about
Toon menu

Lap, het is weer de schuld van Molenbeek 

Johan Leman, voormalig directeur van het Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racismebestrijding (CGKR) en voorzitter van De Foyer in Molenbeek is scherp voor het beleid van de Belgische veiligheidsdiensten tegenover Molenbeek. "Waarom greep men dan niet in? In de periode 1993-2003, toen ik directeur was van het CGKR (ik weet dus niet of het later nog zo was), wou men niet ingrijpen omdat de filosofie was dat men de extremisten beter liet waar ze waren, “omdat men dan tenminste wist waar ze zaten”.
woensdag 18 november 2015

Mocht ooit iets vergelijkbaars als met de Parijs-Molenbeek link gebeuren in het Rabot in Gent met zeg maar Amsterdam, of in de Seefhoek in Antwerpen met een link naar Rotterdam, en men zou me vragen om er een opinie over te schrijven, reken er dan maar op dat ik het niet doe.

Ik voel me niet gekwalificeerd genoeg om me aan zoiets te wagen. Ik ben dan ook niet weinig verbaasd hoe weinig mensen er een probleem in zien om zich uit te spreken over de link Molenbeek-Parijs.

Zelf ben ik vandaag absoluut niet zeker, als ik hier nu iets over schrijf, dat er niet iets is dat me ontgaat. Sorry vooraf voor eventuele blinde vlekken. Maar het wekt in zo’n perspectief geen verwondering dat sommigen zich vooral specialiseren in het zoeken van schuldigen, want zodoende heb je altijd wel een beetje gelijk, en trouwens… bewijs dan maar het omgekeerde.

Ik wil gewoon kort een aantal feiten op een rijtje zetten. Ze zijn niet noodzakelijk een verklaring, maar misschien hebben ze elk op zich hun belang.

Wie als persoon met Maghrebijnse roots in Brussel niet wil opvallen, kan momenteel op veel plaatsen terecht. Wie er echter met een verdacht curriculum een tijd echt onopvallend wil onderduiken, neemt bij voorkeur oud-Molenbeek, Kuregem of bepaalde wijken in Brussel-stad.

Wie op zoek is naar logistieke steun in Brussel en in de omgeving van bepaalde (een minderheid) van moskeeën mogelijke sympathisanten wil vinden, kiest trouwens gemakshalve voor diezelfde wijken. Iedereen weet dat, ook de staatsveiligheid, en trouwens ook andere buitenlandse veiligheidsdiensten die in Brussel actief zijn.

Waarom niet ingrijpen?

Waarom greep men dan niet in? In de periode 1993-2003, toen ik directeur was van het CGKR (ik weet dus niet of het later nog zo was), wou men niet ingrijpen omdat de filosofie was dat men de extremisten beter liet waar ze waren, “omdat men dan tenminste wist waar ze zaten”.

Mijn toenmalig argument dat dit niet goed was voor een wijk en dat daar eventueel een wervende uitstraling van uitging naar sommige inwoners, maakte geen indruk. Terloops, ik weet dat de vroegere burgemeester (PS'er Philippe Moureaux, nvdr), die sommigen nu ‘aanklagen’, even zeer klacht neergelegd heeft… maar dat de lijn aangehouden bleef om niet tussen te komen.

Dit kan onmogelijk de persoonlijke keuze van die ene burgemeester alleen geweest zijn, immers, bij de overlegvergaderingen in zijn politiezone waren in die tijd meerdere burgemeesters van verschillende partijpolitieke strekking aanwezig.

Iedereen die in Molenbeek al jaren lang actief was, en daar als sociaal werker goed geïntegreerd was, wist of vermoedde dat dit de algemene lijn was. Buitenstaanders noemden dit: laksisme. Maar er waren echt geen publicaties nodig die de ogen moesten openen voor dit feit. Sociale werkers juichten die publicaties niet toe, niet omdat ze het fenomeen niet kenden, maar omdat ze merkten dat een gelokaliseerd probleem in de media steevast tot een groot, algemeen Molenbeeks probleem uitvergroot werd.

Zulke publicaties maakten de mensen nerveus, omdat ze beseften dat daarop slechts veralgemeningen over heel Molenbeek zouden volgen, met kwalijke gevolgen voor het imago van de Molenbeekse jongeren en hun zoektocht naar werk. Men kende het fenomeen, men was er niet gelukkig mee, maar men besefte dat de staatsveiligheid (ook de Franse!) dit nauwgezet opvolgde. Sheikh Ayachi Bassam van het Molenbeekse CIB was immers uit Frankrijk uitgewezen… je kan je dus voorstellen dat niet alleen de Belgische veiligheiddiensten interesse hadden voor zijn activiteiten.

Eén pot

Dat dit probleem van gelokaliseerd jihadisme dan nog in één pot gestopt werd met problemen van reinheid van het straatbeeld en drugsdealing, maakte het tot een amalgaam dat moeilijk beheersbaar leek. Wat ik bedoel: tekort aan straatreinheid was één zaak, maar dat is, geloof me, een nogal Brussels probleem in zijn geheel.

Drugsdealing had veel te maken met informele economie en met werkloosheid. Jihadisering was nog iets anders… Alle drie hoefden een oplossing, alle drie hebben ze voor een deel ook met elkaar te maken, maar alle drie ook hebben ze hun eigen dynamiek. Ik beperk me hier tot het aspect ‘jihadisering’.

Ik moet bekennen dat het bij mij indertijd verwondering wekte dat de moordenaars van Massood in Afghanistan (2001) niettemin vanuit diezelfde moskee van Ayaachi Bassam in Molenbeek hadden kunnen vertrekken, maar ik dacht toen dat de reden hiervan was dat tussen de staatsveiligheid, de politiediensten en het gerecht de uitwisseling van gegevens niet optimaal verliep.

Ik denk dat de grootste fout die toen gemaakt werd (maar het is gemakkelijk spreken nadien), gelegen is in de toenmalige strategie om ervan uit te gaan dat het genoeg was om te weten waar het extremisme gelokaliseerd was om het te kunnen blijven beheersen. Dit is niet de fout geweest van één man alleen, maar van het veiligheids- en gerechtelijk beleid uit die tijd.

Tussen 2003 en 2012 zijn jihadisten uit Frankrijk in Molenbeek actief geweest. Beghal onder andere. Kringen rond Trabelsi ook. Maar het bleef gelokaliseerd. De vroegere filosofie werd klaarblijkelijk voortgezet, maar van mijn kant kan ik niet zeggen dat ik daar toen nog zicht op had.

Vanaf 2011 vertrokken sommige jonge mensen naar Somalië, nadien naar Syrië. Lokaal hoorde men daar wel eens iets over. De meeste aandacht ging in de media echter uit naar Shariah4Belgium, die leken immers het meest assertief.

Humanitaire hulp

Van de Molenbeekse jongeren die vertrokken was de boodschap trouwens dat ze weggingen om humanitaire hulp aan te bieden ginds in Somalië of Sham, niet echt om te vechten… en er kon hiervoor zelfs enig begrip opgebracht worden. Hier komt vermoedelijk een tweede vergissing opduiken: men heeft te weinig opgemerkt dat sektariseringsprocessen in gang gezet werden waarbij jongeren eventueel met goede bedoelingen konden vertrekken, maar dat daar op een later moment tijdens het proces verandering kon in komen. Over het feit dat er ondertussen ook criminelen vertrokken, maakte men zich minder zorgen: “weer een crimineel minder…”

Een duidelijk triggerjaar voor Molenbeek is 2014 geweest, het jaar waarin Bagdhadi twee uitspraken doet die ook voor Molenbeek zware consequenties zouden hebben: de territoriale jihad zou een globale jihad worden, dus… mensen die vertrokken om in Syrië de jihad te doen moesten weten dat ze ook in Europa zouden kunnen ingezet worden, en ten tweede, België werd strategisch opgedeeld in twee gebieden: Brussel behoort tot Frankrijk voor de strategische planning van IS en het Vlaams Gewest hoort bij Nederland.

Vraag: maar waarom toch gaan bepaalde jonge mensen in Molenbeek mee in het militante jihadi verhaal? Antwoord: Omdat de cijfers zijn wat ze zijn. We hebben te maken met dichtbevolkte wijken, met een overwegend jonge bevolking, vaak werkloos en, tenzij je in de informele economie onderduikt, vaak ook zonder positieve identiteit en zonder toekomst… Is dit voldoende om jihadist te worden?

Evident niet en de meesten worden het niet. Maar als het om enkele duizenden gaat, hoeft het niet te verwonderden dat er enkele tientallen zijn die zich laten verleiden door de belofte van een mooi samenlevingsmodel en een goed inkomen, een mooi gezinsleven ook als je een jonge vrouw bent.

Criminelen zijn daarenboven ook interessant om te recruteren want gemakkelijk inzetbaar bij hun eventuele terugkeer of zelfs als ze nooit vertrekken… want ze weten waar de wapens te vinden zijn in Brussel zelf.

De feiten: uit Molenbeek, een gemeente van 100.000 inwoners, zijn tot vandaag 48 mensen vertrokken naar Syrië op 141 voor geheel Brussel, en op ca 500 voor geheel België. Laat alles hierboven nu toe om Molenbeek daarom de hoofdstad van het Europese jihadisme te noemen? Ik laat het aan u over…

Democratisch draagvlak

Van één zaak ben ik ondertussen echter grondig overtuigd: men zal het jihadisme in Molenbeek pas verslaan als men tegelijk een zo uitgebreid mogelijk democratisch draagvlak creëert waar men ophoudt om elkaar de zwarte piet toe te schuiven, voor fouten die eigenlijk collectief zijn en niemands precieze naam dragen.

In wezen gaat het in mijn ogen om enkele foute strategische keuzes in het verleden en om enkele disfuncties bijvoorbeeld op EU vlak tussen de veiligheidsdiensten en nationaal ook, tussen enkele diensten. Ook lijkt me, wil men in de toekomst echt een oplossing, niet een uitdaging waar ideaal beleid erin bestaat om er persoonlijk op te willen scoren.

De consequenties van nieuwe mogelijke verkeerde inschattingen en nieuwe disfuncties zijn immers te ernstig en treffen te veel onschuldigen. Eenmaal die democratische, sociale cohesie gerealiseerd is, moet iedereen die echt ertoe kan bijdragen om de problemen precies te situeren, aan tafel geroepen worden om gegevens voor een concreet plan mede aan te reiken. Liefst geen aankondigingspolitiek.

Dit plan zal moeten bestaan uit enkele zeer gerichte repressieve acties, die de bevolking begrijpt en waar ze dus mee instemt, en een gericht plan ook voor een meer adequaat onderwijs, dat tegelijk ook beter aansluit bij de arbeidsmarkt. Er is ook uitschakeling nodig van het mogelijk geldgewin in een te grijze en zelfs zwarte informele economie.

Er moet stabiliteit komen in een politiekorps, waarvan een deel dichter bij de bevolking moet komen te staan. Tenslotte moet in degelijke eerste-lijnswerkingen geïnvesteerd worden die op de creativiteit en noden van de bevolking inspelen, een bevolking die vaak beter geïnformeerd is dan men vermoedt, maar wiens loyaliteit, participatie en medewerking men moet verhogen.

Johan Leman is voorzitter van Foyer vzw en em. prof. antropoloog aan de KU Leuven

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

4 reacties

  • door spacemonkey op woensdag 18 november 2015

    Ach in deze *explosieve tijden* lijkt een kwinkslag mij wel gepast.

    Zelf kijk ik om redenen van zelfbescherming ( breincontaminatie) 25 j geen TV. Aan de gespreken rondom te horen mis ik niet al te veel ( ik weet dat en haal o.a hier mijn info, waar voor dank). Kijk sommige mensen (trachten) iets te maken van hun leven en schuwen daarbij geen risico’s, gevaar, avontuur of wat dan ook. De wel doorvoede (zeg maar vette Vlaming) vertoont buiten zijn relatieve materiële welstand zowat gebrek aan al het andere. Ook spanning, afwisseling en avontuur zijn bij de meesten zeldzame artefacten.

    Welnu *reality TV* een v/d vele kaskrakers op het scherm. Lekker veilig, cholesterol opbouwend achter het schermpje, even visueel en virtueel aan *iets* deelnemen. Even ontsnappen aan die leuke bruisende, afgevlakte, lege, plat Neoliberale maatschappij.

    Het kan niet plat en smeuïg genoeg zijn met x aantal idioten in een huis voor 1 week, een aantal celebrity’s op een verlaten eiland droppen, noem maar op.

    Welnu ; nu er zich bepaalde spannende, explosieve dingen in de echte *realiteit* gaan afspelen, kruipt de bepamperde doorsnee over de grond van angst. Straks moet ie naar de winkel om een krat bier, *boem* point final, nog de nieuwe K3 op de planken staat wat kan het leven toch onrechtvaardig zijn.

    Diezelfden gaan massaal *nog* rechtser stemmen dan de vorige verkiezingen. De duimschroeven worden nog wat verder aangedraaid, de sociale puinhoop nog wat groter gemaakt. Meer politie, meer bommen op de moslims, meer radicalisatie, meer…..

    Pas wanneer de wapenbaronnen, banken en tal van internationale ondernemingen terug genoeg winst wegschrijven gaat daar een einde aakomen. Inmiddels tikt de klimaatklok rustig verder.

    • door sam vanderleyden op woensdag 18 november 2015

      Nogal een elitaire houding van spacemonkey, ook zeer nihilistisch / fatalistisch... Enfin, zo ga je geen bruggen bouwen en niemand overtuigen. Je gaat terecht te keer tegen het neoliberalisme, maar deze ideologie heeft ook jou te pakken en jou mentaal verlamd ("het niet zien zitten", "de bevolking beschouwen als bij voorbaat verloren zielen, braindead"). Ja idd, er is veel te zeggen over de invloed van bvb. de 4de macht, de machtsconcentraties, het "dom houden", "onbewust houden", de brood-en-spelen technieken en alles wat netjes past in een van de gezichten of strategieën die het neoliberalisme kunnen laten gedijen en verder ontwikkelen. Maar jou negativisme en het "kakken " op de bevolking alles behalve een antwoord. Het helpt niets en stoot alleen maar af. Ofwel zie je het zitten om zaken te veranderen en dan zoek je bondgenoten en breng je positieve alternatieven die ook een realiteitstoets ondergaan, die tactisch bedacht zijn, die stapsgewijs werken. Ofwel zie je het allemaan niet meer zitten, maar dan moet je bij jezelf aan de slag (moet niet hoor!), maar bespaar je bets de negatieve moedeloze commentaren... Immers dat is net wat het neoliberalisme ook wil: het verlammen van de kritische geesten en plaats ruimen voor een TINA gedachte met een diepe zucht. Misschien ben je al op zulke leeftijd dat in die begrijpelijke ongeduldigheid ook een verklaring van jou reacties schuilt?

      • door spacemonkey op woensdag 18 november 2015

        Hi Sam, Klopt deels kan ik mij in jou commentaat terug vinden. Verklaar TINA eens even? Verder wel natuurlijk is het niet in ieder huisje, wijk of stad idem dito.Gelukkig zijn er nog bruisende plekken, al is dat ruim mindere dan voorheen.Leeftijd wel ik ben 55j, maar verder is dat een relatief gegeven hoor.

        Kinderloos (bewust gebleven) laat nu net overbevolking *het* probleem bij uitstek wezen. begint ook daar niet het *egocentrisme* ? Geen verwijt hoor. A en B planten louter uitgaande van natuurlijke driften voort. Allen zijn er voor de natuur al meer dan genoeg van die soort aanwezig. Al de rest daar omtrent is menselijk. Het gebeurt uit liefde (?), geeft *zin* aan het bestaan, eigen kinderen zijn anders(beter) dan de rest.Vinden de ouders dan. Bekijk het eens door de ogen van een arbitrair, neutrale natuur. Verder doet iedereen maar aan dat noemen we vrijheid en respect. Mij en gelukkig een aantal anderen doet het wel raar en pijnlijk aan, zich dingen te zien voltrekken die (ik persoonlijk) al wist op mijn 30ste of zo.

        Blijkbaar moeten de meesten eerst voelen en ervaren.Pas dan komen er vragen. Maar voor 80 % of meer zijn de dingen die ik opsomde (uitgaande van wat ik hoor en zie in mijn omgeving) veel belangrijker. Zij trappen dan met alle gemak in de val die anderen opzetten. Wedden dat bij de volgende electorale volksraadpleging (Neoliberaal ultra rechts) verder in de lift zit.Laatst genoemden hebben gewoon de *feiten* mee. Overbevolking, individualisme, anti sociaal gedoe vie ICT, isolatie, job schaartse, overaanbod aan laag loon via globalisatie om er maar enkele te noemen. Gezien mijn leeftijd (wat is de jouwe?) mogen jullie dat allemaal gaan oplossen. uiteraard wens ik je daar erg veel succes bij.

      • door ria aerts op donderdag 19 november 2015

        Juist. Ik vind het verhelderend dat iemand zoals Johan Leman vanuit een lange eigen ervaring spreekt over de problematiek en alles in een breder perspectief plaatst. Ik vrees echter dat het weer bij een tijdelijke symptoombestrijding zal blijven en dat de wortels van het kwaad ongemoeid zullen gelaten worden. Dat hoor je al aan de spierballenrollerij en de stoere taal die gesproken wordt. Naar duurzame oplossingen wordt alvast niet gezocht. We're all doomed.

      Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties