about
Toon menu
Interview

Fikry El Azzouzi: "Schrijven is een vorm van verzet."

Auteur, columnist en theatermaker Fikry El Azzouzi heeft twee romans achter zijn naam staan, schreef een tijdje columns in De Morgen en maakt deel uit van het eigenwijze theatercollectief Sincollectief, dat momenteel hoge ogen gooit met Reizen Jihad. Op woensdag 13 mei neemt hij de 65ste Arkprijs van het Vrije Woord in ontvangst. DeWereldMorgen.be had een gesprek met hem over wat hem drijft. "Schrijven is een vorm van verzet voor mij."
vrijdag 8 mei 2015

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

“Drarries reizen niet met de trein”, sms’t hij me, na mijn subtiele suggestie om de trein te nemen naar Antwerpen. Hij vroeg namelijk of het een half uurtje later kon, “want files, weetjewel”.

Als ik aangehold kom zit hij relaxed achterovergeleund de krant te lezen, een dampende latte en een boek binnen handbereik, dat laatste voor het geval de krant uit is voor ik arriveer. Drie en een half uur later zitten we daar nog, na een chaotisch gesprek over schrijven, cultuur, racisme, politiek, identiteit, engagement, mannen, vrouwen, liefde en geluk. Ik merk wat gegeneerd op dat er wel erg weinig zichtbare structuur in ons gesprek zit.

“Dat is goed. Mensen met teveel structuur zijn verdacht. Die hebben plannen.”

Dat het goed gaat met hem. Reizen Jihad, het theaterstuk van Sincollectief waarvoor hij de tekst schreef, trekt volle zalen en laat een euforisch publiek achter. Drarries in de nacht wordt vertaald naar het Duits en op 13 mei neemt hij de Arkprijs voor het Vrije Woord in ontvangst. Hij blijft er verrassend rustig onder.

Ik beken dat ik 'Drarries in de nacht' nog maar net uit heb en het weglegde met in mijn achterhoofd de vraag:”Wat moet ik hier nu mee?”, een gevoel dat ik me herinner van die keer toen ik de bioscoopzaal uitstapte na C'est arrivé près de chez vous (de film van Benoit Poelvoorde).

“Ik begrijp wat je bedoelt. Het boek brengt je in conflict met jezelf. De personages zijn mensen van vlees en bloed, met fijne en kleine kantjes. Ze gaan los en misdragen zich. En dan eindigt het verhaal.  Een beetje zoals het nieuws eigenlijk: 5000 doden in Nepal en dan afsluiten met een vrolijk item over K3 ofzo. Dat is geen toeval, maar een bewuste keuze.

Wat ik daarmee wil vertellen? Geen idee eigenlijk. Ik begin nooit aan een boek met een duidelijk idee van wat ik wil vertellen. Ik begin gewoon. En dan komt de rest vanzelf. Ik denk dat geen enkele schrijver echt kan uitleggen wat de betekenis van zijn boeken is. Ze doen het wel, maar volgens mij is dat achteraf ingeoefend.”

Krijg je geen haatmail of boze reacties op je werk?

“Euh, niet dat ik weet eigenlijk. Of weet jij iets wat ik niet weet? Het kan zijn dat het mij ontgaat. Er zijn wel de voorspelbare negatieve reacties uit bepaalde hoek. Zo kwam er een groepje Vlaams Belangers naar Reizen Jihad kijken. Waarschijnlijk gewoon om achteraf te kunnen tweeten dat het een schande is wat voor rommel er wordt gemaakt met ons belastinggeld. We kregen toen een staande ovatie, maar zij waren al lang weg.”

Ik verwijs naar het stukje “Gideon’s kleine leger” dat hij schreef voor Rekto:verso en waarin hij snoeihard uithaalt naar de Vlaamse cultuursector.

“Het heilige huisje van het Vlaamse kunstenveld is de steeds herhaalde zelfovertuiging dat het voorloopt op de rest van de samenleving. Hoe creatieve mensen zo kunnen dwalen. Als ik kijk naar de grote, helige stadstheaters, de grote mastodonten, de  grote, heilige jeugdtheaterhuizen, naar hun omgang met de grootstedelijke context of met de veelkleurigheid, dan kan ik maar een ding concluderen: van hetzelfde witte laken een pak. Wat ik zie is desinteresse, eigenbelang, superioriteitsgevoel en een subliem tactisch inzicht om de nodige subsidies te verzilveren, door elk jaar een stuk te maken met de huisallochtoon van dienst, om vooral aan te tonen hoe geweldig veelkleurig ze bezig zijn.”

“Zo is het toch? In Gent is het nog erger dan in Brussel en Antwerpen. De enige allochtonen die je in de cultuurhuizen vindt zijn het kuispersoneel. In Antwerpen doen de Arenberg en MAF echt inspanningen. Het volstaat echt niet om jaarlijks een productie uit het buitenland te halen om 'divers' bezig te zijn. De stad moet weerspiegeld worden in de cultuurhuizen. Ik zie veel pioniers, en die krijgen op termijn wel navolging. Alleen de raden van bestuur lopen achter.”

"In de literatuur is het trouwens niet zoveel beter. Er zijn wel auteurs met andere roots, maar erg weinig. Rachida Lamrabet, Birsen Taspinar, Mustafa Kör, Chika Unigwe. En dan hebben we het ongeveer gehad."

“Dat navelstaren van de cultuurhuizen zie ik trouwens ook terug bij de theaterrecensenten. Ze komen naar Reizen Jihad kijken en raken in de war omdat ze niets herkennen uit hun vertrouwde kader. Wat wij doen kunnen ze niet verklaren met wat zij geleerd hebben. 'Ligt het aan ons?' vragen ze dan. Het beangstigt om los te laten wat je kent.”

Of hij dan niet zelf riskeert een soort knuffelallochtoon te worden, die gretig wordt omarmd door de cultuursector om te bewijzen hoe breeddenkend en progressief ze zijn?

“Wanneer het over jezelf gaat neem je geen afstand. Dus ik weet het niet en ik zie het niet. Ik buit het wel uit, maar dat betekent niet dat ik naïef ben en dat niet kan doorprikken.”

Misschien stroken je innemende natuur en je aaibaarheid niet helemaal met de scherpe toon van wat je schrijft en het beeld dat je (onbewust?) creëert van jezelf.

“Die sarcastische toon waar je het over hebt wordt niet door iedereen begrepen. Ik leg het er niet vingerdik op, en dat maakt het soms lastig te plaatsen. Dat is ook de bedoeling. Ik wil op de zenuwen werken en een punt maken. Niet dat dat altijd lukt. Zeker bij columns is het moeilijk om altijd en met regelmaat een bepaald niveau te handhaven. Daarom ben ik op een gegeven moment ook gestopt met columns schrijven. Ik had het gevoel dat het op raakte.”

Je wil een punt maken. Maar welk punt is dat dan? Ik zie een duidelijke politieke lading in alles wat je doet. Klopt dat?

“Jazeker. Politiek sluimert in alles wat ik doe. Dat is mijn vorm van engagement. Dat engagement is er gekomen door rond te kijken, het is een uiting van empathie. Schrijven is een vorm van verzet voor mij.”

Verzet tegen racisme en moslimhaat bijvoorbeeld.

“Zie je daar die vrouw op straat, die oudere dame? Kijk, als zij nu zou oversteken omdat er drie jonge Marokkanen op het voetpad staan, dan begrijp ik dat. Daarom keur ik het niet goed, maar ik snap het. Ze voelt zich niet op haar gemak. Wel, ik voel me soms ook niet op mijn gemak in een gezelschap van blanke middenklassers. Maar wat doen we om mensen dichter bij elkaar te brengen? Debatten organiseren. Alsof de revolutie gaat komen van debatten!”

“Ik zie dat racisme sterk wordt gerelativeerd. Dat moet je aanvechten. Met harde actie als het moet, maar ook door in te zetten op educatie. We moeten het allebei doen. En in die harde actie moet je soms wat polariseren, de dingen op scherp stellen. Dat drijft mensen tijdelijk uit elkaar, maar op een gegeven moment moeten ze weer samenkomen, omdat ze nu eenmaal niet anders kunnen dan samenleven. Het is makkelijk om gedesillusioneerd of haatdragend te worden, maar ik geloof dat er iets goeds komt uit wrijving en conflict."

"Heel wat activisme draait vooral rond zelfprofilering. Kijk mij eens activistisch bezig zijn voor de goede zaak. Het gaat vaker om ego’s dan om een groter ideaal. Daarom heb ik een groter respect voor mensen die achter de schermen werken, daar draait het niet om profilering. Met de Syriëstrijders ie het net zo.  Ze vertrekken niet per definitie omwille van een groter verhaal, maar vaak vanuit hun ego.”

“Maar wat dat racisme betreft: het is zoals met seksime: wie geen onderwerp is van de discriminatie kan het ook moeilijk begrijpen en gaat relativeren, om toch maar geen spiegel voor zich te krijgen. Hoe vaak heb ik niet gehoord dat ik moet terugkeren naar mijn land. Maar Marokko is helemaal mijn land niet. Men eist dat mensen “terugkeren” naar iets wat ze niet eens kennen. En bovendien: behalve schrijven kan ik niks. Wat zou ik in vredesnaam in Marokko doen?”

“Wanneer ik in Marokko ben, dan word ik trouwens een beetje meewarig bekeken. Voor mijn familie en vrienden daar betekent het niets dat ik schrijf of prijzen win. Dat houdt je wel met je voeten op de grond. Je hebt het daar pas gemaakt als je je een dure, chique auto kan permitteren. Wanneer er een neef langskomt in zo’n slee, dan fluistert er altijd wel iemand in m’n oor dat het mij ook wel ooit zal lukken om zo’n auto te kopen. Terwijl ik daar totaal niet mee bezig ben. “

“Dus nee, ze snappen niet altijd wat ik doe, en lezen niet wat ik schrijf. Maar de culturo’s snappen ook vaak niet wat ik schrijf. Nu ja, soms snap ik het zelf ook niet. Ik ben een intuïtieve schrijver. Ik begin gewoon en weet zeker dat het goed komt. Ik durf vertrouwen op mijn intuïtie. Fuck wat anderen denken.”

Wrijving en conflict kunnen constructief zijn in een samenleving, zeg je. Werkt dat ook zo op kleine schaal, bijvoorbeeld in de manier waarop jullie samenwerken binnen Sincollectief?

“We hebben eigenlijk weinig conflicten. Maar we zijn wel eerlijk tegen elkaar. En soms laten we elkaar een tijdje met rust als er iets wringt. Ik ben zelf niet zo’n prater en voel niet meteen de behoefte om alles uit te praten. Zo hebben we bij Sincollectief een “levermomentje”, een moment waarop je vertelt wat er op je lever ligt. Ze weten intussen dat ik op de dagen met “levermomentjes” liefst niet kom opdagen. Soms moet je de dingen gewoon laten bekoelen. Wrijving is interessant, het kan de toekomst naar een hoger niveau tillen.”

Iemand merkte op dat ze je boek erg vrouwonvriendelijk vond.

“Echt? Mijn boek is net erg vrouwvriendelijk. Zwarte Maria is een sterke vrouw die weet wat ze wil en niet wil en die daarnaar handelt. De zwarte weduwe houdt de touwtjes strak in handen.Tamara en Tanja laten zich niet meeslepen in de ellende van de drarries. De mannen maken er een potje van, terwijl de vrouwen bij zichzelf blijven en hun principes hoog houden. Zij blijven overeind.”  

Komt het nog goed met de drarries?

“Wie weet. In elk geval is hun verhaal niet afgelopen. Veel van de toestanden die hen in de ellende storten overkomen hen. En dat frustreert hen. Ze vinden het niet eerlijk. Het leven is ook gewoon niet eerlijk.”

Mag ik besluiten dat er een duidelijke rode draad loopt doorheen alles wat je doet?

“Alles wat ik schrijf en doe is een zoektocht. Een zoektocht naar identiteit. Maar ik beschrijf enkel het zoeken, niet het vinden.”

reacties

6 reacties

  • door ismail spada op maandag 11 mei 2015

    Ieder bericht dat ik schrijf is een vorm van verzet.

    Tegen de gevestigde orde binnen de moslimgemeenschap.

    Tegen de politieke Islam en zijn sekten.

    Tegen het Muslim Brotherhood en tegen het Salafisme.

    Ze lijken niet alleen op elkaar. In feite zijn zij dezelfden maar steekt de ene het beter weg dan de andere.

    Het Moslimbroederschap stelt zichzelf voor als het alternatief op het Salafisme, al-Qaeda, ISIS maar het is het niet. Men verkoopt enkel schone schijn en zet een masker op.

    Osama Bin Laden wist het al.

    Hij schreef:

    Die Arabische Lente is de belangrijkste gebeurtenis in eeuwen voor de natie (van islam). En ze biedt Al-Qaeda de gelegenheid om de "ware ideologie" te verspreiden. Hij vond dat Al-Qaeda de Moslimbroeders niet te fel moet afwijzen. Want deze beweging, "die voor halve oplossingen kiest", en die bereid is aan het on-islamitische democratisch proces deel te nemen, telt steeds meer leden die wel de voor de ware ideologie opteren, vooral bij de jongeren. "Een belangwekkende groep binnen de Moslimbroeders is Salafistisch en de terugkeer van de Moslimbroeders naar de ware islam is een kwestie van tijd, als Allah het wil. Denk eraan mild te zijn met de zonen van de natie die zovele decennia verkeerd gestuurd zijn"

    Ik verzet mij met alle macht tegen "die ware ideologie". Ik zeg dat deze ideologie niet Islamitisch is. Het is geen religie maar een bestuursvorm die geen tegenspraak duldt.

    Deze ideologie kan dan ook niet beschermd worden door het recht op godsdienstvrijheid. Want binnen deze ideologie is er GEEN godsdienstvrijheid. Binnen deze idelogie is er geen plaats voor democratische rechten!

    Het is absurd om deze ideologie te subsidiëren of ze van politieke steun te voorzien!

    Ik wil mijn Islam terug.

    • door jempi op maandag 11 mei 2015

      Is er dan toch hoop voor een verlichte islam zoals wij die hebben gehad met het Christendom. Als ik zo rondkijk in de wereld heb ik toch mijn redenen van twijfel.

    • door Dave op maandag 11 mei 2015

      Toch nog dit op uw reactie: "Ik zeg dat deze ideologie niet Islamitisch is. Het is geen religie maar een bestuursvorm die geen tegenspraak duldt." Kunt u me één religie opnoemen die niet totalitair is en wel tegenspraak duldt? De Koran is, volgens eigen zeggen, de laatste revelatie van god. Er komen geen nieuwe revelaties of inzichten van god meer, met de Koran moeten we het doen. Dus ja, de Islam IS een ideologie, met eigen 'adviezen' hoe een samenleving georganiseerd moet worden (gaande van wat men mag eten en met wie men mag trouwen, tot de Islamitische wetten van de Sharia). De Islam is een totaalpakket, en religieuze totaalpakketten zijn terecht beangstigend. 'Totaal' is nl het eerste deel van totalitair.

      • door ismail spada op dinsdag 12 mei 2015

        Er is 1 heel groot probleem.

        Moslims volgen de Koran niet. De Boodschap van God lappen ze aan hun laars.

        De Koran dient enkel als decoratie, als tekst om te reciteren op de gepaste en voorgeschreven wijze.

        De Woorden die er in staan worden door andere boeken en boekjes uitgelegd.

        De kennis om die andere boekjes en boeken juist te kunnen interpreteren is enkel weggelegd voor de moslimgeleerden die er een exacte wetenschap van gemaakt hebben.

        Wie ook "geleerd" wil worden moet bij deze geleerden op de schoot gaan zitten tot men als een perfecte papegaai zijn woorden en interpretaties kan weergeven. Pas dan zal deze mentor zijn fiat geven om zijn kennis over te dragen aan derden die alleen moeten horen en gehoorzamen.

        God wordt door Zijn zelfuitgeroepen helpers overbodig gemaakt. De helpers zullen wel oordelen, verbieden en gebieden in Zijn Plaats.

        God zegt in de Koran: "Volg de religie van Ibrahim." En ook Mohammed moet deze religie volgen.

        Hoeveel moslims zouden er rondlopen met het besef dat ze de godsdienst van Abraham moeten volgen: Het monotheïsme?

        De meesten volgen blindelings hun geleerde, hun sheikh, hun imam. Ze doen aan politiek.

        Zelf nadenken en de Koran lezen om deze te begrijpen is uit den boze. Meer zelfs: Het is een zonde!

        En dan is de moslimgemeenschap verwonderd dat zij niet succesvol zijn en ook nimmer tevreden!

        • door Dave op dinsdag 12 mei 2015

          Dat is echt geen probleem eigen aan de Islam hoor. De interpretatie van dubbelzinnige teksten is schering en inslag bij alle religies. De mogelijkheden tot interpretatie en misbruik zijn legio, tot het punt dat je je kunt afvragen of dit niet opzettelijk zo is.

          Ook de Bijbel kan men naar hartelust herinterpreteren. Er zijn 3 versies van het kruisigingsverhaal, 2 versies van Noah en de Ark, 2 versies rond de schepping en Adam & Eva. Take your pick. Iedereen haalt er het zijne uit wat hem/haar het beste uitkomt. Religie is niets anders dan cherry picking, of het nu Islam, Christendom of Judaïsme heet.

          Het is mijn persoonlijke opinie dat dit dan ook de belangrijkste bestaansreden is voor religies, en waarom deze in de eerste plaats zijn uitgevonden, nl het onderdrukken van de massa.

          • door ismail spada op woensdag 13 mei 2015

            De Koran is een Boek dat vrijheid en rechtvaardigheid promoot.

            Het is een Boek dat onrecht aanklaagt.

            Het is een Leidraad voor diegenen die willen.

            Maar je hebt gelijk als je zegt dat religie door machthebbers wordt misbruikt om het volk te mennen op een manier die voor hen goed uitkomt.

            Daarbij wordt er vooral opgelet dat het volk en zelfs het individu niet te slim wordt door zelf na te denken.

            Het komt er vooral op neer om het volk dom te houden en hen blind te laten gehoorzamen aan wat religie-makers eeuwen geleden hebben bedacht om Gods Woorden uit te leggen.

          Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties