about
Toon menu
Interview

"Het klimaatdebat is een debat over het geloof in de mensheid"

Climate Express wil eind november 10.000 Belgen naar de klimaattop in Parijs krijgen om de politiek wakker te schudden. Volgens internationale wetenschappers moeten die nu immers in actie schieten als ze een ernstige klimaatverstoring willen voorkomen. Natalie Eggermont is voorzitster van de Climate Express en heeft net een boek geschreven: ‘Climate Express. Sporen van verandering’. DeWereldMorgen.be interviewde haar tijdens de boekvoorstelling in de Brusselse Ancienne Belgique.
vrijdag 13 november 2015

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

In je boek doorprik je op een heel pertinente wijze een aantal mythes. Zoals de mythe van de klimaatopwarming met twee graden. Als we daarboven zitten dan zal dat dramatische gevolgen hebben, als we daaronder blijven dan zal alles wel meevallen. Maar volgens jou klopt dat niet.

In 2009 wilde men op de klimaattop in Kopenhagen een opvolger maken voor het Kyotoprotocol (het verdrag om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen tussen 2008-2020, n.v.d.r.). Maar men is op de conferentie niet tot een akkoord gekomen. Er was een enorme strijd tussen de arme en rijke landen over de historische verantwoordelijkheid in de klimaatproblematiek. De geïndustrialiseerde landen zijn voor het grootste deel verantwoordelijk voor de uitstoot van broeikasgassen en dus ook voor de klimaatverandering. De ontwikkelingslanden verwachten van hen dan ook dat zij het voortouw nemen in de strijd tegen de klimaatverandering en dat er financiële transfers komen van noord naar zuid zodat het Zuiden kan omgaan met alle gevolgen die er nu al zijn.

Er volgde een totale patstelling. President Obama is toen gaan samenzitten met de rijke landen en de opkomende industrielanden zoals China en India. Ze hebben op twee dagen tijd een akkoord in elkaar geflanst en daar stond voor het eerst die grens van 2 graden in als internationale grens. Maar hun akkoord werd op de algemene vergadering verworpen door onder andere de onderhandelaars van de kleine eilandstaten zoals Tuvalu. Dat zijn landen die als we naar de 2° gaan onder de zeespiegel zullen verdwijnen.

In functie van de klimaattop in Parijs is er een expertendialoog geweest binnen de VN. Landen en klimaatexperten hebben die 2 graden-grens opnieuw geëvalueerd. En ze zeggen duidelijk dat het idee dat deze grens veilig zou zijn fout is. We zitten nu aan een stijging van 0,85° en we merken de gevolgen al. Er zijn nu al slachtoffers van de klimaatverandering. Mensen die sterven als gevolg van hogere temperaturen en extreme weersomstandigheden, zoals hittegolven, zomersmog, overstromingen, wateroverlast, stormen en bosbranden. Daarnaast zien we ook een vermindering van landbouwgrond, woestijnvorming, de stijging van de zeespiegel, veranderende neerslagpatronen, verzilting van rivierdelta's, verlies aan biodiversiteit,... 

Je spreekt zelf over rijke ‘landen’ die de klimaatverandering veroorzaken. Maar in je boek zeg je dat dit eigenlijk niet de beste manier is om hierover te spreken.

Je kan uitstoot meten per land, per inwoner van dat land, per consumptie per inwoner, of per historische consumptie per inwoner en dat geeft telkens andere resultaten. Maar waarom kijken we altijd naar die landsgrenzen? Een wetenschapper stelde voor om de landsgrenzen op te heffen en de bevolking onder te verdelen volgens inkomen en dat te vergelijken met de uitstoot van broeikasgassen. Daaruit blijkt dat de rijkste mensen verantwoordelijk zijn voor het merendeel van de uitstoot. Dat is een belangrijke nuance. Zeker als je ziet dat er meestal een ‘one size fits all’ beleid wordt gevoerd. En zelfs vaak een beleid dat armere mensen treft. Denk maar aan ecotaksen op voedsel en op auto’s, terwijl het openbaar vervoer onbetaalbaar is en er geïnvesteerd wordt in dieselwagens. Als je weet dat die gradatie er is op het vlak van inkomen moet je ook op dat vlak het beleid evalueren.

Een andere hardnekkige mythe is dat we, zoals minister Schauvliege ook stelt, allemaal even schuldig zouden zijn. Als we ons persoonlijk gedrag veranderen, komt alles goed. Maar zo eenvoudig is het dus niet?

We kunnen inderdaad heel veel zelf doen, maar er wordt altijd gekeken naar de rol van de consument. Er wordt weinig gesproken over de productie en de systemische dimensie. We gebruiken nog steeds fossiele brandstoffen om elektriciteit te maken. Als ik iets wil doen aan de klimaatverandering kan ik dus gewoon m’n licht uitdoen. Maar het hele punt van de energietransitie is dat we onze elektriciteit moeten halen uit hernieuwbare energiebronnen. Dan maakt het niet zoveel uit als ik m’n licht een keer laat branden. Ligt de fout dus bij de consument of bij de energiebedrijven die er blijven voor zorgen dat ons energieaanbod gebaseerd is op fossiele grondstoffen?

Uit onderzoek blijkt dat slecht 90 bedrijven verantwoordelijk zijn voor 2/3 van de uitstoot van de broeikasgassen van de laatste 200 jaar. Het gaat dan om grote energiebedrijven zoals de oliegigant Saudi Aramco die ervoor kiest om olie, steenkool en gas uit de grond te halen om elektriciteit te maken. En de vraag is dan: gaan we iedereen ervan overtuigen om z’n licht uit te doen of gaan de energiegiganten ervan overtuigen om hernieuwbare energie te produceren?

De laatste mythe die ik wil opwerpen is Duitsland. Duitsland zou het voorbeeld zijn als het gaat over duurzaamheid en ecologische verandering. Maar dat Duitse wonder zou niet kloppen?

Duitsland is een heel goed voorbeeld als het gaat over de kracht van de milieubeweging maar ook de weerstand van de energiemastodonten. In Duitsland heeft hernieuwbare energie inderdaad een heel grote vlucht genomen. Na de kernramp in Tsjernobyl en in Fukushima heeft Duitsland onder druk van de anti-kernenergiebeweging de kernuitstap in gang gezet en is het beginnen investeren in hernieuwbare energie. Daardoor zijn er op korte tijd heel veel coöperatieven en stadsbedrijven uit de grond gestampt. Maar het is interessant om te zien dat vier grote energiebedrijven in Duitsland nog steeds een monopolie hebben op de energiemarkt.

Burgers kiezen voor hernieuwbare energie. Maar het is niet omdat er van onderuit gekozen wordt voor hernieuwbare energie dat de overheid en de multinationals zomaar volgen. De multinationals blijven kiezen voor fossiele brandstoffen en de overheid legt ze geen strobreed in de weg.

Jij zegt: de overheid heeft een heel belangrijke rol te spelen in de transitie?

We moeten ons de vraag stellen of we het gewoon op onszelf zullen doen of bundelen we onze krachten om als burgers naar de overheid te stappen en haar op haar verantwoordelijkheid te wijzen? Ik kies voor de tweede optie omwille van de schaalgrootte van het probleem. We kunnen het beter en veel sneller oplossen als de overheid haar verantwoordelijkheid neemt.

De emissies moeten pieken voor 2020, dat is binnen 5 jaar. We moeten klimaatneutraal zijn tegen 2050. Er moet een internationaal akkoord komen. De overheid moet aan het stuur zitten en moet een plan voorleggen zodat alle initiatieven van onderuit kunnen groeien en bloeien. Anders loop je het risico dat de initiatieven van onderuit eilandjes worden, die tegen de stroom moeten roeien en niet verder raken dan hun eigen tuin of dorp.

Als je naar de feiten kijkt dan is het woord ‘alarmerend’ misschien nog te zwak om de situatie te beschrijven. Alle parameters staan in het rood. Vind je het soms niet moeilijk om hoopvol te blijven?

Het klimaatdebat is een debat over het geloof in de mensheid. Vaak zegt men: “we kunnen er toch niets aan doen”, “het is te laat” of “de mens is toch zo”. Maar dat is niet waar. We weten dat we de klimaatopwarming niet kunnen beperken tot 1 graad. Er zullen gevolgen zijn. En de vraag is: hoe zullen we daar mee omgaan? En ik ben wel hoopvol omdat ik denk dat de klimaatcrisis de mythe zal doorprikken dat we enkel als individu de wereld kunnen veranderen.

Al jarenlang wordt er in ons hoofd gepompt dat we als individu de wereld kunnen veranderen door hard te werken: 'the American dream'. Als je maar hard genoeg studeert en werkt dan zal je er wel komen. En het klimaatverhaal is net hetzelfde: ga met je fiets naar het werk en eet geen vlees meer en de wereld zal veranderen. En vervolgens verlies je je hoop want als individu ga je er tegen zo’n uitdagend probleem niet komen.

We zijn ons geloof in de kracht van het collectieve verloren. Als het gaat over de klimaatcrisis of over de financiële crisis in Europa, dan zegt men: “we kunnen daar niets aan doen”. En ik hoop dat de klimaatcrisis dit zal kunnen omschakelen. Dat we opnieuw geloven dat we niet als individu maar samen als maatschappij de kracht hebben om dingen te veranderen. Dat we het collectief moeten aanpakken. Op langere termijn zal dat een fundamentele ommekeer zijn. Daar hoop ik op.


reacties

4 reacties

  • door spacemonkey op vrijdag 13 november 2015

    Aan de auteur (e) van dit stukje….kijk we zitten alvast in dezelfde partij. Wat je boek betreft wil dat wel eens lezen. Zelf zijn we al ongeveer 40 j in dit hele *klimaat* gedoe berokken zij het aanvankelijk op een wat meer afstandelijke (zuiver wetenschappelijke manier). Het is natuurlijk *nooit* te laat iets te gaan pogen veranderen, maar anderzijds moet men de dingen niet mooier voorstellen dan ze *eigenlijk* zijn.

    Liefst hou ik me aan de *neutraal* arbitraire feiten en vaststellingen die een mens doet in de zich omgevende realiteit (waar we allemaal op een fragementaire manier ) even deel van uitmaken. Kijk natuurlijk beter iets doen dan niets doen wat lijdzaam ondergaan betekend)

    Ik was 14 of zo en volgde sterrenkunde aan de plaatselijke sterrenwacht. Docenten als G.Bodifeé attendeerde ons er al op dat er sinds de industriële revolutie iest aan de hand was met CO2 (broeikas gehalte). Later studeerde ik Industriële scheikunde, quantum fysica, en reisde momenteel doorheen 40 tal landen.

    Universele vaststelling *niet* de planeet is ziek enkel een bepaalde diersoort die zich explosief vermenigvuldigde en zijn eigen habitat extreem contamineerde. Zo ver zelfs dat de daden van deze mensapen *zelf* het voortbestaan van het ecosysteem (waarvan ze zelf een te verwaarlozen onderdeeltje uitmaken) om zeep hielpen. De rest is een verhaal van inzicht/kennis/logica en inzicht in de relatieve vrijheid van *zichzelf* onderhoudende en versterkende effecten. Sommige dingen doven uit andere dingen komen meer geprononceerd op de voorgrond te staan. Ik hoop ook maar eigenlijk meer op het naar de knoppen gaan van dit systeem , dat ons in zijn beginvoorwaarden reeds op het verkeerde been bracht.

  • door jhmhabets op maandag 16 november 2015

    Natalie Eggermont verwoordt het goed: Al jarenlang wordt ons in ons hoofd gepompt dat we als individu de wereld kunnen veranderen: 'the American dream'. En inderdaad: als 90 bedrijven verantwoordelijk zijn voor 2/3e van de uitstoot van broeikasgassen van de laatste 200 jaar, dan maakt alleen al dit feit duidelijk hoezeer de 'American dream' klopt. Helaas is deze droom bij nader inzien eerder een nachtmerrie. En dat komt omdat deze tot stand komt met behulp van fikse oogkleppen. Die maken dat niet wordt gezien wat zich buiten het door oogkleppen beperkte gezichtsveld afspeelt. Waar ik op doel, is het in de economische theorie gehanteerde begrip externaliteiten (oftewel 'dat wat erbuiten valt"). Externaliteiten zijn 'de maatschappelijke kosten die buiten de prijs van een product vallen'. Waar het bij nader inzien om gaat, is dat van de kosten van vervuiling van de lucht, het water en de grond wordt weggekeken. Anders gezegd: deze kosten spelen in de economie geen rol. Alsof ze niet bestaan. Feit is echter dat deze kosten moeten worden betaald; en wel door de samenleving als geheel. In de praktijk zien we dat het vooral de toekomst is, die wordt belast. De klimaatverandering is het duidelijkste bewijs van het oogkleppenkarakter van de 'American dream', waarbij niet alleen kosten ongemerkt op het bordje van de samenleving worden gelegd, maar ook allerlei maatschappelijke waarden worden veronachtzaamd. Het gaat hier om uiterste wezenlijke waarden, waarvan wordt weggekeken, ook door overheden. Daarom is het ook aan wakkere burgers en maatschappelijke organisaties om overheden aan te spreken op hun verantwoordelijkheid. Voor wie hier meer over wil lezen: in mijn recent verschenen boek WAARDE(N)VOLLE WERELD ga ik op dit alles uitvoerig in.

    • door jan peeters op maandag 16 november 2015

      Het naar de knoppen helpen van moeder aarde wordt niet enkel en alleen gedaan door 90 grote bedrijven. Het wordt door de miljarden mensen gedaan die bij deze bedrijven graag produkten en diensten afnemen. Men moet maar eens zien hoe het er aan toe gaat bij de bouw van een windmolen. Het bedrijf dat een windmolen wil plaatsen krijgt dan telkens de wind van voren. Van de mensen. Windmolens leveren groene stroom en vervuilen de aarde niet, maar het is een lijdensweg vanwege de alomtegenwoordige tegenkanting van mensen in de buurt. Die willen wel groene stroom, maar geen molens in hun omgeving of gezichtsveld. Dus blijven we langer mazoet en gas opstoken. Bovenop is er een gigantische bevolkingsexplosie aan de gang, zoals nog nooit in het verleden bestaan heeft. Op amper een eeuw tussen 1900 en 2000 van 1,5 miljard naar 6 miljard mensen. (Nu meer dan 7 miljard) Dat moet fout lopen, en het gebeurt dan ook. Kijk eens op de wereldkaart, de landen met de hoogste bevolkingsaanwas zijn ook de landen waar armoede, hongersnoden, ziekten en (burger)oorlogen welig tieren. Mensen snappen dikwijls zelf niet dat de miserie het gevolg is van hun manier van leven. Als individu kunnen we weinig doen. We rennen allen mee in een kudde die niet te sturen is, op drift naar rampen die tot korrektie leiden. Zo werkt nu eenmaal de schepping. De natuur presenteert ons wel de rekening. In de loop van het bestaan waren rampen dikwijls het vertrekpunt van een nieuw begin en verdere stappen in de evolutie.

      • door jhmhabets op woensdag 18 november 2015

        Natuurlijk hebben (ook) gewone mensen een aandeel in de enorme vervuiling die de leefbaarheid van de aarde onder druk zet. Probleem is echter o.m., dat de prijs van producten niet het hele verhaal vertelt. Allerlei kosten zitten niet in de prijs: de kosten bv. van vervuiling van de lucht, het water en de grond, en die van de teloorgang van het Amazonegebied en onze oceanen. Deze en andere kosten komen wel, uitgesteld, op het bordje van de maatschappij. Mensen moeten deze kosten (uiteindelijk) dus wel betalen, maar zijn zich daar nu niet van bewust. Wat ook nog eens te begrijpen is. Mensen worden ook niet geïnformeerd over het bestaan van deze (uitgestelde) kosten. Op de etiketten van een simpele plak peperkoek staat bv. niet dat deze ongezond veel suiker bevat, en dat de inname van te veel suiker tot gezondheidsproblemen kan leiden. Op de etiketten staat wel 'een lekker tussendoortje' of 'volgens grootmoeders recept'. Het gekke is: op dit moment kent de wereld meer mensen met obesitas dan mensen die honger lijden. Ook daar zit een prijskaartje aan. Terwijl: voor de gezondheid van mensen en de aarde hebben we nu nét de overheid! Een overheid die, door bijna alle kaarten te zetten op de economie, zodanig in een fuik is gelopen dat ze het linksom (naar het grote bedrijfsleven) of rechtsom (naar de burgers) niet goed kan doen. O.m. vanwege deze 'stiekeme' kosten. In de economische theorie spreekt men van 'externaliteiten' (= wat erbuiten valt). Zo zijn er ook allerlei wezenlijke maatschappelijke waarden, waaronder het milieu, die door de economie niet worden gezien en door de overheid worden veronachtzaamt. In mijn boek WAARDE(N)VOLLE WERELD ga ik hier uitgebreid op in. Niet de menselijke natuur zorgt dus voor vervuiling, maar de uitsluiting van kosten en waarden.

      Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties