about
Toon menu
Opinie

Misschien reageren we gewoon beter niet op opinies als die van Rutten

Het regent reacties op de uitlatingen van Gwendolyn Rutten over ongelijkheid. Maar in wiens voordeel spelen die reacties eigenlijk? En wiens spel spelen we?
vrijdag 10 juni 2016

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Veel ophef over het opiniestuk van Gwendolyn Rutten in DeMorgen. In haar stuk verdedigt de voorzitster van de liberalen de stelling dat we eerder moeten inzetten op economische groei en individuele zelfontplooiing dan op het nastreven van die volgens haar vage notie van 'gelijkheid'. Vooral een aantal heel provocerende en feitelijk foute passages vielen op in Ruttens jongste pennenvrucht.

Zo schreef Rutten bijvoorbeeld: “Frappant toch, dat de meeste 'gelijkheid' te vinden is in precies die tijdperken waar men de minste kansen aantreft. Niet alleen de geschiedenis, maar ook ideologie leert ons die les. In totalitaire landen zoals Noord-Korea is nagenoeg iedereen gelijk, want arm en onvrij.”

Zo zouden nog een aantal passages kunnen aangehaald worden. Bijvoorbeeld die ene alinea waarin Rutten stelt dat het kapitalisme ons niets anders dan vrijheid en welvaart heeft gebracht. Dat die welvaart in belangrijke mate rust op de brute en gewelddadige exploitatie van overzeese gebieden, en dat de algemene spreiding van welvaart vooral het resultaat is van meer dan honderd jaar sociale strijd wordt fijntjes achterwege gelaten.

Bij het lezen van zoveel onjuistheden en flagrante onwaarheden zou je voor minder in je pen kruipen. In geen tijd regende het dan ook reacties op het stuk van Rutten. Op de website van DeMorgen zijn, daags na het stuk al vijf opiniestukken te tellen die aan Rutten gericht zijn. Doen hun duit in het zakje: Kristof Calvo, Hugo Camps, Farid Zahnoun, Geert Schuermans en Marcel Belmans. Ongetwijfeld zal er ook nog de komende dagen duchtig gereageerd worden.

Een goede zaak, zou je nu denken. Want of je nu voor of tegen de stellingen van Rutten bent, het is goed dat er tenminste tegensprekelijk debat bestaat en dat dit debat publiekelijk gevoerd wordt. Dat is waar natuurlijk. Maar toch schuilt er achter dit tegensprekelijk debat een pervers mechanisme dat lang niet zo onschuldig is. Een mechanisme dat alles te maken heeft met hoe media, en opiniepagina's in het bijzonder, vandaag werken.

Kringetje

Laten we eerst even een misverstand de wereld uit helpen dat nog door velen gedeeld wordt. Aan de opiniepagina's die je in de papieren krant leest is er niet spontaans. De discussies die daar gevoerd worden zijn strikt geregisseerd. Meestal worden experten, opiniemakers of politici opgebeld om een opinie te schrijven over een bepaald onderwerp. Opinies worden dus besteld door de redactie. Dat geldt ook voor de reacties op die opinies. Respondenten worden opgebeld en gevraagd of ze willen reageren op opinie X of Y.

Zijn er uitzonderingen? Ja, als je een aanzienlijke maatschappelijke positie hebt of als bekend bent dan slaag je er mogelijks in om op eigen initiatief een opiniestuk gepubliceerd te krijgen. Maar het overgrote deel van de gepubliceerd opiniestukken is on demand geschreven. Het verklaart ook waarom je heel vaak hetzelfde kringetje van opiniemakers tot vervelens toe ziet terugkeren.

Daarnaast gaan kranten ook een andere strategie hanteren als het gaat om online opinies. Een website als Knack gaat bijvoorbeeld wel veel van de ingezonden opinies publiceren. Ook DeMorgen begeeft zich steeds meer in die richting. De reden is duidelijk: hoe meer opinies, hoe meer clicks en hoe blijer de adverteerders zijn. Een online opinie neemt geen plaats in, kost niets maar levert dankzij circulatie op sociale media mogelijks wel meer inkomsten op.

Dat wil niet zeggen dat het online debat niet geregisseerd verloopt. Ook online opiniestukken zijn vaak reacties op stukken die on demand werden geschreven en het debat wordt op die manier ook gestuurd. Zij het op een veel lossere wijze dan de stukken die in de papieren kranten verschijnen.

Verspilde energie

Voornaamste conclusie die we hieruit moeten trekken: opiniepagina's weerspiegelen niet zozeer het maatschappelijke debat maar creëren het op artificiële wijze. Het is als een voetbalmatch waarvan het verloop reeds grotendeels vastligt. De redactie behoudt steeds de controle over wie naar wie zal passen, en wie door wie zal getackeld worden.

Om nog even in de voetbalmetafoor te blijven hangen: wie de voorzet geeft bepaalt uiteindelijk het verdere verloop van de match. Denk aan het stuk van Rutten. Door haar zeer discutabele stellingen over ongelijkheid te laten opwerpen, zijn een hoop opiniemakers dagenlang bezig met het weerleggen van de meest onzinnige en onjuiste stellingen. Je zou dat kunnen beschouwen als een vorm van verspilde energie, want het leidt natuurlijk de aandacht af van debatten die er misschien veel meer toe doen.

Reclame

Het is een belangrijke politieke les, die we misschien wat vergeten zijn: niet diegene met de beste argumenten of de scherpste retoriek wint doorgaans het maatschappelijk debat, wel diegene die het onderwerp en de krijtlijnen van het maatschappelijk debat bepaalt.

Los dus van hoe fijn en overtuigend het stuk van Rutten weerlegd wordt: ze heeft reeds lang gewonnen. Want al wie reageert reproduceert haar denkwijze door haar stellingen al serieus te nemen. Zij heeft de krijtlijnen van het debat uitgetekend en de echo van haar naam gonst dagenlang na op sociale media. Het is een politieke vertaling van het perverse moto: 'negatieve reclame is ook reclame'.

Deze techniek wordt als sinds jaar en dag door N-VA gebezigd. De Wever of een ander kopstuk zegt op zondag iets provocerend over moslims, Walen, socialisten of vakbonden en de rest van de week volgen een hoop reacties en afwijzingen. Zo krijgen ze wel airplay en bepalen ze de politieke agenda. Overigens, inspiratie voor die tactiek heeft N-VA op zijn beurt opgedaan bij Vlaams Belang.

Geld en aandacht

Het is vanuit dat perspectief dat we de orchestratie van opinies in mainstream media nooit als onschuldig kunnen beschouwen, maar wel als een wijze van politieke agendazetting. Voor alle duidelijkheid: hierbij kan en mag er niet vervallen worden in een soort complotdenken. Iedere redactie maakt onvermijdelijk keuzes die politiek beladen zijn. Journalistiek of redactioneel werk is nooit neutraal. Maar wat we wel meer mogen belichten is het perverse huwelijk tussen de mechaniek eigen aan commerciële media en hedendaagse politiek. Hoe provocerender de stellingen, hoe meer reacties, hoe meer clicks en hoe meer shares. En dus hoe meer geld en aandacht. Zowel adverteerders als politici wrijven zich dan in handen.

Of het een goede zaak is voor de kwaliteit van het maatschappelijke debat is natuurlijk een ander paar mouwen. Was het opiniestuk van Rutten een paper dan kreeg ze gegarandeerd een ferme buis. Het was gewoon een ondermaats stuk. Spektakelwaarde wordt resoluut boven inhoud geplaatst. Het is een vorm van intellectuele sensatieberichtgeving. En net zoals bij de reguliere sensatiepers, lijkt dit soort berichtgeving vooral de rechterzijde in de kaart te spelen. Makkelijke slogans over migranten en luie walen gedijen immers beter in een dergelijk klimaat dan een degelijke analyse over, ik zeg maar wat, besparingsdrift.

Misschien moeten we in het vervolg enkel reageren op stukken die we de reactie waard achten. En goed nadenken over in wiens voordeel onze reactie werkelijk speelt.

 

reacties

12 reacties

  • door Luc De Coster op vrijdag 10 juni 2016

    Alles wat het politieke debat naar grotere hoogten kan tillen is welkom.

    Maar toch ook dit: het staat u natuurlijk vrij om het succes van het kapitalisme te reduceren tot een rooftocht van kolonialisten. Het is bijna een mantra geworden bij links. Ik zou toch durven stellen dat de vooruitgang van wetenschappelijke kennis en practische toepassingen ervan, de hoge vlucht van technologie, de industrialisatie, de efficientie in economische en sociale organisatie en de introductie van moderne politieke instellingen toch ook iets temaken hebben gehad met het succes van het Westers kapitalisme. Sommigen zien als grondoorzaak daarvan dan nog het arbeidsethos en/of de filosofische vrijheid van denken.

    Als we een analyse maken is het toch altijd beter als ze wat volledig is niet?

    • door Dirk Buys op dinsdag 14 juni 2016

      Kapitalisme: Economische orde waarbij de productiemiddelen eigendom zijn van particulieren, die de economische beslissingen nemen. Het zou mij te ver reiken mocht ik hier een discussie willen opzetten om na te denken over andere marktmechanismen die mee evolueren met de eisen van de samenleving. Weinigen betwisten vandaag het kapitalisme op zich neem ik aan. Een gezond evenwicht is op dit moment evenwel een evenwicht tussen overheid en markt. Laat mij hier gewoon stellen dat dit stilaan lichtjes uit de hand aan het lopen is. Het is neem ik aan geen mantra om vast te stellen dat we in de tang genomen worden door een kleine groep mensen die steeds meer en meer kapitaal verwerven zodat zelfs het evenwicht, inkomsten uit kapitaal en inkomsten uit arbeid verstoord raakt. Dit is wat mij betreft een gevaarlijke evolutie die tot nieuwe onmenselijke situaties kan leiden. De cirkel arbeid/winst raakt ook meer en meer verstoord door de technologische evolutie. Verkopers worden vervangen door onlineplatformen, boekhouders voor aan het platform gerelateerde calculators, techniekers door automatische foutdetectie en zelfs het inladen van data-informatie gebeurd automatisch bij het aanloggen van steeds gesofisticeerder ITC materiaal op deze platformen. Dit gaat snel, en veel van de jobs die zullen overblijven zijn te hoog gegrepen voor de meesten onder ons. Blijft over het schoenen kuisen op de straat, niet omdat hier geen machines zouden voor zijn maar omwille van de macht dat je met geld de andere aan je voeten kan laten knielen. Vooruitgang en efficiëntie zeg je? Ok, het ziet er allemaal schitterend uit, als je de noden van de samenleving buiten beschouwing laat. Maar is dat nu niet net waar het allemaal om draait? Kan dit helpen bij uw analyse?

  • door Huguette Vandersteen op vrijdag 10 juni 2016

    Er beter niet op reageren? Daar zou ik dan zelf mee beginnen als ik jou was -:)! Bovendien is jouw politieke analyse soms ook wel wat eenzijdig en voorspelbaar vind ik. Zelf ben ik oud-journalist en ik waardeer jouw taalvaardigheid, die toch ook wel aan woordovertolligheid lijdt, zodat de lezer zijn mentaal vermogen sterk moet inzetten om de redenering te kunnen volgen. Less is ook in dit geval more. Maar heel wat journalisten bezondigen zich hieraan nog, terwijl ons levensritme om een directe, heldere schrijfstijl smeekt. Al bij al heb ik vooral genoten van jouw interessante uitleg over de mechanismen die achter de mediaschermen spelen! Waarvoor mijn dank. Huguette Vandersteen

  • door Dirk Buys op vrijdag 10 juni 2016

    Elk moment van mijn leven waarin ik helder en met kracht weerwerk kan bieden aan mensen die niet door burgerzin gedreven zijn maar door hun ziekelijke geest de samenleving willen beduvelen, zal ik aanwenden om datgene te zeggen wat ik te zeggen heb.

  • door Marcel Belmans op zaterdag 11 juni 2016

    Sorry schat, maar dat is echt onzin. Ik ben heus niet gevraagd om een stuk te schrijven, en ik ben ook absoluut geen veelschrijver. Van de 5 lezersbrieven die ik de voorbije jaren heb geschreven hebben er 3 de papieren krant gehaald. Daarvan wel eentje vorige week, je hebt mijn naam dus misschien wel 2x in één week zien opduiken (http://www.demorgen.be/plus/brief-b-1464911407272/).

    Maar zoveel verspilde energie is het dus allemaal niet. Een goed geschreven en gepubliceerd opiniestuk bereikt veel meer mensen, en veel meer de juiste mensen dan het zoveelste postje op facebook dat enkel je vriendenkring bereikt die zuchtend al dat gezeur wegscrollen. Laat dat dan maar 'clicks' genereren voor adverteerders.

    Je hebt wel gelijk als je stelt dat de enorme maatschappelijke tweespalt over vreemdelingen en moslims wordt misbruikt om sociale frontvorming op te blazen. Dreigt er wat te veel protest te ontstaan, of dreigt er imagoschade voor de regering, dan duikt Bart De Wever op met een dwaze uitspraak over Berbers ofzo... De stok in het hoenderhok en al de rest verdwijnt weer even uit de picture. Dat is inderdaad een bewust toegepaste strategie.

    Maar in het geval van Rutten's opiniestuk: de krijtlijnen zijn hier uitgezet door het sociaal protest, en zij houdt de aandacht erop. En ze toont ook meteen hoe flinterdun haar pseudo-ideologisch verhaaltje is.

    Marcel Belmans, Borgerhout

  • door mustangII op zaterdag 11 juni 2016

    Helemaal niet reageren zou helemaal fout zijn. Dat heeft de geschiedenis ook bewezen. Wat het beste is, zal nooit geweten zijn tot we het uitproberen. Maar helemaal niet reageren zou haar een volledig gelijk geven. Zo was dit de stelling van mijn werkgever. Als werknemers niet reageren dan zijn ze tevreden met het gevoerd beleid, ook al betekende dit een zware inlevering op een bepaald voordeel.

  • door Hakke op zaterdag 11 juni 2016

    Of misschien moeten we gewoon een cordon sanitaire plaatsen rond de 1% en zijn verdedigers, voor ze de hele democratie naar de knoppen gelogen hebben.

  • door MAVE op zondag 12 juni 2016

    Ik onthou: "Aan de opiniepagina's die je in de papieren krant leest is er niet spontaans. De discussies die daar gevoerd worden zijn strikt geregisseerd. Dat geldt ook voor de reacties op die opinies". Voornaamste conclusie die we hieruit moeten trekken: opiniepagina's weerspiegelen niet zozeer het maatschappelijke debat maar creëren het op artificiële wijze'. Ook online opiniestukken zijn vaak reacties op stukken die on demand werden geschreven en het debat wordt op die manier ook gestuurd." Die regels geleden dus ook voor bovenstaand opiniestuk? Wat betreft de 'negatieve reclame is ook reclame'. Die woorden hoorde ik uit de mond komen van Vincent van Quickenborne in zijn ID-21 tijd in 1999. Hij beloofde toen een jointje te roken in de senaat als hij verkozen werd, en oogste daar nogal wat "succes" mee. Die inspiratie en tactiek haalde Vincent, net als De Wever, ook bij het VB zeker?

  • door Alweer op zondag 12 juni 2016

    Een interessante, terechte reactie. Meteen weet men ook waarom er zo weinig reacties zijn op de opiniestukken van T. Decreus.

  • door Karel Osstyn op maandag 13 juni 2016

    Interessante invalshoek. Kan ik weinig aan toevoegen. Dit is sowieso hoe framing werkt. Alleen: ik vrees dat de mainstreammedia niet hoed beseffen hoezeer ze al dan niet bewust dit spelletje meespelen. Hoe kun je dat doorbreken door te zwijgen? Beter is om niet in te gaan op die opinies, maar ze te DECONSTRUEREN, door duidelijk te maken hoe het werkt...

  • door zapatito op maandag 13 juni 2016

    Ik begrijp de verwantschap tussen advertentiebelang en opinievorming best en ze is wellicht ook terecht. Voor media die zich bewegen in een erg moeilijke en uiterst competitieve wereld is het een manier om inkomsten te genereren. Ik zou echter zo ver niet gaan om te stellen dat meningen net iets provocatiever geformuleerd (moeten) worden om reaguurders en/of clickers te lokken. Bovendien vind ik het vreemd om dit artikel op te hangen aan een opinie van (Belgische) Rutten. Haar stelling van eerder inzetten op economische groei en individuele zelfontplooiing dan op het nastreven van die volgens haar vage notie van 'gelijkheid' sluit perfect aan bij het (traditionele) liberale denken. Die gelijkheid waar groenen en socialisten zo op aansturen wordt grotendeels verwezenlijkt op en dankzij de welvaart waaraan economische groei en individuele zelfontplooiing ten grondslag liggen. Ik ben overigens de mening toegedaan dat individuele zelfontplooiing een absolute voorwaarde sine qua non is voor een welvaart en de daaruit voortvloeiende sociale welvaart. Het zijn stoutmoedige experimenterende (met risico voor eigen leven) wetenschappers en dwaze optimistische -en nee die deden dat niet uit menslievendheid, maar zetten wel hun hele vermogen in -ondernemers, aangevuld door individuele vrije (liberale) denkers en artiesten die de grondslag hebben gelegd voor de industriële revolutie - met haar uitwassen, de exploitatie van arbeid en de reactie erop in de vorm van sociale strijd - die het pad heeft geëffend voor de geleidelijke ontwikkeling van de westerse open samenleving van vandaag, een ontwikkeling die nog verre van afgerond is, en die overigens niet vrijblijvend is. Het is dus niet groei en individuele zelfontplooiing 'of' gelijkheid, maar groei, zelfontplooiing én gelijkheid.

  • Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties