about
Toon menu
Analyse

De Sahrawi’s, vergeten volk van de woestijn

De Westelijke Sahara was tot 1975 een Spaanse kolonie. In plaats van de vrijheid kreeg het land een nieuwe kolonisator: buurland Marokko, dat aasde op grondstoffen. Joran De Meulenaere maakt een bilan op van de situatie in de 'laatste kolonie van Afrika'.
maandag 8 juni 2015

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Er was eens, nog niet zo heel lang geleden, een volk dat leefde in de woestijn. De mensen stonden onder het bewind van een verre heerser. Maar daar zou weldra verandering in komen. Nadat de ene koning’was verdwenen, stond er echter al snel een andere in de plaats. Hij veroverde het overgrote deel van het woestijnland en plantte een lange muur omheen het veroverde terrein.

Vele woestijnbewoners werden achter het stenen gordijn gedwongen, terwijl anderen achterbleven in bezet gebied. Zo werden ontelbare families uit elkaar gerukt. Daarnaast waren er woestijnbewoners die de grote zandvlakten in vluchtten, ze kwamen terecht in vluchtelingenkampen in een buurland. Ze probeerden weerstand te bieden aan de onderdrukking. De koning wou echter van geen wijken weten en zag het bezette gebied als een deel van z’n eigen land.

De woestijnbewoners schreeuwden om hulp. Maar niemand hoorde hen, niemand wou luisteren. Het woestijnvolk voelde zich verlaten en alleen...

Het begin van een sprookje zou je denken? Niets is minder waar. Volgt er nog een happy end? Ook dit is niet het geval.

De Westelijke Sahara

Dit korte verhaaltje geeft op een simplistische manier de situatie in de Westelijke Sahara weer. Dit gebied werd in 1975 onafhankelijk van Spanje. De mensen die er leven, de Sahrawi’s, kregen echter nooit de kans om hun eigen land te besturen. Het land, dat voor het overgrote deel uit woestijn bestaat, werd via enkele omwegen geannexeerd door Marokko.

Er kwam van in het begin verzet vanuit de bevolking die zich verenigde in het ‘Polisario’, een onafhankelijkheidsbeweging die een ééngemaakte, West-Saharaanse staat nastreeft. Gesteund door buurland Algerije bonden zij de strijd aan met ‘invaller’ Marokko. Marokkaanse legereenheden konden echter in verschillende etappes het grootste stuk van de Westelijke Sahara veroveren.

(Resistencia Saharui)

Rondom het veroverde gebied bouwde Marokko vervolgens een stenen muur, omgeven door mijnenvelden en militaire uitkijkposten. Daaruit volgt dat het overgrote deel van de Westelijke Sahara de facto in handen is van Marokko, terwijl het meest Zuidelijke en Oostelijke deel nog onder controle staat van Polisario.

De Sahrawi-bevolking leeft verspreid over het hele gebied. Ze betrekken losse enclaves in het door Marokko geclaimde gebied, leven in Polisario-gebied of wonen in vluchtelingenkampen in het Zuiden van Algerije. Deze situatie is al tientallen jaren relatief ongewijzigd, ondanks VN-resoluties die een referendum eisen om tot een definitieve status te komen voor de Westelijke Sahara. Marokko legt deze resoluties echter consequent naast zich neer. De VN blijft wel sterk aanwezig in het gebied en volgt de evoluties op de voet.

Arabische lente in de Westelijke Sahara?

Men vermoedde dat met de opstanden in de Arabische wereld er ook verandering zou kunnen komen in de situatie van de Westelijke Sahara. Deze verwachting is echter niet uitgekomen. Het Sahrawi-volk zag de ‘Arabische lente’ met lede ogen aan. Terwijl er bepaalde machtswissels plaatsvonden in andere Maghreb-landen, gebeurde dit niet in de Westelijke Sahara. Het gebied bleef in de marge van de Arabische Lente.

Toch denken bepaalde onderzoekers dat de opstanden vanuit deze marge werden aangewakkerd of zelfs aangestoken. Het feit blijft dat er voor de Sahrawi’s weinig is veranderd in de afgelopen tientallen jaren. Ook de media, vooral de Westerse, spelen hier een belangrijke rol. De vele media-aandacht die naar de Arabische revoluties ging, is de Westelijke Sahara blijkbaar niet gegund.

De Marokkaanse belangen spelen hier ongetwijfeld sterk in mee. Knijpt de EU en bijgevolg de wereld een oogje dicht als het gaat om de Sahrawi-kwestie? Waarschijnlijk wel, want de economische en diplomatieke belangen in Marokko zijn groot. De Sahrawi-protesten zijn nauwelijks aanwezig in de Westerse media.

Ook andere gebeurtenissen in de Westelijke Sahara die met de protesten verband houden, lijken niet gezien te worden, terwijl er bijvoorbeeld toch heel wat aandacht ging naar de protesten tegen de scheidingsmuur die Israël heeft gebouwd op de bezette Westelijke Jordaanoever. Terwijl men nog recent de vijfentwintigste verjaardag van de val van de Berlijnse muur herdacht, lijkt niemand bekommerd om de Marokkaanse scheidingsmuur.

De Marokkaanse muur

Deze stenen muur dwars doorheen de Westelijke Sahara verdeelt het gebied in een (zoals vermeld) door Marokko gecontroleerd gebied en een onafhankelijk gebied onder gezag van het Polisario, wat zij de ‘vrije zone’ noemen. Mijnenvelden, prikkeldraad, militaire posten: niets wordt aan het toeval overgelaten om personen aan ‘hun’ kant van de muur te houden.

Met een lengte van 2720 kilometer is de Marokkaanse muur veruit de langste muur ter wereld, afgezien natuurlijk van de Chinese muur, die trouwens initieel ook tot doel had om een andere bevolkingsgroep buiten te houden. Vele mensen kennen deze verre, toeristische attractie, maar hebben nog nooit gehoord van de Marokkaanse muur, terwijl deze laatste nog steeds ‘operationeel’ is en de vrijheid van duizenden mensen inperkt.

Samen met het bestand van 1991 tussen Polisario en Marokko heeft de muur een zekere mate van stabiliteit gebracht. Deze stabiliteit impliceert voor de Sahrawi’s een stilstand en onwrikbaarheid van de situatie. De huidige situatie is duidelijk in het voordeel van Marokko. Zij controleren volledig hun ‘zuidelijke provincies’, zoals zij hun deel van de Westelijke Sahara noemen.

De oorspronkelijke inwoners zouden dit verdeelde land graag ééngemaakt zien. Ze zouden hun vlag willen zien wapperen in het hele gebied. De vlag van het Polisario is echter door de Marokkaanse overheid verboden. Daarnaast is het een taboe in Marokko zelf om over ‘de bezetting’ te spreken en wordt er alles aan gedaan om de perceptie hoog te houden dat ook de nog niet veroverde zuidelijke provincies wel degelijk historisch deel uitmaken van Marokko

De laatste kolonie van Afrika

De Marokkaanse overheid blijft dus een agressieve houding aannemen tegenover de Sahrawi’s, waardoor een gedempte spanning heerst in het gebied, ondanks het feit dat het er relatief kalm is. Kinderen worden geboren in de woestijn en groeien er op met verhalen van oorlog, verzet en een gevoel van onderdrukking. Hierdoor is het in de woestijn nooit echt rustig. Soms heerst het gevoel dat er niet veel nodig is om de wapens terug op te nemen. Moest dit gebeuren, zouden wij er dan wel van horen in onze media?

Het mag duidelijk zijn dat het ‘land’ van de Sahrawi’s een unieke situatie vormt in de wereld. Terwijl de Polisario-regering die de autoriteit voert over ‘de vrije zone’ wel door enkele landen erkend wordt, zijn er veel meer landen die zich hier niets van aantrekken en hun relaties met Marokko vooropstellen.

Daar staat tegenover dat de ‘vrije zone’ wel als onafhankelijk kan worden gezien en dat alle kenmerken van echte ‘staat’ aanwezig zijn. De vrije zone kan gezien worden als een quasi-staat, waarvan de autoriteiten ook de soevereiniteit claimen over de door Marokko bezette gebieden. De vrije zone heeft nog andere kenmerken gemeen met quasi-staten: 

  • ten eerste heeft de vrije zone een externe protector, Algerije;
  • ten tweede is er sprake van een gemeenschappelijke identiteit en een sterke gevoeligheid hierrond onder de inwoners;
  • ten derde is het gebied gemilitariseerd en wordt een aanzienlijk deel van de middelen uitgegeven aan beveiliging;
  • ten vierde ligt een politiek narratief aan de basis van deze ‘staat’ die een sterke symbolische waarde heeft.

Hiertegenover staan elementen die aangeven dat het hier (nog) niet over een quasi-staat gaat. Zo is er geen oorspronkelijke moederstaat waar men zich van losscheurde. Het ‘land’ dat de Sahrawi’s claimen is ook nooit echt ‘één’ geweest. Volgens het internationaal recht is het een gebied dat eerst gekoloniseerd werd door Spanje en daarna door Marokko. Bijgevolg is het misschien correcter om te spreken over de laatste kolonie van Afrika.   

Koning Mohammed VI van Marokko laat zich de laatste tijd zien door staatsbezoeken aan meerdere Afrikaanse landen. Marokko wil zich duidelijk profileren op het Afrikaanse continent. Het land wil samenwerkingen aangaan op vlak van economie en handel, maar ook op vlak van knowhow, volksgezondheid en militaire training.

Daarnaast gebeuren er enorme investeringen in de Marokkaanse ‘zuidelijke provincies’. Marokko stimuleert bovendien al jaren emigratie van Marokkanen naar het gebied. Wegen worden gebouwd, werkgelegenheid wordt gestimuleerd. Dit zijn echter investeringen waar alleen Marokko en de Marokkanen baat bij hebben, terwijl de oorspronkelijke bevolking wordt weggewerkt. Zo verdwijnt de Sahrawi-kwestie verder op de achtergrond en is er nog minder aandacht voor dan er al was.

Joran De Meulenaere is student Internationale politiek aan de UGent

reacties

2 reacties

  • door janu op dinsdag 9 juni 2015

    De laatste kolonie van Afrika ? Zijn Ceuta en Mellila geen kolonies? en Djibouti?

    • door Lode Vanoost op dinsdag 9 juni 2015

      Natuurlijk, maar dat spreekt deze analyse niet tegen. Het is voor de lezer duidelijk dat de omschrijving 'laatste kolonie in Afrika' een boutade is die niet letterlijk moet genomen worden.

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties