about
Toon menu
Interview

Het klein verzet: de wereld na het kapitalisme

Wat als we met z’n allen beslissen dat niet de economie ons bepaalt, maar dat wij de economie zijn? Vorig jaar reisde journaliste Tine Hens door Europa, op zoek naar een antwoord op die vraag. Denen, Grieken, Britten of Portugezen, allemaal vertelden ze over een alternatieve economie, een nieuwe democratie en hun 'klein verzet'. Dat is ook meteen de titel van Hens’ nieuwe boek dat vandaag verschijnt. DeWereldMorgen.be had een gesprek met de auteur.
woensdag 20 mei 2015

Tine Hens (40) is historica en werkt als freelance journaliste voor Knack Focus. We spreken af in het Openbaar Entrepot voor de Kunsten (OPEK) in Leuven, waar ze volgende week haar tweede boekvoorstelling van Het klein verzet geeft. “Spannend”, lacht ze, toch wel wat zenuwachtig.

Haar enthousiasme is groot en net daarin schuilt haar boodschap. Als tiener was ze lid van de Jeugdbond voor Natuur en Milieu, maar daar heerste moedeloosheid: “We voerden actie, maar na een tijd geloofden we niet meer dat we iets konden veranderen. Er was altijd weer een ander probleem dat om aandacht schreeuwde.”  

Breken met neerslachtigheid

Hens wil breken met de neerslachtigheid in de maatschappij: “Ook vandaag worden we ontmoedigd om te dromen en te geloven dat het beter of anders kan. ‘Er is geen alternatief’, klinkt het. Ik wil mensen net het gevoel geven van: ‘We kunnen het allemaal!’ Misschien ga je het resultaat van datgene waar je mee bezig bent niet merken, maar je moet het ook niet onmiddellijk groots zien. Als je alleen naar het grote doel in de verte kijkt, dan kan je niet anders dan ontgoocheld afhaken. Iets doen is belangrijker dan niets proberen. Hoe klein die daden ook zijn. Dat is wat ik wil vertellen, dat is mijn klein verzet.”

Groeigedachte loslaten

Op je reis door Europa bezocht je burgerinitiatieven die ingaan tegen het gangbare economische denken. Geloof je echt dat klein verzet een nieuwe wereld kan openen?

 “We gaan er altijd vanuit dat grote veranderingen grote daden nodig hebben. Maar als je kijkt naar revoluties en evoluties in de geschiedenis, dan zijn de details minstens even belangrijk. Klein verzet gaat over die details. Bijvoorbeeld je fiets nemen in plaats van je auto, een ladder lenen in plaats van er een te kopen of gewoon je aardappelboer leren kennen. Zulke kleine handelingen en keuzes gaan in tegen het mainstream economisch denken.”

“Als je het hedendaagse discours mag geloven, is er maar één mogelijke werkelijkheid: die waarin economische groei allesbepalend is. Toch ben ik er sterk van overtuigd dat het bevrijdend is om die groeigedachte los te laten. We moeten niet voor méér gaan, maar voor beter.”

Langs de andere kant heeft die groeigedachte ons wel heel veel welvaart opgeleverd.

“De vraag is: welke prijs hebben we daarvoor betaald? Niet alleen hier in het Westen, maar zeker in het Zuiden. Het kapitalisme heeft veel kapot gemaakt. Denk maar aan de ecologische parameters die in het rood schieten. Maar er zijn bijvoorbeeld ook nog nooit zo veel burn-outs geweest. Dat zijn elementen die erop wijzen dat het huidige systeem op zijn einde loopt. In plaats van daaraan te sleutelen is het misschien interessanter om met iets anders te beginnen.”

“Er zijn al verschillende modellen voorhanden die een alternatief bieden op het kapitalisme. Dat gaat dan over de economie van ‘het goede leven’, waarbij de focus minder ligt op het egoïsme in ieder van ons en meer op samenwerken en delen van kennis en spullen. Mensen hebben er nood aan om samen te komen. Als je die krachten als basis van de economie neemt, dan krijg je een heel werkbaar, inclusief model. Die burgereconomie groeit van onderuit en is erg laagdrempelig. Iedereen kan deelnemen op zijn manier en de centrale vraag is: ‘Wat kunnen wij allemaal?’ Soms zijn dat stomme dingen zoals een fiets herstellen, maar net dat is verrijkend. Misschien is dat naïef, dromerig of utopisch. Maar ik ben een fan van utopieën.”

Burgerbewegingen

Enkele van die utopieën heb je in Griekenland gezien. In Thessaloniki beslisten de burgers bijvoorbeeld om het heft zelf in handen te nemen.

“Dat gebeurde daar uit pure noodzaak, want de crisis hakte er zo diep in dat veel mensen uit de boot vielen. Aan het begin van de crisis had je bijvoorbeeld de aardappelbeweging. De bedoeling was dat de boeren hun producten rechtstreeks aan de consument verkochten. Ik wilde een van hun marktjes bezoeken, maar er was een wet uitgevaardigd die het pop-up idee van een boerenmarkt verbood.”

“Als antwoord, en dat is waarnaar ik op zoek ben gegaan, hebben een aantal professoren uit Thessaloniki een coöperatieve supermarkt opgericht. Daarmee geven ze de boeren een officiële plek om hun producten aan te bieden. De kracht en de vindingrijkheid van al die mensen heeft me dikwijls ontroerd.”

“Thessaloniki is een stad van beton en asfalt, je hebt er nauwelijks groen. Maar dan heb je Perka, een burgercollectief dat verlaten militaire domeinen tot groententuinen omtovert. Dat waren verharde, onbruikbare terreinen, maar toch hebben een aantal burgers doorgezet en zijn ze stenen uit de grond beginnen te halen. Nu kweken ze er hun eigen tomaten en aubergines en bewaren ze er hun eigen zaden.”

Voedsel als begin

Bij het lezen van je boek viel het me op dat alles bij voedsel begint. De moestuinen rond het oude Crystal Palace in Londen, de supermarkt in Thessaloniki. Stopt het verhaal daar of gaat het nog verder?

“Het is een domino-effect. Vaak begint het bij eten en deint het verder uit naar bijvoorbeeld een grasmachine delen. Dat kan met je buurman, maar ook via websites als peerby. Vervolgens zijn er mensen die zelf hun elektriciteitsproductie in handen nemen.”

“In Hamburg bijvoorbeeld hopen een aantal bewoners van de Altonawijk een oude bunker om te bouwen tot een energiecentrale. Daarnaast willen ze aan de andere kant van de bunker een centrum voor een nieuwe economie bouwen, met ruilinitiatieven en herstelateliers. Het project is er nog lang niet en het is ook niet zeker of het er ooit zal komen. Maar er is rond die grote, lelijke bunker een dynamiek ontstaan. Mensen komen er samen, leren elkaar kennen en wisselen nu al spullen, talenten of kennis uit.”

Zulke initiatieven ontstaan dus niet alleen in Zuid- Europa. Ik zag dat jullie in de gemeente waar je woont ook een repair café organiseren en een geefwinkel hebben geopend.  

“Het zijn initiatieven van Transitie Herent, een groepje burgers dat een praktisch antwoord probeert te vinden op de klimaatopwarming en op het besef dat de overgebleven fossiele brandstoffen maar beter in de grond blijven. De nadruk ligt daarbij op kleine acties in de buurt en de lokale economie. Dankzij die acties leer je mensen op een andere manier kennen. De geefwinkel is zo’n plek van ontmoetingen van verschillende sociale lagen, die elkaar in onze samenleving niet vaak meer ontmoeten.”

Onzichtbaar maar overal aanwezig

Je schrijft dat je thuis kwam van je reis met nieuwe moed en frisse ideeën, maar dat de resultaten van de federale verkiezingen een heel ander beeld opwierpen. Zijn het dan niet slechts een paar enkelingen die alternatieve paden willen bewandelen? 

“Het is soms niet zichtbaar, maar het zit overal wel een beetje. Ik zag op een bepaald moment mijn omgeving veranderen. Mensen die voordien helemaal niet met ecologie bezig waren, vonden plots dat het zo niet verder kon. Er is een veelheid aan projecten en initiatieven van mensen die het anders willen doen. Ik was verbaasd en blij verrast om dat ook in de rest van Europa te zien.”

“Er ontstaan enerzijds kleinschalige burgerinitiatieven rond voedsel en energie, maar je vindt ook mensen die een hele industrietak willen hertekenen. De Nederlandse architect Thomas Rau bijvoorbeeld zit in de reguliere economische omgeving, maar van daaruit beïnvloedt hij zijn leveranciers. Zo vraagt hij geen lampen aan Philips, maar licht. Rau huurt de lampen, maar Philips blijft verantwoordelijk voor zijn product. De producent heeft er dan ook alles bij te winnen om zijn product zo te maken dat het volledig hergebruikt kan worden. Op die manier probeert Rau de circulaire economie te versterken.”

Meer informatie over Het klein verzet en de boekvoorstellingen vindt u op de website van uitgeverij EPO

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

10 reacties

  • door Ludo De Witte op woensdag 20 mei 2015

    Zucht. Tine Hens' oplijsting van sociaal-economische microactiviteiten (een moestuintje bewerken, een grasmaaier uitlenen, een repair café of een geefwinkel openhouden...) is prima en best enthousiasmerend, maar geloven dat dit ons in "een wereld na het kapitalisme" brengt is een illusie. Die kleine en minder kleine initiatieven en samenwerkingsverbanden zijn zo oud als het kapitalisme zelf (denk aan de activiteiten van de utopisch socialisten in de 19de eeuw), maar die laten het kapitalisme zelf onaangeroerd. Tinne heeft het over mensen die in Hamburg een energiecentrale willen runnen. Wel, Duitsland is nu precies een voorbeeld dat de limieten van een "omwenteling van onderuit" aantoont. Bij onze oosterburen zijn sinds 2007 bijna 300 nutsbedrijven opgestart of in handen gekomen van coöperatieven, steden en openbare maatschappijen die voor schone energie kozen. Met resultaat: de Energiewende zorgde ervoor dat in 2013 al 25 procent van de Duitse elektriciteitsproductie van hernieuwbare energiebronnen (vooral wind en zon) komt. Prima, wie kan daar tegen zijn? Het is een na te volgen voorbeeld. Maar... toch is het zo dat in 2012 en 2013 de Duitse koolstofuitstoot toenam, ondanks de omslag. De reden? De steenkoolproductie, en dan vooral de erg vervuilende bruinkoolwinning gaat als vanouds door. Kortom, als we niet zorgen voor een structurele omslag, dat is: voor het breken van de macht van de fossiele-energiegiganten en het afstoppen van de op groei drijvende kapitalistische bedrijven, gaat de planeet naar de haaien. Spijtig, ik had het ook graag anders gezien, maar dat is de realiteit, en we kunnen die maar beter onder ogen zien. Beweren dat er gemakkelijkheidsoplossingen bestaan die een confrontatie overbodig maken, zet mensen op het verkeerde been.

    • door Robrecht Vanderbeeken op dinsdag 26 mei 2015

      Van het 'klein verzet' naar het ' (Naomi) Klein verzet', een eerder kleine stap voor elke mens, een grote voor de mensheid en planeet

  • door lut coene op woensdag 20 mei 2015

    de boodschap van Tine Hens en van dit nieuwe boek stemt me weer wat hoopvol. Inderdaad, soms word ik echt moedeloos van al die grote problemen in de wereld. Vooral van de vele onlogische en domme dingen, zoals kortzichtige nieuwe wetten die tot niets leiden bijvoorbeeld. Of gewetenloze producenten die ons met hun producten vergiftigen. We mogen inderdaad de moed niet opgeven en proberen veel kleine stappen te zetten. Bijvoorbeeld letsen, een moestuintje aanleggen samen met enkele buren, probeer elke dag zomaar iemand wat blij te maken, naar de winkel - zonder - verpakking-gaan (ohne), je buurjongen helpen met zijn huiswerk, met iemand een praatje maken op de tram, als er aan de kassa achter jou een vader of moeder staat met een jengelend kind, laat die dan voorgaan

    • door ria aerts op donderdag 21 mei 2015

      Ja, het is mooi en hoopgevend, maar om onze wereld echt te veranderen zal het niet volstaan. Want het grote, boze, egoïstische kapitalisme zal er ook nog zijn. En we moeten er ons ook van bewust zijn dat al die moestuintjes, ruilactiviteiten, gratis diensten, vrijwilligerswerk e.d. hoe sociaal en menslievend ook betalende jobs vernietigen en beleidsmakers een excuus geven om de ongelijkheid verder in stand te houden. Dus, leg maar moestuintjes aan en repareer fietsen maar kom ook actief op voor een betere verdeling van arbeid en inkomen, een rechtvaardige economie en bovenal wereldvrede.

      • door pelle op zaterdag 21 mei 2016

        Ik juich die kleine stapjes ook toe. Maar toch blijf ik zweren op geld (knopen,kralen,...). De middelen zijn niet de dooddoener, maar machtsverheffing . Kapiltalisme scheiden van geld, dan merk je dat het geld als middel voor iedereen toereikend is.Ook bedlegerige mensen.Kapitalisme is een alles verslindende ideologie van het recht van de sterkste, geld is geen ideologie maar een middel.

  • door antbover op donderdag 21 mei 2015

    Interessant artikel gelezen over de subsidies die verstrekt worden ten voordele van fossiele brandstoffen : zie : http://beurs.com/2015/05/20/subsidies-fossiele-brandstoffen-hoger-dan-wereldwijde-investeringen-in-gezondheidszorg/61453?utm_campaign=digest&utm_source=sendgrid.com&utm_medium=email. Trek zelf maar uw beskuiten.

  • door PieterW op donderdag 21 mei 2015

    "de ecologische parameters die in het rood schieten."

    Ah ja? Hebben pre-kapitalistische economieën of centraal geplande economieën dan een betere track record? Guilty by association heet dit.

    " ...sterk van overtuigd dat het bevrijdend is om die groeigedachte los te laten [.. ] niet voor méér gaan, maar voor beter.”

    Laten we in hemelsnaam serieus blijven: een stijgende wereldbevolking, de ontvoogding van de "derde" wereld , nieuwe technologieën, de aankomende groei (ontploffing?) in de gezondheidszorg-economie (we worden allen ouder),enz. Groeien is niet alleen de boodschap, het is een quasi natuurwet met de geschetste randvoorwaarden. Mag het allemaal wat minder? Persoonlijk mag het gerust wat minder maar de economie als macro-gegeven: meer én beter.

    "Mensen hebben er nood aan om samen te komen. Als je die krachten als basis van de economie neemt, dan krijg je een heel werkbaar, inclusief model."

    Inderdaad maar daar hebben we reeds een woord voor, handel. En in de mate van overheidsinmenging is dit vrije dan wel gereguleerde handel. Maar thans bestaat vrijhandel nergens.

    "[...] dat verlaten militaire domeinen tot groententuinen omtovert..."

    Hoewel zelf criticus van allerlei zaken in de agro-industrie, het geschetste concept is louter vermaak. Huidige tendensen in bevolkingsgroei, veranderingen in voedingspatroon in voorheen armere landen, meer dan ooit is er nood aan een hoogtechnologische landbouw. Hoe hip (en smakelijk!) een tomatenplant op het terras ook geworden is, de verdere uitbouw van landbouw met een hoog rendement is de enige zinnige keuze die men kan maken. Qua kostprijs alsook mbt natuurbehoud (!). Alles aan "bio" standaard kweken? Dan mag men nu de resterende bossen beginnen kapen.

  • door happonomy op donderdag 21 mei 2015

    Kapitalisme heeft ons een serieuze stap vooruit gebracht en net zoals andere systemen is kan het een upgrade zodat we er allemaal beter van worden.

    Micro-initiatieven zijn uitermate waardevol omdat mensen het gevoel hebben dat ze iets doen wat voor hen in hun dagelijks leven een verschil maakt en inderdaad, macro-economische aanpassingen zijn absoluut nodig om het voor iedereen beter te maken. En met iedereen, ook zij die vandaag aan het stuur van het systeem staan.

    Er zijn macro-economische recepten zat, gaande van andere parameters gebruiken (GDP vervangen door bv. de Human Progress Index) tot het systeem van geldcreatie hertekenen. IJsland heeft bijvoorbeeld eerder dit jaar een wetsvoorstel ingediend om geldcreatie door private banken af te schaffen.

    Op korte termijn zorgt onze technologische acceleratie voor heel wat veranderingen op je arbeidsmarkt (heel wat jobs lopen het risico te verdwijnen door automatisering, AI en robotica) waardoor het kapitalistisch systeem steeds meer onder druk komt. Kapitalisme is namelijk geld + arbeid en menselijke arbeid wordt steeds minder belangrijk in onze productieprocessen.

    Het grootste probleem ligt echter niet in ons economisch systeem zelf, wel in de plaats die we dat systeem in ons leven geven: ons economisch en monetair systeem zijn vandaag te veel doel op zich geworden. We beseffen steeds minder waarvoor onze economie dient, namelijk om een leven te leiden waar iedereen een kwalitatief hoogstaand, gelukkig leven kan leiden.

    De wetenschap weet wat we eigenlijk écht willen (ook al weten we het zelf niet altijd). Bouw daar een economisch systeem op dat in lijn ligt met die noden en je hebt "utopia". Wij hebben hiervoor een nieuw woord uitgevonden: happonomy, als je nieuwsgierig bent: www.happonomy.org).

  • door JohanGroenroot op donderdag 21 mei 2015

    Het is de laatste jaren merkbaar in de nabije omgeving dat dergelijke initiatieven als paddestoelen uit de grond schieten. Zowel in buurtverband, boerderijverband als de individuele moestuin. 'Ontstresser' , leerschool ( kinderen zijn over het algemeen zeer enthousiast ), respectvol met de natuur om leren gaan maken van de moestuin een echte aanrader. Ik ben wel sceptischer wat betreft de herderromantische moestuinversie die ons vertelt dat we de dingen niet al te groot moeten zien en tevreden moeten zijn met hetgeen we hebben. Hier wordt het moestuintje in figuurlijke of letterlijke zin quasi herleid tot opium voor het volk.

    Omwille van economische redenen zelf groenten en fruit kweken is (zeker voor beginners die niet over de know-how en over benodigd materiaal beschikken) niet goedkoop en kan zelfs een stuk duurder uitkomen dan de supermarkt, Je moet natuurlijk ook wel iets van poten aan het lijf hebben en er de tijd voor vrij kunnen maken. Een zelfstandige die 70€/uur kan verdienen zal zich hier over het algemeen niet mee bezig houden omwille van 'de goedkoop'. Het is ook niet realistisch, noch het meest milieuvriendelijk, noch economisch het meest voordelige om op kleinschalig niveau bepaalde gewassen als de aardappel, wortel of uien te kweken. Dat pak je volgens mij beter aan op macro-niveau. De oplossing van het milieuprobleem is volgens mij vooral afhankelijk van de bevolkingsaangroei, de beschikbare technologie en de manier waarop we met de draagkracht van onze aarde omgaan.

  • door spacemonkey op donderdag 21 mei 2015

    Dat het *kapitalisme* de gemiddelede levensstandaard van de massa's vooruit hielp kan niet ontkend worden.Dat het zelfde systeem inmiddels buiten zijn propories gegroeid is en goed opweg is de mensheid te vernietigen, is een ander gegeven. Het de facto simplisme dat aan dut systeem ten gronde ligt/lag is immers achterhaald. Meer mensen ..is meer consumptie is .*eeuwige groei* is meer van zowat alles dat dit systeem voortbrengt. Meer mensen die een *voorgespiegelde* levensstandaard willen of moeten bereiken = pure nonsens. De planeet kan dit gewoonweg niet aan ongeacht wat sommigen ons willen doen geloven. Die dingen worden door de natuur zelf begrensd en geen enkele technologie of wat dan ook heeft daar uiteindelijk wat aan te vertellen, laat staan te veranderen. Dankzij het feut dat de mensen (en dan vooral de vrouwelijke specimens) er niet in slaagden hun dierlijke gevoelens tot voortplanting in een meer rationeel perspectief te stellen, lopen we hier maar met steeds meer mensapen rond op deze aardkloot. Het ene houdt gewoon het andere in stand...en daarom staan we nu met ze'n allen aan de rand. Kleinschalige improvisaties's gaan daar weinig of niets aan veranderen.Het enige probleem is *overbevolking* gekoppeld aan een door het kapitalisme geprojecteerde (onrealistische) levenswijze / standaard . dat is toch zo klaar als water. Voor sommigen dan toch.Neem bvb de luchtvaart die groeit (ongeacht het CO2 probleem) ongeveer 4% per jaar ( de laatste 10 jaar) dat is een miljarden business. Wie gaat daar wie verbieden te vliegen of op reis te gaan? Zelker niet de politici die verweven zijn met hun sponcers ..Malfide banken..beleggers...gekke economen en noem maar op.Daar boven op de robotica etc etc. Eigen luizen bijten het felst.De doos van Pandora ..'T ja. Grappig

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties