Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu

Diyanet, de religieuze autoriteit in Turkije

Dat de invoering van een presidentieel systeem de inzet is van de verkiezingen in Turkije op 7 juni, wil niet zeggen dat er in de aanloop daartoe geen andere thema’s aan de orde komen. Een daarvan is Diyanet, het presidium voor religieuze zaken. De Republikeinse Volkspartij (CHP) wil het beleid daarvan sterk aanpassen, terwijl de Koerdisch georiënteerde Democratische Volkspartij (HDP) het zelfs over opheffing heeft.
dinsdag 12 mei 2015

Diyanet ontstond in 1924, een jaar na de op de oprichting van de Turkse Republiek, en valt sindsdien onder de auspiciën van de premier. Het controleerde de opleiding van imams, vestigde moskeeën en hield alles dat verder met religie te maken had voortaan enorm strak in de hand.

Die strenge controle moest de scheiding tussen geloof en openbaar leven garanderen. Het was typerend voor het specifieke secularisme dat Turkije gedurende de twintigste eeuw bleef kenmerken.

Dit veranderde toen de Partij voor Gerechtigheid en ontwikkeling (AKP) in 2002 aan de macht kwam en met een nuancering van het strikte secularisme begon. Zolang de seculiere nationalisten nog de dienst uitmaakten in de staat ging dat mondjesmaat, maar naarmate zij van hun posities verdreven werden, namen deseculariserende tendensen toe in Turkije.

Diyanet bleef de hoogste religieuze autoriteit, maar hoefde zich niet meer om de seculiere status van Turkije te bekommeren. Voortaan stond de door de AKP nagestreefde soennificatie van Turkije voorop; met de nadruk op de hanafi-school, een van de vier soennitische tradities (naast shafi, maliki en hanbali).

Diyanet raakte langs deze weg zo nauw verbonden aan de religieuze ideologie van de AKP, dat het een verlengstuk van de regeringspartij werd.

Alevisme

Dat het hanafi-soennisme de dienst uitmaakt, is volgens de AKP logisch, aangezien veruit de meeste Turken ertoe behoren. De consequentie is dat religieuze minderheden in de verdrukking komen. Dat geldt met name voor het alevisme, een uit het sjiisme voortgekomen liberale variant van de islam, waartoe twintig procent van de Turken behoort. Het alevisme is daarmee de grootste religieuze minderheid in Turkije.

De alevieten hebben zich altijd al in het verdomhoekje bevonden in Turkije, laat dat duidelijk zijn, maar naarmate de religieuze invloed op de samenleving toeneemt, tekent de ondergeschiktheid van hun positie zich sterker af. Dat uit zich vooral in het onderwijs, waarbinnen de rol van het geloof de laatste jaren is toegenomen. Scholen werden zo de bakermat voor soennificatie in Turkije.

Hatice Altinisik, een lid van de centrale raad van de HDP, drukt het als volgt uit:

"Als een alevitische moeder, die een kind opvoedt in Istanboel, worstel ik met de religielessen op school. Mijn zoon werd uitgestoten en een 'ongelovige' genoemd, omdat we niet wilden dat hij aan die lessen deelnam. De soennitische leringen zijn strijdig met ons geloof. Jonge kinderen raken verward door de combinatie van wat ze van hun ouders horen en de indoctrinatie op school. In verschillende kleinere steden in Anatolië zie je al dat terwijl de ouders alevitisch blijven, de kinderen gesoennificeerd raken."

Terwijl de soennitische moskeeën en de daar werkzame imams door Diyanet worden betaald, moeten de cemevi’s (de alevitische gebedshuizen) zelf maar zien hoe ze het rooien. Daarover had de zojuist al geciteerde Hatice Altinisik het volgende te zeggen:

"De cemevi’s bevinden zich in een moeilijk positie. De regering geeft ons geen belastingvoordelen, de gebouwen van de cemevi’s kunnen geconfisceerd worden als ze niet aan hun financiële verplichtingen voldoen.’

Verder zei Altinisik:

"De regering ziet alevieten als burgers wanneer het aankomt op belasting betalen, maar respecteert onze identiteit niet en laat na om naar onze wensen te luisteren."

Shafi

De door Diyanet en de AKP betrachtte soennificatie leidt soms tot merkwaardige toestanden. Hatice Altinisik:

"Het is ironisch dat de regering imams betaalt in alevitische dorpen zonder soennitische gemeenschap. Ik ontmoette een jonge, bevlogen imam in een dorp waar geen soennieten wonen. Hij verveelde zich. Alles wat hij deed, was dagelijks vijf keer oproepen tot het gebed, maar daar kwam niemand op af."

Niet alleen alevieten, maar ook tot de shafi-school behorende soennieten krijgen de hanafi-traditie opgedrongen. Waar dat toe leidt, komt naar voren in de woorden van een hanafi-imam in de provincie Diyarbakir:

"Ik word goed betaald door Diyanet en er is voorzien in een pensioenregeling. Maar daar zit ik dan in een klein dorp in Diyarbakir. Mijn gemeente bestaat grotendeels uit shafi-moslims. Ze bidden niet samen met me. Ze komen naar de moskee en zijn vriendelijk, maar ze willen me niet als hun imam. Ik had hoge verwachtingen, wilde de mensen bereiken en helpen, maar nu zit ik opgescheept met een gemeente die me als vreemdeling beschouwt."

Budget

Het budget van Diyanet is sterk gegroeid. Tussen 2002 en vorig jaar liep het op van €298.000.000 tot €1.191.000.000.

Om dat laatste bedrag in perspectief te plaatsen: het staat ongeveer gelijk aan de budgetten van het ministerie van Buitenlandse Zaken, het ministerie voor Energie en het ministerie voor Cultuur en Toerisme bij elkaar opgeteld.

Ondertussen springen onder beheer van Diyanet de moskeeën als paddenstoelen uit de grond. 90.000 zijn het er nu, weinig islamitische landen zijn zo goed voorzien.

Er zijn minder ziekenhuizen in Turkije. Diyanet-baas Mehmet Görmez noemt dat een verkeerde vergelijking: "Iedereen gelooft in dit land, maar niet iedereen is ziek", zei hij. Zit iets in, maar dat ook scholen in Turkije getalsmatig in de minderheid zijn ten opzichte van moskeeën, liet hij onbesproken. Dan valt  Görmez met zijn redenering door de mand. Dit bracht de columnist Özgür Korkmaz tot de opmerking dat niet iedere Turk hoeft te leren voor Görmez…

Mercedes

Görmez kreeg vorige maand een golf van kritiek over zich heen toen hij een Mercedes ter waarde €334.000 ontving van Diyanet. Toen bleek dat Paus Franciscus  in een tweedehands auto reed in het Vaticaan,  een schril contrast.

Yasin Cundogdu, een jonge en populaire imam in Istanboel, verdedigde Görmez met de stelling dat de profeet Mohammed op een van de beste kamelen reed. De kritiek kwam onder andere van de godsdienstgeleerde Ihsan Eliacik:

"In een land waar de armoedegrens op €436 ligt en het minimuminkomen €318 bedraagt, zouden de leiders geen paleis mogen bouwen, niet met een dure auto mogen rijden of een luxueus leven mogen leiden. Integendeel, ze zouden daar juist afstand van moeten doen."

De kritiek kreeg de overhand en onder druk daarvan deed Görmez afstand van zijn Mercedes. President Erdogan zei dat hij het prijzige voertuig niet had ingeleverd, was hij Görmez geweest.

Erdogan

Erdogan wil niets weten van wat de CHP en de HDP te berde brengen over Diyanet. Ten aanzien van de HDP uitte hij zich dreigend:

"Voor degenen die Diyanet willen opheffen, is het duidelijk welke les onze natie voor hen in petto heeft."

Over de CHP zei Erdogan:

"Nu vallen ze Diyanet aan. De CHP schreef in haar verkiezingsmanifest dat Diyanet gelijke afstand tot alle geloven dient te bewaren. Maar het is duidelijk wat de religie van deze natie is. De leden van andere religieuze organisaties hebben hun eigen instanties, dat is ook duidelijk. Dus waarom een controverse bij Diyanet neerleggen?"

Asscher

Het valt buiten het bestek van dit artikel, maar Diyanet is ook buiten Turkije actief. In België en Nederland beheert Diyanet eveneens moskeeën en voorziet die bovendien van imams.

Vorig jaar behoorde Diyanet tot de vier Turks religieuze organisaties die in opdracht van de Nederlandse regering werden onderzocht. Daarbij viel gezien de nauwe band met de AKP regelmatig de term ‘lange arm van Turkije'.

De Nederlandse minister Asscher vond het onderzoeksresultaat onbevredigend en stelde een vervolgonderzoek in het vooruitzicht. Volgens het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) zal Asscher dat nieuwe onderzoek later deze maand in een brief aan het parlement toelichten.

Peter Edel is schrijver van De diepte van de Bosporus, een politieke biografie van Turkije (2012, uitgeverij EPO, Antwerpen)

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

2 reacties

  • door ismail spada op dinsdag 12 mei 2015

    Wanneer gaat men in Europa en in Vlaanderen eens beseffen dat de soennificatie bij ons ook volop bezig is en dat Erdogan zich zelfs in Limburg om de haverklap komt moeien.

    Erdogan wil de nieuwe sultan worden van het nieuwe Ottomaanse Rijk, zonder recht op vrije mening en zonder godsdienstvrijheid, hoogstens een gedoogbeleid, mits het leveren van financiële bijdragen.

    Het Muslim Brotherhood is door vele Arabische landen als een terroristische groepering geklasseerd. Bij ons worden ze op handen gedragen als alternatief voor nog extremistischer sekten.

    Het wordt hoog tijd om elke subsidiëring aan deze opportunistische vijanden van de democratie stop te zetten voor ze met dat geld de democratie van binnenuit verder beschadigen.

    Het verheugt mij dat er mensen zijn die niet blind in alle schone schijn geloven maar zelf blijven nadenken.

    • door ismail spada op woensdag 13 mei 2015

      Het grote probleem binnen de moslimgemeenschap is dat het meer op een vrijetijdsbesteding gaat lijken, een hobby, iets om een beter sociaal leven te vinden.

      Politiekers weten dat en maken er handig gebruik van om een achterban te creëren.

      Het komt er dus vooral op aan om mensen niet te doen nadenken maar gewoon te laten kiezen wie ze volgen.

      Al eeuwen is het binnen de moslimgemeenschap verboden om zelf na te denken.

      Ook de predikers, de lezing-gevers, de imams en zelfs de 'geleerden' willen niet meer nadenken.

      Ze kunnen ook niet meer vrij nadenken en hun persoonlijke mening uiten want dat zou hen onmiddellijk in diskrediet brengen.

      Wat er aan kennis bestaat om de moslimgemeenschap bij elkaar te houden is immers al eeuwen geleden vastgelegd. Nadenken kan nieuwigheden of nieuwe ideeën opleveren en daar huivert men van. Vernieuwing leidt naar dwalen en dwalen leidt naar het Hellevuur. (zeggen ze)

      Het is voldoende om dat wekelijks te blijven herhalen opdat niemand het in zijn of haar hoofd zou halen om zelf te gaan nadenken, de Koran met eigen ogen te gaan lezen en zelf te gaan onderzoeken.

      Het is niets anders dan sektevorming met een vaststaande regelgeving waar men doet wat iedereen doet of waarvan men zichzelf uitsluit door er een eigen mening op na te houden.

      Ook Diyanet en Co zijn in hetzelfde bedje ziek. Vrouwen worden er als diamanten gezien die moeten beschermd worden tegen van alles en nog wat. Hen opsluiten in een brandkast is het beste wat een man kan doen. Scholing? Een diamant gaat niet naar school. Die schittert gewoon als de brandkast even open gaat.

      Ook dat Muslim Brotherhood, waarvan Erdogan deel uitmaakt en wiens dissidenten hij zo graag opvangt na uitstoting elders, is niet anders georiënteerd. Besef het goed!

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties