about
Toon menu
Analyse

Waarom het basisinkomen geen progressieve oplossing is

De meeste voorstanders van het basisinkomen gaan meestal enkel in op de tegenstanders van de rechterzijde, die dan aanvoeren dat mensen niet langer bereid zullen zijn om te werken. Maar ze vergeten zo makkelijk dat er ook vanuit de linkerzijde geldige argumenten zijn om zich tegen een basisinkomen te verzetten. We moeten Philippe van Parijs daarom dankbaar zijn dat hij zich specifiek tot de sociaal-democratie heeft gericht om zijn voorstellen te verdedigen.*
donderdag 28 april 2016

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Laat me beginnen met het eerste en makkelijkste punt waarover we het eens zijn. De sociale bijstand heeft een grondige hervorming nodig. Ten eerste, omdat de armoede in onze rijke samenleving geen bestaansrecht heeft en omdat de huidige voorwaarden om een leefloon te krijgen vernederend en mensonwaardig zijn. Ze dragen niet bij tot de emancipatie van mensen. Ondanks alle academische en economische troela over de ‘multidimensionaliteit’ van armoede mogen we nooit vergeten dat arme mensen in de allereerste plaats een inkomen nodig hebben om uit de armoede te geraken. Als er dan nog problemen over blijven – met gezondheidszorg, onderwijs, huisvesting, schuldaflossing… - dan moeten sociaal werkers klaar staan om te helpen.

Er moet dringend een gegarandeerd minimuminkomen worden ingevoerd waar arme mensen zonder al te veel poespas recht op hebben. En ja, dat impliceert dat het inkomen en vermogen van arme mensen moet gecontroleerd worden, maar dat kan met onze huidige technologische middelen zeer makkelijk zonder in het privé-leven van mensen te moeten gaan snuffelen. We hebben een kadaster, een belastingadministratie en een sociale zekerheid. Mensen moeten gewoon hun recht op een gepaste levensstandaard kunnen opeisen.

Ook voor de rijken?

Waarom zouden we een basisinkomen moeten geven aan mensen die niet arm en zelfs rijk zijn? Ik heb nooit overtuigende argumenten gehoord. ‘Om het simpel te houden’, zo wordt gezegd. Ja, maar we kunnen de armoede uitroeien – door het leefloon op te trekken tot aan de armoedegrens, ongeveer 1000 euro per maand – voor zo’n kleine 2 miljard Euro. Dat is wat een gegarandeerd minimuminkomen jaarlijks en bijkomend zou kosten. Zo’n basisinkomen aan iedereen geven kost 130 miljard euro extra. Is dat niet wat veel voor een beetje ‘simpelheid’?

Het basisinkomen moet universeel zijn, zo luidt het nog. Het recht op een decent inkomen, of, zoals het staat in de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens, het recht op een gepaste levensstandaard, is inderdaad universeel. Rechten zijn universeel, maar betekent dat dat iedereen recht heeft op eenzelfde bedrag? Dat ook zij die al een gepaste levensstandaard hebben, ook nog eens een uitkering kunnen opeisen? Ik denk van niet.

Ja maar, niet-armen en rijken zullen dat basisinkomen sowieso terug betalen via hun belastingen, zo wordt nog gezegd. Maar is dat geen bijkomende reden om hen géén uitkering te geven? Eerst geven en dan terug halen, beetje gek toch? En we weten toch dat rijke mensen nauwelijks belastingen betalen? Zeggen de Panamapapers niet genoeg?

Er is nog een probleem met die middelentoets. Zoals gezegd hebben we voldoende informatietechnologie om dat op een niet-vernederende en niet-stigmatiserende manier te doen. Bovendien stellen veel voorstanders van het basisinkomen inmiddels dat er toch nog een sociale verzekering op basis van inkomens moet blijven bestaan. Zelfs de sociale bijstand zal niet verdwijnen, aldus Van Parijs. En nog: ‘het basisinkomen stelt ons niet vrij van een middelentoets voor mensen in specifieke omstandigheden’. Of met andere woorden de middelentoets blijft bestaan, basisinkomen of niet.

Ik zie dus geen redenen om geld te geven aan niet-arme mensen.

Een financiële vraag

Van Parijs geeft toe dat sommige delen van de sociale zekerheid en van de bijstand zullen blijven bestaan. Hij legt niet uit hoe dat allemaal moet gefinancierd worden, maar we weten dat hij niet denkt aan een basisinkomen van 1000 Euro per maand.

Maar zelfs een bedrag dat maar half zo hoog is, betekent dat het basisinkomen minstens 70 miljard euro per jaar kost. Tel daar de overblijvende delen van de sociale zekerheid bij – pensioenen, gezondheidszorg … - en je komt tot een bedrag dat mijlenver uitsteekt boven de kosten van de huidige sociale bescherming, zo’n 80 miljard euro. Wat is het percentage van het nationaal inkomen dat we bereid zijn uit te geven aan sociaal beleid? Deze moeilijke en delicate financiële vraag heeft nog steeds geen antwoord gekregen.

Er zijn nog meer problemen. Als mensen niet meer dan 500 euro per maand krijgen, zijn ze nog steeds verplicht om naar de arbeidsmarkt te gaan. Het basisinkomen wordt dan makkelijk een soort loonsubsidie of een open deur naar ‘mini-jobs’. Is dat dan een progressieve oplossing?

Er is nog een laatste punt waar Van Parijs het niet over heeft, maar dat wel belangrijk is. Onze sociale bescherming, hoe onvolmaakt ook, is gebaseerd op een horizontale en structurele solidariteit. Voor ieder naar behoeften, van ieder naar vermogen. De sociale zekerheid is niet bedoeld om de ongelijkheid te verminderen – daarvoor hebben we een belastingsysteem – maar ze doet het wel, precies omdat ze uitkeringen geeft in functie van de reële noden. Met een basisinkomen en een gelijk bedrag voor iedereen blijft de ongelijkheid onveranderd.

Veranderingen op de arbeidsmarkt

Sommigen halen er ook het groeiende precariaat bij. Dat vind ik vrij cynisch. Het lijkt wel alsof we de precaire arbeidvoorwaarden en de afbouw van het arbeidsrecht moeten aanvaarden en alles compenseren met een basisinkomen. En zo de verantwoordelijkheid afschuiven van de werkgevers naar de overheid en alle belastingbetalers.

Verwachten we niet van de vakbonden dat ze de strijd voor betere arbeidsvoorwaarden aangaan? Het is perfect mogelijk om de groeiende groep van ‘zelfstandigen’ en de werkers van de zogenaamde deeleconomie ook een degelijk en beschermend statuut te geven.

Dat er in de toekomst dank zij de robotisering geen werk meer zou zijn? Is er iemand die dat echt gelooft? Dat er veel minder arbeid zal nodig zijn om hetzelfde te produceren als nu, is vooral goed nieuws. En een stevig argument voor een drastische arbeidstijdverlaging. Per slot van rekening kan de sociale bescherming ook uit belastingen betaald worden, zoals nu al in veel landen het geval is.

Na de Tweede Wereldoorlog kon de IAO (Internationale Arbeidsorganisatie) in de Verklaring van Philadelphia stellen dat ‘arbeid geen koopwaar’ is. Dank zij de sociale strijd en de nieuwe verzorgingsstaten waren de machtsverhoudingen tussen arbeid en kapitaal inderdaad veranderd. En ja, de bedreiging van het socialisme in Oost-Europa heeft geholpen. Maar ik zie geen reden waarom we zouden aanvaarden dat de arbeidersbeweging verder wordt verzwakt.

Onze sociale bescherming moet zeker worden aangepast aan de behoeften van mensen in de 21ste eeuw. De oude systemen zijn niet langer voldoende. De voorstanders van het basisinkomen wijzen terecht op die problemen, maar hun oplossing is niet de enige en volgens mij ook niet de beste.

Sociale bescherming wordt gedepolitiseerd. Het basisinkomen is niet het enige alternatief. We moeten onze sociale bescherming kunnen her-denken, versterken en verbreden, en vooral, we moeten er weer alle mensen – en niet enkel werknemers – bij betrekken. De sociale bescherming is van ons. Het verschil tussen sociale bijstand en sociale zekerheid moet verdwijnen. De tegenstelling tussen re-productieve en productieve arbeid moet weg.

We moeten in deze neoliberale tijden ook onze samenleving zelf kunnen beschermen. Ik wil daarom pleiten voor ‘sociale commons’, een systeem waarin mensen zelf beslissen over wat ze nodig hebben, hoe de toegang kan geregeld worden, hoe de systemen worden beheerd en gecontroleerd.(1) Wat nodig is, is een systeem waarin mensen weer sociale en politieke actoren worden, geëmancipeerde individuen die weten waarvoor ze vechten.

Als sommigen, zoals Philippe van Parijs, een basisinkomen verdedigen vanuit een visie op sociale rechtvaardigheid en de behoefte om de wereldrijkdom eerlijker te verdelen, dan moet dat m.i. kunnen. Maar hou daar alsjeblieft de sociale bescherming buiten, dat basisinkomen is er geen alternatief voor. De tienduizenden mensen die in Frankrijk en ook in dit land de afgelopen weken protesteren voor het arbeidsrecht, moeten gehoord worden. De jonge mensen van Nuit Debout eveneens. Dat is de taak van progressieven.

Francine Mestrum (onderzoeker, activist, lid internationale raad Wereld Sociaal Forum; auteur van ‘Ontwikkeling en Solidariteit’ (EPO); initiatiefnemer Global Social Justice).


 *https://www.socialeurope.eu/2016/04/44878/

(1) www.socialcommons.eu

reageer

13 reacties

  • door Richard op donderdag 28 april 2016

    Een volwaardig basisinkomen lijkt mij te radicaal voor het moment, dat zou een te herorganisatie van de samenleving vereisen. Trek het leefloon op met een paar honderd euro, schaf de middelentoets af en leg de nadruk op begeleiding ipv controle. Maak er een compromis van, werkloosheid beperkt in de tijd in ruil voor makkelijkere toegang tot het ocmw... . Veel simpeler, meer humaan en waarschijnlijk nog goedkoper ook zonder al die controle-instanties.

    • door Hugo Casteels op vrijdag 29 april 2016

      waarom zou ik nog gaan werken als ik een volwaardig basisinkomen krijg zonder een klop te doen? Ik vrees dat dat de creatie wordt van een massa profiteurs en hangmatters. Onze samenleving en de sociale zekerheid zullen er aan kapot gaan, want onvoldoende inkomsten van mensen die nog aan het systeem bijdragen. Ook bedrijven zullen verdwijnen bij gebrek aan werkkrachten.

      • door Stephanie Hallard op vrijdag 29 april 2016

        Wat u vreest meneer Casteels, zijn gelukkig windmolens. Onderzoek is er tig keer in geslaagd aan te tonen dat mensen niet bij de pakken blijven zitten. Arbeid, betaald of niet, maakt deel uit van de menselijke identiteit, het is waar we onze eigenwaarde uit afleiden en waar we doelen stellen om te groeien als persoon. Weinigen onder ons zijn in staat niets te doen, gelukkig. Ik ben het wel eens dat we een overgangsperiode gaan moeten doorstaan, want velen (en dan denk ik aan degenen voor wie vrije tijd onbetaalbaar is geweest tot dan toe) gaan niet weten hoe hun nieuwe bron van middelen en tijd te alloceren. Enige voorzichtigheid is zeker aan de orde.

        • door Kim Oppalfens op dinsdag 16 augustus 2016

          Stephanie,

          Heb jij gegevens over die onderzoeken? Ik ben namelijk behoorlijk sceptisch. Ik heb geen weet van onderzoeken waar een gegarandeerd basisinkomen echt voor het leven werd geprobeerd. Als die levenslange garantie er niet is, is de kans uiteraard veel groter dat mensen blijven werken. Ik ben eigenlijk zeer benieuwd naar gegevens van de nationale loterij wat mensen doen na een win for life bijvoorbeeld. En hoevelen daarvan blijven werken in jobs die onze maatschappij echt nodig hebben zoals bejaardenzorg, politie e.d.

          De kans lijkt mij niet onbestaande dat blijkt dat het dan wel eens over meer als windmolens zou kunnen gaan.

  • door Roland Horvath op donderdag 28 april 2016

    1/ FM is voor een minimum leefloon van 1000 euro, dat is armoedebestrijding. Een leefbaar, door de maatschappij gegarandeerd, geïndexeerd, Onvoorwaardelijk Basis Inkomen OBI voor iedereen van 1.500 voor 18+ en 200 voor 18- is een inkomstenverdeling. Zonder inkomsten en vermogens onderzoek. Het mag gecombineerd worden met werken en zet dus aan tot activiteit, wat door tests bevestigd wordt: De werkzaamheid neemt toe. Het OBI creëert vrijheid en zeggenschap.

    Er is geen uitsluiting. Het laat toe neen te zeggen tegen rot jobs. Of een zaak te beginnen, men heeft altijd een -leefbaar- vangnet.

    2/ Een OBI is geen extra inkomen, het is een andere vorm, een andere vederdeling van een deel van het huidige inkomen. 40% van het BBP, 164 miljard per jaar. Gefinancierd met een del van de Sociale Zekerheid SZ en wie 1.500 verdient betaalt zijn OBI zelf: Geen extra belastingen behalve de genoemde betaling.

    3/ Een OBI is in België makkelijk en in korte tijd in te voeren. Het verandert niet zo veel maar die verandering is een revolutie voor velen en voor de maatschappij als geheel

    4/ Er worden vaak allerlei elementen en voorwaarden bij gesleurd bij een OBI zoals: het vervangt de SZ, er zijn veel nieuwe belastingen nodig, het is bijkomend inkomen.

    5/ Het artikel is niet bij de tijd. Er wordt in verondersteld dat iedereen een gelijk bedrag krijgt en dat de SZ zodanig afgebroken wordt dat ze niet "ieder naar behoefte" kan geven zoals nu. Die veronderstelling slaat nergens op. Tegenstanders zijn wellicht ook bang voor de verandering en voor de vrijheid.

    6/ De neoliberalen creëren liever voor de 3e maal een wereldoorlog dan dat ze een leefbaar OBI aanvaarden. Want een OBI verdeelt en decentraliseert de macht in de maatschappij, meer dan nu.

  • door Hakke op vrijdag 29 april 2016

    Het basisinkomen kost uiteraard geen 130miljard. Dat is de simplistische rekensom van 1000€/md*12md*11mjo Belgen. Maar de meeste van die Belgen hebben al een inkomen (zelfverdiend of via een vervanginkomen) en voor kinderen moet er nog steeds zoiets als kindergeld blijven bestaan. Maar dat hoeft geen 100€ per maand te zijn Een basisinkomen kost dus bijna niets. Het opent wel gigantische emancipatorische perspectieven. Bvb: Basisinkomen 800€. Diploma lagere school gehaald: 100 erbij. Middelbaar: Nog eens 100. Bachelor: nog eens 100. Master: Idem. Kind ten laste: 100. Maar da's niet het belangrijkste: Het brengt werkgevers en werknemers tot een veel gelijkwaardiger onderhandelingspositie.

  • door anne ardui op vrijdag 29 april 2016

    Een basisinkomen is toch wel een interessant concept dat een antwoord is van het gezond verstand op absurde uitspraken ( die wij ondertussen gewend zijn ) over 'jobcreatie'. Technologie en razendsnelle digitalisering nemen gewoonweg veel arbeid van de mensen over, behalve de zo kostbare én verwaarloosde zorgarbeid. Maar ja : "who cooked Adam Smith's dinner ?"zoals K.Marçal zo fijn ontmaskerde: zijn moeder !!! Een goed verdeelde , beperkte zorgarbeid kan misschien toch wel een voorwaarde zijn voor een basisinkomen... iedereen kan en moet toch zorg dragen voor onze wereld... Ik zie ook het voordeel van een basisinkomen enkel in combinatie met wat ik noem de ( nog veel dringender)‘ BROLTAX’: dit is: al wie munt wil slaan uit het op de markt brengen van producten die niet goed zijn voor het milieu noch voor de mens , moet daarvoor gradueel tax betalen! Het basisinkomen zonder broltax zal immers een nieuwe armoede creëren, vermits de kwetsbaarste bevolkingsgroep het meest vatbaar is voor uit winstbejag opgeklopte maar ongezonde overconsumptie.

  • door JosseC op vrijdag 29 april 2016

    Ik denk ook dat je de kost van een basisinkomen moet berekenen na verdere taxatie. Bv. voor een basisinkomen van 1300€, verdient iemand die nu geen arbeidsinkomsten heeft 1300€; wie nu 1300€ verdient dan 1900€ (1300€ basisinkomen + 600€ uit zijn loon), 1400€ - 2000€, ... tot je geen effect meer hebt. De hele rijken verdienen zoveel als vandaag. De kost ligt dan rond de 25 miljard euro. Ok, meer dan die 2 miljard, maar daar krijg je ook iets voor terug dat niet enkel slaat op sociale rechtvaardigheid.

    De commons waarvan sprake zijn juist een vorm van depolitisering. De politisering in ons land is een probleem: door ons denkbeeld van neoliberale meritocratie jagen wij onbewust het gevecht tussen vakbonden en de rechterzijde aan, waardoor een dialoog over minimum arbeid leidt tot heel complexe wetgeving en de maatschappij heel veel kost: het aantal ambtenaren blijft stijgen (ik zeg niet dat die niet nodig zijn), terwijl 1 ambtenaar die naar de publieke sector gaat, 3 basisinkomens opbrengt. Terwijl een basisinkomen aanzet tot ondernemersschap en we in België een enorm potentieel hebben aan onderzoek dat we naar de industrie kunnen brengen.

    Het kost inderdaad niet veel om een computerprogramma die dingen te laten uitrekenen, maar heel veel mensen willen weten of hun basisbehoeften gedekt zijn als ze iets interessants met hun leven willen doen en daarvoor zijn de simpelste regels de beste. Het basisinkomen neemt de angst weg en dat opent de weg naar directere democratie en dus meer commons, waarvan de structuren inderdaad niet evident zijn en een zoektocht vragen. Die laatste argumenten zal je sneller terugvinden bij bv. de piratenpartij als bij de BIEN, die meer los van de politieke context de sociale rechtvaardigheid bekijkt.

  • door janu op zaterdag 30 april 2016

    De extreme armoede van 4 miljard mensen is een misdaad tegen de mensheid en toch blijven de NGO's, ten dienste van de belangen van wrede en genadeloze Übermenschen, deze misdaad van slavernij bestendigen door kruimels en aalmoezen te geven aan de slaven. Waarom bevrijden de NGO's de slaven, deze extreem armen niet ? Waarom dienen deze NGO's met "goede bedoelingen" geen klacht in wegens genocide en misdaad tegen de mensheid bij een nationale of internationale rechtbank tegen de kolonialistische Europese Unie en de imperialistische V.S.? Waarom niet streven naar het instellen van een wereldwijd maandelijkse minimumloon van 300 euro voor 40 uur werk/week? Waarom er niet naar streven dat de wrede wereldoverheersers Europa en de V.S. & partners een maandelijks leefloon van 200 euro betalen aan de miljarden mensen zonder werk ? Dit is een peulschil vergeleken bij de kost van de wrede en genadeloze imperialistische agressieoorlogen tegenover de zwakkere anderen voor uitbuiting.

  • door antond op zondag 1 mei 2016

    Waarom zouden inwoners van Europa recht hebben op een onvoorwaardelijk basisinkomen (dus zónder hier iets voor te doen) en inwoners van armere landen, die onze grondstoffen ontginnen en de meeste van de door ons geconsumeerde goederen maken, niet? Een OBI voor Europeanen zonder een gelijk OBI voor de rest van de wereld lijkt mij op de natte droom van een racist.

    Net als die honderden miljarden voor Griekenland, tegenover een fractie daarvan voor de derde wereld (wiens klimaat wij hebben helpen veranderen, zodat zij voor enorme problemen komen te staan.

    Weten we niets beter te verzinnen dan de 'vrijheid' om te weigeren te werken? Maak dat eens een Indiër of Chinees wijs. Als zoiets er door komt, wordt het hier rap de derde wereld!

    • door Roland Horvath op dinsdag 3 mei 2016

      Het is niet verboden hier een OBI te installeren ook als dat in de meeste landen niet bestaat. Maar zoals gesuggereerd, een OBI zou wereldwijd moeten bestaan. Dan is de aarde inderdaad collectief bezit. Van iedereen. Dan zou de wereld veel stabieler zijn.

      • door antond op zaterdag 7 mei 2016

        Niemand zal beweren dat het niet mag. Maar als we dat hier gaan invoeren, dit onvoorwaardelijke(!) basisinkomen, laten we daarmee aan de rest van de wereld zien dat we onze geestelijke gezondheid aan het kwijtraken zijn. Waar heeft dat nu ooit bestaan, het recht op een inkomen zónder enige voorwaarden? Met velen ben ik het eens dat een menswaardig bestaan een basis-recht is. Maar kent u enig recht waar géén plichten tegenover staan? Je mag toch van iemand die dit kan, verwachten dat hij/zij voor een basisinkomen dat door de maatschappij wordt verstrekt, een redelijke tegenprestatie levert? Zij dit dit niet kunnen, zoals zieken of gehandicapten, moeten uiteraard kunnen rekenen op ondersteuning zonder voorwaarden. Maar gezonde mensen die, in ruil voor een gegarandeerd inkomen, thuis op de bank blijven hangen? Terwijl mensen met een andere huidskleur, in andere landen, geen andere keuze hebben om te werken in het zweet van hun aanschijn? Dat lijkt mij en (ik denk) de meerderheid van ons land, te dwaas om los te lopen. Het hele idee suggereert dat wij, hier in het rijke westen, meer recht hebben op een prettig en comfortabel bestaan, zonder hiervoor iets te doen, dan de grote meerderheid op de wereld die niet het geluk heeft om hier te wonen. Nogmaals, het mág natuurlijk maar het heeft niets te maken met emancipatie en het idee van gelijke waardigheid voor iedereen, dit 'recht' dat je zou moeten verkrijgen enkel en alleen op grond van waar op de wereld je woont.

  • door Kim Oppalfens op dinsdag 16 augustus 2016

    Er zijn voor mij een aantal hele grote vragen die ik in deze discussie nooit hoor.

    1) Gekoppeld aan de soms wel gehoorde vraag, "voor wie dan allemaal?" Als het antwoord is, iedereen (die het nodig heeft). Hoe vermijd je dan een gigantische ruk naar rechts in de maatschappij en in de migratie/asiel standpunten als zou blijken dat door aiel en migratie de mens wel terug moet gaan werken om het stelsel betaalbaar te houden?

    2) Hoe motiveer je tieners, en dan vooral zij die nu weinig perspectieven in het vooruitzicht hebben, om zich op school toch in te zetten, als blijkt dat ze op het einde van de rit toch een basisinkomen hebben, en zelfs binnen het huidige model nooit uitzicht hadden op meer dan dat.

    3) Hoe vermijd je dat mensen in nieuwe samenlevingsvormen gedwongen worden en met meerdere families in huizen/studio's appartementen moeten gaan wonen om toch boven die basis uit te komen. Een basisinkomen voelt voor mij heel hard aan als een subsidierend model. En als er iets is dat we ondertussen zouden mogen geleerd hebben uit de ettelijke pogingen is dat het heel moeilijk is om subsidies uiteindelijk te laten bewerkstelligen wat je echt wou bereiken.

Lees alle reacties