Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Analyse

‘Illegitieme schulden in België’: de fiscale onrechtvaardigheid en de zaak Luxleaks (2/5)

In een reeks van vijf artikelen toont het CADTM (Comité pour l'Annulation de la Dette du Tiers Monde) hoe de Belgische overheid sinds 2008 de schuldenberg van de banken op de bevolking afwimpelt. CADTM analyseert sinds de economische crisis van 2008 de schuldenlast van de EU-lidstaten, waaronder België. Deze week: hoe de regering inkomsten misloopt en wat daartegen valt te doen.
donderdag 4 juni 2015

Zoals we weten, is het vermogen in België veel minder belast dan arbeid. Met een reeks neoliberale contrahervormingen werd het vermogen, dat nochtans een herverdelende rol kan spelen in onze kapitalistische maatschappij, vrijgesteld van belasting. De grote bedrijven en de uiterst vermogende particulieren betalen vandaag weinig of geen belastingen.

De zaak ‘Luxleaks’ is een ander voorbeeld. Volgens de gegevens van het Internationaal Consortium van Onderzoeksjournalisten (ICIJ), heeft België 37 geheime fiscale overeenkomsten met Luxemburg afgesloten. Ze zijn in het voordeel van 26 Belgische families of bedrijven, waaronder de familie Spoelberch (AB Inbev), de Groep Brussel Lambert van Albert Frère, maar ook bedrijven zoals Belgacom, Bank Degroof, Dexia (pre-Belfius-tijdperk) of de Belgische tak van British American Tobacco.

Het resultaat: miljarden euro’s wisten aan de Belgische fiscus te ontsnappen en hebben de Staat belangrijke financiële middelen ontnomen. Afgezien van deze zaak, vertegenwoordigt dit fiscaal onrechtvaardige beleid tientallen miljarden euro's die de Staat ieder jaar aan zich voorbij ziet gaan. Daarenboven moet de Staat ongeveer evenveel ontlenen van de financiële markten om haar tekorten aan te vullen. Dit beleid is het gevolg van een machtsstrijd en maakt deel uit van de belangen van een minderheid van de bevolking, bedeeld met grote vermogens. Indien men uit de crisis wil geraken, is het van essentieel belang om enerzijds de schuld, die grotendeels een gevolg is van dit sociaal onrechtvaardige fiscale beleid, en anderzijds ons productiesysteem en de verdeling van vermogens in vraag te stellen.

1) De fiscale voordelen die de Staat aan de rijken heeft toebedeeld, werden gecompenseerd door een stijging van de overheidsschuld

Zoals overal in Europa, is de vennootschapsbelasting sinds de jaren 1980 in België alleen maar gedaald, en dit van 48% vóór de neoliberale contrahervormingen tot 33,99% vandaag. Sterker nog, het tarief dat bedrijven daadwerkelijk betalen – nadat ze zich alle mogelijke fiscale aftrekmechanismen, die bij ons beschikbaar zijn, hebben toegeëigend – is gemiddeld 12,5% (2010).

Achter dit gemiddelde gaan enorme verschillen schuil tussen de kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's) en de (zeer) grote bedrijven. Ook in 2010 betaalden de duizend bedrijven die de grootste winsten aankondigden een gemiddelde belasting van 5,75% [1]... De totale belastingen die zodoende niet door de bedrijven werden betaald, betekenen voor de Staat een jaarlijks verlies van om en nabij 20 miljard euro [2].

Zoals overal in Europa is de belasting op grote vermogens onder de impact van hervormingsgezinde regeringen als sneeuw voor de zon verdwenen en verminderde ze van meer dan 70% in 1986 tot 50% vandaag [3]. Het is moeilijk te beoordelen wat dat tekort precies zou kunnen betekenen voor de staatsfinanciën, maar wanneer aan miljonairs een kleine belasting van 1% tot 3% op basis van hun inkomsten zou worden geheven, kan dat de schatkist vandaag een kleine 8 miljard euro opleveren...

Hieraan kunnen worden toegevoegd: de meerwaarde op onbelaste aandelen, de lokalisering van inkomen, vrijstelling voor sociale bijdragen (7 miljard euro in 2011), enz. De FOD Financiën schat dat in 2011 de Staat 61 miljard euro aan ontheffingen en andere belastingverlagingen heeft verloren [4]. De studiedienst van de PVDA berekende dat, voor de periode 2002-2011, de verschillende fiscale en parafiscale cadeaus aan ondernemingen en vermogensinkomsten in totaal 255 miljard euro bedroegen [5], of ruwweg twee derde van de huidige overheidsschuld.

Aan al deze bedragen, ten slotte, kunnen de kolossale bedragen van de illegale belastingontduiking worden toegevoegd. Die zouden, naar schatting, in België tussen de 20 en 45 miljard euro bedragen [6] (en volgens de Europese Commissie 2.000 miljard euro in Europa). Ondanks deze bedragen, geeft ons land – toch een belastingparadijs – er allerminst blijk van de strijd tegen de fiscale fraude met grote middelen aan te pakken (in tegenstelling tot haar beleid tegen de zogenaamde ‘sociale fraude’ [7]).

Onze regering levert steeds opnieuw het bewijs. De Staat heeft op twee jaar tijd meer dan 100 miljard euro verloren bij de hogervermelde zaken van ernstige fiscale fraude – het betreft hier slechts tien gevallen en enkel in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest; de toegewezen middelen om belastingontwijking te bestrijden zijn erbarmelijk en de voorbije drie jaar is het personeel met meer dan 10% (meer dan 3.000 ambtenaars) gedaald; in de Antwerpse diamantsector en Belgische bedrijven in het algemeen, waaronder de ‘genationaliseerde’ Belfius-bank, is het business as usual om nog steeds massaal gebruik te maken van de belastingparadijzen (volgens de fiscus werd in 2012 meer dan 100 miljard doorgesluisd); in een zaak van belastingontduiking dient de fiscus 265 miljoen euro aan de multinational GDF-Suez te betalen; het merendeel van de Belgische belastingontduikers kunnen regelingen treffen buiten een rechtszaak om.

Dit alles betekent dus een enorm tekort aan inkomsten dat de Staat heeft moeten, en nog altijd moet, compenseren door leningen van de financiële markten aan te gaan. Terwijl deze leningen de Belgische staatsschuld verhogen, brengen deze maatregelen geen enkel voordeel aan de bevolking, die intussen dagelijks de prijs betaalt.

2) Deze fiscale maatregelen leveren de meerderheid van de bevolking geen enkel voordeel op, terwijl ze de prijs betaalt

In tegenstelling tot wat sommige vooraanstaande beleidsbepalers beweren, zijn de voordelen van deze fiscale cadeaus van generlei waarde – of zelfs nefast – voor de meerderheid van de bevolking. Het voorbeeld van de notionele interest is in dit opzicht symbolisch [8]. Deze maatregel kost de Staat ongeveer 5 miljard euro per jaar. Brengt het stimuleren van bedrijven om meer te investeren enig voordeel aan de meerderheid van de bevolking? Nee. Werden er meer banen door gecreëerd? Evenmin [9]. Daarentegen is één bepaald cijfer wel degelijk goed gekend: de vijftig bedrijven die in 2009 een grotere belastingaftrek hebben genoten, hebben 2504 voltijdse banen geschrapt... [10]

Sinds de neoliberale golf waarbij de bezitters van grote vermogens meer en meer belastingvoordelen werden toegekend, zien we een fenomenale stijging van de winsten bij grote bedrijven en van de dividenden van hun aandeelhouders [11]. Tussen 2000 en 2009 zijn de winsten van de grote bedrijven met 75% gestegen, en zijn de dividenden verdrievoudigd. De tien grootste Belgische fortuinen zagen hun verzameld vermogen van 6 miljard euro in 2000 groeien tot 37,5 miljard euro in 2011 [12]. Een enkel cijfer kan wellicht het niet-herverdelende aspect van ons huidig systeem illustreren: het rijkste vijfde deel van de bevolking verzamelt meer dan 60% van het nationale vermogen (en 52% van de inkomsten), terwijl het armste vijfde deel over 0,20% beschikt (en 3,5% van de inkomsten)... [13]

3) Dit fiscaal beleid is ondemocratisch

De partijen die de voorbije dertig jaar in de opeenvolgende regeringen zetelden, hebben bij de verdediging van hun verschillende verkiezingsprogramma’s aan de bevolking niet gezegd dat ze de belastingen op de rijken zouden verminderen, terwijl de groeiende belastingdruk op de schouders van de middelste en onderste lagen van de bevolking zou komen. De belastingwoede, mocht deze al daadwerkelijk plaatsvinden in België, is gericht tegen de lage en gemiddelde inkomens. Toch tonen recente opiniepeilingen aan dat meer dan drie vierde van de bevolking voorstander is van een belasting op grote vermogens. We wachten nog steeds.

Laten we, bijvoorbeeld, naar de verkiezingsbeloften van de meerderheidspartijen PS en MR kijken, voorafgaand aan de laatste federale verkiezingen van 2010. In het programma van de PS vonden we: "Omwille van een grotere fiscale rechtvaardigheid, moeten de vermogensinkomens beter bijdragen aan de herverdeling van de vermogens [...] Om de belastingheffing op een efficiënte manier als een instrument voor economische groei op lange termijn te kunnen aanwenden, is het essentieel om de fiscale voordelen rechtstreeks aan de daadwerkelijke creatie van werkgelegenheid en duurzame investeringen te koppelen. [...] Concreet wil de PS vechten tegen de fiscale planning, die fiscaal onrecht inhoudt, door de invoering van een nieuw antimisbruiksysteem dat deze constructies tegenwerkt."  
De MR stelde in haar programma 2010 voor "om een meer rechtvaardige, want beter verdeelde belasting te verdedigen [...] Een nieuwe fiscale hervorming en een vermindering van de belasting op arbeid, in de eerste plaats ten voordele voor de lage en gemiddelde inkomens [...] Een meer evenwichtige belasting betekent ook een versterking van de strijd tegen de fiscale en sociale fraude."

Ondanks deze wijd gedeelde grote principes, werd met het regeerakkoord van 2011 niet veel bereikt en werd sindsdien weinig noemenswaardig werk verricht. Het is namelijk voldoende om zich te buigen over de belastingontduiking, de belasting op grote bedrijven of op zeer grote vermogens tussen 2011 en vandaag, om te beseffen dat bijna niets van dit alles werd bewerkstelligd [14]. De kiezers werden misleid, omdat de regeringspartijen hun verplichtingen niet zijn nagekomen en de lagere inkomens nog steeds voor de crisis laten opdraaien.

Ter indicatie, de vermindering van de werkloosheidsuitkeringen, hun beperking in de tijd en de strengere controles die, vandaag en in de toekomst, tienduizenden gezinnen in armoede storten, moeten volgens diezelfde overheid ongeveer 250 miljoen opbrengen ... terwijl de niet-betaalde, jaarlijkse bedrijfsbelastingen tot 80 keer en de schuldenlast tot 180 keer meer bedragen [15].

4) De schuld annuleren en het vermogen belasten

Al deze fiscale maatregelen zijn dus niet tot de gehele bevolking doorgesijpeld (alsof dat met enige magie kon). Integendeel, ze hebben de Belgische overheidsschuld en de levensomstandigheden van het merendeel van de bevolking verergerd. Eerst en vooral verscherpen ze de ongelijkheid en verhogen ze de armoede. Vervolgens blijken de toename van de staatsschuld en het begrotingstekort de bezuinigingsmaatregelen te rechtvaardigen, die tegen minderbedeelden worden genomen.

Het is absoluut noodzakelijk om een machtsevenwicht te ontwikkelen dat in staat is om dit zieltogende, fiscale beleid in vraag te stellen en om de illegitieme schulden, die ermee verbonden zijn, te annuleren. Deze schuld is onrechtmatig, want ze is het gevolg van een beleid dat de belangen van een minderheid in de hand werkt en niet van de meerderheid van de bevolking, die elke dag de prijs betaalt. Het is niet mogelijk om precies te weten wat er met de totale Belgische schuld zou zijn gebeurd, mocht de Staat niet besloten hebben om van deze astronomische belastinginkomsten af te zien. Dit belet niet dat ze kunnen worden berekend en dat de impact ervan op de overheidsfinanciën aan de kaak kan worden gesteld. Het betreft hier een extra argument om de blinde betaling van een staatsschuld, door een bevolking die er geen voordeel bij heeft, in twijfel te trekken en om alternatieven voor te stellen.

Gezien de bedragen die op het spel staan, stellen sommigen voor om het probleem van de overheidsschuld op te lossen door het toepassen van een uitzonderlijke confiscatoire belasting op grote patrimonia. In realiteit zou hier echter aan de rijken worden teruggeven wat elders werd weggehaald… Op dezelfde manier kan de jaarlijkse schuldaflossing (ongeveer 45 miljard euro) verzekerd worden door overheidsinkomsten te verhogen via een progressiever fiscaal beleid. Deze inkomsten kunnen heel anders worden aangewend... en om geen enkele reden moet een illegitieme schuld worden terugbetaald. Het probleem van de schuld beperkt zich niet alleen tot een technische of economische kwestie, maar is een kwestie van sociale rechtvaardigheid. Deze twee maatregelen zijn complementair: vermogens moeten zwaar worden belast en de illegitieme schuld moet worden geannuleerd [16].

Ver weg van het verkiezingsgekibbel, dat over de zogenaamde fiscale revoluties tussen de traditionele partijen aan de gang is, bestaan er wel degelijk oplossingen [17]. Onder andere de controle van het kapitaalverkeer voor degenen die kapitaalvlucht vrezen (zoals gebleken is uit de Argentijnse, Venezolaanse, IJslandse ervaringen of, meer recent, de zaak in Cyprus); een minimale belasting op de producten en diensten die voorzien in de basisbehoeften en exponentieel meer belasting op het hoger verbruik; de verhoging van de sociale bijdragen – die in tegenstelling tot de belasting, de verdeling tussen arbeid en kapitaal rechtstreeks aanpakt; een belasting op financiële transacties, enz. De schuld en het fiscaal beleid vormen de kern van de democratie en van de verdeling van de collectief geproduceerd rijkdommen. Ze zijn onderdeel van een groter programma om uit het kapitalisme te treden.

NB: de burgeraudit zal zich eveneens moeten buigen over de verliezen voor de gemeenschap die veroorzaakt worden door de privatiseringen en de PPP’s (publiek-private partnerschappen).

De originele Franstalige versie van deze tekst vind je op CADTM. Vertaald door Nadia Cornelis.

Noten:

|1| Lees: Marco Van Hees, Les riches aussi ont le droit de payer des impôts, Aden, 2013 of bekijk Le paradis fiscal in de serie Comment osent-ils?

|2| Zie, onder andere, Dites 33!

|3| Zie, onder andere, Damien Millet en Eric Toussaint, AAA: Audit, Annulation, Autre politique, Seuil, 2012.

|4| Zie: ‘Les recettes fiscales rabotées de... 61 milliards d’euros’ in l’Echo, 13 februari 2013.

|5| Voor details, zie de tabel in dit artikel.

|6| Zie: «La fraude coûte 150€/mois à chaque Belge» van het FGTB/ABVV, februari 2011.

|7| Lees, onder andere, ‘Un site pour dénoncer les cas de fraude sociale d’ici la fin de l’année’, in Le Soir van 12 juni 2013.

|8| Wetsontwerp van minister Didier Reynders, gestemd in 2005 door MR, PS, SP.A, Spirit en VLD. Enkel Ecolo stemde destijds tegen, de oppositie (CD&V, CDH, Front National en Vlaams Belang) onthield zich.

|9| Voor meer details, lees Marco Van Hees, op. cit.

|10| Ibid.

|11| Alle cijfers tonen aan dat de concentratie van vermogens allesbehalve aanzet tot investeringen in de reële economie, maar veeleer speculatieve financiële zeepbellen doet ontstaan. Lees, onder andere: La hausse tendancielle du taux de profitdoor Michel Husson, januari 2010.

|12| Voor meer details, zie het deel ‘constat’ in Guide d’audit citoyen de la dette en Belgique, januari 2014.

|13| Nationale Bank van België: Structure et répartition du patrimoine des ménages , p.58, september 2013.

|14| We vermelden weliswaar de belasting op bedrijfswagens, op bepaalde plus-values op aandelen, de implementatie van bepaalde antimisbruikmaatregelen en een centraal bankrekeningenregister.

|15| Lees over dit onderwerp het werk van de burgeraudit van de schuld van Aarlen, Les impacts financiers de la réforme du chômage, of nog de voorstellen van het netwerk Stop art. 63§2.

|16| Lees over dit onderwerp de tekst Taxer le capital ou annuler la dette : pourquoi choisir?, ondertekend door tachtig vooraanstaande Belgen.

|17| Zie, onder andere, de site van Het Grote Geld: http://www.hetgrotegeld.be/index.ph...

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.