about
Toon menu
Opinie

Verzet tegen het basisinkomen is geen achterhoedegevecht

Dit is de toespraak van Francine Mestrum, Laureate Prijs Jaap Kruithof 2016, bij de uitreiking van deze prijs. Deze prijs gaat naar ‘vernieuwende en radicale denkers over een democratische en rechtvaardige samenleving en/of ijveraars voor meer sociale gelijkheid of actievoerders tegen maatschappelijke wantoestanden'. Zij krijgt deze prijs voor haar inzet voor “mondiale sociale bescherming”.
vrijdag 22 juli 2016

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Het thema van deze prijs maakt het me redelijk makkelijk om iets te vertellen over solidariteit. Ik wil heel duidelijk zijn.

Eén: armoede is in eerste instantie een inkomensprobleem. Arme mensen moeten, zonder al te veel poespas, een serieuze uitkering krijgen waarmee ze een zinvol, volwaardig sociaal leven kunnen leiden. Dat is een kwestie van mensenrechten. Dat betekent dat de sociale bijstand moet hervormd worden, dat rechten geïndividualiseerd moeten worden, dat de vernederende controles moeten verdwijnen, dat de uitkeringen moeten opgetrokken worden, tenminste tot aan de armoedegrens.

Het is een schande dat zoiets nog steeds niet is gebeurd. Ik vind het ook een schande dat er desondanks campagnes bezig zijn om zelfs aan rijke mensen een uitkering, een basisinkomen te geven. Dat ik zo iets niet begrijp, zou er kunnen op wijzen dat ik inderdaad dom ben, maar het kan er ook op wijzen dat ik mijn prioriteiten anders stel dan de voorstanders van het basisinkomen. De leeflonen optrekken tot het niveau van de armoedegrens kost nauwelijks een paar miljard euro; aan álle mensen duizend euro per maand geven kost meer dan honderd miljard euro. Hierover een discussie voeren is een rookgordijn optrekken om de echte problemen van onze samenleving te verbergen. Ik pas daarvoor.

Twee: er wordt nog een tweede rookgordijn opgetrokken. Je kan vandaag geen krant meer open slaan of je leest iets over de deeleconomie, over de prachtige solidariteit die in lokale gemeenschappen ontstaat omdat mensen de grasmaaier of de haagschaar delen. Omdat buren helpen als er iemand ziek is of een bejaarde hulp nodig heeft. En dat is inderdaad mooi. Maar wie durft wijzen op het ‘gekwek over de deeleconomie’ wordt met de vinger gewezen. Want wat is het echte probleem van solidariteit in onze samenleving? Is dat niet de afbraak van onze sociaal-economische rechten? Is dat niet de privatisering van onze sociale diensten? Is dat niet de greep van de financiële economie op zowat alle aspecten van ons dagelijks leven? Kunnen we aub ook deze prioriteit in ere herstellen?

Ons economisch systeem botst op een muur van sociale, milieu- en politieke vernieling. Het enige antwoord van overheidswege, hier en elders in de wereld is minder democratie, minder mensenrechten, meer autoritarisme. Ons verzet moet in eerste instantie daar tegen gericht zijn, onze oplossingen en alternatieven moeten daar op ingaan.

De toekomst staat voor de deur

Ik heb geprobeerd dat te doen op mijn onderzoeksterrein, dat van de sociale bescherming. De redenen waarom ik het basisinkomen geen goede oplossing vind, heb ik herhaaldelijk uitgelegd. Ik wil dat hier niet herhalen. Laat me enkel zeggen dat ik het schandelijk zou vinden als werkgevers opnieuw een miljardencadeau krijgen om vervolgens mensen in precaire omstandigheden met een hongerloon te laten werken.

We zien het trouwens al gebeuren in de zogenaamde platformeconomie. Met de super flexibele jobs in de horeca, met de pakjesbezorgers van Bringer en BPost, met de gehandicapten die met een rugzakje naar huis worden gestuurd en dan uiteraard op zoek gaan naar de goedkoopste beschikbare zorg. Geef mensen een basisinkomen en je zet de deur wijd open voor minijobs en uitbuiting.

Mijn verzet tegen de waan van het basisinkomen is geen achterhoedegevecht. Ik bepleit géén status quo in de sociale bescherming, integendeel. Ik besef dat niet enkel de samenleving maar ook de economie snel en grondig aan het veranderen is, hoewel ik niet meeloop met diegenen die vinden dat we dan maar gratis moeten werken in een P2P economie, dat door de robotisering arbeid sowieso langzaam zal verdwijnen, ja, dat het kapitalisme bijna achter ons ligt omdat de marginale productiekost smelt als sneeuw voor de zon.

Wat wel wordt bedreigd en wat we moeten beschermen is de loonarbeid, de sociale zekerheid, het arbeidsrecht en de professionele zorgsector. Er is vandaag meer en meer precair werk, er zijn meer en meer (schijn)zelfstandigen, de informele arbeidsmarkt groeit. Om dat tegen te gaan hebben we nieuwe formules nodig van organisatie en van sociale bescherming.

Over die twee punten wil ik kort nog iets zeggen.

Er is in de samenleving een sterke vraag naar solidariteit, inspraak en samenwerking. Die moeten we gebruiken om de solidariteit verder uit te bouwen, om de sociale bescherming samen, met inspraak van de hele bevolking, te verbeteren en te versterken. We mogen daarbij niet bang zijn van begrippen die tot nog toe uitsluitend door het neoliberalisme zijn gebruikt, zoals flexibiliteit. Want er is wel degelijk een vraag naar meer soepelheid in het voordeel van werknemers.

Wie wil nog veertig jaar lang een job van 9 tot 5? Jonge mensen willen kunnen reizen, willen kunnen leren, jonge ouders willen tijd voor hun kinderen. Daarom moet een drastische arbeidstijdverkorting één van onze prioritaire eisen zijn. Ik pleit er voor om de sociale bescherming, voor de hele samenleving, te bekijken vanuit het perspectief van de commons, het gemeen, want die bescherming is van ons, door samen te handelen en samen te werken kunnen we ze verbeteren.

We hebben economische en sociale rechten en die zijn het resultaat van decennialange sociale strijd. Zo iets mogen we niet overboord gooien. We leven in één van de rijkste landen ter wereld, met één van de beste systemen van sociale bescherming, met een goed functionerende en professionele zorgsector, laat ons die koesteren en behouden en verbeteren waar het moet. We moeten ons verzetten tegen elke poging tot privatisering, rechtstreeks door onze rechtse regeringen, of onrechtstreeks door de vrijhandelsverdragen zoals TTIP.

De rol van vakbonden

En ja, we hebben sterke vakbonden nodig. Die vakbonden doen vandaag wat ze kunnen, maar het valt op dat veel jonge mensen er niet langer in geloven. Toch is het dank zij hen dat we hebben wat we hebben, van betaalde vakantie tot kindertoeslag.

Vandaag worden ze aangevallen, en we hebben goede redenen om ze te beschermen. We hebben ook goede redenen om hen te vragen ook na te denken over hun organisatie. We leven niet langer in het industriële tijdperk met een hiërarchische en gecentraliseerde arbeidsorganisatie. Het zijn niet langer enkel de werknemers die beschermd moeten worden, maar iedereen, inclusief werklozen, zieken, gehandicapten en gepensioneerden.

De vakbonden zullen rekening moeten houden met de vraag naar meer horizontale, minder hiërarchische organisaties, ze zullen een grotere maatschappelijke rol moeten spelen door ook de eisen van niet-werknemers te behartigen. Mijn droom is nog steeds dat, bij manier van spreken, de spoorvakbonden in staking gaan om een hoger leefloon voor de armen te eisen.

Het is mijn overtuiging dat door te werken aan een degelijke sociale bescherming we uiteindelijk ook het economisch systeem kunnen veranderen. Door gebruik te maken van de inzichten van de feministische economie komen we uit bij de zorg, die hoe dan ook centraal moet staan, we komen uit bij de duurzaamheid van het leven. Op die manier kunnen sociale bewegingen die werken aan sociale rechtvaardigheid ook de hand reiken aan zij die werken, voor klimaatrechtvaardigheid en voor een andere economie. Ik geloof er in.

En tenslotte, een laatste prioritiet: de fiscaliteit. Een rechtvaardiger samenleving en een goede sociale bescherming zijn niet mogelijk zonder een rechtvaardige fiscaliteit. De twee prijzen die dit jaar door Trefpunt en Democratie 2000 worden uitgereikt sluiten perfect bij elkaar aan.

En voor diegenen die denken dat we niet kunnen hervormen: al dertig jaar lang zijn het de neoliberalen die ons hele economische, politieke en sociale bestel overhoop gooien met de ene hervorming na de andere: van de Europese verdragen tot de Belgische staatshervorming, van de sociale bescherming en het arbeidsrecht tot het jeugd- en cultuurbeleid. Het wordt hoog tijd dat daar progressieve en emancipatorische hervormingen tegenover staan.

Per slot van rekening is het dat wat Jaap Kruithof van ons verwachtte. De toekomst voorbereiden door naar de toekomst te kijken, verder kijken dan herverdeling, maar nadenken over systeemverandering en tenslotte nadenken over radicale alternatieven. Ik hoop dat ik met mijn werk deze goede raad van Kruithof nooit uit het oog verlies. Nogmaals, dank U wel.

Voor meer informatie over het werk van Francine Mestrum kijk ook op de website van Global Social Justice. Meer informatie over haar boek 'The Social Commons' kan gevonden worden op deze website.

reageer

11 reacties

  • door JohanGroenroot op vrijdag 22 juli 2016

    Het valt op dat het veelal mensen uit de sociale sector tegen het basisinkomen zijn. Logisch, want velen zouden zichzelf wel eens overbodig kunnen maken. Toch is er geen enkele reden tot paniek. Zij zouden immers ook een gegarandeerd basisinkomen kunnen genieten samen met 100.000 den mensen die momenteel geen enkel inkomen of vervangingsinkomen hebben. Over deze groep horen we ze uiteraard nooit iets zeggen.

    • door Marcel Riemis op zaterdag 23 juli 2016

      Er zitten veel addertjes onder het gras indien een basisinkomen doorgevoerd zou worden, o.a.: een neerwaartse druk op de lonen; meer mini-jobs en flexi-jobs; ook de rijksten zouden er recht op hebben; gehandicapten zouden zelf op zoek moeten gaan naar de goedkoopste zorg; gevaar voor de privatisering van de ganse zorgsector; ...

      • door JohanGroenroot op maandag 25 juli 2016

        Kom nou, adders vind je toch overal? Is er nu geen neerwaartse druk op de lonen, geen toename van mini- en flexi-jobs, worden de rijken niet rijker op kap van laatstgenoemden, wordt de zorg niet steeds onbetaalbaarder voor gehandicapten, is er geen privatiseringsgevaar voor de zorg- en andere sectoren? Ja, ja, ja, ja en ja. Aan het gegarandeerd basisinkomen kan het alleszins niet liggen. Er is immers (nog) geen.

  • door antond op vrijdag 22 juli 2016

    U pleit er dus, als ik het goed lees, voor om een staatsmonopolie (de spoorwegen) te gebruiken om het hele land te gijzelen vanwege politieke eisen, die worden gesteld door organisaties (vakbonden) die niet het mandaat van het volk hebben (niet zijn gekozen) en evenmin rechtspersoonlijkheid hebben, en dus niet ter verantwoording kunnen worden geroepen. Is het dan zo dat de vakbond politiek moet kunnen afdwingen die niet in overeenstemming is met waar de stemgerechtigde burgers van ons land voor hebben gekozen? Gaan straks de vakbonden bepalen welke regering legitiem is en welke politieke maatregelen zijn gerechtvaardigd? Ik denk en hoop dat de zwijgende meerderheid (dat zijn al die mensen die u niet op straat ziet) hier een stokje voor steken. De politiek mag geen staatsgreep tolereren, en zeker niet van organisaties die lak aan de kiezer hebben.

    • door inge op donderdag 1 september 2016

      De vakbonden hebben een mandaat van hun leden , samen meer dan 3 miljoen mensen. De huidige beleidspartijen werden gekozen door 51,3 % van de kiezers, zo'n 4 miljoen mensen . Wanneer u het heeft over de vakbonden die 'gijzelen' , dan kan men zeggen dat de huidige regering zo'n 4 miljoen kiezers gijzelt, die niet voor deze partijen hebben gestemd? En dan kan men allicht ook stellen dat deze regering ook die mensen gijzelt die weliswaar voor hen hebben gestemd, maar niet voor het beleid dat deze regering voert, en dat ze zelfs aan hun kiezers niet had verteld? Dat zelfs niet in het regeerakkoord stond? Bijvoorbeeld : werken tot 67 , de 38 urenweek afschaffen ? Het actieterrein van de vakbonden bij uitstek. Als er 1 partij/organisatie is die lak heeft aan de kiezer ( ook aan hun eigen kiezers die bedrogen uitkomen), dan is het dus wel deze regering. U verwijst ook naar aansprakelijkheid , bij gebrek aan rechtspersoonlijkheid van de vakbonden. U weet allicht ook dat politici per definitie genieten van parlementaire onschendbaarheid? Dat politieke partijen ook geen rechtspersoonlijkheid hebben ?

      • door Stern op vrijdag 2 september 2016

        Hebben ze werkelijk een mandaat van 3 miljoen leden? Het Belgische verzuilde socialezekerheidssysteem schrijft bijna voor dat je je bij een vakbond aansluit. Ik betwijfel ten zeerste dat zelfs maar de helft dit doet uit politieke overtuiging. Het syndicale dienstbetoon is in dat opzicht een beetje zoals de pensen van Woeste.

  • door Jan Hertogen op vrijdag 22 juli 2016

    Voor wie er nog niet uit is en nog niet alles weet over het basisinkomen, misschien toch volgende twee artikels, die mede in communicatie met Francine Mestrum zijn tot stand gekomen.

    Het eerste is een analyse en herberekning van de kost basisinkomen zoals in een Panoramauitzending werd voorgesteld: Basisinkomen, is dit een grap of om te huilen? http://www.npdata.be/BuG/252-Basisinkomen/

    Op vraag van Sampol om in een pro en contra eens samen te brengen waarom het basisinkomen geen goed idee is, volgende uitgewerkte analyse: http://www.stichtinggerritkreveld.be/index.php/samenleving-en-politiek/zoeken-in-sampol/185-2015/maart-2015/1854-waarom-het-basisinkomen-geen-goed-idee-is

    Jan Hertogen, socioloog

  • door Roland Horvath op zaterdag 23 juli 2016

    1/ Een leefbaar loon is bevrijdend, een hongerloon is verknechtend. Dat geldt ook voor een OBI, een Onvoorwaardelijk Basis Inkomen. FM hamert op een mogelijk onleefbaar OBI maar daardoor mist ze de trein van een leefbaar OBI van bvb 1.500 per maand voor 18+ en 200 voor 18-. Dat een bevrijding is en een andere maatschappij creëert.

    2/ In andere publicaties heeft FM het over miljardairs die ook een OBI krijgen. Misschien kan dat in de toekomst, een rente op wat er al is van 1.500 euro per maand aan iedereen, boven op het bestaande inkomen. Nu is dat onmogelijk en komt het OBI voor velen: Degene die al 1.500 of meer per maand verdienen, neer op een inkomensgarantie. Een OBI is slechts een andere vorm en - verdeling van een deel van het huidige inkomen: Gefinancierd door een deel van de Sociale Zekerheid SZ bvb het kindergeld en voor een deel: Degenen, die 1.500 of meer verdienen, betalen hun OBI zelf. Ze worden dan ook 1.500 per maand betaald door de instantie die het OBI beheert.

    Twee verschillen met nu: Niemand is uitgesloten, nu zijn dat honderdduizenden, die geen of bijna geen inkomen hebben. Ten 2e, men moet niet werken om een OBI te krijgen. Het huishouden doen, kinderen opvoeden, vrijwilligers werk, een opleiding volgen, een zaak runnen waar men net uit de kosten komt, niets doen, allemaal toegestaan. In de praktijk wordt er niet minder gewerkt dan nu, blijkt uit tests.

    3/ In 1e benadering blijft alles behouden ook de SZ en ook de lonen. Natuurlijk kunnen er hongerlonen betaald worden als er een OBI is, dat gebeurt nu ook en niet alleen in Duitsland, waar 1,5 euro per uur betaald is aan zeer velen gedurende 10 jaar. Plus evenveel als uitkering, nog steeds armoede.

    De argumenten van FM tegen een OBI slaan nergens op.

  • door jelle laverge op zaterdag 23 juli 2016

    Beste mevrouw Mestrum, ik ken u niet, noch uw werk, dus dat maakt mij een bijzonder ongefundeerd criticus. Toch werd ik triest van uw toespraak. Hoewel u uitgaat van reële gevaren, niet in het minst het gevaar dat een oproep voor sociale waardigheid gekaapt wordt door de 1%, gooit u het kind met het badwater weg. Een betaalbaar basisinkomen zal immers voor de hoge inkomens betekenen dat ze minder overhouden. Dit door, u haalde het zelf aan, rechtvaardige, sterk progressieve belastingen op alle inkomen. Een cheque voor de rijken is wel het laatste wat de bedoeling is. Doch er is meer. De sociale rechtvaardigheid waar u het over heeft zal er nooit komen als er geen verandering komt in de besluitvorming in bedrijven. Zolang een handvol mensen zonder al te veel rekenschap de plak zwaait en degenen die met hun inspanning de inkomsten genereren kunnen toekijken en morren, zullen vakbonden oubollige egoïstische lastpakken zijn. Althans in het discours van diegenen die geld hebben om een megafoon aan hun woorden te hangen. Er is naar mijn erg bescheiden mening een andere strategie nodig dan de eeuwige koehandel die u voorschrijft. Onwrikbare rechten, zoals goede gezondheidszorg, kinderopvang, toegang tot informatie, onderwijs, basisinkomen en democratie op de werkvloer zijn dingen die ik inde wereld waar mijn dochter in opgroeit wil kunnen nalaten, en daar zullen we niet komen als we nooit uit onze loopgraven komen uit angst voor een streek van de neoliberalen. Nieuwe ideeën zijn niet altijd beter, maar progressief zijn met een conservatieve agenda werkt zelden. Het herschrijven van de vennootschapswet zou een van de volgende politieke projecten van de regering zijn. Wel, ik kom alvast met een sociaal rechtvaardig voorstel: enkel nog coöperatieve vennootschappen toelaten.

  • door Snol op dinsdag 16 augustus 2016

    Het basisinkomen zal nooit een brede, populaire aanhang vinden omdat de gewone man in de straat altijd zal denken: gratis geld bestaat niet, er is nu al een tekort voor de overheid en dan gaan ze nog met geld strooien ook. Het idee van rijken belasten is compleet onpopulair dankzij de brainwashing van de media: rijken zijn halfgoden dus leg de mensen die beter weten geen strobreed in de weg. Halfgoden, ja, maar toch kan iedereen met wat werklust het worden (american dream), de rijken mogen niet kapotbelast worden want wie weet ben ik, arme sloeber, morgen rijk en dan kan ik die leuke speeltjes niet meer kopen.

    Arbeidsethiek, zelfs in een tijdperk waarin de helft van de mensen technisch werkloos zijn geworden (verstopt achter de bullshit jobs à la nagelstudio, hondenkapsalon, knechtjes voor de nouveau riche), zal toch niet direct sterven. Mensen zijn lui en egoïstisch, maar probeer ze minder uren te doen werken en ze denken dat de wereld zal stoppen met draaien. Er zijn zoveel grijze muizen, die hun identiteit enkel denken te kunnen afleiden uit hun job dat het beeld van minder werken hun diepste ziel kwetst. Stachanovisten zijn juist springlevend buiten het communistisch systeem, het onze. Ze zullen met hart en ziel tegen minder werken protesteren want hard werken is het nieuwe patriotisme, voor velen de enige manier om deel te maken van een groter geheel. Het basisinkomen is vooral een oefening in verbeelding: dat is wat de meeste mensen compleet ontberen. Durven buiten het status-quo denken en een collectief doel uitwerken ligt compleet buiten de denkwereld van jan met de pet. Die gebruikt zijn verbeelding voor de toekomst enkel om de volgende bbq te plannen als de weerman het startschot geeft.

  • door OutOfTheBox op donderdag 18 augustus 2016

    Basisinkomen zal inderdaad mogelijk zorgen voor lagere lonen, maar ... Doordat niemand echt in armoede leeft zal niemand verplicht zijn te werken voor een hongerloon, enkel als het loon opweegt tegen de taak die je moet doen of de job voldoening geeft zal ze ingevuld geraken. Werkgevers hebben er dus (nog meer dan nu) de keuze tussen een hoog loon betalen of de werknemers goed behandelen. Op voorwaarde dat het basisinkomen minstens ongeveer gelijk is aan het minimumloon van nu zal er in principe ook niemand financieel echt op achteruit gaan, waarom zou je nu ineens dezelfde taak doen om in totaal minder te verdienen? Vele nieuwe (creatieve) beroepen zullen ontstaan, het sociale weefsel zal versterken, het bruta binnenlands geluk zal stijgen. Het moeilijkste struikelblok zal vermoedelijk de financiering zijn. Persoonlijk zou ik alle taxen en belastingen afschaffen en enkel tax heffen op grondbezit, huisbezit, aandelen ed, import van goederen en gebruik van natuurlijke niet hernieuwbare hulpbronnen in samenspraak met een aantal uren gemeenschapsdienst (eventueel af te kopen). Dit alles is over het algemeen zeer makkelijk af te dwingen, vereist geen al te grote administratie, verstoort de interne markt niet en is evenredig met de draagkracht van de mensen.

Lees alle reacties