Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Analyse

Serie ‘Illegitieme schulden in België’: Het nut van de burgeraudit (4/5)

In een reeks van vijf artikelen toont het CADTM (Comité pour l'Annulation de la Dette du Tiers Monde) hoe de Belgische overheid sinds 2008 de schuldenberg van de banken op de bevolking afwimpelt. CADTM analyseert sinds de economische crisis van 2008 de schuldenlast van de EU-lidstaten, waaronder België. Deze week: over het verschil tussen legaliteit en legitimiteit voor de democratie, en vele redenen om het anders te doen.
donderdag 11 juni 2015

45 miljard euro per jaar of 4.000 euro per inwoner (inclusief kleuters), 10 procent van het BBP, tweemaal de onderwijsbegroting: dat is wat we ieder jaar gemiddeld besteden aan de afbetaling van de staatsschuld [1].

Durven we ons voor te stellen wat we kunnen doen met dat geld? Hoeveel projecten worden geweigerd, afgewezen, wegens "gebrek aan middelen"? Toch wordt er weinig over deze kost ten gunste van de schuldendienst gesproken… behalve dat ze moet betaald worden, en dat het zal pijn doen. De staat en de kapitaalbezitters hebben er geen baat bij dat de bevolking de betaling en de legitimiteit van de staatsschuld in vraag stelt. Net als elders draagt het beleid, dat tot deze schuld heeft geleid, het stempel van onwettigheid: het werd niet in het belang van de meerderheid van de bevolking ontwikkeld. De burgeraudit stelt voor om zich de kwestie toe te eigenen en een collectieve controle over de staatskas in te voeren.

Staatsuitgaven 2012 * Afbetaling van de schuld * Gezondheidszorg * Werkloosheidsuitkeringen * Openbare ontwikkelingshulp



Schuld en Democratie

Als democratie één betekenis heeft, dan is het wel dat ze de mogelijkheid moet bieden om onze verplichtingen vrij te kunnen heronderhandelen [2]. Maar zoals de Indignado-beweging met haar slogans goed heeft aangetoond: we leven niet in een democratie, maar in een maatschappij waar “99 procent” van de bevolking wordt uitgebuit door de “1 procent” rijksten [3], met actieve hulp van de overheid “die ons niet vertegenwoordigt.”

Het internationaal recht garandeert de soevereiniteit van het volk, de prioriteit van de mensenrechten ten opzichte van de rechten van de schuldeisers, de mogelijkheden voor een staat om een schuld eenzijdig te annuleren of op te schorten [4], althans in theorie. Van Argentinië tot Griekenland hebben we immers, in het verleden en tot vandaag, gezien dat de wet gelijk is aan politiek en dat die wet het product is van machtsverhoudingen.

Hoewel iedereen het erover eens is dat de legitimiteit van de schuldenlast van de derdewereldlanden niet langer in vraag dient gesteld te worden, gaat het er in het Noorden heel anders aan toe. Waarom? Omdat hun staatsschulden het resultaat zijn van de ‘geavanceerde’ westerse democratieën, die deze schulden hebben opgebouwd onder de opeenvolgende verkozen regeringen.

Als we deze redenering volgen, kan het dan nog gerechtvaardigd worden dat het asiel- en immigratiebeleid, ontwikkelingshulp, onderwijs, milieu, gezondheid, pensioenen, huisvesting, bancaire regelgeving, bezuinigingsbeleid... of welke andere zaak ook door onze zogenaamde democratische overheden in vraag zou worden, wordt of zal worden gesteld? Weigeren om de vraag over de onwettigheid van de staatsschuld te stellen, betekent dat men weigert om een fundamenteel onderscheid tussen legaliteit en legitimiteit te maken.

De zogenaamde vertegenwoordigers verkrijgen bij hun aanstelling niet het mandaat om naar willekeur te handelen; maar ze kunnen dat wel doen indien zij daar de mogelijkheid toe hebben. Er is geen enkele reden waarom de kwestie van de staatsschuld, die zoveel aspecten van ons leven bepaalt, niet op een andere manier zou moeten behandeld worden als de rest van de openbare politiek [5]. Nee, democratie betekent niet dat we blindelings moeten betalen, zonder vragen te stellen.

Waar komt deze schuld vandaan? Is het wel degelijk onze schuld? Heeft ze bijgedragen tot de meerderheid van de bevolking of eerder tot een kleine groep geprivilegieerden? Was er een ander schuldenbeleid mogelijk? Hoe financiert een staat zichzelf? Wie beheert de aktes van de staatsschuld? Zijn er alternatieven voor het soberheidsbeleid van de staat? Kunnen we overwegen om de schuld niet terug te betalen? Democratie is een proces, een beweging, en geen vaste stand van zaken, noch een voldongen feit. De burgeraudit stelt voor om deze zaak op zich te nemen en om de legitimiteit van de schuld en de schuldendienst te bespreken.

Illegitieme schulden in België

Zoals we uitvoerig hebben besproken in andere artikelen, vindt ‘onze’ staatsschuld – die als excuus geldt om de structurele, neoliberale bezuinigingen en hervormingen te rechtvaardigen – haar oorsprong in drie belangrijke oorzaken:

1) De fiscale geschenken aan de (zeer) rijken en de (zeer) grote bedrijven. Alleen al voor het jaar 2011, schat FOD-Financiën dat de staat meer dan 60 miljard aan belastingvrijstellingen en andere kortingen (hetzij een derde van het budget) heeft verloren [6]. Het betreft hier louter belastingvoordelen die wettelijk door de overheid werden verleend; deze cijfers zijn exclusief belastingontduiking.

2) De rente betaald aan de particuliere markt. Als de staat tussen 1992 en vandaag aan 1 procent van, bijvoorbeeld, de Europese Centrale Bank had geleend, eerder dan aan de woekerrentes op de ‘markt’, dan zou het meer dan 250 miljard euro hebben bespaard.

3) De financiële crisis en de socialisering van de schulden van de privébanken. De steun aan de banken hebben tot nu toe meer dan 33 miljard euro aan de gemeenschap gekost, waarbij men de gevolgen van de crisis zelf niet mag vergeten (de schuld is sinds 2007 tot meer dan 100 miljard euro gestegen).

Dit schuldbeleid houdt voor de meerderheid van de bevolking geen voordeel in, noch voor de Belgische economie in het algemeen. Enkel de kapitaalbezitters (zowel in als buiten ons land) halen er voordeel uit. Intussen laat de staat ons, jaar na jaar, de schuld afbetalen. Intussen legt men – op de tv, binnen de parlementen en de kantoren van de zogenaamde experts, in de krant, via de radio – uit dat de staat boven haar stand heeft geleefd [7]. Dat haar levensstijl economisch niet langer houdbaar is. Dat haar sociale zekerheidsinstellingen [8] uit een andere tijd stammen. Met andere woorden: dat men zich zal moeten aanpassen...

De burgeraudit en de annulering van de illegitieme schuld

Als het zo duidelijk is dat de schuld in het nadeel van de meerderheid uitvalt, wat baat deze analyse dan nog? Sommigen zullen zich ook allicht afvragen wat het nut is van een burgeraudit.

De burgeraudit is geen technische methode, die tot doel heeft om het deel van de schuld, die in vraag moet worden gesteld, te definiëren op basis van zogeheten objectieve criteria. Ze moet veeleer beschouwd worden als een bewustmakingscampagne en een burgerlijk controlemechanisme. De staatsschuld is geen technische kwestie. Ze is eerst en vooral een politieke zaak [9]. Wanneer haar legitimiteit eindelijk in twijfel wordt getrokken, dan wordt de vraag over het algemeen belang gesteld. Zoals de Franse Raad van State in 1999 benadrukte: "Het algemeen belang is, van nature, zelden consensueel. Haar omschrijving vloeit voort uit de onvermijdelijke belangenconflicten waartussen men uiteindelijk een keuze moet maken." [10].

De burgeraudit heeft tot doel mensen ertoe aan te zetten om zich te bevragen over de rekeningen die zij betalen. Zoals we hoger aantoonden, is er geen enkele reden waarom dit probleem niet op dezelfde manier als de rest van openbare politiek zou worden besproken. Toch blijkt dat een aanzienlijk deel van de bevolking blijft geloven dat "een schuld dient te worden betaald", althans als "er geen alternatief is". Het is onze rol om feiten en cijfers aan het licht te brengen, die de onwettigheid(soms illegaliteit) van deze schuld aantonen (zowel op nationaal als op lokaal niveau); om een maximaal aantal argumenten te verschaffen, waardoor de terugbetaling in vraag kan worden gesteld; en om concrete alternatieven voor te stellen om een steeds groter deel van de bevolking te helpen om de kwestie ter harte te nemen.

De burgeraudit probeert een debat af te dwingen over het taboe rond de schulden. Er wordt immers voornamelijk over de betalingsvoorwaarden gesproken, maar de grond van de zaak wordt nooit in vraag gesteld. Het debat geeft aanleiding tot verschillende standpunten en voorstellen (herschikking, vereenvoudiging, belasting op vermogens, financiering door de Europese Centrale Bank, annulering, herstructurering, moratorium verbonden met de economische gezondheid...) [11]. Het belangrijkste is dat sommige feiten aan het licht worden gebracht en dat men dit probleem niet langer ontkent, zowel op het niveau van de beleidsvoerders als op het niveau van de sociale bewegingen.

De burgeraudit is ten slotte een oefening die toelaat een annulering beter voor te bereiden, om de gevolgen te kunnen voorzien en om het uitgangspunt van concrete voorstellen te kunnen zijn. De burgeraudit zal helpen om de annulering van illegitieme en illegale schulden te onderbouwen, terwijl de kleine aandeelhouders en de gepensioneerden, die indirect door een annulering zouden kunnen worden getroffen, worden beschermd.

De burgeraudit en de annulering van illegitieme schulden maken trouwens ook deel uit van een breder programma om uit de crisis en uit het kapitalisme te stappen. Deze annuleringsmaatregel komt natuurlijk niet vanzelf tot stand, niet zonder een brede sociale beweging die haar ondersteunt, en niet zonder andere vorderingen die gericht zijn op een meer gemeenschappelijke controle over de collectief geproduceerde rijkdom en de machtsstructuren.

De oorspronkelijke, Franse versie van deze tekst vind je op CADTM. Vertaald door Nadia Cornelis.

Noten

[1] Bron: Nationale Bank van België

[2] Dit is het besluit van antropoloog en activist David Graeber in zijn boek Dette: 5000 ans d’histoire.

[3] Het gebruik van dit cijfer is verre van symbolisch aangezien, zoals Thomas Piketty in zijn recente boek (Kapitaal in de 21ste eeuw – De Bezige Bij, 2014) aantoont, die 1% de helft van het mondiaal erfgoed concentreert. Indien we deze kaste tot de 10% rijksten uitbreiden, bezitten ze 80 tot 90% van het mondiaal erfgoed... Meer over dit onderwerp in: Que faire de ce que nous apprend Thomas Piketty sur le capital au XXIe siècle ?, Éric Toussaint, januari 2014.

[4] Bekijk de brochure: Droits devant ! Plaidoyer contre toutes les dettes illégitimes, van CADTM februari 2013.

[5] Trouwens, waar sommigen denken dat men de schuldafbetaling in onze streken niet in vraag kan stellen, doen anderen het wel. Zoals een tiental Spaanse gemeenten die een deel van hun schulden illegitiem hebben verklaard; IJsland dat door middel van referenda weigerde om de schulden van een private bank (Icesave) te betalen; zoals de vele burgeraudits die in Europa worden opgericht, enz.

[6] Zie: ‘Les recettes fiscales rabotées de... 61 milliards d’euros’, L’Echo van 13 februari 2013.

[7] Ter herinnering: de uitgaven in vergelijking met het BBP bleven in België al meer dan dertig jaar stabiel (tussen de 45% en 50%).

[8] Lees over dit onderwerp: Pensions et dette publique en Belgique en Les chômeurs saignent l’État ou l’État saigne les chômeurs...?), Jérémie Cravatte, oktober 2013.

[9] Het is natuurlijk zeer handig om op boekhoudkundige competenties te kunnen rekenen om de openbare rekeningen, op de verschillende niveaus van de overheid, te analyseren, maar de betrokkenheid van een burgeraudit kan op vele manieren aangewend worden, zoals enkele voorbeelden in andere landen ons aantonen. De prioriteit blijft evenwel bij de sensibilisering en de mobilisatie van de bevolking. Het baat immers niet om alle concrete voorbeelden en feiten ter wereld te kunnen aantonen, als men ze niet kan aanwenden. Een eenzame strijd voeren, heeft evenmin veel zin. Niemand is incompetent wanneer het een collectieve kwestie als deze betreft.

[10] Bijvoorbeeld, waarom zou de heer Reynders geen argumenten kunnen aanvoeren om zijn belastinghervormingen te rechtvaardigen en beweren dat ze de belangen van de meerderheid van de Belgische bevolking hebben gediend? De campagnes voor de burgeraudit van de staatsschuld beweren niet dat zij de bevolking vertegenwoordigen (wij zullen onszelf en onze organisaties vertegenwoordigen). Wij stellen feiten vast en maken voorstellen. Sommige lagen van de samenleving vertellen ons dat de oorzaken van deze schuld legitiem en nuttig voor de gemeenschap zijn, of dat er geen alternatief is. Laat hen deze beweringen staven, bewijzen en ons overtuigen. We willen niet van het principe uitgaan dat een schuld altijd moet afbetaald worden, maar van het principe dat we niet betalen zo lang niet bewezen is dat de schuld in onze naam en in ons belang werd aangegaan.

[11] Voor een overzicht van het standpunt van CADTM betreffende de staatsschuld, zie het kader in het artikel van Éric Toussaint, op. cit.

Wist je dat...?

  • De schuldenlast 20 procent van het jaarbudget opslokt (terwijl het aandeel van de werkloosheidsuitkeringen slechts 3 procent vertegenwoordigt)?
  • Dat 90 procent van de Belgische schuld ten laste valt van de financiële instellingen?
  • Dat de Staat zeventien particuliere banken (waaronder vijftien buitenlandse) opdraagt om haar obligaties op de primaire markt verkopen?
  • Dat de schulden van het Zuiden aan België slechts 0,5 procent van haar jaarlijkse BBP vertegenwoordigen en dat de Senaat zich heeft voorgenomen om de torenhoge schuldenlasten te annuleren (maar nog niets heeft gedaan)?
  • Dat Noorwegen dat voor vijf van haar debiteuren wel deels heeft gedaan?
  • Dat de uitgaven van het BBP reeds meer dan dertig jaar stabiel zijn?
  • Dat 1/5de van de rijkste bevolking 60 procent van de nationale rijkdom onder elkaar verdeelt?
  • Dat de duizend grootste bedrijven in 2010 een gemiddelde belasting van 6 procent betaalden, terwijl het officiële tarief 33,99 procent is?
  • Dat de Staat voor 100 procent aandeelhouder van de bank Belfius is geworden, maar dat haar kapitalistische manier van functioneren niet is veranderd?
  • Dat landen als Ecuador sommige delen van hun staatsschuld hebben geannuleerd en dat het een verbod op de socialisatie van privéschulden in de Grondwet heeft opgenomen, net als de sociale uitgaven voorrang op de schuldendienst dienen te krijgen?
  • Dat het naoorlogse Duitsland erin geslaagd is om zijn schuldendienst tot 5 procent van de jaarlijkse begroting te beperken?
  • Dat 77 procent van de hulpfondsen die aan Griekenland werden overgemaakt rechtstreeks op de rekeningen van de particuliere banken is terechtgekomen?

Burgerplatform

Het platform Burgeraudit van de staatsschuld (BAS) werd in februari 2013 opgericht – naar aanleiding van de gezamenlijke campagne A qui profite la dette? van CADTM, CEPAG, FGTB Bruxelles en FGTB Wallonie. Ze heeft de volgende doelstellingen:

  • het voeren van sensibilisatiewerk en acties over de staatsschuld;
  • de schulden identificeren die wij weigeren te betalen, de middelen ontwikkelen om deze weigering toe te passen;
  • eisen dat de regering afziet van het bezuinigingsbeleid en van de Verdragen of de Ontwerpverdragen die de crisis uitdiepen en de schulden verergeren;
  • op lokaal niveau alle organisaties en individuen die bereid zijn samen te werken, te verenigen en op een participatieve manier in collectieven voor een burgeraudit te laten samenwerken.

Sindsdien zijn zo'n dertig organisaties bij het platform aangesloten en werden een tiental autonome lokale groepen opgericht, die elk een eigen invalshoek en een eigen dynamiek ontwikkelden. Sommigen bestuderen de schuld van hun gemeente, anderen de schuld van hun regio of provincie. Nog anderen bestuderen de schuld van de Federale Staat of de sociale zekerheid (of ook de openbare ziekenhuizen en, waarom niet, de NMBS en de administraties voor sociale huisvesting, lokale overheden, enz.). Sommigen richten zich op het creëren van sensibilisatiemechanismen en mobilisatie. Er werden reeds twee nationale bijeenkomsten gehouden en er werd een website gelanceerd: www.auditcitoyen.be

Op de site vindt men het eerste memorandum van het platform met de eerste bevindingen en voorstellen betreffende de Belgische staatsschuld, evenals een handleiding voor de burgeraudit die aanwijzingen geeft om de bovengenoemde doelstellingen te bereiken.

  • Wilt u zich bij het platform aansluiten?
  • Wilt u zich bij een lokale groep aansluiten of er een opstarten?
  • Heeft u interessante informatie of heeft u gewoon vragen?
  • Wilt op de hoogte blijven van de activiteiten van BAS?
  • Aarzel niet! Stuur dan een e-mail naar acide-at-auditcitoyen.be (-at- = @)

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

Eén reactie

  • door Louis Marie Lagae op zondag 23 augustus 2015

    "Nog geen reacties...". Ik kan dit ( als ik ) niet begrijpen. instens de deelnemers hier die zelf iets mededelen zouden een beter reflex kunnen hebben.

    Dit terzijde ( maar daardoor krijgen we hier geen indicatie over hoeveel mensen zulke teksten appreciëren, enz. ) : ik begrijp bovenstaande motivatie tot actie bijna geheel.

    Louis Marie Lagae. Zelf ben ik specifiek een activist ( via een indignado houding ) tegen machtsmisbruik. Omdat ik zeker ben dat daar de grote oorzaak zit voor het tenietgaan van onze democratie. Ook het volgende besluitvormingssysteem ( het nog minder democratische "particratie" ) is al voorbij. Nu is de oligarchie reeds in werking en dan .......

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties