marilena Chaui hieromtrent. Ik wil hier geenszins een ellenlange discussie opzetten, maar blijf met de indruk dat u eenzijdig aan berichtgeving doet. Ik weet ook niet of u in Brazilië woont, maar ik wel, al meer dan 17 jaar, heb het allemaal zien gebeuren en heus niet vanuit een 'camarote', maar tussen de gewone mensen. Ik zie de armoede van dichtbij, net zoals ik de misbruiken van zij die de armen verdedigen, voor mijn neus zie gebeuren. En dat Mr. Vanoost, is mijn grootste teleurstelling. De arbeiderspartij gooide zijn eigen principes overboord zodra ze aan de macht kwamen en begon zelf massaal te lurken aan de overheidspijp. Meer dan 13 jaar hebben ze tijd gehad om voor een ommekeer te zorgen, niet in het minst m.b.t. de publieke gezondheidszorg, opvoeding, veiligheid en andere hervormingen die de Brazilianen ten goede moesten komen. Maar neen, plots ontdekten ze een rijkdom die in eerste instantie hun eigen zakken gingen bevoordelen. In een mum van tijd werden er postjes gecreëerd voor vele tienduizenden apparatsjiks op alle niveau's: federaal, deelstaat en gemeentelijk. Ondertussen en tot op vandaag blijft de lagere klasse tevergeefs aankloppen bij een gezondheidszorg die deze naam niet waard is (en ik spreek uit persoonlijke ervaring). Als er ooit een partij echt gaat opkomen voor deze verwaarloosde klasse, dan hebben ze zeker mijn steun. Stemmen kopen kan iedereen die met geld smijt. Tenslotte dit nog: het klopt niet wanneer u zegt dat de protesten aangroeien, integendeel. En ik ben geen fan van Temer, wel van de waarheid. En die heeft zijn rechten.

        • door Lode Vanoost op maandag 6 februari 2017

          Nogmaals, ik ga het hier niet in detail citeren, maar dat de PT en Rousseff zelf een grote verantwoordelijkheid dragen wordt in meerdere artikels op onze site bevestigd én becommentarieerd. Over de verantwoordelijkheid van Lula tijdens zijn bestuur denk ik toch enigszins anders dan u, maar ik respecteer dat u daar een andere mening over hebt. De informatie dat de protesten blijven doorgaan heb ik van andere Vlamingen die ook al jaren in Brazilië wonen. Overigens is het niet verwonderlijk dat sociale protesten ups en downs kennen over dergelijke lange periodes, op dat vlak is Brazilië geen uitzondering.

          Het argument dat men in een land moet wonen vooraleer men er een mening over mag verkondigen gaat al heel lang mee. Ik schrijf ook over Oekraïne, Venezuela, Colombia, Cuba, VS, Frankrijk, Duitsland, Nederland, Groot-Brittannië. In sommige van deze landen ben ik geweest, maar dat doet in feite niet terzake. Wat ik wil zeggen is dat het een gewone praktijk is dat journalisten schrijven over landen waar ze op dat ogenblik niet zijn.

          Dat een persoon die in een land woont beter of objectiever over de situatie in zijn/haar land zou kunnen oordelen, klopt al evenmin. Je moet immers rekening houden met de opinie die die persoon over zijn land heeft, die van inwoner tot inwoner fel kan verschillen (wat overigens heel normaal is in eender welk land).

          Dit maar om te zeggen dat u een onderscheid moet maken tussen analyse of opinie en een weergave van feiten. Een feit is: 'rechter komt om bij ongeval'. Wat ik in dit artikel deed is daar mijn commentaar bij geven. Commentaar is per definitie geen feitenrelaas, maar dat moet u als lezer toch begrijpen. Het gaat hier niet over de 'waarheid' maar over een 'opinie'. Opinies en vrije meningsuiting zijn elementaire rechten.

          • door Andre Smeets op maandag 6 februari 2017

            "Opinies en vrije meningsuiting zijn elementaire rechten." Ik heb nergens geschreven dat u geen opinie mag hebben, natuurlijk mag/moet dat en ik respecteer de uwe net zoals u de mijne respecteert. Het maakt mij ook niets uit of al dan niet in Brazilië woont, u mag uw mening eender waar verkondigen, dat is nu eenmaal de rijkdom van een democratische gedachte. Mijn opinie werd/wordt gevormd door datgene wat ik hier al zovele jaren zag gebeuren, m.a.w. ze is een gevolg van feiten, tegen de borst stuitende feiten, andere weer bemoedigend (jawel, en gelukkig maar). Wat mezelf betreft leidde een en ander tot een conclusie dat noch links, noch rechts correct handelen. Beide strekkingen hebben splinters in de ogen; ik ben de eerste om te erkennen dat de Braziliaanse oligarchie pervers is maar accepteer ook niet de grove blunders van links. Daarom ook: des te groter de teleurstelling wanneer zij die uiteindelijk verkozen worden om iets te doen aan die perversie, blijk geven van dezelfde hebzuchtige trekjes nietwaar? Zal wel aan de Braziliaanse jeitinho liggen zeker? Blijf gewoon verder schrijven Mr. Vanoost, ik zal zeker niet nalaten te reageren wanneer ik niet akkoord ga met wat u schrijft. Een tip: doe eens een ernstig onderzoek naar het falen van de PT. De partij ligt aan diggelen en wie is nu de schuldige, wie het slachtoffer? Wat nu met links Brazilië? Zomerse groeten.

  • door Andre Smeets op zondag 5 februari 2017

    Wat Eike Batista betreft: het gaat hier om een self made (ex) miljonair die achter de tralies belandde omdat de federale politie erachter kwam dat hij miljoenen smeergeld betaalde aan voormalig gouverneur (van Rio de Janeiro) Sérgio Cabral. Deze laatste, en zijn vrouw zitten al langer in de cel, voor dezelfde feiten. Cabral (PMDB, dezelfde partij als Temer) werd altijd fors gesteund door Dilma en Lula, en vice versa. Er is een filmpje op het internet (zoek maar even op YouTube: "Dilma e Cabral elogiam Eike Batista (2012)") waar men kan vaststellen hoe Dilma en Cabral Eike Batista huldigen als een zakenman "die als voorbeeld kan dienen" voor Brazilië. Het laatste woord is hierover nog niet gevallen. Ook links Brazilië houdt zijn handen vast, niet in het minst de arbeiderspartij (PT) waarvan al flink wat belangrijke pionnen achter de tralies zitten. Misschien moet u daar eens een verhaaltje over vertellen.

  • Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties