about
Toon menu
Opinie

De vluchtelingen-problematiek: over vluchtende politici

De vluchtelingenproblematiek eist al een tijd de volle aandacht op. Opmerkelijk daarbij is het contrast in houding tussen de vluchtelingen en de (Europese) politici. Immers, daar waar de vluchtelingen een ongeziene verbetenheid tonen om de vesting open te breken die rond Europa is opgetrokken, blijven politici aarzelen en worden een aantal initiatieven verdedigd waarvan het een al humaner dan het ander kan worden geduid.
vrijdag 21 augustus 2015

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Nochtans zouden die weifelende politici dezelfde verbetenheid aan de dag moeten leggen. Ook zij zouden jusqu’au bout moeten gaan. Als het erom gaat een humanitaire ramp te vermijden, is de morele en politieke calculatie dan niet snel gemaakt? Wat voor een gastheer is Europa eigenlijk als het een hek optrekt of de deur sluit met als gevolg dat diegene die aanklopt een quasi gewisse dood sterft?

Het is hier dat we kunnen verwijzen naar het werk van de Franse filosoof Jacques Derrida. In een tekst uit 1997 maakt hij een onderscheid tussen twee vormen van gastvrijheid. Enerzijds is er de gastvrijheid van bezoek en anderzijds is er de gastvrijheid van de uitnodiging.

De eerste vorm is een ethische vorm van gastvrijheid gezien ze verwijst naar een onvoorwaardelijke, categorische eis om de vreemdeling, in het bijzonder de immigrant, balling, vluchteling, gedeporteerde, uitgewezene, staatloze, papierloze zonder voorwaarden en met open armen te ontvangen. Derrida spreekt in dit verband over een ‘zuivere gastvrijheid’ en zelfs over een ‘Messiaanse openheid’ voor de toekomst gezien men zich openstelt voor de absolute verrassing die gepaard gaat met de komst van de ander.

De tweede vorm verwijst naar een eerder politieke en juridische vorm van gastvrijheid. Hier verschijnt de gastvrijheid in de meer gangbare betekenis van het woord waarbij de ander eerst wordt gecontroleerd en slechts wordt ontvangen binnen bepaalde grenzen, wetten en afspraken.

Nu lijkt het op het eerste zicht moeilijk om deze twee vormen van gastvrijheid met elkaar te verzoenen gezien er tussen de beide een voortdurende spanning bestaat. Zie hier de weifelende politici. We kunnen ze toch niet allemaal opvangen? Het zijn er zoveel! Wie gaat de opvang betalen? Wat dragen die vluchtelingen eigenlijk bij? etc.

Nochtans stelt Derrida dat de beide vormen van gastvrijheid onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. De onvoorwaardelijke eis van gastvrijheid moet immers als een oriëntatiepunt voor de wet- en regelgeving fungeren. Of nog, de categorische en onveranderlijke – in de terminologie van Derrida: niet-deconstrueerbare – eis van de gastvrijheid kan de voorwaardelijke gastvrijheid veranderen doordat het enerzijds de aanzet kan geven tot nieuwe politieke antwoorden op de vraag naar de mogelijke ontvangst van de ander en anderzijds de burgers kan aanspreken zodat ook zij hun politieke en humanitaire verantwoordelijkheden opnemen. Zo beschouwd dienen de controlewetten over de immigratie niet alleen om het ‘excessieve element’ van de onvoorwaardelijke gastvrijheid in te perken, maar tegelijk ook om die absolute gastvrijheid mogelijk te maken.

Uit hoofde van de zuivere gastvrijheid dienen dus de best mogelijke afspraken te worden gemaakt en de meest rechtvaardige wetgeving te worden nagestreefd.

Ook bij Immanuel Kant lezen we iets soortgelijks wanneer hij aangeeft dat de ‘morele politicus’ niet zwicht voor machtsoverwegingen over nut en eigen voordeel. Hij bewijst daarentegen voortdurend eer aan de moraal, ook als dat betekent dat de heersende macht grote offers moet maken.

Realistisch is te denken dat de politicus niet meteen voor de moraal zal knielen. Echter, hij hoort wel steeds het recht van mensen als heilig te beschouwen. Bij conflict tussen politieke consideraties en morele plichten, bedient de ‘morele politicus’ zich dus van die laatste om de knoop door te hakken. De god van de moraal, om Kant te parafraseren, wijkt nu eenmaal niet voor de god van de macht.

Als Europa dus wordt geconfronteerd met mensen die aangeven dat ze bereid zijn te sterven onder het credo ‘la vie est ailleurs!’, dan dient zij zich vooreerst aan dat excessieve element van de vluchtelingen te spiegelen. Onder de vorm van een zwaarwegende politieke calculatie mag zij daar niet voor vluchten. Sterker nog, rechtvaardigheid veronderstelt net dat het recht en de berekening (hoeveel vluchtelingen? Wat dragen ze bij? Hoeveel kost de opvang ons? etc.) niet moeten worden gevolgd, maar even moeten worden opgeschort teneinde die opnieuw en onder een andere vorm te installeren. De rechtvaardigheid van de absolute gastvrijheid moet daar dan als uitgangspunt voor dienen. Als Europa immers beperkingen oplegt, op grond waarvan doet zij dit dan?

Wie over de historische grens heen kijkt, die merkt snel dat de beperkingen elke fundamentele grond ontberen omdat elke omlijning van de natiestaat in laatste zin betrekkelijk arbitrair is – dat wil zeggen het product van historisch, geografisch en klimatologisch toeval, oorlog en veel politiek getouwtrek. Het is dit toeval dat de ene omtovert tot vluchteling en gast en de ander tot gastheer. Toeval en pech zijn echter zelden goede criteria op basis waarvan een sterk onderscheid kan worden getolereerd. Eerder is het omgekeerde het geval: toeval en pech zouden net de basis moeten zijn voor een doortastend egalitair (mondiaal) en gastvrij beleid.

Waarmee de vluchtelingenproblematiek ons confronteert is onze onwil om echt gastvrij te zijn en om ons te verplaatsen in de natte schoenen van de vluchteling wiens lot hem, vaak in gammele bootjes, tot bij ons bracht. Zo beschouwd zijn zij die aarzelen en zich in allerhande bochten wringen om het fort te verdedigen misschien de échte vluchtelingen. Immers, terwijl sommigen in hun vlucht tot het uiterste gaan, verzaken anderen aan het appel tot gastvrijheid en vluchten zij in de passiviteit van de calculatie.

François Levrau is Doctor in de Sociale Wetenschappen en verbonden aan de Universiteit Antwerpen.

reacties

4 reacties

  • door ria aerts op zaterdag 22 augustus 2015

    U hebt gelijk. We moeten de oorlogsvluchtelingen opvangen. Maar dat is een symptoom oplossen en niet de oorzaak. En de oorzaak is de uitbarsting van oorlogen in het Midden-Oosten. Wie levert de strijdende groepen wapens? Wie wakkert deze conflicten aan? Laten we dat ook eens aanpakken. Want hoe menslievend en empathisch we ook willen zijn: er zijn grenzen aan de gastvrijheid, zeker in de zuidelijke landen die zelf al in een humanitaire crisis zitten. Ook de stabiliteit in deze regio staat onder druk en een toeloop van vluchtelingen vergroot de chaos alleen maar. Waarom wordt de bal altijd naar de bevolking doorgespeeld en nooit naar diegenen die oorlogen uitlokken en ervan profiteren?

  • door antbover op zondag 23 augustus 2015

    In onze kapitalistische wereld, waarbij uiteraard het eigen belang primeert , is het aan de filosofen om het anders denken daar te stellen Goede aanzet hier. Echter , zo denk ik , in bedoelde materie kunnen er wellicht vanuit de filosofie ook oplossingen worden naar voor gebracht. Filosofie in de praktijk is een must wil er enige verandering van daaruit worden bereikt.

  • door Vlaming op donderdag 27 augustus 2015

    Ik nodig Dhr. Levrau, net als de rest van de minderheid die vindt dat migranten moeten opgevangen worden (http://nieuws.vtm.be/binnenland/153482-te-veel-migranten-volgens-61-belgen), eens begint met zijn gastvrijheid in praktijk om te zetten & een vluchtelingengezin bij hem thuis uit te nodigen. Ik kan me moeilijk voorstellen dat een professor die royaal betaald wordt om 20u per week wereldvreemde percepties te analyseren, geen tijd of middelen zou hebben om zijn steentje bij te dragen & zo het goede voorbeeld te geven aan de negatieve rechtse meerderheid om het voorbeeld zodanig na te volgen. Verder zijn de filosofische concepties zoals neergeschreven door Derrida & Kant over die gastvrijheid, zijn hypergemoraliseerde analyses waarvoor geen draagvlak is bij de meerderheid van de Belgische / Europese bevolking. Die 'filosofische moraalredenering' zijn, vergeef me, hersenspinsels van mensen die te veel tijd voor handen hadden om morele kwesties uit te vlooien waar een 'simpele werkende mens' geen boodschap aan heeft. Natuurlijk ontvluchten politici dit onderwerp. Doen ze het nodige om een humaan ontvangst te voorzien voor deze immigranten, zoals het politiek correct verwacht wordt van de linkse cultuur, verliest men het begrip & de stem van de meerderheid. Doen ze het expliciet niet, haalt men de woede van het linkse gespuis op de nek waarin de media maar al te graag mee gaat... Arm België, arm Europa...

    • door kiki op dinsdag 22 september 2015

      Ik ben het volledig met Vlaming eens. Over opvang praten maar het aan anderen overlaten om te handelen is zeer gemakkelijk. Ik heb ook nog de volgende bedenking:wij, vrouwen, hebben meer dan honderd jaar gestreden om uiteindelijk min of meer de gelijke van de man te zijn. Dit op alle vlakken:onderwijs, werk,.Met een toenemende dreiging van moslim (een niet-Europese godsdienst!!) in onze contreien wordt al dit werk op de helling gezet. De houding van de meeste moslims blinkt zeker niet uit in respect voor de vrouw (hoofddoek, burka, scheiding mannen/vrouwen..) Beseffen de meeste vrouwen wel wat dit inhoudt wanneer deze 'godsdienst' Europa meer en meer verovert? Ik spreek echt niet in het ijle en ben door onze buitenlandse reizen met heel veel moslims in contact gekomen. Wij moeten jaren werken en sociale bijdragen betalen (en nu ook nog langer werken!) om gebruik te kunnen maken van kinderbijslag, werkeloosheidsuitkering, pensioen. De vluchtelingen die erkend worden in dit land kunnen vanaf dag 1 gebruik maken van al onze sociale voorzieningen zonder er ook maar iets terug voor te doen, dit terwijl voor de 'werkende' mens de belastingdruk steeds verhoogt. Van gerechtigheid gesproken. Vele mensen klagen over 'werkdruk' maar waarom verzetten politici en vakbonden zich dan tegen het inzetten van al deze mensen (die ons sociaal zekerheidssysteem gebruiken) voor het bijspringen in zware beroepen waar er altijd handen tekort zijn (helpen in verpleging of verzorging van bejaarden, gemeenschapsdienst...)??Ik denk dat wij het in Europa de laatste jaren té gemakkelijk hebben gehad. Wij staan niet meer stil bij Middeleeuwse toestanden (vrouwen als minderwaardig beschouwen, zich verzetten tegen gelijke rechten,.) en wij vinden het normaal dat iedereen zo denkt en handelt.

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties