Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Analyse

Serie Illegitieme schulden in België: "Wie moet betalen?" (5/5)

In een reeks van vijf artikelen toonde het CADTM (Comité pour l'Annulation de la Dette du Tiers Monde) hoe neoliberale overheden schulden afwentelen op de minder kapitaalkrachtige burger. Deze week het slot: wat nu? "Onrechtmatige schulden weigeren en de annulering vragen is een bij uitstek democratische vraag."
donderdag 18 juni 2015

Deze tekst sluit een serie artikels af, gewijd aan de illegitieme schulden in België. Om de discussie binnen en buiten het platform van de burgeraudit van de Belgische overheidsschuld (ACiDe) te voeden, hebben we verschillende analyses ontwikkeld die kunnen bevestigen dat een aanzienlijk deel van de Belgische schuld illegitiem is (in de zin dat ze geen voordeel voor de meerderheid van de bevolking opleverde).

In dit slotartikel richten we ons op twee fundamentele vragen: wie moet een illegitieme schuld op zich nemen (betalen)? En hoe?

1) Herhaling van het nut van de burgeraudit

Zonder op het vorige artikel terug te komen, willen we herhalen dat de burgeraudit van velerlei belang is: het gaat erom (1) de bevolking maximaal over deze kwestie te sensibiliseren en het vrijwel afwezige debat over de schuld op te voeren; (2) de identificatie en verspreiding van gegevens (feiten en cijfers) die alternatieve voorstellen voor de blinde schuldafbetalingen (inclusief annulering) te ondersteunen en die toelaten de verantwoordelijkheden te identificeren en (3) de kwestie van de populaire controle over de publieke middelen in praktijk en vraag om te zetten.

De audit behoort aan de burger toe in de zin dat we niet van de overheden kunnen verwachten dat ze de overheidsfinanciën transparant maken, laat staan dat ze ten dienste van het algemeen belang worden gesteld.

2) Herhaling over het concept van de onwettigheid

In het kort: wat niet aan het algemeen belang tegemoetkomt, kan als onwettig worden beschouwd. Wat (niet) onder het algemeen belang valt, is subjectief en wordt door de geldende machtsverhoudingen bepaald. De sociale bewegingen, net zoals de werkgeversfederaties of de overheden, bepalen alles wat ze beweren dat in het algemeen belang is: de CO2-quota die aan Arcelor Mittal werden toegewezen? De jacht op de mensen zonder papieren? Het handhaven van de index? De ontwikkeling van de tweede en derde pensioenpijlers? De schulden van de reddingsoperaties van de banken? De belastingen op de miljonairs? De minimale dienstverlening?

Desondanks heerst er verwarring in de publieke opinie – gevoed door het dominante discours – over "illegitimiteit", "nutteloosheid", "onwettigheid", enz. De reddingsoperaties van de banken (zoals ze werden uitgevoerd) of het fiscaal beleid van de staat zijn beide in onze ogen illegitiem maar niet nutteloos. Ze dienen de belangen van een minderheid van kapitaalbezitters voor wie dit beleid zeer nuttig is. We beschikken over een wettige regering maar dat maakt haar nog niet legitiem [1]. Waarom zouden we anders betogen, staken of gewoon protesteren?

Het nut van het concept "illegitimiteit" bestaat er net in deze verwarring te bestrijden om het discours om te draaien en de mogelijkheid te overwegen om voor een zo breed mogelijke laag van de bevolking een schuld – of iedere andere maatregel/beleid – als onwettig te beschouwen en derhalve in vraag te stellen. Een illegitieme schuld, die een meerderheid van de bevolking niet ten goede komt, moet niet door deze meerderheid worden vergoed. Het gezeur van de media en de overheid zet ons aan om ‘verantwoordelijk’ te zijn en om ‘samen een inspanning’ te doen. Laten we inderdaad onze verantwoordelijkheid opnemen en vragen stellen over het ontstaan van deze schuld en over de alternatieven voor deze blindelingse aflossingen.

3) Wie moet betalen?

Wie betaalt op dit ogenblik de schuld? De meerderheid van de bevolking door middel van diverse bezuinigingsmaatregelen en met grote schijven van 45 miljard euro (12% van het BNP, of 20% van de overheidsuitgaven), die jaarlijks in de zakken van de schuldeisers belanden.

Grofweg betaalt de staat ieder jaar ruim 30 miljard aan vervallen kapitaal, ruim tien miljard aan intrest op uitstaande leningen en nog eens ruim 5 miljard aan vervroegde aflossingen. Dit is meer dan de samengetelde uitgaven voor pensioenen en werkloosheidsuitkeringen...

Aan wie betaalt de overheid dit geld van de belastingbetaler? Dit is moeilijk te achterhalen. De identiteit van de schuldeisers van de Belgische schuld is niet openbaar. We weten echter van de Nationale Bank dat minder dan 3% van de schuldenvoorraad in handen van particulieren is en 80% in handen van financiële instellingen is (banken, verzekeraars, pensioenfondsen, enz.) [2]

Wetende dat deze laatsten (of beter gezegd hun eigenaren) voor de crisis en de schulden verantwoordelijk zijn, dat zij van de schulden en het soberheidsbeleid profiteren en dat zij de meerderheid van de schuldeisers vertegenwoordigen, dan is het antwoord op de vraag "Wie moet betalen?" vrij duidelijk... Er werden verschillende voorstellen voor dit antwoord geformuleerd: zij zijn ten andere in de brochure van ACiDe vermeld.

4) Hoe?

- Door de herstructurering van de schuld

Dit is momenteel de optie die in Europa de voorkeur wegdraagt. Vele experimenten tonen echter aan dat wanneer de machthebbers, al dan niet in overleg, met de aflossingen in gebreke blijven, het wel degelijk de meerderheid van de bevolking is die moet bijdragen en niet de verantwoordelijken. De herstructurering van de Griekse schuld in maart 2012 vormt een van de beste voorbeelden.

Deze overheidsschuld werd een reeks nieuwe bezuinigingsmaatregelen opgelegd en werd speciaal ontworpen om buitenlandse particuliere banken toe te laten zich te onttrekken van het risico op faillissement van Griekenland en intussen hun verlies te beperken [3]. CADTM is een van de actoren die integendeel de voorkeur aan een eenzijdige opschorting van betaling geven. Dit maakt het mogelijk om (1) zonder verder uitstel de aderlating te stoppen, (2) de schuldeisers te identificeren die hun ‘verschuldigde som’ komen opeisen en (3) een machtsevenwicht met deze schuldeisers te creëren zodat op een soevereine manier – door middel van een audit – kan worden beslist wie al dan niet wordt gecompenseerd.

- Door het kapitaal te belasten

Een ander voorstel bestaat erin het rijkste deel van de bevolking te belasten om de schuld af te betalen. Het gaat hier over een evenredige compensatie. Volgens CADTM wordt voorkomen dat de vraag van de schuldkwijtschelding wordt gesteld wanneer de twee maatregelen tegelijk zouden kunnen worden toegepast [4].

Waar deze maatregel ons absoluut noodzakelijk blijkt, blijft de vraag waarom dat geld moet gebruikt worden om schuldeisers te betalen eerder dan in sociale en ecologische transitie te investeren? In termen van sociale en ecologische rechtvaardigheid, lijkt het meer aangewezen om beide te doen.

Mocht de schuld bijna nul zijn, dan zou de kapitaalbelasting niet gerechtvaardigd zijn. Het zou echter gevaarlijk zijn om ze als doelmatige oplossing voor de schuld te beschouwen: ongeveer 10 miljard euro belasting op rijkdom maken niet veel uit tegenover een schuld van ruim 400 miljard schuld. Zelfs met inbegrip van andere belastingmaatregelen zou men noodzakelijkerwijs andere oplossingen moeten overwegen.

Last but not least: het gaat erom ongehoorzaamheid te tonen tegenover een systeem dat de schuld als een instrument van overheersing gebruikt en niet alleen om een verantwoorde oplossing te vinden. Zich tot deze maatregel beperken, zou alle vragen over schulden tenietdoen en het zou betekenen dat men het eens is om de schuldeisers te betalen. Op politiek vlak bekrachtigt men de schuld en wordt geen precedent geschapen.

- Door de annulering van de schuld:

De geschiedenis heeft aangetoond, in het verleden en meer recent, dat het niet zozeer de vraag is of er al dan niet gebreke van betaling zal zijn, maar eerder wie er gaat betalen. Men heeft eveneens vastgesteld dat het antwoord op deze vraag afhangt van het debat en de gecreëerde machtsverhoudingen.

Er moet dringend op een debat worden aangestuurd en een machtsverhouding worden opgebouwd; men kan niet langer wachten tot de beleidsvoerders hun herstructureringen opleggen (waar, zo men zou kunnen verwachten, dan kleine gepensioneerden en andere spaarders flink zullen moeten bijdragen – zoals het geval was tijdens de Griekse herstructurering). Stel dan dat morgen een volledige of gedeeltelijke annulering van de overheidsschuld in België werkelijkheid wordt, wie zou dan door een dergelijke afstand getroffen zijn?

De schuldeisers waarvan eerder sprake. Wat het geringe aandeel van individuen betreft – wellicht voor het merendeel zeer vermogende huishoudens – is het absoluut mogelijk om een positieve discriminatie ten opzichte van deze huishoudens met middelgroot vermogen toe te passen. Wat de financiële instellingen betreft, wie verzekert er ons van dat ze de verliezen in verband met een annulering niet naar de meerderheid van de bevolking zullen overhevelen (bedienden, klanten, tussenpersonen, enz.)? Niemand, natuurlijk.

Een annulering kan niet als losstaande maatregel worden opgevat. Die zal immers automatisch tot andere problemen en aanvullende maatregelen leiden. De annulering is onderdeel van een breder programma om uit de crisis en het kapitalisme te stappen. Het gaat er dan om de eventuele kleine houders van effecten (met een plafond dat kan worden gedefinieerd) terug te betalen; om de pensioenfondsen opnieuw te nationaliseren (zoals in Argentinië na de crisis) en, op langere termijn, om de vraag over de socialisatie van de bank- en verzekeringssector te stellen; om het kapitaalverkeer indien nodig te blokkeren (zoals onlangs werd gedaan in Cyprus), enz.

Al deze maatregelen in aanvulling op de annulering kunnen alleen worden gefinancierd door... een belasting op het kapitaal (zeer progressieve, zij het confiscatoire belasting) en op het vermogen van de verantwoordelijken voor de onwettige overheidsschuld en de crisis. Zoals Thomas Sankara (president van Burkina Faso 1983-1987) het stelt: "Ze speelden, ze hebben verloren, dat is de regel van het spel, maar het leven gaat door.”

Dat deze maatregel steeds enorm door de beleidsvoerders werd gehekeld, levert het bewijs dat hij wel degelijk angst aanjaagt [5]. Er wordt de voorkeur aan een verhoogde belasting op kapitaal of – beter nog – een herstructurering gegeven, eerder dan een soevereine daad te stellen door de essentie van het systeem aan te pakken [6]. Onrechtmatige schulden weigeren en de annulering vragen is een bij uitstek democratische vraag.

Noten

[1] Een artikel van Eric Toussaint dat ingaat op het fundamentele onderscheid tussen legaliteit en legitimiteit, wordt binnenkort gepubliceerd. Hij behandelt concrete voorbeelden van elke mogelijke situatie: legale en legitieme regering, juridisch maar illegitiem, illegaal maar legitiem, illegaal en illegitiem.

[2] We verwijzen hier naar de ingezeten schuldeisers vermits de Nationale Bank geen categorieën voorziet voor externe crediteuren (wetende dat de staatsschuld vandaag voor min of meer 50/50 door bewoners en buitenlanders wordt gedragen).

[3] Voor meer informatie over de werking: "Le CADTM dénonce la campagne de désinformation sur la dette grecque et le plan de sauvetage des créanciers privés", maart 2012.

[4] Lees over dit onderwerp, de tekst die door meer dan 80 Belgische personaliteiten werd ondertekend: "Taxer le capital ET annuler la dette".

[5] Lees, onder andere: "Un dialogue Piketty-Graeber: comment sortir de la dette" van Mediapart.

[6] Zie in verband met dit onderwerp, onder andere, de verklaringen van het IMF in het voordeel van een belasting op de rijksten of, meer recent, de artikels van de Financial Times voor een herstructurering van de schulden in Europa. Pierre Moscovici, Europees Commissaris voor Economische Zaken, stelt eveneens dat "als een gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de schulden uitgesloten is, kan deze volgens een nader te bepalen ritme worden terugbetaald. Een herschikking kan worden overwogen." Zo ook voor Bruno Colmant in België.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.