about
Toon menu
Analyse

Zwitsers stemmen over het 'idee van de toekomst'

Het is zo goed als zeker dat er ook na het referendum van zondag geen basisinkomen zal worden ingevoerd in Zwitserland. Volgens de peilingen blijven de initiatiefnemers met hun voorstel steken op 20 à 30 procent. Maar het debat is wel gelanceerd. En het interessante is dat de Zwitsers zich kunnen uitspreken over de progressieve invulling van het basisinkomen.
zondag 5 juni 2016

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Een basisinkomen van 2500 Zwitserse frank per maand voor iedereen – rijk of arm, werkloos of werkend – daar mogen de Zwitsers zich zondag in een referendum over uitspreken. Het voorstel zal het hoogstwaarschijnlijk niet halen, maar voor de initiatiefnemers is de stunt nu al geslaagd.

Daniel Straub en co wilden in de eerste plaats het debat lanceren. Tot voor kort had bijna niemand ooit gehoord over het basisinkomen, maar de voorbije maanden ging het vlot over de tongen. Het basisinkomen is geen nieuw voorstel. De 18de-eeuwse vrijdenker en filosoof Thomas Paine kwam er als één van de eerste mee op de proppen. Veel later toonde ook Martin Luther King zich een voorstander. Enkele maanden voor hij vermoord werd, schreef hij er over in een boek. “De oplossing voor armoede is een gegarandeerd inkomen”, aldus de leider van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging.

Maar recente economische en sociale ontwikkelingen geven het voorstel weer wind in de zeilen. We staan aan de vooravond van de robotrevolutie. Niet alleen handenarbeid maar ook veel bediendenjobs worden bedreigd door de komst van slimme machines. En vrijheid is door allerlei sociale evoluties een veel belangrijker concept geworden dan eeuwen geleden.

Utopisten dromen al vele eeuwen van een maatschappij waarin de mens bevrijd wordt door machines. De machines doen het vuile, vervelende werk en de mens kan zich in alle vrijheid bekeren tot zinvolle activiteiten, zoals het zorgen voor zichzelf en elkaar, voor het milieu en de omgeving. Door de technologische vooruitgang is dat geen verre, naïeve droom meer.

Econoom en psycholoog Daniel Straub schreef er in 2012 al een boek over. Maar om het idee echt ingang te doen vinden is zo'n referendum natuurlijk veel geschikter en hij slaagde er met enkele medestanders in om voldoende (100.000) handtekeningen te verzamelen.

Het voorstel is trouwens aan een opmars bezig. In Brazilië bestaat er al een vorm van basisinkomen voor de allerarmsten. In Finland wordt een experiment op poten gezet en ook de Nederlandse stad Utrecht wil het basisinkomen uittesten.

Uit een Europese peiling blijkt dat 64 procent zeker of waarschijnlijk voor het voorstel zou stemmen. Slechts 24 procent is ronduit tegen. Er lijkt dus een draagvlak te bestaan.

Maar dan moet de discussie wel goed gevoerd worden. Grofweg zijn er twee grote scholen te ontwaren. In liberale middens ziet men een basisinkomen als een breekijzer om komaf te maken met de sociale zekerheid. Je vervangt alle vervangingsinkomens door een relatief lage uitkeringen en voor de rest moeten mensen maar hun plan trekken. Het Finse voorstel hoort eerder thuis in die stroming. Bij ons wordt die vorm verdedigd door ondernemer Roland Duchâtelet.

De Zwitserse initiatiefnemers sluiten meer aan bij de progressieve stroming. Bij hen gaat het vooral om de vrijheid. Het basisinkomen moet hoog genoeg zijn om mensen echt de kans te geven te kiezen wat ze doen met hun leven: studeren, actief zijn bij sociale organisaties of buurtcomités, een ecologische onderneming uit de grond stampen, tijd nemen voor het gezin en vrienden of uitkijken naar een aangename job.

In het referendum wordt er geen cijfer opgeplakt maar in hun campagne maken de initiatiefnemers gewag van een uitkering van 2500 Zwitserse frank per maand. Als je daarmee naar het wisselkantoor gaat, krijg je daarvoor ongeveer 2260 euro. Maar veel interessanter is het om de omrekening te maken naar Belgische koopkracht. Zwitserland is een heel duur land en met 2500 Zwitserse frank kan je ongeveer evenveel kopen als met 1500 euro in België.

Economische waanzin? Dat is het argument van de tegenstanders. Maar dat klopt niet helemaal. Zelfs de Zwitserse overheid rekende voor dat het wel kan. Het kost zo'n 190 miljard euro per jaar. Maar als je de huidige uitkeringen onder 2500 Zwitserse frank afschaft, kom je al aan 55 miljard Zwitserse frank. Als je de lonen boven de 2500 progressief belast, haal je nog eens 128 miljard binnen. De ontbrekende 25 miljard zou kunnen komen van een verhoging van de BTW die nu slechts 8 procent bedraagt. Of van een vermogensbelasting natuurlijk.

Waarom de Zwitsers dan toch tegen zullen stemmen? Politiek is er geen draagvlak, ook de media zijn tegen. Bovendien is er weinig armoede en werkloosheid in het Alpenland. Linkse voorstellen hebben het trouwens altijd moeilijk in Zwitserse referenda.

Maar de initiatiefnemers geloven wel dat ze de toekomst voor zich hebben. Het voorstel zal blijven opduiken. Dat is een goede reden voor links om het voorstel ernstig te nemen en er een progressieve invulling aan te geven. Wie bijvoorbeeld in België de uitkeringen terug wat minder conditioneel wil maken door het hele systeem van controle en bestraffing te milderen, zet al een stap in de richting van een basisinkomen. Ook de uitbouw en versterking van het systeem van tijdskrediet kan evolueren in de richting van een basisinkomen. Een debat over de toekomst laat je best niet over aan rechts.

Christophe Callewaert en Thomas Decreus zijn de auteurs van het boek Dit is morgen dat verscheen bij EPO.

reacties

14 reacties

  • door antond op zondag 5 juni 2016

    Een basisinkomen is een geaccepteerd idee. Iedereen die dit nodig heeft moet dit, in een beschaafde maatschappij, kunnen krijgen.

    Maar een 'onvoorwaardelijk' basisinkomen is waanzin. Er ligt enorm veel werk wat wacht om te worden gedaan. Het lijkt onzinnig om mensen die wel kúnnen, maar niet wíllen meehelpen, te onderhouden. Als je de aan de maatschappij weigert om solidariteit te laten zien, waarom moet de maatschappij dan solidair naar jou zijn?

    Het is bovendien gevaarlijk. Het maatschappelijk draagvlak voor hulp aan hen die niet kúnnen werken, kan door een OBI worden ondermijnd. Zo komen de meest kwetsbaren in de maatschappij in gevaar. De Zwitsers hebben groot gelijk als ze dit plan naar de prullenbak verwijzen. De prullenbak is precies waar dit plan thuishoort.

  • door spacemonkey op zondag 5 juni 2016

    Dat er aan het fenomeen arbeid/inspanning en de eraan gekoppelde (hoofdvorm) van beloning geld bijstelling vereist is zal niemand ontkennen.

    Met de idee iets voor niets zitten jullie er gewoon compleet naast hoor. Dat belachelijk principe is nergens op de planeet in de natuur terug te vinden. Niet in de levende natuur (fauna,dieren etc.) en ook niet in de zgn.dode natuur rotsen, rivieren en dat soort dingen.

    De natuur zelf functioneert volgens bepaalde onaantastbare basisvoorwaarden wetmatigheden genoemd. Scheikunde/fysica/biologie en zelfs economie. Vanaf de creatie van de aarde en alles wat erin voorkomt heeft de natuur zelf die piste gevolgd . Niet is er zo maar voor iets en verspilling is ook niet aan de orde als moeder natuur aan het woord is . Van kristallen tot de atomaire opbouw.

    Ook in het dierenrijk is dat zo . Steeds via de wetten van noodzaak en actie en reactie. De basisbehoefte is eten en dieren jagen niet voor hun plezier. Anderen dossen zich met veren uit en mannetjes v/d menselijke soort pronken met spieren, intellect of rijkdom , Waarom Tja om te kunnen paren zo simpel is dat ook anno 2016 nog. Met andere woorden er zit een dwingende logica achter al die verschillende dingen.

    Mensen geld geven zonder daar een klop voor te doen is dus het meest belachelijke, infantiele en ledige dat ik hier ooit heb mogen lezen. Zoals uitgelegd bestaat er niet eens een natuurlijke basis voor. Dat zouden ook jullie toch mogen inzien. Is de mens dan echt zo ver van zijn basis komen te staan? Geen nood de natuurt trekt dat wel (onverbiddelijk) recht Spacemonkey

  • door spacemonkey op zondag 5 juni 2016

    Zo net gelezen de horlogemakers uit de bergen hebben het ook begrepen. Iets krijgen voor niets , het basisinkomen, is verworpen. Gelukkig blijken er toch nog mensen met gezond verstand op de planeet rondtelopen. Misschein net daarom lopen de zaken daar wel en hier niet ?

    Misschien daarom dat het er proper is en de mensen rijk zijn aan geld en natuur. Een triomf van het gezond verstand.(zie vorige reactie + toelichting° Spacemonkey

  • door Jan Willems op zondag 5 juni 2016

    http://www.dewereldmorgen.be/artikel/2015/03/24/oeps-van-basisinkomen-naar-basisarmoede + reactie "Een basisinkomen voor iedereen – een schitterend idee? Het blijft een ‘idee’ zolang niet duidelijk is hoe dat gerealiseerd wordt, met gewilde maar ook ongewilde gevolgen. Precies daar knelt het schoentje. Jonas Vanderscheuren somt een aantal van die knelpunten op. Een verdienste! Praten in het ijle want bedwelmd door dat ‘schitterende idee’, daar schieten we niks mee op. Dat bovendien ook in ondernemerskringen over dat basisinkomen wordt nagedacht, moet ons wantrouwig maken. Zo kopte De Tijd (14 maart): ‘Basisinkomen is een goed idee’ boven een interview met Julien De Wilde, voorzitter van zinksmelter Nystar en Agfa-Gevaert. Hij stelt dat door de invoering van nieuwe technologieën veel mensen niet meer mee kunnen en geen werk zullen hebben. “In dat opzicht is het idee van Roland Duchatelet, om een basisinkomen aan iedereen te betalen, nog zo gek niet”, aldus De Wilde. “Als de robots de productie uitvoeren, heb je ook geen personeelskosten. Dat stelt bedrijven in staat om de additionele marges te herverdelen. Een deel van de bedrijfswinst gaat naar de aandeelhouders, een ander deel gaat via herverdeling naar de bevolking.” Maar wie is de eigenaar van die robots? En gaat die eigenaar ook voor de herverdeling zorgen? Daar antwoordt De Wilde niet op. Wel heeft hij het over “de hoge loonkosten waarmee je niet kunt concurreren” en de noodzaak van te investeren in hoog-technologische sectoren, waardoor jobs verloren gaan. Zo zijn we terug aan het begin: de invoering van een basisinkomen als alternatief voor het verlies van banen. De bedenking van Jonas Vanderscheuren is daarom allerminst misplaatst:“Aan het einde van de rit zou een basisinkomen vooral basisarmoede verzekeren."

  • door Alweer op maandag 6 juni 2016

    "Waarom de Zwitsers dan toch tegen zullen stemmen? Politiek is er geen draagvlak, ook de media zijn tegen. Bovendien is er weinig armoede en werkloosheid in het Alpenland". Neen. De Zwitsers stemden massaal tegen, omdat ze tegen zijn. Omdat 75 % van de Zwitsers vinden dat je moet werken voor je inkomen, tenzij je een pechvogel (ziek, gehandicapt, bedrijfssluiting, ...) bent. En omdat wie wel werkt geen zin heft om meer belastingen te betalen voor wie gewoon niet wil werken.

  • door antond op maandag 6 juni 2016

    Iedereen die werkt en meer dan 2500 Frank verdient, betaalt eerst zijn eigen basisinkomen en, over de meer-verdiensten een extra belasting voor de basisinkomens van anderen. Dus iedereen die werkt, en daarmee meer dan 2500 Frank verdient (bijna iedere loontrekker in het (steenrijke) Zwitserland) draagt bij aan de basisinkomens van anderen. Dit beloopt 128 miljard, en dat zijn gigantische kosten. Er is maatschappelijk weinig animo om (en dat hebben we in het referendum van gisteren gezien) mensen te betalen die wel kunnen, maar niet willen werken. Deze discussie is, na deze toch op democratische wijze tot stand gekomen beslissing, hopelijk voor een tijdje gesloten.

    De voorstanders van een onvoorwaardelijk basisinkomen vergeten de gevaren, met name dat erosie van het maatschappelijk draagvalk voor dit basisinkomen ook de uitkeringen voor hen die het écht nodig hebben, in gevaar kan komen.

    Links vergeet keer op keer om mogelijk kwalijke effecten van maatregelen die 'nu' 'goed voelen' (zoals een lekkere uitkering voor iedereen en staatsschulden verhogen om meer te kunnen uitgeven, recht te doen.

    Als onze overheidsschulden stijgen moeten de hogere schulden later worden afbetaald en moet er later méér worden bezuinigd. Wie wil er nu Griekse toestanden straks hier bij ons? Het is toch niet voor niets dat het nu in Duitsland beter toeven is dan in Griekenland? Dat heeft te maken met fiscaal verantwoord gedrag in het verleden!

    Hetzelfde geldt voor moeilijke en kostbare regels in het ontslagrecht en flex-werk. Het voelt goed voor de bestaande werknemers, maar het zorgt voor veel minder aanwervingen van nieuwe. Misschien wordt het tijd dat de vakbonden eens écht progressief worden en gaan denken aan de werknemers van morgen. Bedrijven wegjagen? Liever niet!

  • door Lawrence O op maandag 6 juni 2016

    Een basis inkomen is verre van de oplossing. De afschaffing van geld tout cours is dat wel. De mens moet een hele andere mentaliteit gaan kweken. Werken voor geld is dom: je krijgt 1 deel met werk dat met belastingen uitgeperst wordt om dat andere deel zonder werk te betalen. In de groep zonder werk zitten mensen die écht alle moeite doen maar het niet halen. En dan ook zij, die gewoon niet willen werken. Het aantal jobs zal blijven dalen door automatisatie en technologie. Dat ontspoort op een moment. Bovendien schept geld arm en rijk. Het basis inkomen zal daar niets aan veranderen, integendeel. Hat zal nieuwe problemen creëren. Want als geld meer beschikbaar wordt creëer je meer vraag en stijgt de prijs van alles. Uiteindelijk wordt alles gewoon duurder en strijken de producenten van goederen gewoon meer op. En dan zijn we terug bij af.

    Geld moet verdwijnen en het totale werk moet verdeeld worden onder iedereen die kan werken. Op die manier kunnen ouderen ook sneller stoppen met werken. We moeten bezit en eigendom vergaren afzweren en blij zijn met de zekerheid dat je gedurende je leven alles wat je wil, mag en kan gebruiken, binnen bepaalde regels en planningsmogelijkheden: zo zal het niet de bedoeling kunnen zijn dat iedereen een eigen privé-yacht of privé-jet zal kunnen nuttigen. Er zullen m.a.w. nog steeds regels nodig zijn, en ja, ook nieuwe problemen. Maar globaal winnen we er bij.

  • door kristoffel op maandag 6 juni 2016

    80% van de Zwitsers stemde tegen het basisinkomen. Intussen horen we van alle kanten en in de progressieve pers - inclusief en tot vervelens toe ook op de VRT - dat het referendum een groot succes was omdat er nu een discussie over gevoerd is. Inderdaad, er is over gediscussieerd en 80% van de Zwitsers heeft het verworpen. Einde verhaal. Als er morgen hier een referendum doorgaat over bijv. Vlaamse onafhankelijkheid, dan zullen we ook aan 20 tot 30% ja-stemmers zitten. Gaan we dan ook spreken van een positief verhaal, omdat de discussie is ingezet? En als het referenda zijn die beslissen, zullen er al snel ook vragen komen over het begrenzen van het aantal asielzoekers, zal werkloosheid gegarandeerd begrensd worden in tijd en bedrag, enz. En tot slot: als je morgen aan jongeren die na 4 jaar (een jaartje in bachelorsurplus) of 5 jaar (een jaartje in mastersurplus) 1500 euro geeft per maand, denk ik niet dat er nog veel een klop zullen doen. Met 3000 euro per maand kun je als koppel gemakkelijk je tijd al chattend, op café gaand met vrienden, op vakantie trekkend met Ryanair naar goedkope bestemmingen, rond maken. Of kan je, zoals de auteur het liederlijk beschrijft, rustig uitkijken naar een rustige job. Ik denk dat er geen kat nog zal willen werken in een winkel, horecazaak, restaurant, en je huisvuil zal je zelf mogen brengen naar het containerpark. En diegenen die nu meer verdienen en de basisinkomen moeten financieren, zullen ook snel eieren voor hun geld kiezen. Economie is nu eenmaal wat anders dan filosofisch lullen.

  • door Francine Mestrum op maandag 6 juni 2016

    Het zou mooi zijn mocht men de voortdurende begripsverwarring kunnen vermijden. Veel mensen, waaronder ikzelf, zijn voor een gegarandeerd inkomen voor iedereen die dat nodig heeft, maar niet voor een basisinkomen dat wordt gegeven aan mensen die het niet nodig hebben. Dat hoeft niet stigmatiserend te zijn, we hebben voldoende technologische middelen om dat vlekkeloos in te voeren. Het debat kan slechts ernstig worden gevoerd als we weten waarover we spreken. Laat ons hopen dat dit nu, na het Zwitsers referendum, mogelijk wordt.

    Ook hier heerst de begripsverwarring, maar het is een debat op Al Jazeera, gisteravond:

    http://www.aljazeera.com/programmes/insidestory/2016/06/governments-provide-minimum-wage-160605165515852.html

  • door spacemonkey op maandag 6 juni 2016

    De stemmen zijn geteld en de Zwitsers zijn een slim volkje. Hun systeem werkt mega keren beter dan het onze (als je al van een systeem sprekenmag/kan).

    Dat zal wel de reden zijn dat het re proper is,de levensstandaard hoog, er referenda van toepassing zijn, het wegennet okidoki is en ga zo maar door. Het zal bij een idee zonder toekomst blijven en dat is maar best ook.

    de zon die komt voor niets op en dat zal zowat alles zijn veronderstellen we dan. Pure waanzin om mensen geld toe te kennen zonder daar een poot voor te verzetten. Enkel een systeem waar lamzakken, nietsnutten, fakers en profiteurs zich uitermate lekker in/bij voelen. Groot aantal Belgen dus.

    • door antond op dinsdag 7 juni 2016

      De Zwitsers hebben het beter voor elkaar dan welk ander land ook ter wereld. Een positief arbeidsethos, loon naar werken, een intens betrouwbare en regel-georiënteerde overheid die niet te groot en niet te klein is, een goed functionerend sociaal vangnet en maatschappelijke cohesie. Dit zorgt voor een politieke omgeving waar extreem-links noch extreem-rechts een kans hebben en waar referenda werken, omdat de Zwitserse kiezer het lange-termijn belang van het hele land in het achterhoofd heeft. Het resultaat van 600 jaar onafgebroken -zonder oorlog en conflicten- werken aan democratie. Geen armoede en ongeëvenaard welzijn voor iedereen. Het is om jaloers op te zijn. We hebben nog even te gaan..

  • door JohanGroenroot op dinsdag 7 juni 2016

    Voor elk systeem gebaseerd op uitbuiting en machtsuitoefening, in het bijzonder de dictatuur, is het gegarandeerd basisinkomen onaanvaardbaar. Zonder gegarandeerd basisinkomen is en blijft "Werk: de nieuwe kerk". Economen en moralisten hebben de arbeid allerheiligst verklaard. De 'hebbers' vrezen het gegarandeerd basisinkomen omdat ze bang zijn hun macht over andere mensen te verliezen.

    • door antond op woensdag 8 juni 2016

      Hoezo 'de machthebbers'? Hebt u het over de 80% die tegen gestemd heeft?

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties