about
Toon menu
Analyse

Hart Boven Hard: een nieuw politiek gezicht voor het middenveld

Op zondag 29 maart namen 20.000 burgers in de doorregende straten van Brussel deel aan de ‘Grote Parade’ van Hart Boven Hard en haar Franstalige tegenhanger Tout Autre Chose. Hart Boven Hard zette zich daarmee op de kaart als een levensvatbare burgerbeweging die de onvrede over het Vlaamse en federale beleid bij brede lagen van de bevolking weet te capteren en om te zetten in actie. De beweging is niet zomaar tegen, maar mobiliseert rond principes en waarden voor een andere samenleving.
donderdag 11 juni 2015

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Hart Boven Hard intrigeert. Dit is geen klassieke belangenorganisatie, maar een burgerbeweging in opbouw. Gangmaker Wouter Hillaert was duidelijk tijdens zijn slotspeech op de Grote Parade: “we hebben niet meer de luxe om elk voor onze eigen winkel op te komen. De vakbonden voor werk, de vredesactivisten voor vrede, armoedeverenigingen tegen armoede, minderheden tegen racisme, de bibliothecarissen voor de bib, culturo’s voor cultuur, … . We zitten vandaag allemaal in hetzelfde bad. En dat bad is simpel: het is de afbouw van alles wat ons werk en ons leven, en dat van anderen, waarde geeft.”1

Hart boven Hard profileert zich niet zozeer als de verdediger van de particuliere belangen van organisaties die getroffen worden door besparingsmaatregelen, maar mobiliseert vooral rond gedeelde waarden. Ze drukt die waarden uit in tien hartenwensen: van ‘eerlijke belastingen’ over ‘diversiteit is realiteit’ en ‘werkbaar werk’ tot ‘eco-logisch’. De nadruk op waarden stond ook al in hun alternatieve septemberverklaring2: “Het gaat ons niet alleen om de besparingen. Het regeerakkoord vertaalt ‘waarde’ in uitsluitend economische termen.” Hun onvrede met de regering gaat over de eenzijdig economische invulling van waarden die zij in de Vlaamse en federale regeerakkoorden terugvinden. Die economische waarden van groei, concurrentiekracht en flexibiliteit gaan volgens Hart boven Hard voorbij aan de rijkheid van het menselijke bestaan. Het welzijn van een samenleving valt niet zomaar af te leiden uit een begroting in evenwicht of positieve groeicijfers.

Traditie

Door zich te verbinden met de zoektocht naar een andere samenleving schrijft Hart boven Hard zich in in een decennialange traditie van sociale bewegingen overal ter wereld die zich verzetten tegen het There Is No Alternative-principe van het neoliberalisme. Van de andersglobalistische beweging over Occupy tot Syriza en Podemos is de basislijn dezelfde: er is een alternatief voor het huidige beleid, maar collectieve actie zal noodzakelijk zijn om daar te geraken.

Voor Hart boven Hard luidt het: van ‘Het kan niet anders’ naar ‘Verdoeme, het is mogelijk!’, van ‘Trek uw eigen plan’ naar ‘Doe nooit iets alleen’ en van ‘Je zal dit moeten aanvaarden’ naar ‘Is dit echt de samenleving die we willen?’3. De affiniteit met een reeks burgerbewegingen van de voorbije decennia geeft gewicht aan de uitsmijter van de slotspeech: “wij roeien niet tegen de stroom in, wij zijn de stroom”. Of dit effectief zal leiden tot de gewenste koerswijziging in het beleid valt nog zeer te bezien, maar het feit is dat het politieke meningsverschil over het huidige maatschappijmodel levendig is en blijft.

Ondanks het succes van de mobilisatie voor de Grote Parade in Brussel reageerden de politici van de meerderheidspartijen nauwelijks. De schaarse reacties geven aan dat de meerderheidspartijen zich niet echt een houding weten te geven ten aanzien van deze burgerbeweging. Vlaams minister-president Geert Bourgeois probeerde even met de opmerking: “Dit is geen spontaan protest, hier zit geld achter”4, maar los daarvan bleef het stil. Dat was niet het geval voor het vakbondsprotest tegen het regeringsbeleid, dat kritiek kreeg van de zittende regeringen, maar tegelijkertijd ook het signaal dat er begrip is voor de bezorgdheden die ze vertolken5. De eisenbundel van de vakbond ademt meer de sfeer van particuliere eisen uit (behoud van de index, minder besparingen op gezondheidszorg, etc.)6 en articuleert minder een alternatief maatschappijmodel, alhoewel dat er natuurlijk ook wel achter zit.

Het omkeren van de verhouding tussen belangen en waarden, met waarden voorop (maar uiteraard niet vrij van concrete belangen), maakt Hart boven Hard een moeilijke partij voor de zittende regeringen. Hier valt geen compromis mee te sluiten om de scherpe kantjes van het beleid af te vijlen. Hier past enkel een fundamenteel debat over het soort maatschappij dat burgers willen uitbouwen.

Dit maakt Hart boven Hard een authentieke politieke beweging. Het fundamentele meningsverschil over het soort samenleving dat we willen staat centraal. Er zijn geen tien eisen waarover onderhandeld kan worden, maar wel tien hartenwensen, die principes en waarden uitdrukken. Aan de hand daarvan kan een beleid beoordeeld worden, maar tegelijkertijd appelleren ze ook aan wat de betrokken burgers ook zelf kunnen gaan doen. In zijn slotspeech op de Grote Parade zei Hillaert nadrukkelijk: “Dat is wat Hart boven Hard is: een signaal aan het beleid, maar ook aan onszelf.”

Cenakels

Net die insteek maakt het moeilijk voor politieke machtshebbers om de beweging te de-legitimeren door ze in de hoek van een belangenorganisatie die enkel voor de belangen van haar eigen leden rijdt te drummen. Natuurlijk mobiliseert Hart boven Hard ook omdat heel wat burgers en organisaties zich vandaag door het besparingsbeleid van de regeringen in hun belangen bedreigd weten, maar ze verbindt dit zorgvuldig aan het publieke belang. Nogmaals de slotspeech: “het is de afbouw van alles wat ons werk en ons leven, en dat van anderen, waarde geeft”. De waarde van een job, activiteit of organisatie voor de bredere samenleving komt hier centraal te staan.

De intern verdeelde regeringen lijken er slecht toe in staat dit debat aan te gaan. Hun economisch discours over pijnlijke, maar noodzakelijke aanpassingen klinkt eerder negatief, zeker in vergelijking met een enthousiast verhaal over een andere maatschappij. Bovendien zijn deze regeringen onderling verdeeld over de politieke rol van het middenveld en dus ook over het belang van een burgerbeweging zoals Hart boven Hard. Met name de N-VA redeneert vanuit ‘het primaat van de politiek’, waarbij het aan verkozen politici toekomt om aan politiek te doen.

Middenveldorganisaties die mobiliseren om beleidsverandering af te dwingen worden dan algauw verweten om ‘aan politiek te doen’7. De positie van gevestigde middenveldorganisaties in de cenakels van de besluitvorming is hun dan ook een doorn in het oog. Regeringspartner CD&V ontleent haar machtsbasis aan haar banden met grote delen van het middenveld en zit evident op een andere lijn. Dat betekent dat Hart Boven Hard moeilijk genegeerd kan worden door de CD&V. Haar houding ten aanzien van de beweging kan wegen op de cohesie van de Vlaamse en federale regeringen.

Hart Boven Hard lijkt dus een krachtig verhaal gevonden te hebben om de zittende regering uit te dagen. Niet alleen inhoudelijk, maar ook in de vorm innoveert Hart boven Hard. De beweging slaagt erin om een samenwerking uit te bouwen tussen de vele segmenten van het Vlaamse, en recenter ook het Belgische middenveld. Ze verbreedt, onder meer met de ‘fietselingen’ langs stakerspikketten en parades, het repertoire van actiemiddelen. “De vakbonden zijn erg sterk in organiseren, de kunstenaars leveren de creativiteit en symboliek”, zo drukt Wouter Hillaert het uit8.

Diversiteit

Het verbreden van de actiemiddelen leidt tot een verbreding van de sociale basis van de beweging. Hillaert geeft aan hoe hij tijdens de fietseling langs pikketten in het kader van de decemberstakingen besefte hoe sterk dit instrument van de vakbonden is om ook minder geschoolde mensen te mobiliseren en bewust te maken.

Het ontsluiten van de etnisch-culturele diversiteit van de Belgische samenleving in haar eigen rangen lukte Hart Boven Hard aanvankelijk minder goed. Via de aanwezigheid op de sit-in tegen de stigmatiserende uitspraken van de Antwerpse burgemeester over Berbers en de organisatie van een talrijk (en divers) bijgewoond Fête Divers tegen de Pegida-bijeenkomst in Gent probeert de beweging ook de hartenwens ‘diversiteit is realiteit’ in de praktijk te brengen.

Het is nog te vroeg om de impact van Hart boven Hard op het beleid te beoordelen, maar het staat vast dat de burgerbeweging voor vernieuwing in het middenveld zorgt en datzelfde middenveld ook een politiek profiel geeft. Als deze beweging een blijver blijkt te zijn, dan zullen deze regeringen alvast niet op het middenveld moeten rekenen om hun samenlevingsmodel ingang te doen vinden. Regeren zonder (en vermoedelijk ook tegen) het middenveld is dan de enige optie, maar dat zou pas echt een breuk met de Belgische èn Vlaamse traditie zijn.


Noten:

1 Hillaert, W. (2015) ‘Slotspeech Grote Parade’, 29 maart 2015, http://www.hartbovenhard.be/slotspeech-grote-parade/

2 Hart boven Hard (2014) ‘Alternatieve Septemberverklaring’, http://www.hartbovenhard.be/septemberverklaring/

3 Hillaert, W. (2015) ‘Slotspeech Grote Parade’, 29 maart 2015, http://www.hartbovenhard.be/slotspeech-grote-parade/

4 Verschelden, W. (2014) ‘Bourgeois haalt uit naar Hart boven Hard: "Dit is geen spontaan protest, hier zit geld achter", Newsmonkey, 23 september 2014, http://newsmonkey.be/article/20552

5 De Morgen redactie (2014) ‘Minuut per minuut: dit was de nationale betoging’, De Morgen, 6 november 2014, http://www.demorgen.be/binnenland/minuut-per-minuut-dit-was-de-nationale-betoging-a2113200/

6 Gemeenschappelijk Vakbondsfront (2014) ‘Pamflet van het gemeenschappelijks vakbondsfront voor de nationale betoging van 6 november 2014’, http://www.abvv.be/web/guest/actions-nl/-/action/2735137/

7 Het Laatste Nieuws redactie (2014) ‘Bart De Wever: "Maandag krijgen we een politieke staking"’, Het Laatste Nieuws, 11 december 2014, http://www.hln.be/hln/nl/957/Binnenland/article/detail/2149025/ 2014/12/11/Bart-De-Wever-Maandag-krijgen-we-een-politieke-staking.dhtml.

8 Danckaerts, T. (2015) ‘Deze regering mobiliseert voor Hart boven Hard’, Mo* magazine, 20 maart 2015, http://www.mo.be/interview/deze-regering-mobiliseert-voor-hart-boven-hard