about
Toon menu
Opinie

Tayyip Erdogan, Angela Merkel en de test van de beschaving

Op de Conferentie van Evian in juli 1938 bogen 32 landen zich over het lot van de joodse vluchtelingen uit Duitsland. De Conferentie bleek achteraf een beschavingstest waarvoor de wereld niet slaagde. Ook voor de hedendaagse beschavingstest slaagt niet iedereen.
maandag 4 januari 2016

In Over het nut en het nadeel van de geschiedenis voor het leven schrijft Nietzsche dat de dieren een gelukkig en zorgeloos leven in het hier en nu leiden omdat ze kunnen vergeten. Ze zijn onhistorisch. De mens daarentegen kan niet vergeten en kan zich niet losmaken van zijn verleden. De mens is historisch. Nietzsche pleit voor een evenwicht tussen het historische en het onhistorische, tussen het herinneren en het vergeten. Hij schreef echter in een periode – de tweede helft van de negentiende eeuw – waarin het historische besef buitenproportionele, haast mythische vormen had aangenomen en dus het tegenovergestelde van geschiedenis was geworden. Vandaar Nietzsches kritiek op de geschiedschrijving en de historische verklaring. Nu aan het begin van de één en twintigste eeuw zitten we in het omgekeerde regime, een regime van het vergeten, waarin het hier en nu - de actualiteit - mythische dimensies aanneemt (met zijn uitvergroting van de angst, de crisis en de catastrofe) en op zijn beurt ieder historisch bewustzijn buitensluit.

Neem nu de uitspraak van Erdogan over Hitler als een model voor het presidentiële systeem dat hij – Erdogan – in Turkije zou willen invoeren. Ook al doen zijn medewerkers er alles aan om zijn uitspraak te nuanceren, Erdogans lapsus licht een sluier op van het rechts-extremistische politieke (on)bewuste dat zich in Europa heeft gevormd en meer en meer op de besluitvorming doorweegt. Denk maar aan de schandalige uitspraken die de voorbije maanden in verschillende Europese landen op de hoogste politieke niveaus over vluchtelingen zijn gedaan. Of aan de nieuwe mediawet in Polen.

Inmiddels staan al tientallen gefotoshopte foto’s van Erdogan met snorretje, swastika en opgeheven rechterarm op het internet. Het feit dat een politicus van zijn status op een positieve manier naar Hitler verwijst, zegt veel over het morele verval van de politiek: woorden, referenties, uitspraken, beslissingen… die tot voor kort ondenkbaar waren omdat ze expliciet de kernwaarden van de democratie en de rechtsstaat in vraag stellen, zijn deel gaan uitmaken van het politieke discours en de politieke praktijk. Wordt er binnenkort in politieke toespraken uit Mein Kampf geciteerd? Gaan de tegenstanders van de op handen zijnde publicatie van Hitlers vuistdikke pamflet toch nog gelijk krijgen?

Dat het ook anders kan, bewees Angela Merkel met haar interventie in het Europese debat over de vluchtelingen. Ze verwijst in deze context, voor zover ik weet, nergens naar het Duitse nazi-verleden, maar haar weigering om een bovengrens vast te leggen voor het aantal vluchtelingen dat Duitsland kan opnemen getuigt niet alleen van veel politieke moed en van een authentiek moreel handelen, maar ook van een diep historisch bewustzijn. Tachtig jaar geleden maakten de rassenwetten van Neuremberg (1933 en 1935) van de Duitse Joden stateloze vluchtelingen in hun eigen land. In 1938 waren al bijna een half miljoen Joden Duitsland ontvlucht. Na de Anschluss van Oostenrijk in maart 1938 werden nog eens 200.000 Joden tot stateloze vluchtelingen gereduceerd.

Gealarmeerd door het groeiende antisemitisme in Duitsland en door de steeds groter wordende stroom Joodse vluchtelingen, riep de Amerikaanse president Roosevelt in juli 1938 een conferentie in het Franse Evian samen. Aan de 32 deelnemende landen werd de vraag voorgelegd om hun immigratiequota vrijwillig te verhogen. Voor de Joodse gemeenschap was dit de conferentie van de laatste kans en zij stelden al hun hoop op de generositeit van Europa en de rest van de wereld. Voor Hitler was de Europese sympathie met de Joden een goedkope manier om Duitsland definitief Judenfrei te maken: “Ik kan alleen maar hopen dat de rest van de wereld, die zo een grote sympathie voor deze criminelen heeft, op z’n minst zo genereus zal zijn dat het deze sympathie in praktische hulp omzet. Wij van onze kant zijn bereid om al deze criminelen aan deze landen uit te leveren, voor mijn part, op luxe cruises”, verklaarde de Führer met morbide cynisme in de aanloop van de conferentie.

Tijdens de conferentie zelf werd echter al snel duidelijk dat geen enkel land bereid was vrijwillig zijn quota te verhogen. Groot-Brittanië verklaarde dat het land al ‘vol’ was en dat de werkloosheid dusdanig hoog was, dat het geen extra vluchtelingen kon opnemen. Groot-Brittanië nam in de periode 1938-1940 uiteindelijk ongeveer 15.000 Joden op. De Britten lieten daarnaast een optie doorschemeren om een beperkt aantal vluchtelingen naar Oost-Afrika te sturen. Ook de Fransen gaven nadrukkelijk aan dat “een extreem punt van saturatie” was bereikt. De Australische vertegenwoordiger zei zelfs nadrukkelijk: “as we have no real racial probem, we are not desirous of importing one.”

De VS verhoogden hun quotum evenmin substantieel. De meeste landen argumenteerden dat ze geen vluchtelingen konden opnemen ten gevolge van de grote depressie, waarvan ze nog herstellende waren. Tijdens de conferentie werd er ook zoals gepland een organisatie opgericht, de Intergovernmental Committee on Refugees, met als doel om landen die vluchtelingen opnamen in hun ontwikkeling te helpen. Maar door gebrek aan autoriteit en vooral aan financiële steun kon het comité weinig uitvoeren.

Achteraf bekeken is de weigering van de internationale gemeenschap om in 1938 meer Joodse vluchtelingen op te nemen een morele schandvlek op de vrije wereld. Enkele maanden later, om precies te zijn in de nacht van 9 op 10 november 1938, organiseerden de nazi’s de beruchte Kristallnacht. Tussen duizend en tweeduizend synagogen werden in brand gestoken en ongeveer 7500 Joodse bedrijven en winkels werden vernield. Ook Joodse scholen, ziekenhuizen en begraafplaatsen werden aangevallen. De brandweer kreeg de opdracht niet tussen te komen.

Ongeveer vierhonderd Joden kwamen in die nacht om. Het was de aanzet van de systematische vernietiging van het Europese Jodendom. Hitler besefte midden 1938 reeds dat hij nooit van de Joden af zou geraken als hij niet zelf met een definitieve oplossing op de proppen kwam.

Het morele debacle van de Conferentie van Evian werd in 1979 door Walter Mondale, toenmalig vice-president van de VS, scherp onder woorden gebracht: "At stake at Evian were both human lives – and the decency and self-respect of the civilized world. If each nation at Evian had agreed on that day to take in 17.000 Jews at once, every Jew in the Reich could have been saved. As one American observer wrote, 'It is heartbreaking to think of the ...desperate human beings ... waiting in suspense for what happens at Evian. But the question they underline is not simply humanitarian ... it is a test of civilization.”” Voor die test slaagde de wereld toen duidelijk niet.

Met zijn uitspraak over Hitler als politiek model slaagt Erdogan al evenmin voor die beschavingstest. Dat doet Merkel met haar in haar nieuwjaarstoespraak herhaalde Wir schaffen dass wél. Dat een deel van Europa daar nauwelijks wil aan meehelpen en zich verbergt achter dezelfde argumenten als de deelnemers aan de Conferentie van Evian is nogmaals een voorbeeld van het Grote Vergeten dat over onze tijd aan het neerdalen is, ondanks alle informatie die beschikbaar is, slechts een google-entry van ons verwijderd.



Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

4 reacties

  • door Lessen in urgentie team op maandag 4 januari 2016

    Sterke tekst, Erwin! Een voorbeeldige nieuwjaarsboodschap ook.

  • door Ronald Van Beneden op maandag 4 januari 2016

    Deze beschavingstest is enkel een slaventest. Binnen de kortste keren heeft Duitsland om zijn status te behouden 500000 goedkope werkkrachten nodig. Wat Merkel bedoelt met Wir shaffen das is: We brengen binnen de kortste keren dit arbeidersaantal over uit een regio die dankzij de lakse houding van de verschillende wereldmachten al dan niet georchestreerd door de Duitsers over naar Duitsland. We willen toch van EUROPA één van de machtigste economische blokken maken. Of luister je niet naar wat er tussen de regels verteld wordt? Het culturele verschil wordt weggewerkt met allerhande wetten en rechten voor de inwijkeling. Voorts nemen we zoveel mogelijk af van de sociale wetgeving onder het mom van besparingen om door te sluizen naar de opvang. De grootste leugen is dat onze mensen werden opgevangen in de buurlanden alsof ze goede buren waren. Nochtans hadden ze dezelfde culturele achtergrond. Ze werkten bij de boeren of fabrieken voor kost en inwoon en zonder uitkering of sociale zekerheid. Erdogan is een man met een groot ego die denkt te zetelen naast God. Zijn land is lid van de Navo en streng islamitisch. Wat als hij betrokken geraakt in een oorlog uitgelokt door de tweestrekkingen binnen de Islam. Gaan wij dan vechten voor deze overtuiging? Is dat de beschaving op de dag van vandaag? Chimpansees in een groep vertonen hetzelfde gedrag.Dus beschaving? Welke?

    • door antbover op dinsdag 5 januari 2016

      Wat u hier hebt neergeschreven is volop aan het gebeuren . Saoudi -Arabië als trigger voor een oorlog tussen Soenieten en sjiieten. Wat met Turkije ? Als Erdogan straks partij kiest , dan heeft de hele NATO een groot probleem. Binst nog snel zoveel als mogelijk wapens leveren zou ik zeggen , want de winsten , de commercie , moet op peil blijven.

    • door ria aerts op woensdag 6 januari 2016

      Er verandert nooit iets. We rollen het rotsblok naar boven en dan rolt het weer naar beneden en beginnen we opnieuw. Hoe oud is dat niet? Maar het belet niet dat we de rots wel telkens naar boven moeten duwen. Dat moeten we echt blijven doen. Wat de motieven van Duitsland ook zijn, hun aanpak van de vluchtelingen is de meest fatsoenlijke. Beter dan je kop in het zand steken zoals Frankrijk doet en stukken beter dan onze oostelijke Europese leden. Daarom moeten we al die fascistische praat ten strengste afkeuren, want we zijn nu de schaamte voorbij. Ook bij ons zijn er mensen die zich niet meer inhouden om Donald-Trump-gewijs de meest gevaarlijke en idiote rotzooi te verkopen, enkel bedoeld om er zelf beter van te worden. We moeten dat blijven afkeuren, al was het maar om erger te voorkomen. Kijk, met een beetje eigenbelang erbij lukt het misschien.

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties