about
Toon menu

Herdenking: Ken Saro-Wiwa 20 jaar geëxecuteerd door dictatuur Nigeria en door Shell

Op 10 november 2015 is het twintig jaar geleden dat Ken Saro-Wiwa werd geëxecuteerd. De Nigeriaanse strijder voor de mensenrechten verzette zich tegen de vernietiging van de leefwereld van de Ogoni, zijn volk, door het petroleumbedrijf Shell. De militaire dictatuur executeerde hem voor die strijd in opdracht van Shell, dat weigerde zijn enorme financiële overmacht over de dictatuur in te zetten om zijn leven te sparen.
dinsdag 10 november 2015

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Ken Saro-Wiwa, geboren in 1941, was al een bekende Nigeriaan voor hij politiek actief werd in de jaren 1980. Na zijn studies aan de universiteit van de stad Ibadan in het zuidoosten van Nigeria werkte hij jarenlang in de overheidsadministratie van de havenstad. Hij werd bekend in eigen land met de publicatie van een aantal romans. Daarin toonde hij reeds zijn belangstelling voor democratie en mensenrechten. Tijdens de burgeroorlog van 1967-1970 sprak hij zich openlijk uit voor de rechten van het Igbo-volk, dat een eigen staat Biafra poogde op te richten in het zuidoosten van Nigeria.

De grenzen van het huidige Nigeria zijn nog steeds dezelfde zoals ze werden vastgelegd door de Britse kolonisator. Die afbakening hield geen enkele rekening met de etnische, culturele, taalkundige en historische diversiteit van de betrokken volkeren. Zowat alle nieuwe Afrikaanse ex-Franse, ex-Britse (en ex-Belgische) staten werden na hun onafhankelijkheid verscheurd door interne oorlogen, omdat één dominante bevolkingsgroep de rest van het land wou onderwerpen aan zijn autoriteit. Nigeria was geen uitzondering.

Zijn standpunten over Biafra brachten hem voor het eerst in aanvaring met de Nigeriaanse machthebbers. Toch werd hij minister van onderwijs in Rivers State, één van de federale staten van Nigeria aan de Atlantische kust in het centrale zuiden. Daar werd hij na drie jaar ontslagen wegens zijn openlijke steun voor de rechten van de Ogoni, zijn eigen volk.

Hij verliet de overheidsdienst en werd zakenman in de immobiliënsector. Bovendien was hij een succesvol romanschrijver, journalist en tv-producer. In 1987 keerde hij even terug in overheidsdienst onder dictator Babangida. Die wist aanvankelijk heel wat mensen zoals Saro-Wiwa aan te trekken met de belofte van democratisering en modernisering van het land.

Toen Babangida zijn beloftes verbrak en de verkiezingen annuleerde, ging Saro-Wiwa zich volledig politiek engageren. Hij werd woordvoerder en later voorzitter van de beweging voor de overleving van het Ogoni-volk (MOSOP – Movement for the Survival of the Ogoni People). Hun vreedzaam geweldloos burgerverzet concentreerde zich vooral rond de vernietiging van het leefmilieu in de delta van de rivier Niger door de petroleumbedrijven, waarvan Shell het voornaamste was.

Het leger en de politie van Nigeria werden betaald door Shell om betogingen en acties tegen hun activiteiten gewelddadig te onderdrukken. Betogers werden gefolterd en standrechtelijk geëxecuteerd. Uit later onderzoek blijkt dat de directie van Shell op de hoogte was van elke aanhouding van personen. Het bedrijf gaf zelf ook inlichtingen door aan de politie en het leger over wie waar moest worden aangehouden en vervolgens zou 'verdwijnen'.

Ken Saro-Wiwa werd ook regelmatig aangehouden, soms voor meerdere maanden. Zijn internationale status gaf hem een zekere vorm van bescherming. Die veiligheid bleek echter een illusie te zijn. Op 21 mei 1994 werden vier lokale Ogoni-leiders die collaboreerden met de militaire dictatuur vermoord in onopgehelderde omstandigheden, vermoedelijk in een moedwillige operatie met een specifiek doel dat snel duidelijk werd.

Op dezelfde dag werd Ken Saro-Wiwa, samen met acht andere leiders van MOSOP aangehouden en een jaar later ter dood veroordeeld door een militaire rechtbank. Het proces werd wereldwijd op ontzetting onthaald omdat het aan geen enkele voorwaarde van eerlijke procesvoering voldeed. Meerdere mensen die getuigden tegen Ken Saro-Wiwa hebben jaren later bekend dat zij waren betaald door overheidsambtenaren, met de belofte van een lucratieve baan bij Shell.

Ondanks internationale campagnes in heel de wereld, protestbetogingen, officiële protestnota's van regeringen en van de VN werd Ken Saro-Wiwa samen met zijn medestanders op 10 november 1995 geëxecuteerd door ophanging. Drie jaar later kwam de dictatuur van Sani Abacha ten val, verzwakt door interne strijd, corruptie en het verlies van politieke steun, onder meer na de executie van Ken Saro-Wiwa. Abacha werd waarschijnlijk zelf geëxecuteerd door medestanders die inzagen dat de situatie onhoudbaar was geworden.

De erfenis van Ken Saro-Wiwa blijft ongeschonden. Shell heeft in 2009 een rechtszaak voor een Amerikaanse rechtbank afgekocht voor 15,5 miljoen dollar, enkele dagen voor ze zou starten. Het bedrijf heeft de smet van de executie van Saro-Wiwa nooit van zich af weten te schudden.

Tijdens de dictatuur maakten Shell en andere petroleumbedrijven winsten die hoger lagen dan in alle andere landen ter wereld waar ze petroleumbronnen exploiteerden. De openlijke militaire dictatuur is verdwenen, maar het Nigeriaanse leger en politie zijn nog steeds berucht voor hun brutale schendingen van de mensenrechten.

Het gebrek aan geweldloze democratische mogelijkheden om hun burgerrechten te verkrijgen, het gebrek aan economisch perspectief in een land waar de economische elite nog steeds verankerd is in de petroleumsector heeft de evolutie naar gewelddadig verzet sinds de eeuwwisseling mee in gang gezet. Wie bereid is naar de echte roots van de gruwel van Boko Haram te zoeken kan alleen uitkomen bij de onderdrukking van bewegingen als MOSOP en leiders als Ken Saro-Wiwa.

Europa, in hoofdzaak Groot-Brittannië, Frankrijk en de VS zagen meer baat bij medewerking en ondersteuning van een brutaal repressie-apparaat in Nigeria. De Nigeriaanse bevolking ondervindt vandaag nog steeds de gevolgen van die keuze.

Afrika beschikt over goede en grote leiders zoals Ken Saro-Wiwa. Als leiders van zijn kaliber de kans hadden gekregen om voor hun land een eigen koers te kiezen zou Afrika er vandaag heel anders uitzien.

Afrika hoort niet 'geholpen' te worden. Het enige decente dat wij vandaag kunnen doen is eisen dat bedrijven als Shell worden veroordeeld tot het 'terugbetalen' van de gigantische winsten die zij in Nigeria hebben gemaakt. Dat geld behoort toe aan het Nigeriaanse volk.

Het zou ons ook sieren als we eindelijk de Afrikaanse corruptie bij zijn ware naam zouden noemen: Europese corruptie. Erkenning van de eigen schuld voor de executie van Ken Saro-Wiwa is de enige correcte manier waarop zijn erfenis werkelijk eer kan worden gedaan.

reacties

9 reacties

  • door Nick De Meersman op dinsdag 10 november 2015

    Het klopt uiteraard dat de huidige staatsgrenzen van Afrika een directe erfenis zijn van kolonialisme dat staat niet ter discussie. Maar het is niet zo dat dit punt niet besproken is geweest in Afrika door Afrikaanse intellectuelen en de consensus die uit die gesprekken voortkwam was dat als de grenzen zouden herbekeken moeten worden dat er een doos van pandora zou geopend worden die het hele continent zou verscheuren en met name intern Afrikaans imperialisme zou legitimeren. De AU voorziet nu wel een politieke oplossing dat het mogelijk maakt voor delen van Afrikaanse staten om zich onafhankelijk te verklaren zoals Zuid-Soedan, dat proces is verre van perfect maar het wordt wel erkend doorheen Afrika.

    Er waren natuurlijk tegenstemmen tegen die consensus met name siad barre die alle Somali verenigd wou zien en daarvoor één van de weinige staatsconflicten van Afrika ontketende, tussen Somalië en Ethiopië omdat de Somali van de Ogaden bij de natie zouden moeten horen. Ik ben het dus pertinent niet eens met het beeld dat Lode Vanoost schetst dat indien die grenzen maar herzien zouden geweest zijn dat er veel minder conflicten in Afrika zouden geweest zijn. Het is ook best tragisch ironisch dat het meest homogene land van Afrika Somalië is dat net het langst als verscheurd is door intern conflict terwijl landen als Tanzania, één van de meest diverse geen burgeroorlog gekend heeft.

    Ik wil daarmee niet de conflicten die Afrika kent vandaag die wel een oorsprong hebben in etnische verschillen wegwuiven met name die rond de Touareg. Maar ik kan niet akkoord zijn met de verdediging van de homogene natiestaat als enige leefbaar staatsmodel voor Afrika en bij uitbreiding de wereld wat uiteindelijk een heel modern verschijnsel is in de menselijke geschiedenis.

    • door ria aerts op dinsdag 10 november 2015

      Bent u het dan wel eens met de corruptie en de schending van de mensenrechten die de armoede en de ellende in Afrika in stand houden? Met medeweten en soms op aandringen van westerse landen en ondernemingen? U verschuift de accenten die in dit artikel op de repressie liggen naar kolonialisme en etnische conflicten. Over de afschuwelijke rol die de westerse wereld hierbij speelt zwijgt u. Ik dank de auteur voor dit artikel. De prachtige mens waarover dit artikel gaat mag niet vergeten worden.

      • door Nick De Meersman op dinsdag 10 november 2015

        Ik zwijg ook over die aspecten omdat er een woord limiet geld en ik mijn punt goed wou verwoorden in plaats van twee punten slecht. Het is een klassiek debat waar de schuld nu zou liggen bij Afrikaanse leiders of westerse actoren voor de ellende in Afrika. Mijn mening daarover is dat het een samenspel is van de twee De mate dat een buitenlandse actor invloed heeft is afhankelijk van de binnenlandse actoren die meespelen wat dan weer bepaald wordt door allerhande factoren van individuen tot internationale structuren. In verschillende Afrikaanse staten en ondermeer in Nigeria vonden buitenlandse actoren gewilliger spelers met alle gevolgen van dien.

        Maar om nu te zeggen dat Shell indirect kan gelinkt worden aan het ontstaan van Boko Haram vind ik uit de lucht gegrepen. De Ogoni hebben geen enkele band met de gemeenschappen waarruit Boko Haram ontstaan is. Tenzij hier bedoeld werd dat de ervaring van het neerslaan van vreedzaam burgerprotest tegen de invloed van shell op de Nigeriaanse staat de motivering zou geweest zijn voor geweldadig verzet uit het noorden zie ik geen connectie tussen de twee en zelfs dan nog. Ja de Nigeriaanse staat en met name het leger hebben een zeer kwalijke reputatie verworven dankzij praktijken die ze oppikte sinds de biafra oorlog (in die mate slechte reputatie dat andere west-Afrikaanse landen Nigeriaanse soldaten weigeren als onderdeel van een ECOWAS operatie). Maar Boko Haram is het product van de ervaring van het noorden en de organisatie van de lokale gemeenschappen die al sinds koloniale tijden in vaak gespannen relatie stonden met het centraal gezag. Ik zie weinig of geen invloed van shell hierin en corruptie lijkt mij ook hier eerder een bijkomende factor dan de oorzaak.

        • door Lode Vanoost op dinsdag 10 november 2015

          U ziet dingen die er niet staan. Ik zeg helemaal niet dat Shell rechtstreeks verantwoordelijk is voor Boko Haram. Ik zeg alleen dat een brutale repressieve staat zoals Nigeria (en de financiële en economische krachten zoals Shell - en vele anderen, uiteraard - die er achter zitten) er voor verantwoordelijk zijn dat uiteindelijk vormen van extreem tegengeweld ontstaan. Dat is totaal niet te verstaan als een excuus voor een monsterlijkheid als Boko Haram. Dit krijg je nu eenmaal als generaties opgroeien in wanhopige omstandigheden.

      • door Nick De Meersman op dinsdag 10 november 2015

        Maar laat ik toch ook wel benadrukken dat de dood van Ken Saro-Wiwa zondermeer tragisch was en dat de man en zijn idealen verdienen om herinnerd te worden. Dat is iets waar ik helemaal achter sta. Maar het is ook wel zo dat dit artikel de herinnering aan deze man gebruikt om een aantal standpunten in te nemen en die te verdedigen. Het zijn met die standpunten waar ik het niet volledig eens mee ben. Alles op Afrikanen steken omtrent de schuld voor problemen in Afrika is onzinnig en intellectueel oneerlijk maar omgekeerd laten uitschijnen alsof de problemen in Afrika de schuld zijn van het westen vind ik dan ook fout. Ik kan niet van mij afschudden dat men dan de fouten en misdaden van Afrikaanse leiders gaat minimaliseren omdat de echte schuldige het westen zou zijn. Ja ik weet dat leiders als Sankara vermoord zijn door aanzet van Frankrijk en bedrijven als shell hebben echt zware misdaden begaan in Nigeria maar of dat die dingen niet zouden gebeurd zijn zonder die westerse actoren? Staatsoliebedrijven zijn nu ook niet echt toonbeelden van mensenrechten verdediging en coups zijn maar pas mogelijk als er een bereidwillige couppleger is.

    • door Lode Vanoost op dinsdag 10 november 2015

      Ik zeg dat de arbitraire grenzen van de kolonisatoren mede oorzaak zijn van veel ellende in de huidige Afrikaanse staten. Ik zeg helemaal niet dat die grenzen dan maar hertekend moeten worden en dat dat de oplossing zou zijn. Dat staat nergens in dit artikel en kun jer ook niet uit afleiden.

      • door Nick De Meersman op dinsdag 10 november 2015

        Ik beweer helemaal niet dat jij Lode Vanoost beweerd dat shell direct verantwoordelijk is voor Boko Haram. Ik stelde dat ik het niet eens was met de mate van verantwoordelijkheid dat shell indirekt zou hebben voor het ontstaan van Boko Haram. Dat is geen vrijpleiting van shell verre van zelfs maar wel een afweging van factoren in het ontstaan van Boko Haram.

        Met alle respect Lode Vanoost maar ik vond dat dit toch indirect het standpunt was dat door u werd ingenomen omtrent de relatie tussen staatsgrenzen en problemen in Afrikaanse samenlevingen.

        Ik vond het vooral twee aspecten (Boko Haram en staatsgrenzen van Afrika) die niet in die mate verbonden zijn zoals u schrijft aan de topic van Ken Saro-Wiwa en diens strijd voor mensenrechten in Nigeria.

        • door Lode Vanoost op dinsdag 10 november 2015

          Dan verschil ik daarin grondig met u van mening. Deze zaken zijn volgens mij wel degelijk met elkaar verbonden.

  • door Saïd Latona op dinsdag 10 november 2015

    Mooi artikel. Er zijn altijd van die zelf verklaarde "experten" die denken dat ze het beter weten en gaan debatteren over banale zaken of gaan beweren dat het leugens zijn en die zinnen in het artikel uit hun context halen en er een nieuwe draai aan gaan geven. Het blijven feiten in dit artikel en de link tussen extrmistische groeperingen en schendingen van mensenrechten is NOOIT ver te zoeken.

  • Het is niet langer mogelijk om te reageren.

    Lees alle reacties