Koerden feesten in Diyarbakir.
Koerdisch Instituut

HDP voorbode democratische verandering in Turkije

De HDP, de Democratische Partij van de Volkeren, heeft afgelopen zondag bewezen dat er in Turkije een draagvlak is voor een open, democratische en inclusieve samenleving. Ze behaalde met zes miljoen stemmen 13% in de parlementsverkiezingen, goed voor tachtig zetels.

dinsdag 9 juni 2015 11:10

 Selahattin Demirta?: “We hebben geen gloeilamp* meer nodig, de zon van de HDP straalt sterk genoeg voor 81 steden over
heel Turkije!”

*De gloeilamp is het partijsymbool van de AKP, nvdr.

Voor
het eerst slaagt een partij uit de Koerdische beweging erin de ondemocratische
kiesdrempel van tien procent te overstijgen, dit 21 jaar nadat Leyla Zana, als eerste
verkozen Koerdisch parlementslid, vijftien jaar gevangenisstraf kreeg wegens het
spreken in het Koerdisch tijdens haar eedaflegging. Onder de Belgisch
stemgerechtigden is de HDP de tweede grootste partij, na de AKP, ook met zo’n
13%.

“De HPD doet met haar links, pluralistisch ,
ecologisch, feministisch en inclusief programma een nieuwe frisse wind
waaien in het Turkse politieke landschap. Hoewel de partij haar wortels
duidelijk heeft in de Koerdische beweging, komt de HDP op voor alle
Turkse burgers die hun land een nieuwe, democratische weg willen zien
inslaan. De HDP zal de eerste twee Yezidi parlementsleden in de
geschiedenis van de Turkse republiek leveren en had daarnaast ook Roma,
Armeniërs, Christenen en holebi op haar lijst staan. Bovendien zijn 31
van de 80 verkozenen vrouwen.”

De
overwinning van de HDP betekent dat de race van president Erdo?an naar
alleenheerschappij gebroken is. Erdo?an hoopte op een tweederde meerderheid van
zijn AKP om zo een presidentieel systeem in te voeren dat hem ongeziene macht
zou geven.

De
HDP heeft zowel Koerdische AKP-kiezers als linkse en democratische Turken achter
haar project voor een nieuw Turkije kunnen scharen. De meer conservatieve Koerden hadden hoop in Erdo?an,
die in 2002 economische welvaart beloofde en zou werken aan een oplossing voor
de Koerdische kwestie. Onder het premierschap van Erdo?an zijn er echter nooit
concrete stappen gezet richting een ‘Koerdische opening’.

Integendeel, in december 2011 brachten Turkse gevechtsvliegtuigen
34 Koerdische grenshandelaars om het leven. De meesten waren minderjarig. Een jaar
later, in januari 2013, werden drie Koerdische activistes vermoord in Parijs. Daarbij zijn er sterke vermoedens van betrokkenheid van de Turkse inlichtingendienst.
Daarenboven duiken steeds meer en steeds hardere bewijzen op van directe steun
van de Turkse staat aan jihdistische milities in het noorden van Syrië, die er
in een strijd met de Koerdidsche guerilla verwikkeld zijn.

In
de aanloop naar de verkiezingen werd de taal van, ondertussen president, Erdo?an
enkel maar meer polariserend. In oktober al, gedurende de slag om Kobanê,
weigerde hij een helpende hand uit te reiken naar de massaal gevuchte Koerden,
noch naar de Koerdische strijders van de YPG die de stad tegen een offensief
van de Islamitische Staat verdedigden. Het Turkse leger keek toe hoe de Koerden
in Syrië afgeslacht dreigden te worden en deed niets, wat veel kwaad bloed
zette bij de Koerden in Turkije.

De afgelopen
maanden liet de president, een persoon die normaal boven de partijen en
breuklijnen in de samenleving staat, geen kans onbenut om uit te halen naar
Demirta? of de HDP. Zo noemde hij de partij een bende “atheisten en
zoroastriërs”. Ook weigerde hij zich sterk uit te spreken tegen bomaanlsagen op
HDP-kantoren in Adana en Mersin, de dood van een chaufeur van een
HDP-campagnebus en de aanslag op een verkeizingsmeeting van de HDP in
Diyarbakir, waarbij 3 doden en enkele honderden gewonden vielen.

De
grote vraag voor de HDP en de Koerden is nu of er nog toekomst is voor het
vredesproces. De HDP zal moeten samenwerken met de komende Turkse regering om
dit vredesproces, dat nu al aan  een
zijden draadje hangt, nog te redden. Demirta? liet weten niet in een coalitie
met de AKP te willen stappen. Begrijpelijk want het water tussen de AKP en de
Koerden is nog nooit zo diep geweest. De AKP zal serieuze toegevingen moeten
doen om dit vertrouwen te herstellen.

Nu
de AKP geen meerderheid meer heeft, wordt de regeringsvorming allerminst
eenvoudig, de lira zakte meteen toen het nieuws bekend raakte. De meest voor de
hand liggende coalitie lijkt er één tussen de AKP en de extreemrechtse MHP,
hoewel de leider van de Grijze Wolvenpartij Devlet Bahçeli dit uitsluit. De AKP
en de MHP liggen ideologisch echter het dichtst bijeen. Mocht deze coalitie er
komen dan zal het huidige vredesproces voor goed opgeborgen worden, want de MHP
is gekant tegen elke vorm van gesprek met de Koerdische beweging.

Geen
van de drie oppositiepartijen ­— HDP, CHP (Kemalistische
Republikeinse Volkspartij) en MHP – wil
dus met de AKP van Erdo?an in zee, of wordt er tenminste “hard to get” gespeeld
… Een anti-AKP coalitie tussen deze drie
lijkt uitgesloten, gezien de diametraal tegenover elkaar staande visies op de toekomst
van Turkije van de linkse HDP en de extreemrechtse MHP. Een alternatief is dat
de AKP een minderheidsregering vormt, maar dan moet ze wel een
vertrouwensstemming winnen in het parlement.

Er
is nog een derde optie. Als de partijen er binnen de 45 dagen niet uitgeraken,
volgen er nieuwe verkiezingen. Als het
zover komt, zal de AKP alles op alles zetten om haar meerderheid terug te
winnen. Erdo?an’s parcours van de afgelopen jaren – corruptie, intimidatie, aan
banden leggen van sociale media, willekeurige moorden … – maken duidelijk dat
hij bereid is zeer ver te gaan om zijn macht te behouden.

De
toekomst van het vredespoces zal dus sterk afhangen van de uitkomst van de
coalitiegesprekken. Wat die uitkomst ook zal zijn, de HDP heeft zich opgeworpen
als alternatieve stem in het Turks parlement. De opmars van de HDP kan de
voorbode zijn van een nieuw politiek tijdperk in een open en democratisch
Turkije. De Koerdische beweging heeft zich verankerd in het parlement als een
democratische kracht die werk zal maken van een vredespoces voor de gehele
Turkse bevolking. Enkel ondemocratische maatregelen zullen haar er nu nog weg
krijgen.

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!