Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Opinie

Europa, hou er mee op

Europa begon als een droom van vrede, vrijheid en democratie en is nu een nachtmerrie van business-class lobbycratie, verarming, uitsluiting en surveillantie geworden. Terwijl "eurosceptici" tot nu toe vrijwel allemaal in de extreemrechtse, nationaal-chauvinistische en racistische hoek moesten worden geplaatst, heeft deze categorie er de laatste jaren een enorme nieuwe groep bij gewonnen.
maandag 18 mei 2015

Miljoenen mensen in de Unie keren zich tegen Brussel vanuit een kritiek op het asociale en antidemocratische karakter van de instellingen. En nog meer miljoenen keren zich gewoon af van het Europese project, en zien het enkel als een zoveelste laag irrelevante bureaucratie die hen bestuurt maar niet begeestert. De soms extreem lage opkomst bij Europese verkiezingen toont dit constant aan.

De EU groeide op de belofte dat de "Europese waarden" geleidelijk aan de nationale waarden zouden overstijgen en irrelevant zouden maken. Die Europese waarden, dat waren de waarden van de Verlichting (niet die van de joods-christelijke traditie, zoals sommigen graag beweren). Een volstrekte toewijding aan democratische besluitvorming, een diepgeworteld humanisme - een mensbeeld dus - dat menselijke waardigheid en individuele zowel als collectieve vrijheid centraal stelde. Een koestering van de creatieve geesten die Europa in haar scheppingsmythe zo graag naar de voorgrond schuift en in de benaming van haar programma's of gebouwen hanteert: Erasmus, Copernicus, Da Vinci, Lipsius, Marie Curie. 

Ruim een halve eeuw later zien we dat die reeks waarden enkel nog een schil van propaganda vormen, rond een systeem dat deze waarden op zowat elk concreet punt flagrant tegenspreekt. Laat ons beginnen bij de volstrekte toewijding aan democratische besluitvorming.

De EU is, in de praktijk, geen overkoepelend systeem van bestuur geworden, want de nationale staten spelen er nog steeds een hoofdrol in. Laat ons dat iets preciezer stellen.

Via de Raad zijn het de regeringen van de lidstaten die de grote beslissingen nemen. Binnen die raad speelt het gewone politieke spel - de EU heeft deze spelregels dus hoegenaamd niét veranderd - waarin de grootste en sterkste de doorslag geeft. Dit zorgt ervoor dat Angela Merkel niet enkel de voornaamste politica is in Duitsland, maar ook in België, Nederland, Spanje, Griekenland, noem maar op. De gelijkheidsregel die in het Europese Handvest telkens weer wordt bekrachtigd is, in de feiten, een lachertje.

De grootste en sterkste lidstaten domineren de Unie, en ze hanteren de Commissie als een handig instrument om onpopulaire beslissingen via de omweg van niet-nationale besluitvorming in de strot van lidstaat-burgers te rammen.

België moet Merkel gehoorzamen via de omweg van Juncker - "de EU heeft beslist" is een rookgordijn dat deze vorm van democratische spelvervalsing moet verhullen.

Het Europese Parlement is al van bij aanvang een papieren tijger, een duur ding waarvan de bevoegdheden (ondanks terugkerende inspanningen van het Parlement zelf) nietig blijven, en grotendeels tot symboolpolitiek en retorische krachtpatserij beperkt blijven.

Europarlementsleden zullen vanzelfsprekend steigeren en met de grootste klem protesteren als ze dit horen. Maar wie de concrete besluitvorming volgt ziet dat het Parlement daarop nauwelijks weegt, en dat de bevolking van het Parlement nogal dikwijls uit afdankertjes van de nationale politiek bestaat. (Bert Anciaux, eerlijk als goud, zei een aantal jaren terug dat hij het graag wat rustiger zou aan doen en daarom graag een post in het Europese Parlement zou krijgen - het EP als de eeuwige politieke jachtvelden).

Men kan niet in alle ernst beweren dat de EU functioneert zoals een parlementaire democratie hoort te functioneren.

De democratische legitimiteit van de Commissie is al deels besproken: de Commissie is een façade waar nationale belangen en transnationale machtsverhoudingen achter schuil gaan. Bovendien - en dat geeft ze zelfs met enige trots toe - laat ze zich graag en uitvoerig belobbyen door fors betaalde vertegenwoordigers van private en publieke belangengroepen.

Brussel telt na Washington DC het grootste aantal lobbyisten ter wereld. En vermits lobbyen een zeer duur tijdverdrijf is, zijn het de meest kapitaalkrachtigen die het vlotst toegang hebben tot de leden van de Commissie, hun nauwste medewerkers en leidende ambtenaren, en de fractievoorzitters in het Europees Parlement.

Het is vreemd dat de EU een afkeer lijkt te hebben van referenda die een hele bevolking betrekken bij de besluitvorming, en haar openheid voor lobbyisten daarvoor als equivalent alternatief voorstelt: de EU wijst precies op de rol van lobby's om zichzelf op een "democratisch draagvlak" te beroepen.

Deze gekke structuur van de Europese democratie zorgt ervoor dat de EU-besluitvorming zich gedraagt als een doordeweekse nationale koehandel, waarbij de kalender van de nationale verkiezingen de agenda's bepaalt en de korte termijn belangen van industriële lobby's de gaten in deze agenda's dicht rijden. Men weet binnen de EU dat er weinig te gebeuren staat wanneer de Duitsers of Fransen naar de stembus worden geroepen en dat het stoere gebrul van nationale leiders in dergelijke verkiezingsperioden gewoon het zoveelste "silly season" is - niet iets, dus, om veel rekening mee te houden. En ja, ook hier blijken de verkiezingen in Duitsland veel belangrijker dan die in, zeg maar, Griekenland.

Dat zo'n constructie absurditeiten produceert zoals een koekjesfabriek koekjes, ligt voor de hand. Het beschamende vertoon over de bootvluchtelingen in de Middellandse Zee is enkel vanuit nationale electorale logica te begrijpen. Een snelle optelsom van de rechtse regeerprogramma's in de lidstaten leidde prompt tot een consensus waarin migratie afgewezen werd, vluchtelingen niet toegelaten werden (enfin, we mogen er 5000 per jaar opvangen, terwijl er dagelijks duizenden aanspoelen op de Zuid-Europese kusten), en generaals mochten nagaan hoeveel torpedo's er nodig zijn om de "mensenhandelaars" en hun bootjes te kelderen.

Het even beschamende vertoon na Charlie Hebdo vertoonde precies het zelfde patroon: zowat elke lidstaat spreekt zich in vurige taal uit tegen moslim-extremisme, en dus was de consensus over een nog ruimere en verdiepte EU-politiestaat snel gevonden. En wat de EU-passie voor austeriteit (strengheid, red) als antwoord op de crisis betreft: de banken- en bedrijvenlobby's doen daar al jaren vlijtig hun werk.

Austeriteit wordt door zowat elke bevolking in elke lidstaat verworpen - er is geen gram draagvlak voor. Het wordt wel met vuur verdedigd door de topkapitalisten die in de verarming van de bevolking een kans zien tot fenomenale verrijking van de aandeelhouders. Ook hier zien we dat deze scheeftrekking in macht wordt verhuld door het vuile werk te laten opknappen door niet-verkozen "technocratische" EU-instrumenten zoals de Commissie, de ECB, de Eurogroep en de Trojka. Het "democratische draagvlak" van aandeelhouders wrijft zich in de handen, want zij zijn uitstekend vertegenwoordigd.

In elk van deze gevallen werden ook de zogeheten "Europese waarden" - zie eerder - te grabbel gegooid. De menselijke waardigheid van de Afrikaanse migrant in haar bootje, van de als terreurverdachten opgepakte (of neergeschoten) allochtoon, of van de dakloze Griekse moeder en kinderen - deze Verlichtingswaarde wordt met overdaad van woorden en spijtig gefrons even op non-actief gezet. Want, ja, daar is "geen draagvlak" voor gevonden.

Het zijn de Grieken van Syriza die deze knelpunten in februari dit jaar hebben bloot gelegd. En ze deden dat door middel van shaming: ze wezen de EU telkens weer op haar Handvest, de verschillende verdragen die waren gesloten en de woordelijke teksten van akkoorden met de Griekse Regering. Wat de EU op officieel papier zet moet immers beantwoorden aan haar eigen propaganda; wat ze daarrond negotieert is van een heel andere orde.

Varoufakis legde deze spagaat bloot toen hij een werkdocument voor de onderhandelingen met de Eurogroep op Twitter gooide. De collega's waren woest over deze ongehoorde daad van sabotage, tot Varoufakis vroeg of er in dat document iets stond wat de EU-burgers niet mochten weten? Er volgde enkel geknars van tanden, en een mediacampagne tegen de "incompetente" en "arrogante" Varoufakis trok zich prompt op gang.

De Grieken hebben zich sinds februari consequent gedragen zoals voorgeschreven in de basisdocumenten van de Unie: als vertegenwoordigers van een lidstaat die niet enkel in verklaringen maar ook in de feiten gelijk zou moeten zijn aan Duitsland, Frankrijk en de andere ware leiders. Ze hebben benadrukt dat de "consensus" die in de basisteksten beschreven wordt als het model van EU-besluitvorming onderhandeling inhoudt, gevolgd door een echt akkoord dat niet het resultaat kan zijn van dwang of geweld maar wel van redelijk overleg en vrijwillige instemming van alle partijen. Consensus betekent voor de Grieken niet "zich neerleggen bij wat Merkel wil wanneer Merkel dat wil". Het betekent precies wat in de teksten die ook Merkel, Hollande en Michel binden daarover staat.

Bovenal gebruiken de Grieken met groot meesterschap dat ene grote gat dat in de EU-constructie van haar democratie gebleven is: dat de EU geen autonoom niveau van bestuur is maar wordt geregeerd door lidstaten, die officieel gelijk zijn maar in realiteit - en in consensus - volkomen ongelijk. De Grieken nemen de officiële versie en verklaren zich gelijk aan Merkel - tot grote woede van zij die de officieuze versie wat leuker, handiger en effectiever vonden.

Nu dit democratische en institutionele failliet dankzij de Grieken open en bloot op tafel ligt, is het niet langer houdbaar als de facto systeem van bestuur. De boodschap is dan ook: Europa, hou ermee op. Hou op met doen alsof de Unie een democratisch bestuurde eenheid is, waarin allen als gelijken om de tafel zitten. Werk aan dat belachelijke democratisch deficit en breng je praktijk in lijn met je propaganda. Doe je dat niet, dan zal het aantal eurosceptici - maar nu van allerlei slag, rechts zowel als links - toenemen en er uiteindelijk voor zorgen dat de Unie als constructie op haar grondvesten davert.

Deze idee werd tot voor kort als een catastrofe voorgesteld: we zijn immers gewoon geraakt aan een beeld waarin we onze toekomst enkel nog binnen de EU en de Eurozone kunnen bedenken. Voor steeds meer mensen wordt deze idee nu een vorm van bevrijding. Voor een instelling die de Nobelprijs voor de Vrede heeft gekregen is het een bepaald onaangenaam gegeven dat haar burgers de EU steeds meer als verdrukker en geweldmachine zien. Wel, doe er dan iets aan.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

13 reacties

  • door Dave op maandag 18 mei 2015

    Het is niet de eerste keer dat het moreel bankroete 'links' (of althans, zij die zich zo nog noemen) achter de feiten aanholt. Dat is het probleem met hokjes denken, en er van uit gaan dat alle Euro critici racisten en extreem rechtse fascisten zijn. Ik dacht dat verenigingen zoals Hart boven Hard net tegen zwart-wit denken waren?

  • door Bart op maandag 18 mei 2015

    Ik ben geen tegenstander van europese integratie, welintegendeel. Maar het huidige EU-project en meer specifiek zowel de commissie als de ECB als de Raad hebben zich manifest ondemocratisch gedragen in het beheer van de zogenaamde "eurocrisis". De burgers weten nog niet met welk dwingend keurslijf zij in een waarschijnlijke toekomst te maken krijgen: het zogenaamde Stability Pact, dat een New Deal gewoonweg illegaal maakt.

    Dat de Commissie op dit eigenste moment onderhandelt over een "vrij handels verdrag" (elk onderdeel is een leugen) met een mandaat van het EP en ondertussen de grootste lidstaat haar geheimdienst laat misbruiken voor grootschalige spionage op de HELE EU maakt duidelijk langs welke kant van de atlantische oceaan de broodjes beboterd worden. F35, iemand?

    Ik weet dat de politieke koers van de VS geen afspiegeling is van de mening van de gemiddelde Amerikaan - een studie toonde recent aan dat de VS officieel een oligarchie is. Bijgevolg wens ik "de Amerikanen" niets slecht toe, maar denk ik dat het hoog tijd is dat we ons bewust worden van de sturende invloed van de oligarchen achter de VS en onze relatie met de VS herevalueren.

    Ik ben een illustratie van uw stelling: ook ter linkerzijde bevinden zich eurosceptici. Ik wil wel een ànder Europa, en snel.

  • door Richard op maandag 18 mei 2015

    Staten als Alabama of MIssissippi zijn heus niet rijker als pakweg Griekenland, en toch staan hun economieën niet op instorten. Waarom? Omdat de federale overheid instaat voor de pensioenen, basisgezondheidszorg en investeringen. Iedere staat is gelijk vertegenwoordigt in de senaat, dus ook de armere staten krijgen hun zegje in het nationaal beleid. Het is dus niet dat een staat als Californië, de tiende grootste economie ter wereld, zomaar de plak kan zwaaien over de rest van de federatie.

  • door Maurice de Liberaal op maandag 18 mei 2015

    Als alternatief is het ook een optie om de nationale parlementen op te heffen en hun macht door te schuiven naar het Europese parlement. Het Europese parlement wordt namelijk direct gekozen door de bevolking. Dus democratie blijft gewaarborgd. Daarnaast wordt de efficiency van besluitvorming aanzienlijk verhoogd en bureacratie flink verlaagd.

    • door sam vanderleyden op donderdag 21 mei 2015

      @Maurice de liberaal, Belangrijk om te beseffen in het model van de verenigde staten is dat staten op zich zeer veel bevoegdheden hebben om verschillende gebeiden, zoalng dat die niet het nationaal belang verzwakken. En net daarin ligt de kracht van de eenheid van de verenigde staten. De verenigde staten laat niet toe dat onderlinge economische concurrentie die staatsgebonden is de unie verzwakt en staten tegen elkaar opzet (ondank dat die tendensen wel degelijk aanwezig zijn). Dat ishet verschil met de EU. De EU versterk deze tendens wel... En met haar laatste verdrag is dat zelfs gebeiteld in de haar grondwet. Gedoemd om te mislukken maw... Enfin, eens waard om verder zelf te onderzoeken en de diepte in te gaan maw.

  • door jan peeters op maandag 18 mei 2015

    Er wordt in het artikel wel erg negatief geoordeeld over Europa, alsof we in een nazistaat leven. Nochtans is Europa het beloofde land voor ontelbaren die de miserie willen ontvluchten in hun eigen landen. Ze wagen hun leven om hier te geraken. Was ginds ook maar zoiets van een Afrikaanse Unie, of een Arabische Unie, met landen die zouden willen samenwerken in plaats van elkaar uit te moorden in waanzinnige onderlinge oorlogen en terreur. Ik zie de Europese Unie als één van de beste verwezenlijkingen sinds de dieptepunten van twee wereldoorlogen. En gelukkig staat Duitsland met Merkel aan het roer, en niet de Grieken. De gevolgen van wat de Griekse politieke kaste uitspookte zien we alle dagen in het nieuws. Het feit dat weinig kiezers enthousiasme tonen voor de Europese verkiezingen is gewoon te verklaren doordat het een ver van mijn bed gebeuren is. Wees eens wat evenwichtiger in uw beoordeling over Europa en beschouw de vele voordelen die het ons heeft opgeleverd. Vrede en welvaart in de eerste plaats, en het beste sociale stelsel dat we ooit hebben gekend en nergens anders in de wereld te vinden is. In Afrika weten ze dat allemaal, en gij Jan, die er midden in staat ziet het niet.

    • door sam vanderleyden op donderdag 21 mei 2015

      Er zijn al massa replieken en heelder artikels de revue gepasseerd die haarfijn uitleggen hoe hypocriet de houding van Duitsland is en was in de hystorische betrekkingen met de Voorbije Grioekse regeringen. Ook bij uitbreideing de EU zelf maar al te goed op voorhand wist waar ze de Griekse regering in aan het duwen waren. Enfin je weet het maar al te goed. Ben je nog altijd ervan overtuigd, zoals in een van je eerste posts dat "De Grieken" Luie potverterende hangmatters zijn die maar eens "de tering naar de nering" moeten zetten, oh wee stoute kinderen ??? Die stellingen of eerder tendentieuze en bedriegelijke propoganda is allang weerlegt in cijfers....

  • door DE VOS Roeland op dinsdag 19 mei 2015

    Ik kan me perfect vinden in dit artikel. Alleen zou ik iets meer nadruk leggen op de 'alwetendheid' van diverse leden en ex-leden van dit parlement. Nog onlangs zag ik op TV een Frans Europarlementlid als een arrogante dame die de wijsheid in pacht heeft. Ook in België zijn er zulk'n specialisten en het zijn voornamelijk deze eigenwijze die een foute indruk geven van de Europese Unie.

  • door Jan-Willem Lammens op dinsdag 19 mei 2015

    Toch even mijn gedacht luchten op de beslissing om de bootjes te kelderen. Onderschat Europa hier niet volledig het ontembare vuur van menselijke hoop, wanhoop en creativiteit? Om niet te spreken van de verboden vrucht. Ziet er dan niemand in dat dit tot meer begrafenissen op zee zal leiden? Of is dat de verdoken doelstelling? Om het in wat populaire termen uit te drukken, bij een immer stijgende vraag naar bootjes, en de vooruitzichten van een aanbod dat gekelderd zal worden, stijgt de prijs. Me dunkt dat mensenhandel alleen maar interessanter en brutaler wordt. Ik stel een beetje mijn hoop op het voorzitterschap van Jordanie in de VR, maar het klinkt alsof die al in de sjakosj van de NAVO zitten... Voor zoveel knappe koppen bijeen in Europa is dit toch maar een pietluttig akkoord.

    • door Jahi op dinsdag 19 mei 2015

      Weg met dit EUROPA een slechte héél slechte parodie op wat het ooit had moeten worden.

    • door ria aerts op dinsdag 19 mei 2015

      Ik denk dat we van Europa te veel verwachten. Het is begonnen als een economische unie en dat is het nog altijd. Er wordt de illusie gewekt dat in het Europese parlement verschillende stromingen aan bod komen (en er zijn volksvertegenwoordigers die het goed menen en moeite doen) maar in feite zijn ze niets meer dan verschillende vlaggen die dezelfde lading dekken. Dat is ook zo in de VS. Ook daar zijn politici die het goed menen met de wereld en zijn bevolking, maar ook zij zitten gevangen in deze schijnvertoning. Heeft Europa verhinderd dat we nog oorlog voeren onder mekaar? Misschien wel, maar het zal niet verhinderen dat we met landen buiten de unie oorlog voeren. Hebt u ook al opgemerkt dat dit een geliefd argument van de Eurocraten is om de unie te verdedigen? Wel, meer is er niet vrees ik. Op democratisch en sociaal niveau en op het vlak van de mensenrechten is Europa in geen geval een verbetering. Op economisch vlak geef ik ze voorlopig nog het voordeel van de twijfel.

  • door ismail spada op dinsdag 19 mei 2015

    Juist Jan Blommaert,

    Je hebt weer eens gelijk.

    Laat ons dus snel het kalifaat invoeren.

    Met Erdogan als de nieuwe sultan van de nieuwe Verenigde Islamitische Staten.

    Dan is de schil van de propaganda nog dunner.

    Maar dan zullen de ontevredenen en de gediscrimineerden van nu eindelijk tevreden zijn.

    En omgekeerd geldt natuurlijk ook.

    Als moslim, gehuwd met een Berberse, blijf ik immers "een varken" voor vele Marokkanen van zodra ik de moskee verlaat.

    Politiek staat niet voor vrede voor iedereen maar enkel voor de eigen achterban.

  • door jempi op dinsdag 19 mei 2015

    Het Europa zoals we het nu kennen is ten dode opgeschreven, zoals elke dictatuur trouwens. De Europese Unie als instelling fnuikt elk democratisch initiatief van de lidstaten en gedraagt zich meer en meer als een grote dictator. Wat we nodig hebben zijn Europese landen die samenwerken met respect voor eigen democratie. Daarom kan ik mij ook vinden in dit artikel!

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties